Bài 36 QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ I MỤC TIÊU Sau khi học xong bài này, Hs phải 1 Kiến thức Định nghĩa được khái niệm quần thể (về mặt sinh thái học) Nêu được các m[.]
Trang 1Bài 36 QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ
I MỤC TIÊU
Sau khi học xong bài này, Hs phải:
1 Kiến thức
- Định nghĩa được khái niệm quần thể (về mặt sinh thái học)
- Nêu được các mối quan hệ hỗ trợ, quan hệ cạnh tranh trong quần thể
- Nêu được ý nghĩa sinh thái của các quan hệ đó
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp, khái quát hóa dựa trên kiến thức thực tế
3 Thái độ
- Xây dựng thói quen nuôi trồng hợp lí, đúng mật độ giảm sự cạnh tranh quá mức, giữ cân bằng trong hệ sinh thái
II NỘI DUNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC
1 tích hợp kĩ năng sống:
- Kỹ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp
- Kỹ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng
- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về quần thể
- Kỹ năng quàn lí thời gian, đảm nhận trách nhiệm, hợp tác trong hoạt động nhóm
2 Tích hợp bảo vệ môi trường
-Quan hệ giữa các cá thể trong quần thể có vai trò trong việc giữ ổn định trong quần thể giữ cân bằng trong hệ sinh thái
-Rèn thói quen nuôi trồng hợp lí,đúng mật độ giảm sự cạnh tranh quá mức III CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: - Hình 36.1-3, bảng 36 SGK, bảng 36 SGV và 1 số hình ảnh sưu
tầm
- phiếu học tập
2 Học sinh: ôn tập kiến thức SH9 và đọc trước bài mới
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
Trang 21 Kiểm tra bài cũ: CH: Nêu một số ví dụ nêu lên mối tương quan giữa sinh
vật với môi trường? phân biệt nơi ở và ổ sinh thái?
2.Giảng bài mới:
Hoạt động cuả giáo viên và học sinh Nội dung
*Hoạt động 1: Tìm hiểu QTSV và quá trình
hình thành QT
-Gv: Đưa ra 1 số vd và y/c Hs n/c nội dung mục
I sgk/156 để tìm hiểu k/n QTSV
-Hs: Q/s hình a,b,c h36.1, tìm ra dấu hiệu của
QT để phân biệt với 1 tập hợp ngẫu nhiên các
cá thể đ/n qt
-Gv(bs): Qt là 1 t/c sv cao hơn cá thể; qt có lịch
sử hình thành và có mqh tương hỗ giữa các cá
thể với nhau và với môi trường qt đc đặc trưng
bởi những t/c mà cá thể ko có như tỉ lệ giới
tính, độ tuổi
-Gv: qt đc hình thành ntn*?
-Gv: hình thành qt có thể áp dụng đối với loài
người hay không? cho vd
-Hs: Con người cũng là 1 sv tuân theo ql
sinh giới Vd: hiện tượng đi xd vùng kinh tế
mới
*Hoạt động 2: Tìm hiểu quan hệ giữa các cá
thể trong QT
-Gv: y/c Hs qs H36.3 và H36.4, n/c mục II.1
sgk/157 và tlch:
+ Biểu hiện của quan hệ hỗ trợ là gì? Ví dụ
+ Hãy nêu ý nghĩa của qh hỗ trợ?
-Hs: biểu hiện của qh hỗ trợ thông qua hiệu quả
nhóm, cụ thể:
I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ
*Định nghĩa quần thể sinh vật:
QTSV là tập hợp các cá thể của cùng 1 loài:
+ Cùng sống trong một khoảng không gian xác định,
+ Vào 1 thời điểm nhất định, + Có khả năng sinh sản và tạo thành thế
hệ mới
Vd: QT cây tre, qt cừu, qt chè xanh
*Quá trình hình thành quần thể:
1 số cá thể cùng loài phát tán môi trường sống mới CLTN tác động cá thể thích nghi đc với mt mới thì tồn tại và giữa chúng thiết lập mqh sinh thái, các cá thể sinh sản hình thành quần thể ổn định
II QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ
1 Quan hệ hỗ trợ:
- Quan hệ hỗ trợ là mối quan hệ giữa các
cá thể cùng loài hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động sống như lấy thức ăn, chống lại
kẻ thù, sinh sản
Trang 3+ Đối với đv thể hiện ở lối sống bày đàn
+ Đvới tv thểh iện ở hiện tg sống thành búi,
khóm
Ý nghĩa: Đvới tv là hạn chế sự mất nc, chống
lại tđ của gió; thông qua hiện tg liền rễ ở 1 số
cây mà qt TĐC diễn ra mạnh mẽ hơn Đvới đv:
giúp nhau trong qt tìm kiếm t/a, cũng như
chống lại kẻ thù; tăng khả năng sinh sản
-Gv: bs thêm kiến thức về qh hỗ trợ trong
sgv/157
-Gv nêu vđ: qh cạnh tranh xẩy ra khi nào? biểu
hiện của qh cạnh tranh là gì? Ý nghĩa của mqh
đó?
+ NN: nới sống chật chội, nhu cầu sống lớn
hơn so với nguồn sống trong sinh cảnh; con
đực giành con cái (hoặc ngược lại) trong đàn
vào mùa sinh sản Biểu hiện: Ở tv thông qua
hiện tg tự tỉa thưa; ở đv thể hiện ở sự cách li cá
thể Ý nghĩa: giảm bớt sụ cạnh tranh; nhờ
cạnh tranh mà sl cá thể trong qt duy trì ở mức
phù hợp, đảm bảo cho sự tồn tai và phát triển
* Liên hệ: trong sản xuất con người đã vận
dụng mqh cạnh tranh này ntn?
-Hs: Con người đã tỉa bớt cành ở 1 số cây Khi
gieo rau cải đến khi nẩy mầm thành cây người
nông dân thường tỉa bớt số lượng lớn cây con
để đảm bảo nguồn sống cho những cây còn lại
Trong nuôi trồng cần chú ý tới mật độ cây và
con để đảm bảo hiệu quả sx
Ví dụ: Hiện tượng nối liền rễ giữa các cây thông
Chó rừng thường quần tụ từng đàn…
- Ý nghĩa:
+ Đảm bảo cho quần thể tồn tại ổn định + khai thác tối ưu nguồn sống của môi trường,
+ làm tăng khả năng sống sót và sinh sản của cá thể (hiệu quả nhóm)
2 Quan hệ cạnh tranh:
- Quan hệ cạnh tranh: là quan hệ giữa các
cá thể cùng loài cạnh tranh nhau trong các hoạt động sống
- Nguyên nhân cạnh tranh: Khi mật độ cá thể của QT tăng lên quá cao, nguồn sống của mt không đủ cung cấp cho mọi cá thể trong qt các cá thể tranh giành nhau thức ăn, nơi ở, ánh sáng và các nguồn sống khác; các con đực tranh giành con cái
Ví dụ: thực vật cạnh tranh ánh sáng, động vật cạnh tranh thức ăn, nơi ở, bạn tình…
-Ý nghĩa:
+ Làm cho số lượng và phân bố của cá thể trong QT được duy trì ở mức phù hợp với nguồn sống và ko gian sống,
+ đảm bảo sự tồn tại và phát triển của QT
3 Củng cố:
Phân tích nguyên nhân và ý nghĩa của các mqh hỗ trợ và cạnh tranh cùng loài
Trang 44 Dặn dò: - Học bài và trả lời câu hỏi sgk/159.- Đọc trước bài 37