CHỦ ĐỀ 4 TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CÁC DÂN TỘC TỈNH CAO BẰNG Thời gian thực hiện 2 tiết I MỤC TIÊU 1 Về kiến thức Nhận diện được một số trang phục truyền thống của người dân tộc ở Cao Bằng qua kiểu dáng. Giáo án Chủ đề 4 trang phục truyền thống các dân tộc tỉnh cao bằng Giáo dục địa phương lớp 6. Giáo án Chủ đề 4 trang phục truyền thống các dân tộc tỉnh cao bằng Giáo dục địa phương lớp 6.
Trang 1CHỦ ĐỀ 4: TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CÁC DÂN TỘC TỈNH
CAO BẰNG Thời gian thực hiện: 2 tiết
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức
- Nhận diện được một số trang phục truyền thống của người dân tộc ở Cao Bằng qua kiểu dáng, màu sắc, hoa văn trang trí tiêu biểu
- Vẽ được một số hoa văn trang trí trên trang phục dân tộc trong sản phẩm sáng tạo của cá nhân
- Hiểu được ý nghĩa của trang phục dân tộc, biết trân trọng và có ý thức giữ gìn trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số ở Cao Bằng
2 Năng lực:
+ Biết cách phân tích vẻ đẹp một số kiểu trang phục truyền thống của người dân tộc thiểu số tỉnh Cao Bằng
+ Biết nhận xét, đánh giá sản phẩm mĩ thuật của cá nhân, nhóm
+ Mô phỏng được hình dáng nhà ở truyền thống bằng tranh vẽ hoặc mô hình đơn giản trong sản phẩm sáng tạo của cá nhân
3 Phẩm chất:
- Trách nhiệm:
+ Góp phần giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị của nhà ở truyền thống của một
số dân tộc tiêu biểu tỉnh Cao Bằng thông qua những hành động cụ thể
+ Yêu quý, tự hào về những công trình kiến trúc của tỉnh Cao Bằng
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:
1 Đối với giáo viên.
- Một số hình ảnh về trang phục truyền thống các dân tộc ở Cao Bằng
- Máy tính, máy chiếu
2 Đối với học sinh.
- SGK, tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học
- Họa phẩm (màu vẽ, giấy vẽ, bút chì, tẩy)
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Hoạt động: Mở đầu
Tên hoạt động: KHỞI ĐỘNG
a Mục tiêu:
- Tạo hứng thú cho HS khi tìm hiểu nội dung bài học
- Nhận biết một số hình ảnh về trang phục truyền thống các dân tộc ở Cao
Bằng
b Nội dung: HS liên hệ thực tế những điều em đã biết về trang phục truyền
thống các dân tộc ở Cao Bằng
c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
Trang 2d Tổ chức thực hiện:
* Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Giáo viên yêu cầu học sinh liên hệ thực tế và chia sẻ những điều em đã biết về
về trang phục truyền thống các dân tộc ở Cao Bằng
+ Em hãy quan sát hình ảnh sau đây và trả lời câu hỏi:
- Em hãy đoán xem đây là trang phục của người dân tộc nào ở CB
- Màu sắc chủ đạo và các chi tiết nào trên bộ trang phục khiến cho em ấn tượng?
* Thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh tiếp nhận câu hỏi, quan sát và tiến hành thảo luận nhóm cặp đôi
- Giáo viên quan sát hướng dẫn khi học sinh cần sự giúp đỡ
* Báo cáo, thảo luận
- Giáo viên yêu cầu trình bày kết quả: trả lời câu hỏi
- Giáo viên gọi học sinh nhóm khác nhận xét và bổ sung
* Kết luận, nhận định
- Giáo viên đánh giá, nhận xét chuẩn kiến thức
SẢN PHẨM DỰ KIẾN:
- Trên ảnh là trang phục của phụ nữ người Dao đỏ
- Trang phục Dao đỏ được xem là rực rỡ nhất gồm khăn, mũ, áo, quần, thắt lung, cạp cuốn và giày dép Bộ trang phục có 5 màu cơ bản nhưng chủ yếu vẫn là màu đỏ Theo quan niệm của người Dao đỏ, màu đỏ là màu của hạnh phúc, ấm no, khỏe mạnh và tạo năng lượng tích cực cho con người
Tiểu dẫn:
GV dẫn dắt vào bài mới: Bộ trang phục của mỗi dân tộc ở Cao Bằng đều có nét đặc trưng từ kiểu dáng, màu sắc chủ đạo đến hoa văn trang trí, cũng như được kết hợp với phụ kiện khác nhau Trong khi quần áo của nam giới thường đơn giản, tối màu thì trang phục nữ giới thường được tô điểm bởi nhiều hoa văn làm nổi bật vẻ độc đáo, sinh động.
2 Hoạt động: Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/ thực thi nhiệm
vụ đặt ra từ hoạt động 1.
a) Mục tiêu: Nhận diện được một số trang phục truyền thống của người dân tộc
ở Cao Bằng qua kiểu dáng, màu sắc, hoa văn trang trí tiêu biểu
Trang 3b) Tổ chức thực hiện:
Nhiệm vụ 1: I Tìm hiểu trang phục truyền thống của người dân tộc Nùng, Tày, Dao Tiền, Sán Chỉ, Mông Đen, Lô Lô.
Trang phục phụ nữ người Nùng đơn giản với áo dài may cổ đứng, kèm quần ống rộng tối màu, hầu như không có hoa văn trang trí Vạt áo và cổ tay áo ghép bằng vải có màu tươi sáng, chủ yếu là màu xanh Phụ kiện gồm có khăn đội đầu, dây lưng,
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ (Nội dung hoạt động được đưa vào bước này)
- GV chiếu hình ảnh cho HS quan sát
- GV giao nhiệm vụ cho HS quan sát Hình
2,3,4,5,6,7,8,9,10 Đọc thông tin các mục
1,2,3,4,5,6, giao nhiệm vụ hoàn thành PHT số 1:
1 Em hãy chỉ ra những điểm đặc
trưng của trang phục dân tộc mà em
yêu thích nhất.
2 Em hãy kể một số loại hoạ tiết
trang trí tiêu biểu trên trang phục
của các dân tộc thiểu số ở Cao
Bằng.
3 Theo em, hoa văn trang trí có vai
trò như thế nào trên bộ trang phục
truyền thống của đồng bào dân tộc
thiểu số ở Cao Bằng?
- HS quan sát hình ảnh, tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ (Sản phẩm hoạt động được đưa vào bước này)
- GV chia nhóm HS, hoạt động nhóm,
hướng dẫn, gợi ý cho HS tra cứu
thông tin thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS chia nhóm thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát Hình 2,3,4,5,6,7,8,9,10 Đọc thông tin
các mục 1,2,3,4,5,6.
- HS trả lời câu hỏi
Bước 3 Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu đại diện nhóm trình bày
sản phẩm hoạt động của nhóm
- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm hoạt động của nhóm
Bước 4 Kết luận, nhận định
- GV đánh giá bằng nhận xét, bổ
sung, chiếu đáp án PHT
- HS đối chiếu đáp án của GV
Tiểu kết (SP dự kiến):
Trang 41 Em hãy chỉ ra những điểm đặc trưng của trang phục dân tộc mà em yêu thích nhất.
- Trang phục truyền thống của người Dao Tiền Bộ trang phục phụ nữ người Dao
Tiền gồm áo trong, áo ngoài, chân váy được trang trí bằng những dải hoa văn nổi bật Áo thêu hoa văn hình con chó ở gấu áo và nơi xẻ tà phản ánh đời sống gắn bó với tự nhiên Đây cũng là loài vật gắn liền với truyền thuyết xa xưa của người Dao Tiền, thể hiện ý thức hướng về cội nguồn dân tộc Chân váy có hoa văn đặc trưng của người Dao Tiền là những hình tròn đồng tâm và các hình dích dắc Ngoài ra, còn có xà cạp) và thắt lưng là những sợi vải màu chàm, màu trắng được tết lại Khăn quấn đầu bằng vải trắng, được thêu tỉ mỉ các hoa văn sinh động Điểm nhấn là bộ trang sức bạc to bản với bảy chiếc vòng có kích thước lớn nhỏ khác nhau
2 Em hãy kể một số loại hoạ tiết trang trí tiêu biểu trên trang phục của các dân tộc thiểu số ở Cao Bằng.
Người Tày Trang phục vải chàm, màu tối, hầu như không có hoa văn trang
trí
Người Nùng Trang phục vải chàm, màu tối, hầu như không có hoa văn trang
trí
Người Dao
Tiền
- Áo thêu hoa văn hình con chó ở gấu áo
- Chân váy có hoa văn đặc trưng của người Dao Tiền là những hình tròn đồng tâm và các hình dích dắc
Người Dao
Đỏ: - Trang phục truyền thống của phụ nữ dân tộc Dao Đỏ được trang trí bằng nhiều hoa văn phong phú đẹp mắt với màu sắc cơ
bản là chàm, đỏ và trắng
- Hệ thống hoa văn trên trang phục phụ nữ dân tộc Dao Đỏ có nhiều hoạ tiết, có thể chia làm các loại chính như: hoa văn thực vật, hoa văn động vật và hoa văn đồ vật
- Điểm nhấn của bộ trang phục của phụ nữ Dao Đỏ là phần ngực
áo được trang trí bằng nhiều hoạ tiết bằng bạc
Người Sán
Chỉ Trang phục vải chàm, màu tối, hầu như không có hoa văn trang trí
Người Mông
Đen
Phụ nữ người Mông Đen mặc áo bằng vải nhuộm chàm có nẹp
cổ áo và tay áo được trang trí hoa văn, kết hợp với váy xoè cùng màu Các mảng trang trí ở cổ và tay áo chủ yếu là các dải hoa văn hình học cách điệu, xen kẽ với hoa lá Áo xẻ ngực không có cúc nên bên trong có thêm lớp yếm, điểm nhấn là những dải hoa văn hài hoà về màu sắc Ngoài ra, còn có xà cạp bằng vải chàm quấn quanh bắp chân
Trang 5Người Lô Lô Trang phục phụ nữ người Lô Lô may bằng vải chàm, xẻ ngực,
cài khuy băng vải màu hoặc bằng đồng Hai bên cánh tay áo may ghép các vòng vải nhiều Trang phục phụ nữ người Lô Lô may bằng vải chàm, áo ngoài ngắn, xẻ ngực, cài màu khác nhau Phần sống lưng của áo có trang trí nhiều hoạ tiết hình học cách điệu, kết hợp cùng quần màu trơn, ống rộng Lưng quần quần thêm một tấm vải Khăn đội đầu có kiểu dáng độc đáo với ba lớp khăn, bên ngoài màu đen, để lộ hai đầu khăn bên trong màu trắng
3 Theo em, hoa văn trang trí có vai trò như thế nào trên bộ trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số ở Cao Bằng?
- Cao Bằng có 8 dân tộc anh em cùng chung sống, mỗi dân tộc có sắc thái văn hoá riêng, đóng góp vào kho tàng văn hoá bản địa đa dạng, phong phú
+Vẻ đẹp rực rỡ trên trang phục phụ nữ dân tộc Dao Đỏ luôn là hình ảnh ấn tượng, khó quên với người đối diện
+Trên chất liệu vài chàm thô cùng với kỹ thuật tạo hoa văn từ thêu, chắp ghép những trang sức, người phụ nữ thể hiện sự khéo léo về mặt cảm xúc, tâm tư tình cảm và những khát vọng sống của mình trong những hoạ tiết rất phong phú, đa dạng Mặt khác, đó còn là thứ ngôn ngữ trừu tượng thể hiện thế giới tâm hồn, cuộc sống lao động, tình yêu thương giữa con người với con người và mối liên
hệ giữa con người với thế giới tự nhiên
+ Hệ thống hoa văn trên trang phục phụ nữ dân tộc ở Cao Bằng có nhiều hoạ
tiết, có thể chia làm các loại chính như: hoa văn thực vật, hoa văn động vật và hoa văn đồ vật Trang phục được trang trí nhiều bạc hơn cả bởi theo quan niệm của người Dao Đỏ, trang trí bằng bạc vừa để bảo vệ sức khoẻ vừa thể hiện sự sung túc trong đời sống của mỗi gia đình
+ Có thể nói những hoạ tiết hay trang sức bằng bạc chính là linh hồn của bộ trang phục của phụ nữ các dân tộc ở Cao Bằng Duy trì và phát triển các mẫu trang phục truyền thống là việc làm cần thiết để gìn giữ và phát huy tinh hoa văn hóa truyền thống của các dân tộc
2 Hoạt động: Luyện tập (có thể tổ chức đan xen trong các nhiệm vụ của hoạt động hình thành kiến thức mới; Hoạt động luyện tập thường giải quyết các vấn đề lớn của bài học)
a) Mục tiêu: Hiểu được ý nghĩa của trang phục dân tộc, biết trân trọng và có ý
thức giữ gìn trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số ở Cao Bằng
b) Tổ chức thực hiện
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ (Nội dung nhiệm vụ 2 được đưa vào bước này)
Trang 6- GV chiếu hình ảnh cho HS quan sát.
- GV giao nhiệm vụ cho HS quan sát Hình 11,
12 Đọc thông tin, giao nhiệm vụ hoàn thành
PHT số 2:
1 Em hãy quan sát hình 11, hình 12
dưới đây và cho biết:
– Những người phụ nữ trong hình
mặc trang phục truyền thống của dân
tộc nào?
– Những người phụ nữ trong hình sử
dụng kĩ thuật gì để tạo hoa văn trên
vải? (gợi ý: vẽ, khâu, dệt, thêu, )
2 Hãy viết đoạn văn (khoảng 5 – 7
câu) giới thiệu về kiểu dáng, màu sắc,
hoa văn trên trang phục truyền thống
của dân tộc em hoặc trang phục dân
tộc mà em yêu thích
- HS quan sát hình ảnh, tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ (Sản phẩm hoạt động được đưa vào bước này)
- GV chia nhóm HS, hoạt động nhóm,
hướng dẫn, gợi ý cho HS tra cứu
thông tin thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS chia nhóm thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS quan sát Hình 11,12
- Đọc thông tin các mục 1,2,3,4,5,6
- HS trả lời câu hỏi
Bước 3 Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu đại diện nhóm trình bày
sản phẩm hoạt động của nhóm
- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm hoạt động của nhóm
Bước 4 Kết luận, nhận định
- GV đánh giá bằng nhận xét, bổ
sung, chiếu đáp án PHT
- HS đối chiếu đáp án của GV
3 Hoạt động: Vận dụng
a) Mục tiêu: Vẽ được một số hoa văn trang trí trên trang phục dân tộc trong sản
phẩm sáng tạo của cá nhân
b) Tổ chức thực hiện
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ (Nội dung hoạt động được đưa vào bước này)
Trang 7- GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm:
1 Vẽ một số hoa văn trang trí trên trang
phục dân tộc trong sản phẩm sáng tạo của
cá nhân
2 Em hãy cùng một số bạn trong lớp chia
thành các nhóm làm áp phích tuyên
truyền về ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát
huy giá trị của trang phục truyền thống
các dân tộc ở Cao Bằng
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, hoạt động nhóm
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ (Sản phẩm hoạt động được đưa vào bước này)
- GV gợi ý một số ý tưởng cho HS sử
dụng kết hợp màu vẽ, ý tưởng làm áp
phíc tuyên truyền về ý thức giữ gìn, bảo
tồn và phát huy giá trị của trang phục
truyền thống các dân tộc ở Cao Bằng
- HS sử dụng kết hợp màu vẽ, ý tưởng làm áp phíc tuyên truyền về ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị của trang phục truyền thống các dân tộc ở Cao Bằng
Bước 3 Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu đại diện nhóm trình bày sản
phẩm hoạt động của nhóm
- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm, thuyết trình ý tưởng
Bước 4 Kết luận, nhận định
- GV đánh giá bằng nhận xét, bổ sung,
chiếu đáp án PHT - HS lắng nghe, hoàn thiện sản phẩm.
Tiểu kết: Để giáo dục học sinh có ý thức bảo tồn về trang phục truyền thống,
các nhà trường vùng dân tộc thiểu số, miền núi có thể tổ chức thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như:
- Giáo dục, tuyên truyền cho học sinh hiểu ý nghĩa và vai trò của trang phục truyền thống và niềm tự hào khi mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình Việc giáo dục được thực hiện thông qua tích hợp, lồng ghép vào các môn học và các hoạt động giáo dục
- Tổ chức cho học sinh mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình vào một
số ngày trong tuần và các ngày lễ lớn do nhà trường tổ chức
- Tổ chức sưu tầm, trưng bày, giới thiệu trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số trong phòng truyền thống của nhà trường để học sinh hiểu rõ hơn về trang phục truyền thống của dân tộc mình
- Tổ chức tọa đàm, hội thi trang phục truyền thống và thuyết minh về trang phục truyền thống nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn như ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và ngày thành lập Đoàn 26/3…
- Tổ chức cho học sinh tham quan, tìm hiểu trang phục truyền thống của dân tộc thiểu số tại địa phương và yêu cầu viết thu sau chuyến đi Qua hoạt động này,
Trang 8các em có dịp tuyên truyền, vận động bà con các dân tộc giữ gìn và phát huy trang phục truyền thống của dân tộc mình, tạo nên sự gắn kết giữa nhà trường và cộng đồng Ngoài ra, hoạt động này còn giúp các em phát triển kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tổ chức và tư duy,
Kết luận: Giáo dục ý thức bảo tồn về trang phục truyền thống cho học sinh trong các trường học vùng dân tộc thiểu số là một việc làm có ý nghĩa Công việc này
có thể được tổ chức bằng nhiều hình thức khác nhau Mỗi hình thức đều có những ưu thế và khó khăn riêng đòi hỏi các nhà trường ở mỗi địa phương phải vận dụng một cách mềm dẻo, linh hoạt, phù hợp với từng thời điểm và điều kiện
cụ thể Nếu như các nhà trường tổ chức tốt các hoạt động trên, việc giáo dục ý thức bảo tồn về trang phục truyền thống của dân tộc thiểu số sẽ đạt được kết quả như mong muốn./
4 Hoạt động: Tìm tòi, mở rộng:
a) Mục tiêu:
b) Tổ chức thực hiện:
GV gọi HS đọc mục Em có biết?
Em có biết?
Trang phục của các dân tộc ở tỉnh Cao Bằng thường được may bằng vải nhuộm chàm Sắc chàm đặc trưng được lấy từ cây chàm, một loại cây trồng quen thuộc với đồng bào dân tộc thiểu số Việc nhuộm vải được tiến hành qua nhiều công đoạn: đầu tiên ngẫm cây chàm vào nước, lọc bỏ xơ, giữ lại phần tinh bột (còn gọi là cao chàm) Vải được ngâm vào dung dịch nước chàm nhiều lần cho đến khi đạt được màu xanh thẫm hoặc đen như ý Hoa văn trên trang phục được tạo
ra bởi các kĩ thuật khác nhau như thêu bằng chỉ màu, may ghép vải, đặc biệt là
vẽ sáp ong Trước hết, các hoạ tiết được vẽ bằng sáp ong trên nền vải, sau đó đem tấm vải đi nhuộm chàm Vải sau khi nhuộm nhúng vào nước sôi, sáp ong
tan ra để lại những hoa văn sáng màu
IV KẾ HOẠCH ĐÁNH GIÁ
Hình thức đánh
- Thu hút được sự
tham gia tích cực
của người học
- Gắn với thực tế
- Tạo cơ hội thực
hành cho người
học
- Sự đa dạng, đáp ứng các phong cách học khác nhau của người học
- Hấp dẫn, sinh động
- Thu hút được sự tham gia tích cực của người học
- Phù hợp với mục tiêu, nội dung
- Báo cáo thực hiện công việc
- Phiếu thu hoạch 1
- Hệ thống câu hỏi và bài tập
- Trao đổi, thảo luận
V HỒ SƠ DẠY HỌC
Trang 9……
ẢNH TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ
Ở CAO BẰNG Trang phục của người Dao Đỏ Trang phục của người Mông
Trang phục của người Tày Trang phục của người Nùng
Trang phục của người Dao Đỏ Trang phục của dân tộc Sán Chỉ
Trang phục của dân tộc Dao Tiền
Trang 10Trang phục của dân tộc Sán Chỉ Trang phục của dân tộc Mông Đen
ẢNH TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ
Ở CAO BẰNG Trang phục của người Dao Đỏ Trang phục của người Mông
Trang phục của người Tày Trang phục của người Nùng