Tính cấp thiết của đề tài: Trong nền kinh tế thị trường 4.0 đạo đức kinh doanh và văn hóa doanh nghiệpđược coi là “phần hồn” giúp tạo dựng thương hiệu, xây dựng bản sắc cũng như nângcao
NỘI DUNG
Một số khái niệm về đạo đức kinh doanh
1.1 Khái niệm về đạo đức
Đạo đức xuất phát từ từ La-tinh Moralital có nghĩa là luận lý, đề cập đến cách hành xử của bản thân, và từ Hy Lạp Ethigos mang ý nghĩa đạo lý, liên quan đến mong muốn của người khác và chính mình trong hành xử Trong văn hóa Trung Quốc, "đạo" tượng trưng cho con đường, con đường sống của con người, còn "đức" thể hiện đức tính, nhân đức và các nguyên tắc luận lý Đạo đức là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi của con người trong mối quan hệ với bản thân, người khác và xã hội.
Theo góc độ khoa học, đạo đức là lĩnh vực nghiên cứu về bản chất của cái đúng và cái sai, giúp phân biệt khi đưa ra các lựa chọn đạo đức Đạo đức còn liên quan đến triết lý về cái đúng và cái sai, cũng như các quy tắc và chuẩn mực điều chỉnh hành vi của các thành viên trong cùng một nghề nghiệp, góp phần duy trì trật tự và đạo đức trong xã hội.
Đạo đức có chức năng điều chỉnh hành vi của con người dựa trên các chuẩn mực và quy tắc đã được xã hội công nhận Nó thúc đẩy hành vi qua sức mạnh của lương tâm cá nhân, dư luận xã hội, tập quán truyền thống và giáo dục Đạo đức quy định thái độ, nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi người đối với bản thân, người khác và xã hội Vì vậy, đạo đức là khuôn mẫu và tiêu chuẩn giúp xây dựng lối sống và hình thành lý tưởng sống của mỗi cá nhân.
Các chuẩn mực và quy tắc đạo đức đặc biệt nhấn mạnh các giá trị như độ lượng, khoan dung, chính trực, khiêm tốn và dũng cảm, giúp xây dựng nhân cách tích cực Đồng thời, các phẩm chất như trung thực, tín, thiện được xem là nền tảng tạo dựng lòng tin và sự công bằng trong xã hội Ngược lại, những hành vi tiêu cực như tàn bạo, tham lam, kiêu ngạo, hèn nhát, phản bội và bất tín đều xung đột mạnh mẽ với đạo đức, gây hại cho cộng đồng và làm suy yếu giá trị nhân văn Chính vì vậy, việc giữ vững các chuẩn mực đạo đức là yếu tố quan trọng để hình thành những con người có lương tâm, trách nhiệm và có đạo đức trong cuộc sống.
1.2 Khái niệm đạo đức kinh doanh Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh. Đạo đức kinh doanh chính là đạo đức được vận dụng vào trong hoạt động kinh doanh. Đạo đức kinh doanh là một dạng đạo đức nghề nghiệp: Đạo đức kinh doanh có tính đặc thù của hoạt dộng kinh doanh – do kinh doanh là hoạt động gắn liền với các lợi ích kinh tế, do vậy khía cạnh thể hiện trong ứng xử về đạo đức không hoàn toàn giống các hoạt động khác: Tính thực dụng, sự coi trọng hiệu quả kinh tế là những đức tính tốt của giới kinh doanh nhưng nếu áp dụng sang các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế,… hoặc sang các quan hệ xã hội khác như vợ chồng, cha mẹ, con cái thì đó lại là những thói xấu bị xã hội phê phán Song cần chú ý rằng, đạo đức kinh doanh luôn phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội chung.
1.3 Các nguyên tắc và chuẩn mực của đạo đức kinh doanh
Hoạt động kinh doanh luôn gắn liền với lợi ích kinh tế, do đó, đạo đức kinh doanh có những đặc trưng riêng như tính thực dụng và coi trọng hiệu quả kinh tế, đây là yêu cầu hàng đầu của giới doanh nghiệp Tuy nhiên, những tiêu chuẩn này đôi khi có thể bị xem là không phù hợp hoặc tiêu cực đối với người khác Khi đánh giá đạo đức kinh doanh, người ta thường dựa trên các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức rõ ràng nhằm đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh.
Trong kinh doanh, việc giữ lời hứa, giữ chữ tín, và nhất quán trong lời nói và hành động là yếu tố quan trọng để xây dựng uy tín bền vững Trung thực trong chấp hành pháp luật của Nhà nước, không tham gia vào các hoạt động phi pháp như trốn thuế, lậu thuế, hoặc sản xuất, buôn bán hàng cấm là điều cần thiết để duy trì uy tín và phát triển lâu dài Hành động trung thực trong giao dịch, đàm phán, ký kết hợp đồng cũng như trong giao tiếp với bạn hàng và người tiêu dùng giúp xây dựng mối quan hệ tin cậy, tránh các hành vi gian lận như làm hàng giả, quảng cáo sai sự thật, sử dụng trái phép nhãn hiệu nổi tiếng hoặc vi phạm bản quyền Ngoài ra, cần chống lại các hành động phá giá, khuyến mãi giả, và không bao giờ tham ô, hối lộ để duy trì hình ảnh doanh nghiệp đạo đức và chuyên nghiệp.
Trong môi trường làm việc, việc tôn trọng phẩm giá và quyền lợi chính đáng của cộng sự, cấp dưới là yếu tố quan trọng giúp xây dựng một môi trường tích cực và đoàn kết Bên cạnh đó, việc quan tâm đúng mức đến hạnh phúc và tiềm năng phát triển của nhân viên thúc đẩy sự sáng tạo và cam kết của đội ngũ Đồng thời, cần tôn trọng quyền tự do và các quyền hạn hợp pháp khác của nhân viên để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của tổ chức.
- Đối với khách hàng: tôn trọng nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng.
- Đối với đối thủ cạnh tranh: tôn trọng lợi ích của đối thủ.
Trách nhiệm với cộng đồng, xã hội
- Luôn gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của xã hội.
- Tích cực góp phần giải quyết những vấn đề chung của xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển.
1.4 Sự cần thiết của đạo đức kinh doanh Đạo đức kinh doanh rất là cần thiết trong hoạt động kinh tế xã hội ngày ngay:
Các doanh nhân cần nhận thức rõ phạm trù đạo đức cơ bản được truyền thống lý luận tốt đẹp của dân tộc coi trọng, như phân biệt thiện và ác, lương tâm, nghĩa vụ và nhân đạo Việc này giúp hình thành nền tảng đạo đức vững chắc trong kinh doanh, góp phần xây dựng hình ảnh doanh nghiệp uy tín và bền vững trong xã hội Đề cao đạo đức trong doanh nghiệp không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là yếu tố quyết định thành công lâu dài của doanh nghiệp đó trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Các doanh nhân cần tiếp thu đạo đức phát sinh trong xã hội mới của đất nước, đặc biệt là các chuẩn mực đạo đức mới như tính trung thực và tinh thần tập thể, nhằm áp dụng hiệu quả vào hoạt động kinh doanh Việc này giúp xây dựng hình ảnh uy tín, thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong môi trường kinh tế ngày càng cạnh tranh Áp dụng các giá trị đạo đức này góp phần nâng cao trách nhiệm xã hội và tạo dựng mối quan hệ tin cậy với khách hàng và cộng đồng.
Các chuẩn mực đạo đức kinh doanh đóng vai trò quan trọng làm cơ sở tình cảm và trí tuệ, hướng dẫn các hoạch định chiến lược của tổ chức nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững về kinh tế và xã hội Việc tuân thủ các chuẩn mực này giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín, tạo lòng tin từ khách hàng và đối tác, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
1.5 Vai trò của đạo đức kinh doanh đối với doanh nghiệp
Đạo đức kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của chủ thể kinh doanh, bổ sung và kết hợp với pháp luật để đảm bảo các hoạt động diễn ra trong khuôn khổ pháp lý và phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội Trong khi pháp luật có giới hạn và không thể điều chỉnh mọi hành vi, đạo đức kinh doanh có tầm ảnh hưởng rộng hơn, khuyến khích doanh nhân hành xử đúng đắn và tác động vào lương tâm của họ Chính vì vậy, đạo đức kinh doanh không thể bị thay thế bởi pháp luật, bởi nó bao quát mọi lĩnh vực của thế giới tinh thần và thúc đẩy các hành vi thiện chí trong môi trường kinh doanh.
Pháp luật đầy đủ, chặt chẽ và thi hành nghiêm chỉnh góp phần nâng cao đạo đức xã hội Khi pháp luật được thực thi nghiêm túc, các hành vi kiếm lời phi pháp như tham nhũng, buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại sẽ bị hạn chế, qua đó thúc đẩy hành vi đạo đức trong cộng đồng Ngoài ra, việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật qua hệ thống kiện tụng buộc con người phải cư xử có đạo đức hơn, góp phần giữ gìn trật tự, đạo đức xã hội một cách hiệu quả.
Mức độ bổ sung đạo đức và pháp luật thể hiện qua các “góc vuông” xác định tính chất đạo đức và pháp lý của hành vi kinh doanh Sự tồn tại của doanh nghiệp không chỉ dựa vào chất lượng sản phẩm và dịch vụ cung cấp mà còn phụ thuộc vào phong cách kinh doanh của doanh nghiệp đó Hành vi kinh doanh phản ánh tư cách của doanh nghiệp, và chính tư cách này ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của tổ chức Trong bối cảnh này, đạo đức kinh doanh trở thành một yếu tố chiến lược quan trọng góp phần phát triển bền vững doanh nghiệp.
Đạo đức kinh doanh góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp
Một công ty có đạo đức được công nhận bởi nhân viên, khách hàng và công luận chính là phần thưởng lớn nhất Trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm xã hội trong kinh doanh mang lại hiệu quả cao hơn trong hoạt động hàng ngày, tăng sự tận tâm của nhân viên, nâng cao chất lượng sản phẩm, giúp đưa ra quyết định chính xác hơn, củng cố lòng trung thành của khách hàng và mang lại lợi ích kinh tế vượt trội Việc xây dựng môi trường trung thực, công bằng giúp tổ chức phát triển bền vững, tạo ra nguồn lực quý giá mở ra cơ hội thành công lâu dài.
Một số khái niệm về văn hóa doanh nghiệp
2.1 Khái niệm về văn hóa
Văn hóa là phạm trù rộng phản ánh toàn diện các khía cạnh đời sống con người Nó vừa là sản phẩm sáng tạo của con người, vừa là giá trị xây dựng cuộc sống hàng ngày Văn hóa thể hiện sự tiến bộ của toàn nhân loại, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững.
Văn hóa có thể nhận diện và phân biệt thông qua các dấu hiệu đặc trưng như vùng miền, lịch sử hình thành, tôn giáo, đặc điểm địa lý, cũng như phong tục lễ nghi độc đáo Những yếu tố này phản ánh đặc trưng riêng biệt của mỗi cộng đồng, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của từng vùng miền Việc nhận biết các dấu hiệu điển hình này không chỉ giúp duy trì và bảo tồn giá trị văn hóa mà còn thúc đẩy sự đa dạng và phong phú của nền văn hóa Việt Nam.
Bác Hồ nhấn mạnh rằng, "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật." Những sáng tạo này chính là nền tảng của văn hóa, phản ánh quá trình phát triển và thích nghi của con người trong cuộc sống hàng ngày Bác còn khẳng định rằng, "Tổng thể các công cụ, phương tiện và giá trị mà con người sáng tạo ra để sinh hoạt hàng ngày chính là văn hóa," thể hiện vai trò quan trọng của văn hóa trong đời sống cộng đồng.
Văn hóa không chỉ mang ý nghĩa về lối sống đặc trưng mà còn gắn liền với các nhóm người, xã hội, quốc gia và dân tộc Theo Bác Hồ, bản chất của văn hóa chính là phong cách riêng biệt phản ánh đặc trưng của từng cộng đồng Văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện bản sắc riêng của mỗi quốc gia, góp phần xây dựng nền văn hóa đa dạng và phong phú.
Văn hóa là tổng hợp các phương thức sinh hoạt và các biểu hiện văn hóa mà loài người đã tạo ra nhằm thích ứng với các yêu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc giúp con người thích nghi và phát triển bền vững trong môi trường sống xung quanh Các hình thức văn hóa đa dạng phản ánh sự sáng tạo và khả năng thích ứng của cộng đồng qua từng thời kỳ Việc hiểu rõ về văn hóa giúp nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự phát triển văn hóa cộng đồng trong xã hội hiện đại.
2.2 Định nghĩa văn hóa doanh nghiệp
Trong một xã hội rộng lớn, mỗi doanh nghiệp được coi là một xã hội thu nhỏ.
Xã hội nhỏ, như doanh nghiệp, góp phần ảnh hưởng và phát triển nền văn hóa chung của xã hội lớn, do đó mỗi doanh nghiệp cần xây dựng nền văn hóa riêng để thúc đẩy sự phát triển bền vững Theo nhà quản trị nổi tiếng Edgar Schein, "Văn hóa doanh nghiệp gắn với văn hóa xã hội, là một bước tiến của văn hóa xã hội, là tầng sâu của văn hóa xã hội," nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cân nhắc hiệu quả sản xuất cùng các mối quan hệ nội bộ trong doanh nghiệp Đầu những năm 1990, các nhà nghiên cứu bắt đầu khám phá sâu hơn về tác động đáng kể của văn hóa đối với sự phát triển doanh nghiệp, trong đó ông Georger de Saite Marie định nghĩa: "Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, các điều cấm kỵ, quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp."
Văn hóa doanh nghiệp là sự kết hợp đặc biệt của các giá trị, tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống riêng biệt của từng tổ chức Nó gồm những thái độ ứng xử và nghi lễ phản ánh bản sắc độc đáo mà mỗi doanh nghiệp xây dựng ra Theo định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), văn hóa doanh nghiệp thể hiện nét đặc trưng riêng biệt chỉ có tại mỗi tổ chức, góp phần tạo nên sự thống nhất và bản sắc riêng trong môi trường làm việc Điều này giúp nâng cao tinh thần đoàn kết, thúc đẩy năng suất và xây dựng một môi trường làm việc tích cực, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.
Văn hóa doanh nghiệp được định nghĩa như một hệ thống các ý nghĩa, giá trị và niềm tin chủ đạo do các thành viên trong doanh nghiệp cùng đồng thuận Nó ảnh hưởng sâu rộng đến cách thức hành động và nhận thức của từng thành viên trong hoạt động kinh doanh Văn hóa doanh nghiệp tạo nên bản sắc riêng biệt và góp phần hình thành văn hóa kinh doanh toàn diện của tổ chức (Theo TS Đỗ Thị Phi Hoài, Trang 16-18 của tác phẩm "Văn hóa doanh nghiệp")
2.3 Các tác động của văn hóa doanh nghiệp đối với sự phát triển của doanh nghiệp
Nền văn hóa doanh nghiệp mạnh hay yếu khác nhau sẽ có những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đối với sự phát triển của doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp sẽ tạo nên phong thái cho doanh nghiệp, giúp phân biệt được doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác.
Khi bước vào một công ty, ấn tượng đầu tiên của khách hàng thường đến từ hình ảnh chuyên nghiệp của các nhân viên, thể hiện qua đồng phục và cách ăn nói lịch sự Bộ đồng phục nhân viên phản ánh giá trị và định hướng của tổ chức, giúp xây dựng hình ảnh đáng tin cậy và nhất quán Cách giao tiếp của nhân viên không chỉ thể hiện sự chuyên nghiệp mà còn tạo cảm xúc tích cực, góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng Việc duy trì hình ảnh chuyên nghiệp qua đồng phục và kỹ năng giao tiếp đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng thương hiệu và tạo sự khác biệt trên thị trường.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra lực hướng tâm, giúp doanh nghiệp thu hút nhân tài và giữ chân nhân viên trung thành Một doanh nghiệp phát triển bền vững cần xây dựng nền văn hóa vững mạnh, phản ánh giá trị cốt lõi, tạo môi trường làm việc tích cực và thúc đẩy sự gắn bó của nhân viên Các doanh nghiệp có văn hóa tốt không chỉ nâng cao uy tín thương hiệu mà còn góp phần thúc đẩy hiệu quả kinh doanh và phát triển lâu dài trên thị trường.
Văn hóa doanh nghiệp thúc đẩy quá trình sáng chế và đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để nhân viên phát huy khả năng sáng tạo và năng động Chính nhờ sự khích lệ này, doanh nghiệp có thể nâng cao năng lực đổi mới và duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường Việc khuyến khích sáng tạo trong môi trường làm việc góp phần xây dựng một văn hóa doanh nghiệp tích cực, hướng tới sự phát triển bền vững.
Doanh nghiệp có một cơ chế quản lý quá khắt khe và cứng nhắc theo phong cách độc đoán gây ra khí hậu thiếu linh hoạt Điều này tạo ra môi trường thụ động, khiến nhân viên dễ trở nên chống đối và không tích cực trong công việc Chính sách quản lý quá nghiêm ngặt có thể làm giảm động lực của nhân viên, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất làm việc và sự phát triển của doanh nghiệp Việc áp dụng một hệ thống quản lý linh hoạt và thân thiện sẽ thúc đẩy tinh thần làm việc tích cực, nâng cao hiệu quả hoạt động và xây dựng văn hóa doanh nghiệp tích cực.
Doanh nghiệp chỉ xây dựng mối quan hệ tập trung vào công việc thay vì tạo ra mối quan hệ thân thiết với nhân viên Điều này dẫn đến việc nhân viên không cảm thấy gắn bó và có niềm tin vững chắc đối với doanh nghiệp Việc duy trì sự tin tưởng và hòa hợp giữa doanh nghiệp và nhân viên là yếu tố quan trọng để thúc đẩy hiệu quả làm việc và phát triển bền vững của tổ chức.
Doanh nghiệp mỹ phẩm A tuyển cộng tác viên ồ ạt nhưng thiếu sự quan tâm đến trình độ của nhân viên, chỉ tập trung vào mối liên kết qua việc bán hàng Điều này dẫn đến tình trạng nhân viên nếu không bán được sản phẩm sẽ dễ chán nản, mất động lực và có nguy cơ bị sa thải hoặc không nhận được các đãi ngộ hấp dẫn.
Những niềm tin và giá trị tiêu cực trong doanh nghiệp có tác động tiêu cực đến tất cả nhân viên, ảnh hưởng đến tâm lý và hiệu suất làm việc của họ Hơn nữa, những yếu tố này còn ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, làm giảm khả năng phát triển và cạnh tranh trên thị trường Vì vậy, xây dựng các giá trị tích cực và lạc quan là yếu tố quan trọng để thúc đẩy môi trường làm việc năng suất và thành công bền vững.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC KINH DOANH, VĂN HÓA DOANH NGHIỆP CỦA CÔNG TY HAGL VÀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CỦA CHỦ TỊCH ĐOÀN NGUYÊN ĐỨC
2.1 Tổng quan về công ty HAGL