CHUYÊN ĐỀ X NỘI TIẾT I Nội dung chuyên đề 1 Mô tả chuyên đề Sinh học 8 + Bài 55 Giới thiệu chung tuyến nội tiết + Bài 56 Tuyến yên, tuyến giáp + Bài 57 Tuyến tụy và tuyến trên thận + Bài 58 Tuyến sin[.]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ X: NỘI TIẾT
I Nội dung chuyên đề
1 Mô tả chuyên đề
- Sinh học 8:
+ Bài 55: Giới thiệu chung tuyến nội tiết
+ Bài 56: Tuyến yên, tuyến giáp
+ Bài 57: Tuyến tụy và tuyến trên thận
+ Bài 58: Tuyến sinh dục
+ Bài 59: Sự điều hòa và phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết
2 Mạch kiến thức của chuyên đề
- Đặc điểm hệ nội tiết
- Phân biệt tuyến nội tiết với tuyến ngoại tiết
- Tính chất và vai trò của Hoocmon
- Vị trí, cấu tạo và vai trò của Tuyến yên
- Vị trí, cấu tạo và vai trò của Tuyến giáp
- Vị trí, cấu tạo và vai trò của Tuyến trên thận
- Tinh hoàn và hoocmon sinh dục nam
- Buồng trứng và hoocmon sinh dục nữ
- Điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết
- Sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết
3 Thời lượng của chuyên đề
Tổng số
tiết
Tuần thực hiện
Tiêt theo PPCT
Tiết theo chuyên
đề
Nội dung của từng tiết
30
58 1 Bài 55: Giới thiệu chung tuyến nội
tiết
31
59 2 Bài 56: Tuyến yên, tuyến giáp
60 3 Bài 57: Tuyến tụy và tuyến trên
thận
Trang 2II Tổ chức dạy học chuyên đề
1 Mục tiêu chuyên đề
1.1 Kiến thức
1.1.1 Nhận biết :
- Nêu được đặc điểm của tuyến nội tiết phân biệt với tuyến ngoại tiết
- Xác định được vị trí và chức năng của tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến trên thận, tuyến sinh dục
- Kể tên các tuyến nội tiết chịu ảnh hưởng của tuyến yên
1.1.2 Thông hiểu:
+ Kể tên và xác định được vị trí các tuyến nội tiết chính
+ Giải thích được nguyên nhân các bệnh Cushing, tiểu đường, hạ đường huyết + Xác định rõ mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động các tuyến
+ Phân biệt được chức năng của hoocmon sinh dục nam và hoomon sinh dục nữ
1.1.3 Vận dụng:
- Từ vai trò, tính chất của hoocmon, học sinh xác định được tầm quan trọng của các tuyến nội tiết trong đời sống
- Giải thích được nguyên nhân các bệnh do các tuyến tiết ra nhiều hoặc ít
- Giải thích được nguyên nhân sự thay đổi cơ thể ở tuổi dậy thì
1.1.4 Vận dụng cao:
- Xác định được nguyên nhân của bệnh nhân mắc bệnh bướu cổ ở địa phương Phân biệt được bệnh nhân bị bướu Bazơđô với bướu cổ do thiếu iốt
- Xác định được nguyên nhân và cách phòng tránh bệnh tiểu đường, hạ đường huyết cho người thân
- Xác định được nguyên nhân của người bị lệch lạc giới tính
1.2 Kĩ năng
- Phát triển kĩ năng quan sát, phân tích kênh hình để rút ra kiến thức
5
32
61 4
Bài 58: Tuyến sinh dục
62 5 Bài 59: Sự điều hòa và phối hợp
hoạt động của các tuyến nội tiết
Trang 3- Liên hệ và vận dụng giải thích một số bệnh liên quan đến nội tiết
- Làm việc theo nhóm và trình bày kết quả làm việc trước lớp
1.3 Thái độ
- Giáo dục ý thức giữ gìn, bảo vệ sức khỏe
- Tích cực tuyên truyền cho người thân về việc sử dụng muối iot va sống hòa đồng với người bị lệch lạc giới tính
1.4 Định hướng các năng lực được hình thành:
* Năng lực chung: Năng lực tự học, Năng lực giải quyết vấn đề, NL tư duy sáng tạo, NL giao tiếp, NL hợp tác, NL sử dụng CNTT và truyền thông, NL sử dụng ngôn ngữ
* Năng lực chuyên biệt: Năng lực kiến thức sinh học, Năng lực nghiên cứu khoa học
1.5 Phương pháp dạy học
* Phương pháp:
- Trực quan, vấn đáp – tìm tòi
- Dạy học theo nhóm,
- Dạy học giải quyết vấn đề
* Kỹ thuật:
- Kỹ thuật động não
- Kỹ thuật trình bày 1 phút
1.6 Kiến thức bổ trợ (tích hợp liên môn)
- Sinh học 8:
+ Bài 28: Tiêu hóa ở ruột non
+ Bài 38: Bài tiết và cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu
+ Bài 46: Trụ não, tiểu não, não trung gian
III Bảng mô tả các mức độ câu hỏi/bài tập đánh giá năng lực của HS qua
chuyên đề
Nội dung
lực hướng tới trong
Nhận biết Thông hiểu Vận dụng
thấp
Vận dụng cao
Trang 4chủ đề
1 Đặc
điểm hệ
nội tiết
Nêu được đặc điểm hệ nội tiết
(Câu 1)
Chỉ ra được vai trò quan trọng của hệ nội tiết
(Câu 21)
- NL tư duy
- NL giao tiếp
2 Phân
biệt tuyến
nội tiết với
tuyến
ngoại tiết
- Nêu được
sự khác biệt giữa tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết
- Kể tên các tuyến nội tiết chính trong
cơ thể
(Câu 2,3)
- Xác định được vị trí của các tuyến nội tiết
- Giải thích thế nào là tuyến pha
(Câu 22,23)
- NL phân loại
- NL quan sát
- NL giao tiếp
o
o
3 Tính
chất và vai
trò của
Hoocmon
-Nêu được Hoocmon là gì?
- Nêu được các tính chất của
Hoocmon
- Nêu được vai trò của Hoocmon
( Câu 4,5)
- Giải thích
được tính chất của từng Hoocmon
24,25,26)
- Đề xuất các phương pháp sản xuất Insulin
để chữa bệnh tiểu đường
( Câu 45)
- NL Định nghĩa
- Đưa ra các tiên đoán, nhận định: phương pháp sản xuất Insulin
Trang 5- NL sử dụng ngôn ngữ
- NL Tư duy sáng tạo
4 Vị trí,
cấu tạo và
vai trò của
Tuyến yên
- Nêu được vị trí và vai trò của tuyến yên
- Nêu được Cấu tạo của tuyến yên
- Kể tên cac
cơ quan chịu ảnh hưởng của tuyến yên
( Câu 6,7,8)
Giải thích được cơ chế tác động của hoocmon tuyến yên với các cơ quan chịu ảnh hưởng
( Câu 27)
Chứng minh tuyến yên là tuyến nội tiết quan trọng, giữ vai trò chỉ đạo cac tuyến nội tiết khác
( Câu 44)
tự học -NL giao tiếp
- NL hợp tác, -
NL sử dụng ngôn
- Năng lực kiến thức sinh học
Trang 65 Vị trí,
cấu tạo và
vai trò của
Tuyến
giáp
- Nêu được đặc điểm cấu tạo của tuyến giáp
- Tên của hoocmon tuyến giáp và vai trò của nó
( Câu 9,10)
- Giải thích cơ
chế của bệnh bướu cổ đơn thuần, bệnh Bazodo và biểu hiện của
nó
( Câu 28,29)
-Phân biệt bệnh
Bazodo và bệnh bướu
cổ đơn thuần do thiếu iot
( Câu 37)
- Giải thích tại sao nhà nước ta vận động toàn dân sử dụng muối iot
- Cho biết cách phòng
và điều trị bệnh bướu
cổ và bệnh Bazodo
( Câu 46,47)
- Năng lực giải quyết vấn đề
- NL sử dụng CNTT và truyền thông
- NL sử dụng ngôn ngữ
6 Vị trí,
cấu tạo và
vai trò của
Tuyến tụy
- Trình bày cấu tạo và chức năng của tuyến tụy
- Cho biết tên
và vai trò của hoocmon tuyến tuy
( Câu 11,12)
- Tóm tắt quá
trình điều hòa lượng đường huyết nhờ
hoocmon tuyến tụy( có thể trình bày bằng sơ đồ)
( Câu 30)
- Trình bày nguyên nhân của bệnh tiểu đường
( Câu 38)
- Cách điều trị bệnh tiểu đường
- Em hiểu gì
về tình trạng mắc bệnh tiểu đường hiện nay
( Câu 48,49)
Trang 77 Vị trí,
cấu tạo và
vai trò của
Tuyến
trên thận
- Nêu vị trí và cấu tạo của tuyến trên thân
- Kể tên vai trò của các hoocmon tuyến trên thận
( Câu 13,14)
- Giải thích cơ
chế điều hòa đường huyết của Hooc mon Cooctizon
( Câu 31)
Phân biệt cơ chế điều hòa đường huyết của hoocmon tuyến tụy và tuyến trên thận
( Câu 39)
Giải thích nguyên nhân của hội chứng Cushing
( Câu 50)
- NL sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực kiến thức sinh học
8 Tinh
hoàn và
hoocmon
sinh dục
nam
- Hoocmon sinh duc nam
có tên là gì?
Và được sản sinh như thế nào?
- Vai trò của Hoocmon sinh dục nam
( Câu 15,16)
- Trình bày
bằng sơ đồ:
Hoạt động của
tế bào kẽ sản
hoocmon Testôstêrôn dưới tác dụng của hoocmon tuyến yên
( Câu 32)
Giải thích nguyên nhân vì sao các học sinh nam từ lớp 7-8 trở đi lại lớn nhanh hơn
( Câu 40)
Trong những biến đổi ở tuổi dậy thì của nam, biến đổi nào là quan trọng nhất
( Câu 51)
- NL giao tiếp
- NL sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực kiến thức sinh học
- NL tiên đoán
9 Buồng
trứng và
hoocmon
sinh dục
nữ
Hoocmon sinh duc nữ
có tên là gì?
Và được sản sinh như thế nào
- Vai trò của Hoocmon
sinh dục nữ
Trình bày quá trình sản sinh Hoocmon sinh dục nữ
( Câu 33)
Giải thích nguyên nhân vì sao các học sinh
nữ từ lớp
6-7 trở đi lại lớn nhanh hơn
( Câu 41)
Trong những biến đổi ở tuổi dậy thì của
nữ, biến đổi nào là quan trọng nhất
( Câu 52)
- NL sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực kiến thức sinh học
- NL tiên đoán
Trang 8( Câu 17,18)
10 Điều
hòa hoạt
động của
các tuyến
nội tiết
- Thế nào là điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết
( Câu 19)
- Trình bày điều hòa hoạt động của tuyến giáp
- Trình bày điều hòa hoạt động của vỏ tuyến trên thận
( Câu 34, 35)
Ý nghĩa sự điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết
( Câu 42)
Điều gì sẽ xảy ra nếu không có sự điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết
(Câu 53)
- NL sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực kiến thức sinh học
- NL tiên đoán
11 Sự
phối hợp
hoạt động
của các
tuyến nội
tiết
- Thế nào là
sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết
( Câu 20)
Trình bày sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết khi lượng đường huyết giảm
( Câu 36)
Ý nghĩa sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết
( Câu 43)
- NL giao tiếp
- NL sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực kiến thức sinh học
III Hệ thống câu hỏi và bài tập
BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
NHẬN BIẾT
1 Trình bày đặc điểm của hệ nội tiết?
2 Đặc điểm phân biệt tuyến nội tiết với tuyến ngoại tiết?
3 Kể tên các tuyến nội tiết chính trong cơ thể
Trang 94 Hoocmon là gì? Tính chất của Hoocmon?
5 Trình bày vai trò của Hoocmon?
6 Trình bày vị trí và vai trò của tuyến yên?
7 Tuyến yên có cấu tạo như thế nào?
8 Các cơ quan chịu ảnh hưởng của tuyến yên?
9 Đặc điểm cấu tạo của tuyến giáp?
10 Hoocmon tuyến giáp và vai trò của nó?
11 Cấu tạo và chức năng của tuyến tuy?
12 Vai trò của hoocmon tuyến tụy?
13 Vị trí, cấu tạo của tuyến trên thận?
14 Tên và vai trò của các hoocmon tuyến trên thận?
15 Hoocmon sinh dục nam được sản sinh như thế nào?
16 Testosteron có vai trò gì?
17 Hoocmon sinh dục nữ được sản sinh như thế nào
18 Ostrogen có vai trò gì?
19 Thế nào là điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết?
20 Thế nào là phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết
THÔNG HIỂU
21 Hệ nội tiết có vai trò quan trọng như thế nào?
22 Hãy lên xác định trên tranh vẽ vị trí của các tuyến nội tiết chính trong cơ
thê
23 Thế nào là tuyến pha?
24 Tính đặc hiệu của hoocmon nghĩa là gì?
25 Tại sao nói hoocmon có hoạt tính sinh học cao?
26 Vì sao noi: Hoocmon không mang tính đặc trưng cho loài?
27 Tuyến yên điều khiển hoạt động của các tuyến nội tiết khác như thế nào?
28 Nguyê nhân của bệnh bướu cổ đơn thuần và biểu hiện của nó?
29 Nguyên nhân của Bệnh Bazodo va biểu hiện của bệnh?
30 Cơ chế điều hòa đường huyết của hoocmon tuyến tụy?
31 Cơ chế điều hòa đường huyết của hoocmon tuyến trên thận?
Trang 1032 Trình bày bằng sơ đồ sự sản sinh Testosteron dưới tác dụng của hoocmon
tuyến yên
33 Hoocmon sinh dục nữ được sản sinh như thế nào?
34 Điều hòa hoạt độngcủa tuyến giáp?
35 Điều hòa hoạt động của vỏ tuyến trên thận?
36 Trình bày bằng sơ đồ sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết khi
lượng đường huyết giảm?
VẬN DỤNG
37 Phân biệt bệnh Bazodo và bệnh bướu cổ đơn thuần?
38 Nguyên nhân của bệnh tiểu đường?
39 Phân biệt cơ chế điều hòa đường huyết của tuyến tụy và tuyến trên thận?
40 Giải thích vì sao trẻ em nam lại lớn nhanh và có nhiều thay đổi cơ thể ở
lưa tuổi lớp 7- 8?
41 Giải thích vì sao trẻ em nữ lại lớn nhanh và có nhiều thay đổi cơ thể ở lưa
tuổi lớp 6-7?
42 Ý nghĩa điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết?
43 Ý nghĩa sự phối hợp hoạt động của tuyến nội tiết
44 Chứng minh tuyến yên là tuyến nội tiết có vai trò quan trọng nhất?
VẬN DỤNG CAO
45 Đề suất các phương pháp sản suất Insulin để chữa bệnh tiểu đường?
46 - Giải thích tại sao nhà nước ta vận động toàn dân sử dụng muối iot?
47 - Cho biết cách phòng và điều trị bệnh bướu cổ đơn thuần và bệnh
Bazodo?
48 - Cách điều trị bệnh tiểu đường?
49 - Em hiểu gì về tình trạng mắc bệnh tiểu đường hiện nay?
50 Giải thích nguyên nhân của hội chứng Cushing?
51 Trong những biến đổi ở tuổi dậy thì của nam, biến đổi nào là quan trọng
nhất?
52 Trong những biến đổi ở tuổi dậy thì của nữ, biến đổi nào là quan trọng
nhất?
Trang 1153 Điều gì sẽ xảy ra nếu không có sự điều hòa hoạt động của các tuyến nội
tiết?
IV Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Giáo viên:
- Các tranh ảnh trong SGK Sinh học 8/ Bài 55,56,57,58,59/ Trang 174->186
- Sưu tầm các hình ảnh về bệnh nhân bị rối lọan nội tiết
-Laptop và máy chiếu
- Phiếu học tap
2 Học sinh:
- Sưu tầm các tranh ảnh về bệnh nhân bị rối lọan nội tiết
- Xem trước nội dung bài
- Thu thập thông tin về một số bệnh liên quan đến tuyến yên, tuyến giáp, tuyen tuy, tuyen tren than, tuyen sinh duc
VI Hoạt động dạy và học
Bài 55: GIỚI THIỆU CHUNG HỆ NỘI TIẾT
I MỤC TIÊU
I Kiến thức:
Khi học xong bài này, HS:
- Nắm được sự giống và khác nhau giữa tuyến nội tiết và ngoại tiết
- Nêu được các tuyến nội tiết chính của cơ thể và vị trí của chúng
- Trình bày được vai trò và tính chát của các sản phẩm tiết của tuyến nội tiết từ đó nêu rõ được tầm quan trọng của tuyến nội tiết với dời sống
*Trọng tâm: Phân biệt tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết
2 Kĩ năng :
- Rèn kĩ năng quan sát ; so sánh ; tổng hợp
Trang 12- Rèn kĩ năng hoạt động nhóm
3 Thái độ :
- yêu thích môn học
4 Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực quan sát, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống
II CHUẨN BỊ
- Tranh phóng to H 55.1; 55.2; 55.3
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC
1.Ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ
- Trả bài kiểm tra 1 tiết
3.Bài mới
Họat động của giáo viên Họat động của học
sinh
Nội dung
HOẠT ĐỘNG 1: Xác định vấn đề/Nhiệm vụ học tập/Mở đầu
Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm
thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát,
năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Tuyến yên và tuyến giáp là 2 tuyến có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động của cơ thể Vậy các tuyến đó có cấu tạo và chức năng như thế nào?
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: Phân biệt tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Trang 13 1 :
+ Tuyến yên nằm ở đâu ? có
cấu tạo như thế nào ?
+ Hooc môn tuyến yên tác
động với những cơ quan
nào ?
- Gv hoàn thiện lại kiến
thức: Có thể nêu thêm một
số thông tin như SGV
- Gv gọi 1, 2 HS đọc lại
thông tin bảng 56.1
- Gv đưa thêm tranh ảnh,
thông tin liên quan đến các
bệnh do hoocmôn tiết nhiều
hoặc ít
- HS quan sát tranh 55.3, nghiên cứu kỹ thông tin và bảng 56.1, trả lời
- 1 hoặc 2 HS đọc bảng 56.1, lớp theo dõi, ghi nhớ tên hoocmôn và
tác dụng của chúng
I Tuyến yên:
- Vị trí: nằm ở nền sọ, có liên quan đến vùng dưới đồi
- Cấu tạo: gồm 3 thuỳ: + Thuỳ trước
+ Thuỳ giữa
+ Thuỳ sau
- Hoạt động của tuyến: chịu sự điều khiển trực tiếp hoặc gián tiếp của hệ thần kinh
- Vai trò:
+ Tiết hoocmôn kích thích hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác
+ Tiết hooc môn ảnh hưởng tới một số quá trình sinh lí trong cơ thể
2 :
+ Nêu vị trí tuyến giáp ?
+ Cấu tạo và chức năng của
tuyến giáp ?
- Gv tổng kết lại các ý kiến
+ Nêu ý nghĩa của cuộc vận
động “toàn dân dùng muối
iôt”
- Gv đưa thêm thông tin về
vai trò của tuyến yên trong
- HS quan sát hình 56 –
2 trả lời câu hỏi:
- Một số HS phát biểu, lớp bổ sung
II Tuyến giáp:
- Vị trí: nằm trước sụn giáp của thanh quản nặng
20 - 25g
- Hoocmôn là Tiroxin, có vai trò quan trọng trong trao đổi chất và chuyển hoá ở tế bào
- Tuyến giáp cùng tuyến cận giáp có vai trò trong