BÀI TẬP NHÓM MÔN LUẬT DÂN SỰ I MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 2 I TÌNH HUỐNG ĐẶT RA 3 II GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 5 Câu 1 Quan điểm của nhóm về nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm được thể hiện.
Trang 1MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 2 I.TÌNH HUỐNG ĐẶT RA: 3 II.GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG: 5 Câu 1: Quan điểm của nhóm về nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm
và Tòa án cấp phúc thẩm được thể hiện trong bản án sơ thể só 15/2016/DSST và bản án sơ phúc thẩm số 23/2017/DS-PT? 5 a) Quyết định của Tòa án sơ thẩm: 5 b) Quyết định của Tòa án phúc thẩm: 8 Câu 2 : Nếu không đồng tình với cách giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm hãy đưa ra cách giải quyết của nhóm đối với vụ án trên theo BLDS 2005? 9 Câu 3: Giả sử vụ án trên diễn ra tại thời điểm BLDS năm 2015 đã có hiệu lực, hãy cho quan điểm giải quyết của nhóm với vụ án trên theo BLDS 2015? 11 III.KẾT LUẬN 15
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Trong cuộc sống thường nhật luôn xảy ra rất nhiều vụ tranh chấp khác nhau: như tranh chấp đất đai, tranh chấp nhà ở và các tài sản khác Các vụ tranh chấp nếu hai bên không có thỏa thuận sẽ được đưa ra Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật Trên thực tế, tranh chấp xảy ra trong nhiều trường hợp đa dạng và đôi khi phức tạp Từ các vụ tranh chấp sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa
vụ của các thành viên có liên quan trong mối quan hệ nhất định Vậy làm sao để giải quyết ổn thỏa các vụ tranh chấp mà các bên không có ý kiến gì sau khi kết án? Đó là nhờ vào cách giải quyết của Tòa án sao cho công bằng, hợp lý, phù hợp với đạo đức và luôn dưới sự kiểm soát của pháp luật
Trong tình huống của chúng tôi là tranh chấp đất đai và nhà ở xuất phát từ việc thực hiện không đúng theo di chúc của người để lại di sản Vì người được thừa hưởng đã không làm đúng theo nguyện vọng của người để lai di sản nên tranh chấp đã xảy ra giữa các cá nhân có quyền và nghĩa vụ liên quan Quá trính kết án của Tòa án của tranh chấp có liên quan đến di chúc trên đã trải qua hai bản án phúc thẩm và sơ thẩm và tình huống cụ thể sẽ được nêu rõ ở phần nội dung tiếp theo Nhóm chúng tôi sẽ nhận định về kết quả xét xử của tòa án sơ thẩm và tòa án phúc thẩm Từ đó, chúng tôi sẽ nêu lên quan điểm cơ bản về cách giải quyết chung của nhóm theo Bộ luật dân sự năm 2005 và năm 2015
Trong suốt quá trình làm bài tập nhóm, nhóm chúng tôi đã cố gắng đưa ra quan điểm của mình trong việc nhận định về hai bản án phúc thẩm, sơ thẩm và cách giải quyết tranh chấp trên theo Bộ luật dân sự năm 2005 và 2015 Vì vậy, bài tập nhóm của chúng tôi trong tình huống này sẽ không tránh khỏi những sai sót Rất mong được sự góp ý của thầy, cô và các bạn!
Ban biên tập
Trang 3I.TÌNH HUỐNG ĐẶT RA:
Nguyên đơn: Ông Nguyễn Văn Hà
Bị đơn: Ông Nguyễn Văn Thắng
Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:
- Cụ Trần Thị Gái
- Bà Nguyễn Thị Lan
Nội dung vụ án: Theo tài liệu có trong hồ sơ vụ án và lời khai của các đương sự nhận thấy, cụ Nguyễn Văn Pha và cụ Trần Thị Gái là vợ chồng hợp pháp Hai người sinh hạ được ba người con là ông Nguyễn Văn Hà, bà Nguyễn Thị Lan và ông Nguyễn Văn Thắng Cả ba người con của cụ đều đã khôn lớn và lập gia đình riêng
Tháng 6/2009, cụ Nguyễn Văn Pha nhận thấy mình sức khỏe yếu nên đã tiến hành họp gia đình và công bố nội dung di chúc mà cụ đã tự tay viết và kí tên
vào ngày 16/03/2009 Nội dung di chúc thể hiện, “sinh thời tôi được thừa kế
riêng từ cha, mẹ tôi ngôi nhà gỗ lim ba gian, hai trái nằm trên thửa đất có diện
anh con trai út là Nguyễn Văn Thắng được quyền quản lý, sử dụng ngôi nhà gỗ lim gắn liền với diện tích đất gắn trên Anh Thắng chỉ có quyền quản lý, sử dụng chứ không được chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần ngôi nhà cũng như diện tích quyền sử dụng đất nói trên Tuy nhiên, trong khi toàn còn sống thì tôi vẫn
có toàn quyền đối với căn nhà gắn liền với diện tích quyền sử dụng đất nói trên.”
Cuối năm 2009, cụ Phan qua đời, thực hiện đúng di nguyện của cụ trong bản di chúc lập ngày 16/03/2009, ngôi nhà gỗ lim ba gian, hai trái gắn liền với
Trang 4quyền sử dụng 680 m2 đất tại xóm Đông, xã Xuy Xá, huyện M, thành phố H được giao cho anh Nguyễn Văn Thắng quản lý, sử dụng
Năm 2016, do cần vốn để phát triển kinh tế nên anh Thắng đã chuyển nhượng 200 m2 đất trên diện tích 680 m2 đất mà anh được thừa kế của bố mình Tuy nhiên, khi việc chuyển nhượng chưa hoàn tất thì đã bị ông Hà, bà Lan và cụ Gái phản đối kịch liệt Theo ông Hà thì việc ông Thắng chuyến nhượng một phần diện tích trên là đã làm trái lại di nguyện của bố ông là cụ Nguyễn Văn Pha
để lại nên không xứng đáng được hưởng thừa kế Do không thống nhất được với nhau nên tháng 5/2016, ông Hà đã đã khởi kiện ra Tòa án nhân dân huyện M, thành phố H yêu cầu tòa án phân chia di sản thừa kế của bố ông để lại là ngôi nhà, gắn liền với quyền sử dụng 680 m2 đất tại xóm Đông, xã Xuy Xá, huyện M, thành phố H theo pháp luật
Tòa án huyện M, thành phố H đã thụ lý và ra bản án sơ thẩm số 15/2016/
DSST giải quyết vụ án trên, trong đó có nhận định: “Bản di chúc lập ngày
16/03/2009 của cụ Nguyễn Văn Pha là di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, trong quá trình giải quyết vụ án, các đương sự đều thừa nhận chữ viết và chữ ký trong bản di chúc đúng là chữ viết và chữ ký của cụ Pha Do đó, bản di chúc trên là hợp pháp Xét về nội dung di chúc, cụ Pha để lại di chúc nhằm định đoạt tài sản của mình cho người con trai là anh Nguyễn Văn Thắng, nội dung di chúc cũng không hề thể hiện rằng ngôi nhà gỗ lim ba gian, hai trái
H là di sản thờ cúng Do đó, sau khi cụ Pha chết, ngôi nhà gỗ lim gắn liền với diện tích đất nói trên là tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của anh Nguyễn Văn Thắng, do đó anh Thắng có toàn quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt khối tài sản đó Vì vậy, nội dung di chúc không cho anh Thắng được chuyển
trái pháp luật.Do đó, nội dung đó không có hiệu lực.” Với nhận định trên, Tòa
án nhân dân huyện M, thành phố H đã bác yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn Hà
Trang 5Không đồng ý với bản án trên, nguyên đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã kháng cáo bản án sơ thẩm số 15/2016/DSST của Tòa án nhân dân huyện M Tại bản án phúc thẩm số 23/2017/DS-PT, Tòa án nhân dân thành phố H đã quyết định sửa bản án dân sự sơ thẩm số 15/2016/DSST của Tòa
án nhân dân huyện M, theo hướng áp dụng Điều 669 BLDS năm 2005 (Điều
644 BLDS năm 2015), cho cụ Gái được hưởng thừa kế bằn 2/3 một xuất thừa kế
nếu chia theo pháp luật, trên cơ sở nhận định: “Việc xác định nội dung di chúc
ngày 16/03/2009 của cụ Nguyễn Văn Pha là vô hiệu một phần – phần hạn chế quyền định đoạt của người được thừa hưởng di sản thừa kế của Tòa án cấp sơ thẩm là đúng pháp luật Tuy nhiên, theo xác minh của tòa án cấp sơ thẩm, di sản thừa kế của cụ Phan chỉ có ngôi nhà gỗ lim gắn liền với quyền sử dụng 680
tổng giá trị của khối tài sản này là 4,8 tỷ đồng Trong khi đó, theo di chúc, cụ Pha định đoạt toàn bộ tài sản của mình cho anh Thắng Do đó cần áp dụng Điều 669 BLDS năm 2005 (Điều 644 BLDS năm 2015), cho cụ Gái – là vợ hợp pháp của cụ Pha được hưởng một phần di sản bằng 2/3 một xuất thừa kế nếu di sản được phân chia theo pháp luật thì mới đúng pháp luật.”
Các câu hỏi nhóm cần giải quyết như sau:
Câu 1: Quan điểm của nhóm về nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm được thể hiện trong bản án sơ thể só 15/2016/DSST và bản án sơ phúc thẩm số 23/2017/DS-PT?
Câu 2: Nếu không đồng tình với cách giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm hãy đưa ra cách giải quyết của nhóm đối với vụ án trên theo BLDS 2005? Câu 3: Giả sử vụ án trên diễn ra tại thời điểm BLDS năm 2015 đã có hiệu lực, hãy cho quan điểm giải quyết của nhóm với vụ án trên theo BLDS 2015?
Trang 6II.GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG:
Câu 1: Quan điểm của nhóm về nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa
án cấp phúc thẩm được thể hiện trong bản án sơ thể só 15/2016/DSST và bản án sơ phúc thẩm số 23/2017/DS-PT?
a) Quyết định của Tòa án sơ thẩm :
“Bản di chúc lập ngày 16/3/2009 của cụ Nguyễn Văn Pha là di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, trong quá trình giải quyết vụ án, các đương
sự đều thừa nhận chữ viết và chữ ký trong bản di chúc đúng là chữ viết tay và chữ ký của cụ Pha Do đó, bản di chúc trên là hợp pháp Xét về nội dung di chúc, cụ Pha để lại di chúc nhằm định đoạt tài sản của mình cho người con trai
là anh Nguyễn Văn Thắng, nội dung di chúc cũng không thể hiện rằng ngôi nhà
gỗ lim ba gian, hai trái gắn liền với diện tích 680m 2 tại xóm Đông, xã Xuy Xá, huyện M, thành phố H là di sản thờ cúng Do đó, sau khi cụ Pha chết, ngôi nhà
gỗ lim gắn liền với diện tích đất nói trên là tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của anh Nguyễn Văn Thắng, do đó anh Thắng có toàn quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt khối tài sản đó Vì vậy, nội dung di chúc không cho anh Thắng được chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ ngôi nhà, quyền sử dụng 680m 2 đất nói trên là trái pháp luật Do đó, nội dung đó không có hiệu lực.”
Xét lần lượt các khía cạnh của Nhận định của Toà án sơ thẩm, ta thấy:
Thứ nhất, về tính hợp pháp của di chúc: Trước hết, di chúc đã đảm bảo điều
kiện về năng lực chủ thể của người lập di chúc Di chúc được viết và ký tên vào ngày 16/3/2009 trước thời điểm tháng 6/2009 lúc mà sức khỏe cụ đã yếu Cụ Pha là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ cho nên có tòan quyền trong
việc lập di chúc, căn cứ theo Khoản 1 Điều 647 BLDS 2005 “Người đã thành
niên có quyền lập di chúc, trừ trường hợp người đó bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức và làm chủ được hành vi của mình.” Và đây
cũng là di chúc mà cụ Pha viết và ký tên một cách tự nguyện, không bị lừa dối,
đe dọa hay cưỡng ép nên nó cũng đảm bảo điều kiện về ý chí của người lập di chúc (Điểm a Khoản 1 Điều 652 BLDS 2005) Nội dung của di chúc cũng đảm bảo tính hợp pháp của pháp luật và không trái với đạo đức xã hội, thể hiện được
Trang 7ý chí của người lập di chúc (Điểm b Khoản 1 Điều 652 BLDS 2005) Về hình thức, di chúc của cụ Pha là di chúc bằng văn bản không có người làm chứng,
đảm bảo được quy định tại Điều 655 BLDS 2005 “Người lập di chúc phải tự
tay viết và ký vào bản di chúc.” Vì vậy, khẳng định của Tòa án sơ thẩm về tính
hợp pháp của di chúc là đúng
Thứ hai, về nội dung của di chúc: Nội dung di chúc không thể hiện gỗ lim
gắn liền với diện tích đất nói trên mà cụ Pha để lại là di sản thờ cúng Nhận định này của Tòa án sơ thẩm là đúng Bởi lẽ :
Căn cứ vào khoản 1 Điều 670 BLDS 2005 “1 Trong trường hợp người lập
di chúc có để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho một người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thoả thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng
Trong trường hợp người để lại di sản không chỉ định người quản lý di sản thờ cúng thì những người thừa kế cử một người quản lý di sản thờ cúng
Trong trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.”
Theo đó, trong bản di chúc cụ Pha không đề cập đến việc giao cho anh Thắng quyền sử dụng và quản lý ngôi nhà gắn liền với diện tích 680 m2 vào việc thờ cúng Nên trong trường hợp này, di sản mà cụ Pha giao cho anh Thắng quản
lý, sử dụng không phải là di sản thờ cúng
Thứ ba, quyết định của Tòa án sơ thẩm, sau khi cụ Pha chết, ngôi nhà đó là
tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của anh Nguyễn Văn Thắng, do đó anh Thắng có toàn quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt khối tài sản đó Theo nhóm, quyết định này của Tòa án sơ thẩm là sai Bởi vì:
Trang 8Quyền sở hữu là quyền năng của chủ sở hữu đối với một tài sản nhất định.Theo quy định của pháp luật Việt Nam, quyền sở hữu bao gồm ba quyền năng là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản trong phạm
vi pháp luật cho phép Căn cứ vào điều 184, 189, 195 BLDS 2005
Theo nội dung di chúc, cụ Pha “giao cho anh con trai út là Nguyễn Văn
Thắng được quyền quản lý, sử dụng ngôi nhà gỗ lim gắn liền với diện tích đất trên Anh Thắng chỉ có quyền quản lý, sử dụng chứ không được chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần ngôi nhà cũng như diện tích quyền sử dụng đất nói trên.” Như vậy, cụ Pha chỉ cho anh Thắng quyền chiếm hữu và sử dụng và giữ
lại quyền định đoạt Hay nói cách khác ở đây phần di sản này vẫn chưa được định đoạt theo ý chí của cụ Pha Cho nên phần di sản này sẽ được định đoạt theo pháp luật.Mà định đoạt theo pháp luật thì phần di sản này thuộc sở hữu chung theo phần của cả bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: cụ Gái, ông
Hà, bà Lan và anh Thắng Cho nên họ cũng có quyền yêu cầu chia di sản thừa kế
Quyết định của Tòa án sơ thẩm bác bỏ yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn Hà là sai Như vậy, quyết định của Tòa án sơ thẩm là sai
b) Quyết định của Tòa án phúc thẩm:
“Việc xác định nội dung di chúc ngày 16/3/2009 của cụ Nguyễn Văn Pha
là vô hiệu một phần – phần hạn chế quyền định đoạt của người được hưởng di sản thừa kế của Tòa án cấp sơ thẩm là đúng pháp luật Tuy nhiên, theo xác minh của tòa án cấp sơ thẩm, di sản thừa kế của cụ Pha chỉ có ngôi nhà gỗ lim
phố H, theo kết quả định giá, tổng giá trị của khối tài sản này là 4,8 tỷ đồng Trong khi đó, theo di chúc, cụ Pha định đoạt toàn bộ tài sản của mình cho anh Thắng Do đó cần áp dụng Điều 669 BLDS năm 2005 (Điều 644 BLDS năm 2015), cho cụ Gái – là vợ hợp pháp của cụ Pha được hưởng một phần di sản
Trang 9bằng 2/3 một suất thừa kế di sản được phân chia theo pháp luật thì mới đúng pháp luật.”
Xét lần lượt từng khía cạnh của quyết định của Tòa án phúc thẩm, ta thấy:
Thứ nhất, về nội dung di chúc: Như nhóm đã phân tích ở trên, theo quan
điểm của nhóm, nội dung của di chúc không bị vô hiệu Vì thế, việc Tòa án phúc thẩm khẳng định quyết định của Tòa án sơ thẩm đúng là sai
Thứ hai, về việc Tòa án phúc thẩm quyết định áp dụng Điều 669 BLDS
2005 để chia thừa kế buộc: Như ta đã phân tích ở trên, phần di sản này vẫn chưa được định đoạt theo ý chí của cụ Pha Cho nên phần di sản này sẽ được định đoạt theo pháp luật Mà định đoạt theo pháp luật thì phần di sản này thuộc sở hữu chung theo phần của cả bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất Do đó, không có căn cứ để chia theo suất thừa kế bắt buộc Căn cứ theo Điều 675 BLDS 2005 quy định về những trường hợp thừa kế theo căn cứ pháp luật Vì như vậy, để đảm bảo quyền lợi cho những người thừa kế theo đúng quy định của pháp luật.Nếu chia thừa kế theo pháp luật thì sẽ ảnh hưởng đến phần di sản được hưởng của những người thừa kế
Như vậy, quyết định của tòa án phúc thẩm là sai
Câu 2 : Nếu không đồng tình với cách giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm hãy đưa ra cách giải quyết của nhóm đối với vụ án trên theo BLDS 2005?
*Chứng minh anh Nguyễn Văn Thắng không là chủ sở hữu đối với di sản
mà cụ Pha để lại.
Theo di chúc, cụ Pha chỉ cho anh Thắng có quyền quản lý ,sử dụng ngôi nhà gắn liền với diện tích 680m2 đất cho nên anh Thắng là người có quyền hưởng dụng căn nhà gắn liền với diện tích đất trên Tuy nhiên trong BLDS 2005 chưa quy định quyền hưởng dụng mà quyền hưởng dụng chỉ mới được quy định trong BLDS 2015 Do đó ta áp dụng tương tự pháp luật trong trường hợp này
Áp dụng Điều 194 BLDS 2005 :
Trang 10Điều 194 Quyền sử dụng của người không phải là chủ sở hữu
1 Quyền sử dụng tài sản có thể được chuyển giao cho người khác thông qua hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật
Người không phải là chủ sở hữu có quyền sử dụng tài sản đúng tính năng, công dụng, đúng phương thức
2 Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình cũng có quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản theo quy định của pháp luật
Theo đó, anh Nguyễn Văn Thắng không là chủ sở hữu nên anh không có quyền chuyển nhượng 200 m2 đất cho người khác
*Phân chia di sản như thế nào nếu anh Thắng không phải là người sở hữu?
Như trên đã trình bày, phần di sản này là phần di sản không được định đoạt trong di chúc, tức là vẫn chưa được định đoạt theo ý chí của cụ Pha Cho nên phần di sản này sẽ được định đoạt theo pháp luật.Mà định đoạt theo pháp luật thì phần di sản này thuộc sở hữu chung theo phần của cả bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm : cụ Gái, ông Hà, bà Lan và anh Thắng.Căn cứ vào điểm a ,khoản 2,điều 675 BLDS 2005
“Điều 675 Những trường hợp thừa kế theo pháp luật
2 Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây: a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;…”
Tuy nhiên, vì trong di chúc có giao cho anh Thắng quản lý và sử dụng cho nên mặc dù di sản được định đoạt theo pháp luật nhưng vẫn nằm dưới sự quản lý của anh Thắng.Hay nói cách khác, pháp luật đã ấn định cho những người thừa
kế (cụ Gái, ông Hà, bà Lan, anh Thắng) phần tài sản nhất định nhưng anh Thắng
có toàn quyền quản lý đối với khối di sản này Căn cứ theo Điều 686 BLDS
2005 Hạn chế phân chia di sản “Trong trường hợp theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo thoả thuận của tất cả những người thừa kế, di sản chỉ được phân