Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử

MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 3 I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3 II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 4 III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4 1 Đối tượng nghiên cứu 4 2 Phạm vi nghiên cứu 4 IV ĐÓNG GÓP CỦA TIỂU LUẬN 4 V BỐ CỤC CỦA TIỂU.

MỤC LỤC Trang

MỞ ĐẦU 3

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 4

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

1.Đối tượng nghiên cứu 4

2.Phạm vi nghiên cứu 4

IV ĐÓNG GÓP CỦA TIỂU LUẬN 4

V BỐ CỤC CỦA TIỂU LUẬN 5

NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ THÀNH VĂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Quan niệm về tài liệu lịch sử, tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử 5

1.2 Phân loại tài liệu lịch sử thành văn 6

1.3 Ý nghĩa của việc sử tài liệu lịch sử thành trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII, Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn) 8

Chương 2: HỆ THỐNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ THÀNH VĂN ÐUỢC SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ BÀI 31 CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI THẾ KỈ XVIII, SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 10 Ở TRUỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 11

2.1 Nội dung cơ bảnBài 31Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII 11

2.2 Những nguyên tắc cơ bản để lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn 14

2.3 Hệ thống tài liệu lịch sử thành văn cần khai thác, sử dụng trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn) 14 Chương 3: NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ THÀNH VĂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ BÀI 31 CÁCH MẠNG TƯ SẢN

PHÁP CUỐI THẾ KỈ XVIII, SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 10 Ở

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 16

3.1 Nguyên tắc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử 16

3.2 Các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử thành trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn) 17

3.2.1 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để cụ thể hóa các hiện tượng, sự kiện lịch sử .17

3.2.2 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để tạo biểu tượng về sự kiện, nhân vật lịch sử 19

3.2.3 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để giải thích sự kiện lịch sử, khái niệm, thuật ngữ 22

3.2.4 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để tường thuật, miêu tả 23

3.2.5 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để xây dựng các bài tập nhận thức 25

3.2.6 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn kết hợp tranh ảnh 26

KẾT LUẬN 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

PHỤ LỤC 29

MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với các môn học khác ở trường phổ thông, bộ môn lịch sử đóng vai tròtích cực trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh và để thựchiệnmục tiêu đào tạo con người phát triển một cách toàn diện Vì thế dạy học lịch

sử không phải cung cấp một số kiến thức, một vài mẩu chuyện về quá khứ mà phảicung cấp cho học sinh những kiến thức khoa học, phương pháp tư duy để các emnhận thức được quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới, góp phần bồidưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau.Tuy nhiên, do đặc trưng của bộ môn lịch sử,các sự kiện, hiện tượng thường diễn ra trong quá khứ khiến chúng ta không thểbằng trực giác để nghiên cứu mà chỉ có thể tái hiện thông qua một hệ thống tư liệuphong phú, trong đó có tư liệu thành văn

Trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, ngoài sách giáo khoa, tài liệu lịch

sử thành văn với vai trò là tài liệu tham khảo giữ một vị trí trọng yếu Tài liệu lịch

sử thành văn không chỉ giúp cho học sinh khôi phục lại hình ảnh quá khứ một cáchkhách quan, trung thực, sinh động mà còn giúp cho các em phát triển trí tưởngtượng, tích cực hóa quá trình nhận thức và tạo điều kiện cho học sinh phát huy tínhtích cực trong học tập Việc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông ngày càng có ý nghĩa quan trọng vì nó phù hợp với đặc điểmtâm lý lứa tuổi của học sinh và mục tiêu đào tạo của nhà trường

Thực tiễn dạy học ở phổ thông những năm gần đây cho thấy chất lượng bộmôn có phần giảm sút, các em ít ham thích học tập, tìm hiểu lịch sử, môn lịch sử ítđược coi trọng và quan tâm đúng với vai trò, nhiệm vụ của nó trong công tác giáodục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ Thực tiễn dạy học lịch sử ởcác trường THPT, việc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử cònhạn chế Nhiều giáo viên và học sinh chỉ dựa vào sách giáo khoa là chủ yếu, ít sửdụng tài liệu lịch sử thành văn, vì vậy chất lượng giờ học chưa cao, một bộ phậnkhông nhỏ giáo viên nghiêng về cung cấp tri thức một chiều, thầy đọc trò chépkhiến học sinh tiếp nhận tri thức rời rạc, thiếu hệ thống, làm cho chất lượng dạy họclịch sử giảm sút

Để góp phần khắc phục những hạn chế trên, trong phạm vi tiểu luận này tôi

xin trình bày vấn đề“Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử bài

31 Cách mạng tư sản pháp cuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài được nghiên cứu nhằm mục đích sử dụng tài liệu thành vănđể dạy bàibài 31 Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10ởtrường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

Từ đó giáo viên sẽ giúp các em học sinh hiểu một cách sâu sắc về cách mạng

tư sản sản Pháp, lí giải được tại sao cách mạng tư sản Pháp 1789 lại được xem làcuộc “Đại cách mạng”; So sánh cách mạng tư sản Pháp có những điểm gì khác sovới các cuộc cách mạng tư sản nổ ra trước đó Góp phần nâng cao hiệu quả của tiếthọc

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận là quá trình sử dụng tài kiệu thành văntrong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII, sách giáokhoa Lịch sử lớp 10ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

2.Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện và khuôn khổ của bài tiểu luận, đề tài chỉ tập trung nghiên cứuviệc sử dụng tài liệu thành văn trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sảnPhápcuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10ở trường Trung học phổ thông(chương trình chuẩn)

IV ĐÓNG GÓP CỦA TIỂU LUẬN

Tiểu luận hoàn thành sẽ có những đóng góp cụ thể sau:

- Góp phần giúp giáo viên có được một hệ thống tư liệu phong phú và hệ thốngkhi giảng dạybài 31 Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sửlớp 10ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

- Nêu ra một số phương pháp khi sử dụng tư liệu thành văn trong dạy học lịch sử

- Qua đó giúp cho việc truyền tải nội dung bài học đến học sinh thêm sinhđộng, hấp dẫn nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy của giáo viên và nâng cao chất

lượng học tập lịch sử của học sinh.

- Đối với học sinh giúp cho các em tiếp thu bài thật sâu sắc, toàn diện, pháthuy khả năng tư duy để trả lời những câu hỏi nâng cao, làm các bài tập lịch sử

V BỐ CỤC CỦA TIỂU LUẬN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung tiểu luận cấu tạothành 3 chương:

Chương1: Cơ sở lý luận của việc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạyhọc lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Chương 2: Hệ thống tài liệu lịch sử thành văn được sử dụng trong dạy học lịch sửbài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVII, Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở truờngtrung học phổ thông (chương trình chuẩn)

Chương 3: Nguyên tắc và biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trongdạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoalịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông(chương trình chuẩn)

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ THÀNH VĂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Quan niệm về tài liệu lịch sử, tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử

Tài liệu lịch sử: có tầm quan trọng đặc biệt đối với khoa học lịch sử nói

chung và đối với các công trình nghiên cứu lịch sử nói riêng Nếu ví công trìnhnghiên cứu lịch sử như một cơ thể sống thì sự kiện lịch sử là các tế bào cấu tạo nên

mà những tế bào đó là từ các tài liệu lịch sử Tài liệu là khâu trụng gian giữa nhà sửhọc và hiện thực được nhà sử học nghiên cứu

Có nhiều quan niệm về tài liệu lịch sử khác nhau Đã có thời kỳ người tac coitài liệu lịch sử chỉ là tài liệu chữ viết, nhưng sau đó một số khác lại mở rộng kháiniệm N Chi-khơ-mi-rốp, một chuyên gia Xô viết đã cho rằng tài liệu là “tất cảnhững gì còn lại của cuộc sống đã qua” Có người lại coi tài liệu lịch sử như mộtphạm trù triết học, biểu hiện đặc trưng phản ánh của hiện vật, vì có thể được sử

dụng để thu nhận tri thức về một hiện vật khác…

Theo các nhà nghiên cứu Liên Xô cũ trong “Bách khoa toàn thư”, xuất bảnnăm 1972 thì “Tư liệu lịch sử là những gì phản ánh trực tiếp quá trình lịch sử và cho

ta khả năng nghiên cứu quá khứ của xã hội loài người Nghĩa là tất cả những di sảncủa xã hội loài người dưới dạng hiện vật của nền văn hóa vật chất và các tài liệuthành văn cho phép ta nhận thức về đạo đức, tập quán và ngôn ngữ của các dân tộc”

Tóm lại, nội dung, hình thức của khái niệm tài liệu lịch sử dường như baoquát toàn bộ những thông tin về lịch sử xã hội Tài liệu lịch sử là những di tích củaquá khứ, xuất hiện như sản phẩm của quan hệ xã hội nhất định, mang trong mình nónhững dấu vết của quan hệ ấy, phản ánh trực tiếp và trừu tượng hóa một mặt hoạtđộng nào đấy của con người Tài liệu lịch sử được hình thành không phải một cáchngẫu nhiên mà theo quy luật của nó và vì thế, sự phản ánh hiện thực trong đó cũng

có quy luật

Tài liệu thành văn: Là một loại tài liệu hết sức phong phú và có vị trí quan trọng

đối với các công trình nghiên cứu Thậm chí có nhà nghiên cứu đã tuyệt đối hóa nguồntài liệu này Họ cho rằng tài liệu lịch sử đó là tài liệu thành văn Bởi thông qua loại tàiliệu này nhà sử học biết được toàn diện về đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của quákhứ Các nhà sử học đã từng quan niệm rằng chỉ có những tài liệu thành văn mới có thểđược dùng làm tư liệu, còn những tài liệu khác đều không đáng tin cậy L.Răngke đãtuyên bố một cách cực đoan rằng “Lịch sử gắn liền với tài liệu thành văn được lưu lại”.Xuất phát từ quan điểm này họ cho rằng lịch sử bất cứ dân tộc nào cũng chỉ bắt đầu từkhi có chữ viết

Trên thực tế, tài liệu thành văn ra đời cùng với chữ viết Sự xuất hiện chữ viếtcùng với ra đời của nghề in đã làm cho tài liệu thành văn ngày càng đa dạng, phong phú

Vậy tài liệu thành văn là gì? Theo cách hiểu thông thường “Tài liệu thành văn được hiểu là những sử liệu cho ta những thông tin về các sự kiện đã xảy ra được ghi lại bằng chữ viết qua các kênh thông tin khác nhau”.

1.2 Phân loại tài liệu lịch sử thành văn

Việc phân loại tài liệu thành văn tùy thuộc vào cơ sở nhận thức vị trí tài liệu,

cụ thể là các căn cứ sau:

Giáo sư Trương Hữu Quýnh trong “Nhập môn sử học” đã phân thành các loạitài liệu thành văn sau:

- Tài liệu kinh điển: Trong tài liệu kinh điển gồm 2 loại:

+ Các tác phẩm của C.Mác và Ăng-ghen, Lê-Nin và các tác phẩm chung củaMác-Ăngghen

+ Các văn kiện của quốc tế cộng sản, các hiệp ước, điều ước, tuyên ngôn, cáctác phẩm báo chí, bài viết, sách của các lãnh tụ ở các nước trên thế giới, đặc biệt làcác văn kiện của Đảng ta, các bài viết, các báo cáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Nguồn tài liệu chính thống: bao gồm những tài liệu liên quan đến nhà nước,chính trị, pháp luật, tài chính kinh tế, văn hóa, giáo dục, quân sự, ngoại giao,

- Nguồn tài liệu tư nhân: Nhật ký, hồi ký, ký sự, di chúc các lão thành cách mạng.Một số tác giả khác lại chia tài liệu thành văn thành 2 loại:

- Tài liệu gốc, là loại tài liệu do người đương thời ghi lại khi sự kiện lịch sửđang diễn ra

- Tài liệu trung gian, là loại tài liệu phản ánh lịch sử qua thời gian của một tàiliệu khác

Tóm lại, tùy theo góc độ nhìn nhận khác nhau mà tài liệu thành văn được phânloại như sau :

+ Xét ở góc độ xuất xứ tài liệu:

+ Tài liệu gốc

+ Tài liệu trung gian

- Xét ở góc độ nội dung phản ánh :

+ Tài liệu chính trị, quân sự

+ Tài liệu kinh tế

+ Tài liệu văn hóa, xã hội

- Xét ở góc độ ý nghĩa sự kiện :

+ Tài liệu cơ bản

+ Tài liệu không cơ bản

- Xét ở góc độ tầm quan trọng của nguồn tài liệu :

+ Tài liệu của Mác, Ăng ghen, Lênin, Hồ Chí Minh, các nhà lãnh đạo Đảng và

Nhà nước ta.

+ Các văn kiện của Đảng và Nhà nước ta

+Các bài nói, bài viết của các Đồng chí lãnh đạo Đảng và nhà nước ta

+ Các công trình nghiên cứu đã xuất bản như giáo trình, sách chuyên khảo vềcác vấn đề kinh tế, chính trị- xã hội, các tác phẩm sử học

+ Tài liệu báo chí viết về những vấn đề lịch sử

+ Tài liệu từ nguồn internet như từ google, vi.wikipedia

Trong cuốn “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm” do Nguyễn Thị Côi chủbiên, tài liệu thành văn được phân chia như sau:

+ Tài liệu giáo khoa: Là tài liệu cơ bản dành cho HS và cả cho GV trong nhàtrường Đây là loại tài liệu đã được biên soạn, chỉnh lí và qua nhiều lần cải cáchgiáo dục Do vậy, ngoài tài liệu giáo khoa hiện hành, GV còn có thể sử dụng các tàiliệu giáo khoa trước đó

+ Tài liệu tham khảo: Gồm nhiều loại tư liệu khác nhau, trước hết là tài liệu lịch

sử như trích dẫn tài liệu gốc, sách báo, bài viết chuyên khảo về một sự kiện lịch sửtrong nước và thế giới Đây là loại tài liệu quý giúp HS có thể hiểu được các hiệntượng lịch sử một cách sinh động, chính xác Tài liệu tham khảo gồm các tác phẩmvăn học, các văn bản văn nghệ dân gian, các trích đoạn từ tác phẩm khoa học khác cóliên quan đến sự kiện, hiện tượng lịch sử như tác phẩm của Mác, Ăngghen,Lênin, HồChí Minh

+ Các loại tài liệu thực tế sưu tầm trong đời sống xã hội thuộc các lĩnh vực tưtưởng, triết học, nghệ thuật, đạo đức, tâm lí xã hội, xã hội học Ngoài ra, còn có cácloại sách hướng dẫn giảng dạy, các sách lí giải hoặc một số giáo án mẫu của một số

Sở giáo dục biên soạn Bên cạnh đó, còn phải kể đến các bài viết trao đổi kinhnghiệm về giảng dạy, được đăng tải trên các sách báo, các chuyên san của ngành

1.3 Ý nghĩa của việc sử tài liệu lịch sử thành trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII, Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

- Sử dụng tài liệu thành văn góp phần tạo biểu tượng lịch sử, giúp các em hình

dung quá khứ lịch sử phong phú, đa dạng, chính xác

Trong học tập lịch sử, việc tạo biểu tượng có ý nghĩa rất quan trọng Xuấtphát từ đặc điểm của nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từ trựcquan sinh động Muốn học sinh khôi phục được bức tranh lịch sử quá khứ với đầy

đủ tính cụ thể và sinh động của nó, cần thiết phải sử dụng tài liệu thành văn

Trước hết, tài liệu lịch sử thành văn góp phần tạo biểu tượng lịch sử, khôi

phục bức tranh lịch sử Bởi vì: “một trong hai chức năng - nhiệm vụ chủ yếu của bài giảng lịch sử là khôi phục bức tranh lịch sử và một trong những biện pháp chủ yếu để có thể khôi phục bức tranh lịch sử là tạo biểu tượng lịch sử” Với những

cách khác nhau (thông báo, miêu tả, tường thuật, ) GV giúp học sinh tái hiện lạicác biến cố, hiện thực lịch sử với đầy đủ tính cụ thể và gợi cảm của nó đểcác emsống lại với quá khứ

Như vậy, trong dạy học lịch sử, trước hết phải tạo biểu tượng lịch sử Khôngtạo biểu tượng lịch sử cụ thể thì HS sẽ không hiểu được lịch sử

- Sử dụng tài liệu thành văn để làm sáng tỏ bản chất của sự kiện lịch sử

Nhận thức lịch sử bao giờ cũng phức tạp, vì con người là một bộ phận khôngthể tách rời của đối tượng nghiên cứu Tài liệu thành văn sử dụng trong dạy học lịch

sử không chỉ dừng ở việc tạo biểu tượng, mà còn giúp làm sáng tỏ bản chất của sựkiện lịch sử Qua đó, giúp HS hình thành khái niệm, nêu quy luật, rút bài học lịch

sử Theo Phạm Hồng Việt “làm sáng tỏ bản chất của lịch sử có nghĩa là có cái nhìn đúng, đánh giá đúng, phân tích đúng sự kiện, nhân vật lịch sử Làm sáng tỏ bản chất của lịch sử cũng có ý nghĩa làm sáng tỏ các thuật ngữ, khái niệm, quy luật, bài học lịch sử”.

- Sử dụng tài liệu thành văn còn giúp HS hiểu sâu hơn bản chất và mối dâyliên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng Trên cơ sở giúp các em nhận thức rõ bản chấtcủa sự kiện hiện tượng lịch sử, nghĩa là giúp các em hiểu sử

- Sử dụng tài liệu thành văn góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm,

đạo đức và giá trị thẩm mỹ cho học sinh

Dạy học nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng, đó là một quá trình nhận thứcđặc thù, trong đó GV tổ chức, dẫn dắt HS một cách có mục đích, có kế hoạch để các

em nắm vững tri thức văn hóa, kỹ năng cơ bản, hình thành cơ sở thế giới quan, bồi

dưỡng tư tưởng, đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh.

Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm,đạo đức và giá trị thẩm mỹ cho học sinh Bởi vì, khi biết nhận thức về hiện thực quákhứ, các em không chỉ tri giác mà còn “rung động”, “xao xuyến” Những dấu hiệu tâm

lý đó thể hiện sự “nhập thân” vào lịch sử, biểu thị thái độ của học sinh đối với những gì

mà các em nhận thức được Trong học tập lịch sử HS sẽ được học những câu chuyện bi

thảm, những tình thế bất ngờ, những số phận khác thường “Trước mắt chúng ta hiện lên những con người có những ước mơ, những sự thành đạt và có cả những tấm bi kịch nữa, tất cả mọi vật điều sẽ làm rung động trí tuệ và tình cảm của con người Điều này

sẽ làm cho những câu chuyện về quá khứ có sức rung cảm mạnh mẽ”.

Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

Bởi vì “khả năng tác động đến tình cảm bắt nguồn từ một sự thật trong khoa học

lịch sử, rõ ràng có những yếu tố nghệ thuật”

Qua bài học lịch sử, những hành động anh hùng của những người đấu tranhquên mình vì sự nghiệp chính nghĩa và tiến bộ, vì hạnh phúc và hòa bình của nhândân lao động, có sức lôi cuốn đối với học sinh, gây cho các em cảm xúc lịch sử sâurộng Trên cơ sở đó góp phần hình thành ở các em sự kính phục tự hào đối với các

vĩ nhân và trong những hoàn cảnh nhất định, nó thổi bùng lên những ngọn lửa nhiệttình cách mạng Ngược lại học sinh có những thái độ căm ghét với những hành vihung bạo, độc ác của các nhân vật đại diện cho các giai cấp thống trị đi ngược lạivới quyền lợi của quần chúng lao động

Như vậy, tài liệu về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đã làm cho tìnhcảm yêu ghét của các em được xác định rõ ràng không chỉ có khả năng tái tạo lịch

sử quá khứ mà còn có chức năng điều chỉnh hành động

- Sử dụng tài liệu thành văn góp phần phát triển tư duy cho học sinh

Lý luận dạy học đã chỉ ra rằng, tài liệu tham khảo nói chung, tài liệu thànhvăn nói riêng nếu được sử dụng hợp lí trong dạy học góp phần rèn luyện kỹ năng,phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của các em

Trong dạy học lịch sử phát triển tư duy của học sinh là một trong nhữngnhiệm vụ quan trọng Tư duy bao giờ cũng tiến hành trên những cơ sở nội dung cụ

thể tức là phải nắm bắt được những sự kiện, giải thích minh họa bằng dẫn chứng,phải phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các sự kiện theo quy luật chung của lịch sử.Bằng những đoạn tư liệu thành văn, thông qua quá trình điều khiển các hoạt độngnhận thức, GV có thể yêu cầu HS đọc và rút ra nhận xét, kết luận hay ý nghĩa củađoạn tư liệu đó Hoặc GV đọc tư liệu và đặt ra những câu hỏi, đòi hỏi HS phải pháthuy trí tuệ, tư duy để suy nghĩ và tìm cách trả lời.

Chính vì thế, sử dụng tài liệu lịch sử thành văn nhằm góp phần khôi phục lạihình ảnh quá khứ một cách khách quan, chân thực Trên cơ sở đó để phân tích kháiquát, giải thích các hiện tượng lịch sử, là cơ sở để HS lĩnh hội tri thức lý luận khác,hiểu sâu sắc hơn bản chất sự kiện, nêu quy luật, rút ra bài học lịch sử, góp phần bồidưỡng tư tưởng tình cảm, hoàn thiện nhân cách và phát triển tư duy lịch sử cho HS.Tóm lại, sử dụng tài liệu thành văn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

là cần thiết, là một biện pháp có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả bàihọc lịch sử ở trường THPT, góp phần vào việc bồi dưỡng thế hệ trẻ thành nhữngcông dân có tri thức, có năng lực, có phẩm chất đạo đức tốt, đáp ứng yêu cầu mà xãhội đòi hỏi

+ Công cụ, kĩ thuật canh tác lạc hậu, năng suất thấp

+ Lãnh chúa, Giáo hội bóc lột nông dân nặng nề

→ Kém phát triển

- Công thương nghiệp:

+ Máy móc sử dụng ngày càng nhiều (dệt, khai mỏ, luyện kim).

+ Công nhân đông, sống tập trung

+ Buôn bán mở rộng với nhiều nước

→ Phát triển nhưng bị kìm hãm bởi những quy định ngặt nghèo của chế độphong kiến

Có nhiều đặc quyền đặc lợi và không phải đóng thuế

+ Đẳng cấp thứ 3: Tư sản, nông dân và bình dân thành thị chịu mọi thứ thuế,không có quyền lợi chính trị, lệ thuộc đẳng cấp 1 và 2

→ Mâu thuẫn xã hội gay gắt

2 Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng

- Thế kỉ XVIII, trào lưu Triết học Ánh sáng xuất hiện

- Đại biểu: Mông-te-xki-ơ, Vôn-te, Rút-xô

- Nội dung:

+ Phê phán sự thối nát của chế độ phong kiến và nhà thờ Ki-tô giáo

+ Đưa ra những lí thuyết về xây dựng nhà nước mới

- Ý nghĩa: tấn công vào hệ tư tưởng của chế độ phong kiến, dọn đường chocách mạng bùng nổ

II Tiến trình của cách mạng

1 Cách mạng bùng nổ Nền quân chủ lập hiến

- Ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp

- Ngày 14/7/1789, quần chúng phá ngục Ba-xti, mở đầu cho cách mạngmạng Pháp

- Quần chúng nhân dân nổi dậy khắp các nơi, Quốc hội lập hiến được thành lập.+ Thông qua Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền (8/1789)

+ Ban hành chính sách khuyến khích công thương nghiệp phát triển

+ Tháng 9/1791, thông qua hiến pháp, xác lập quyền thống trị của giai cấp tư sản.

- Tháng 4/1792, chiến tranh giữa Pháp với liên minh phong kiến Áo – Phổbùng nổ

- 11/7/1792, Quốc hội tuyên bố Tổ quốc lâm nguy, ra sắc lệnh động viênquân tình nguyện

2) Tư sản công thương cầm quyền Nền cộng hòa được thành lập

- 10/8/1792, quần chúng Pari tấn công hoàng cung, bắt giam vua và hoàng hậu

- 21/9/1792, nền Cộng hòa thứ nhất được thành lập

- 21/1/1973, Vua Lu-i XVI bị xử tử

- Đầu năm 1793, nước Pháp đứng trước khó khăn mới

- 31/5/1793 quần chúng Pari nổi dậy, lật đổ phái Ghi-rông-đanh

- 2/6/1973, chính quyền chuyển sang tay phái Gia-cô-banh

3 Nền chuyên chính Gia-cô-banh – đỉnh cao của cách mạng

- Chính sách của phái Gia-cô-banh:

+ Giải quyết ruộng đất cho nông dân

+ 6/1973,thông qua hiến pháp mới, ban bố quyền dân chủ rộng rãi, xóa bỏ sựbất bình đẳng về đẳng cấp

+ 23/8/1793, thông qua sắc lệnh “Tổng động viên toàn quốc”, ban hành luậtgiá tối đa và luật về mức lương tối đa của công nhân

4 Thời kì thoái trào

- Sau đảo chính, Ủy ban Đốc chính ra đời đã thủ tiêu mọi thành quả của cách mạng+ Hiến pháp mới được ban hành bảo vệ lợi ích cho tư sản mới

+ Xóa bỏ luật giá tối đa

+ Thủ tiêu các quyền tự do dân chủ

+ Khủng bố những người cách mạng

- 11/1799, chế độ Đốc chính bị lật đổ, nền độc tài quân sự được thiết lập.

- Sau nhiều năm chiến tranh, Đế chế I của Na-pô-lê-ông bị suy yếu, thất bại(1815) Chế độ quân chủ ở Pháp được phục hồi

III Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Pháp cuối thế kỉ XVIII

- Lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế, hoàn thành nhiệm vụ của một cuộccách mạng tư sản

- Mở ra thời đại mới – thời đại thắng lợi và củng cố CNTB ở các nước tiêntiến lúc bấy giờ

2.2 Những nguyên tắc cơ bản để lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn

Thứ nhất, lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn theo hướng phát huy tính tíchcực của học sinh trong dạy học lịch sử phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục

bộ môn

Thứ hai, lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn theo hướng phát huy tính tích cựccủa học sinh trong dạy học lịch sử phải góp phần làm rõ các sự kiện cơ bản đượcphản ánh trong sách giáo khoa

Thứ ba, lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn theo hướng phát huy tính tích cựccủahọc sinh trong dạy học lịch sử phải đảm bảo tính trực quan sinh động

Thứ tư, lựa chọn tài liệu lịch sử thành văn theo hướng phát huy tính tích cựccủa học sinh trong dạy học lịch sử phải xuất phát từ việc đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển khả năng tư duycho HS

2.3 Hệ thống tài liệu lịch sử thành văn cần khai thác, sử dụng trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

có liên quan

Hệ thống tài liệu thành văn cần sử dụng

Cách

mạng tư

I Nước Pháp trước cách mạng

II Tiến trình của cách mạng.

1 Cách mạng bùng

nổ Nền quân chủ lập hiến.

2 Tư sản công thương cầm quyền.

a) Kinh tế

- Nông nghiệp (tìnhcảnh nông dân Pháptrước cách mạng)

b) Chính trị, xã hội

- KN Quân chủchuyên chế

- Nền quân chủchuyên chế PK Pháp

- KN Đẳng cấp

- Pháo đài Ba xti

- Tấn công pháo đàiBaxti

- KN Quân chủ lậphiến

- KN Cộng hòa thứnhất

Phiếu tư liệu số 1( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 4( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 2( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 5( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 11( xem phụ lục)Phiếu tư liệu số 9( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 6( xem phụ lục)Phiếu tư liệu số 7( xem phụ lục)

Nền cộng hòa được thành lập.

3 Nền chuyên chính Gia-cô-banh đỉnh cao của cách mạng.

4 Thời kỳ thoái trào.

III Ý nghĩa của cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII.

- Luật sư Ro-be-spie

- Những chính sáchcủa phái Giacôbanh

Khái niệm độc tàiquân sự

Phiếu tư liệu số 3( xem phụ lục)Phiếu tư liệu số 10( xem phụ lục)

Phiếu tư liệu số 8( xem phụ lục)

Chương 3 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ THÀNH VĂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ BÀI 31 CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI THẾ KỈ XVIII, SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

3.1 Nguyên tắc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sử

Để nâng cao hiệu quả việc sử dụng tài liệu thành văn trong dạy học lịch sử ởtrường THPT nói chung, sử dụng tài liệu lịch sử thành văn trong dạy học lịch sửBài 31 Cách mạng tư sản Pháp 1789, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 ở trường runghọc phổ thông (chương trình chuẩn) nói riêng, thì cần phải tuân thủ những nguyêntắc, yêu cầu chung trong việc dạy lịch sử Cụ thể:

- Phải phù hợp với nội dung cơ bản của bài học

- Phải đảm bảo tính khoa học, tính Đảng

- Phải đảm bảo phát huy tính tích cực của học sinh

- Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn phải nhằm mục đích giáo dục tư tưởng

chính trị, phẩm chất đạo đức, thẩm mĩ, năng lực tư duy và hoạt động thực tiễn củahọc sinh.

3.2 Các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử thành trong dạy học lịch sử bài 31 Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII, sách giáo khoa Lịch sử lớp 10ở trường Trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

3.2.1 Sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để cụ thể hóa các hiện tượng, sự kiệnlịch sử

Sự kiện lịch sử là cơ sở để khôi phục lại hình ảnh quá khứ để tiến hành khái quát

lý luận Cho nên việc chọn sự kiện trong dạy học lịch sử và cụ thể hóa các sự kiện lịch

sử là nhiệm vụ vô cùng quan trọng Do tính toàn diện của việc học tập lịch sử, các khóatrình và bài giảng cung cấp cho HS nhiều loại sự kiện thuộc các lĩnh vực khác nhaucủađời sống xã hội, như: Sự kiện về kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa - xãhội Muốn học sinh có hiểu biết đầy đủ về sự kiện, tăng thêm tính sinh động, gợi cảmcủa bài giảng, gây hứng thú học tập, cần phải sử dụng nguồn tài liệu thành văn

Trong bài học chứa đựng nhiều nội dung, các sự kiện lịch sử HS không thểbiết và hiểu các sự kiện đó trong một thời gian nhất định Vì vậy, GV phải giúp cho

HS nắm được đâu là kiến thức cơ bản Làm được điều này hiệu quả và chất lượngdạy học lịch sử sẽ đạt kết quả cao Vấn đề đặt ra là không phải lúc nào HS cũngnắm hay nhớ được sự kiện cơ bản nên trong quá trình giảng dạy GV có thể kết hợp,

sử dụng các đoạn chuyện kể lịch sử, đoạn miêu tả, giải thích về sự kiện lịch sử đểgiúp HS cụ thể hóa các sự kiện lịch sử Bởi các tài liệu tham khảo này góp phầnnhất định vào việc khôi phục các tài liệu hình ảnh quá khứ Là căn cứ khoa học,bằng chứng về tính chính xác, tính cụ thể, phong phú của sự kiện lịch sử mà HS cầnthu nhận, nó giúp các em khắc phục việc “hiện đại hóa” lịch sử, hoặc “hư cấu sai sựthực” Bên cạnh đó, nguồn tài liệu này giúp học sinh có thêm cơ sở nắm vững bảnchất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ những quy luật bài học của lịch sử

và từ đó tư duy lịch sử phát triển

Như vậy, việc sử dụng tài liệu lịch sử thành văn để cụ thể hóa các hiện tượng,

sự kiện lịch sử đang học, nhằm tạo cho HS có biểu tượng rõ ràng, cụ thể có hìnhảnh, tăng thêm tính chất sinh động, gợi cảm của bài giảng và gây hứng thú cho việc