Bài giảng Giải phẫu sinh lý sinh dục - ThS. BS. Trần Quang Thảo

Bài giảng Giải phẫu sinh lý sinh dục với mục tiêu nhằm giúp các bạn đọc có thể kể tên các cơ quan cấu tạo nên hệ sinh dục nam, hệ sinh dục nữ; Trình bày chức năng của tinh hoàn và hiện tượng phóng tinh; Trình bày chức năng ngoại tiết và nội tiết của buồng trứng; Xác định lứa tuổi dậy thì và lứa tuổi mãn kinh.

GIẢI PHẪU – SINH LÝ

SINH DỤC

Ths Bs Trần Quang Thảo

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NAM

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NAM

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NAM

ỐNG MÀO TINH

ỐNG XUẤT NHỎ

ỐNG DẪN TINH (TRONG MÀO TINH)

ỐNG DẪN TINH DÀI 30cm

ĐƯỜNG DẪN TINH:

ỐNG MÀO TINH:

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NAM

2 Các đường dẫn tinh: đi từ ống sinh tinh

tới niệu đạo, chia 2 phần:

- Trong tinh hoàn: ống thẳng, mạng tinh,

nón xuất, mào tinh.

- Ngoài tinh hoàn: ống dẫn tinh, túi tinh

và ống phóng tinh.

+ Ống tinh dài khoảng 40-45cm, 6

đoạn, từ mào tinh đến lồi tinh.

+ Túi tinh là 2 túi tách ra ở phần cuối

ống tinh, dự trữ t.dịch > tinh trùng

+ Ống phóng tinh = ống tinh + túi tinh,

nằm trong tuyến nhiếp hộ, → niệu đạo

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NAM

3 Tiền liệt tuyến: Tiền liệt tuyến là một tuyến phụ của cơ quan sinh dục nam, bao quanh đoạn niệu đạo tiền liệt Dịch do tiền liệt tuyến tiết ra cùng với dịch do túi tinh tạo nên tinh dịch để nuôi dưỡng tinh trùng

DƯƠNG VẬT:

QUI ĐẦU

RÃNH QUI ĐẦU CÓ NẾP HÃM QUI ĐẦU VẬT XỐP

THÂN

VẬT HANG

BAO QUI ĐẦU

NHỮNG CÁCH TRUY TẦM BỆNH K TTL

• Digital Rectum Examination (DRE): khám hậu môn sờ thấy bề mặt sau chiếm đến 75% diện tích chung của tuyến, nằm phần cuối của ruột già: phần sinh bệnh thì cứng hơn và rất dễ phát hiện Nhưng phát hiện đượccục u của tuyến thì thường thường là bệnh được khám phá hơi chậm

• Transrectal Ultrasound: để tìm chính xác độ lớn, vị trí của bướu giúp cho sinh thiết (biopsy) để khám nghiệm GPB → Δ+.

• Đo lường PSA (Prostate Specific Antigen): PSA là enzyme do các tb TTL ởtrạng thái bt /bướu lành / bướu ác tiết ra, lẫn vào tinh dịch Do đó chúng

ta thừa hiểu nồng độ của PSA tăng lên trong máu trong cases: bướu hiền, bướu dữ, viêm TTL và ngay khi có đặt ống xông tiểu

SINH LÝ SINH DỤC NAM

• Chức năng của tinh hoàn

o Chức năng tạo tinh trùng (Chức năng ngoại tiết)

o Chức năng nội tiết của tinh hoàn

• Vai trò của các tuyến phụ thuộc

• Tinh dịch

SINH LÝ SINH DỤC NAM

• Sản sinh tinh trùng xảy ra ở ống sinh tinh mất 74 ngày

• Sự thành thục (trưởng thành) tinh trùng xảy ra ở mào tinh làm tinh trùngbắt đầu có khả năng di động theo đường thẳng 4mm/phút

• Dự trữ tinh trùng ở ống dẫn tinh dưới dạng không hoạt động và có thểduy trì khả năng thụ tinh trong 1 tháng, nếu không phóng tinh tinh trùng

sẽ tự tiêu hủy

SINH LÝ SINH DỤC NAM

• Adrogen: gồm testosterone, dihydrotestosteron và androstenedion :

+ Làm biệt hóa đường sinh dục nam/thời kỳ bào thai

+ Đưa tinh hoàn từ ổ bụng xuống bìu

+ Làm xuất hiện, bảo tồn các đặc tính sinh dục nam thứ phát; Kích thích

→tinh trùng

+ Đồng hóa protein, phát triển hệ thống cơ xương; Tăng chuyển hóa cơ bản; Tăng số lượng hồng cầu

• Inhibin Nguồn gốc: tế bào Sertoli

• Tác dụng: ức chế bài tiết FSH dẫn đến giảm sản sinh tinh trùng

• Điều hòa: khi sản sinh tinh trùng quá nhiều sẽ kích thích bài tiết

inhibin

SINH LÝ SINH DỤC NAM

• Tinh dịch

– Thể tích: 2-4ml/lần phóng tinh

– Số lượng: trung bình 100 triệu/ml,

dưới 20 triệu/ml có thể vô sinh

Theo tiêu chuẩn của WHO:

– Mật độ tinh trùng > 20 triệu/ml

– Tỷ lệ tinh trùng sống > 75%

– Tỷ lệ tinh trùng khỏe > 50%

– Tỷ lệ tinh trùng bất thường < 30%

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NỮ

BUỒNG TRỨNG

Buồng trứng là tạng vừa ngoại tiết sinh ra trứng vừa nội tiết tiết

ra hormon sinh dục nữ, có ảnh hưởng rất quan trọng trọng việc thụ thai và giới tính của phụ nữ

Buồng trứng nằm áp vào thành bên chậu hông, mặt trong buồng trứng bên phải liên quan với ruột thừa nên bị viêm buồng trứng bên phải rất dễ nhầm lẫn với viêm ruột thừa

Hai buồng trứng có khoảng 300.000 – 400.000 bọc nguyên thuỷ, đến tuổi dậy thì còn khoảng 300 – 400 noãn bào trưởng thành

BUỒNG TRỨNG

VÒI TRỨNG

Ống dẫn trứng từ buồng trứng tới tử cung, một đầu thông với

tử cung, một đầu thông vào ổ bụng

VÒI TRỨNG

Phân đoạn: dài khoảng 10 – 12cm chia làm 4 đoạn:

+ Đoạn thành: xẻ trong thành tử cung, dài 1cm

+ Đoạn eo: hẹp nhất, dài 3 – 4cm

+ Đoạn bóng vòi: dài 7cm trứng thường được thụ tinh ở

đoạn này.

+ Đoạn loa vòi: Toả hình phễu, có từ 10 - 12 tua, mỗi tua dài

1 cm, trong đó có 1 tua dài nhất hướng trứng chạy vào vòi

Vòi trứng không chạy thẳng mà gấp 2 lần, một lần giữa eo

và bóng, một lần giữa bóng và loa.

GIẢI PHẪU CƠ QUAN SINH DỤC NỮ

TỬ CUNG

• Tử cung còn gọi là dạ con

• Tử cung nằm chính giữa chậu hông bé

• Tử cung giống như hình nón cụt, dẹt, rộng ở trên, tròn, hẹp ở dưới và gồm có 3 phần:

o Thân tử cung 4 cm x 4,5 cm khi chưa chửa đẻ lần nào Trục

thường hợp với trục của âm đạo một góc ~ 900.

o Eo tử cung phần thắt nhỏ giữa thân và cổ, dài ~ 0,5 cm.

o Cổ tử cung ~ 4,5 cm, khi đẻ nhiều lần cổ tử cung ngắn lại.

TỬ CUNG

ÂM HỘ

CƠ QUAN SINH DỤC NGOÀI:

GÒ MU

MÔI LỚN MÔI BÉ

ÂM VẬT

LỖ NIỆU ĐẠO

ÂM HỘ

MỘT SỐ DẠNG MÀNG TRINH

SINH LÝ SINH DỤC NỮ

1 Chức năng buồng trứng.

1.1 Chức năng tạo trứng

1.2 Chức năng nội tiết của buồng trứng

2 Tuổi dậy thì và tuổi mãn kinh

- Quá trình tạo trứng xảy ra từ lúc dậy thì đến mãn kinh

- Trứng rụng vào khoảng giữa chu kỳ kinh nguyệt

- Số lượng: thông thường mỗi chu kỳ chỉ phóng một noãn duy nhất.

CHỨC NĂNG TẠO TRỨNG

CƠ CHẾ CỦA KINH NGUYỆT

HẠ ĐỒI - TUYẾN YÊN - BUỒNG TRỨNG

- Hoạt động của hệ trục này đã tác động lên cơ tử cung Hormon Gn-RH (vùngdưới đồi) tác động lên thùy trước tuyến yên kích thích sản sinh ra FSH va LH

- FSH kích thích nang noãn phát triển và trưởng thành, cùng với sự tăng cao

của LH làm nang noãn chín → rụng trứng (phóng noãn)

- Sau khi phóng noãn, hoàng thể (được hình thành tại nơi nang noãn vỡ) tiết ra

hormon estrogen và progesteron làm dày niêm mạc tử cung, tăng sinh các ống,

tuyến và chế tiết chất nhầy Sau ~ 14 ngày từ khi phóng noãn, lượng estrogen vàprogesteron giảm đột ngột làm bong niêm mạc tử cung → kinh nguyệt