Điểm gãy cấu trúc và mô hình tỷ giá thực hiệu lực cân bằng ở Việt Nam - phương pháp NATREX

TÓM TẮT ĐỀ TÀI 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tỷ giá hối đoái là một trong những chính sách vĩ mô quan trọng của mỗi quốc gia. Nó được xem như một công cụ làm cân bằng hệ thống giá cả trong nước và thế giới và tác động rất nhiều đến các chỉ số vĩ mô cơ bản của nền kinh tế. Ở Việt Nam, tỷ giá hối đoái không chỉ tác động đến các yếu tố như tăng trưởng, lạm phát, hoạt động xuất nhập khẩu, cán cân thương mại, nợ quốc gia, hay thu hút nguồn FDI mà còn tác động đến cả niềm tin của dân chúng. Bên cạnh đó việc xác định giá trị cân bằng của tỷ giá hối đoái thực cũng là một vấn đề đang được các nhà kinh tế cũng như các nhà hoạch định chính sách đặc biệt quan tâm. Thật vậy mức độ sai lệch của tỷ giá hối đoái thực và giá trị cân bằng của nó có thể có tác động rất lớn đến sự cân bằng của cả nền kinh tế. Như một nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng mức độ sai lệch của tỷ giá hối đoái thực so với giá trị cân bằng của nó có thể là một chỉ báo quan trọng đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của một nền kinh tế. Hay theo một nghiên cứu của Kaminsky và các cộng sự (1998) cũng nhấn mạnh việc đánh giá cao đồng nội tệ thường là một dấu hiệu của tính không thống nhất trong các quyết định chính sách vĩ mô và có nguy cơ dẫn đến sự thâm hụt ngân sách, gia tăng nợ nước ngoài và các cuộc tấn công tiền tệ khác. Ngược lại, một sự định giá thấp nội tệ _ do chính sách phá giá của chính phủ _ có thể khuyến khích xuất khẩu và thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Chính vì vậy mà việc xây dựng một phương pháp đo lường tỷ giá hối đoái cân bằng và cách xác định mức độ sai lệch so với tỷ giá hối đoái thực là điều rất cần thiết, đặt biệt là với các nhà điều hành chính sách vĩ mô. Đáp ứng cho yêu cầu trên, năm 1995, Lim và Stein đã công bố một mô hình đo lường tỷ giá hối đoái thực hiệu lực cân bằng trong trung và dài hạn của đồng đô la Mỹ _mô hình NATREX. Mô hình NATREX gốc ban đầu của Stein phù hợp hơn để áp dụng cho các nước phát triển. Tuy nhiên, Stein cũng đã chỉ ra rằng phương pháp NATREX không chỉ là một mô hình mà là một tập hợp các mô hình, có thể ứng dụng cho những nền kinh tế khác nhau theo từng đặc trưng riêng của nó. Do vậy, các nghiên cứu gần đây đã bắt đầu ứng dụng và mở rộng mô hình NATREX cho các quốc gia thị trường mới nổi như các nghiên cứu của Holger cùng các cộng sự (2001), You và Sarantis (2008, 2011) xây dựng mô hình NATREX cho Trung Quốc. Đặc biệt hơn, bài nghiên cứu của You và Sarantis ( 2011) còn kết hợp việc xây dựng mô hình NATREX với phương pháp đồng liên kết có xem xét điểm gãy cấu trúc để đo lường chính xác hơn mức độ định giá sai đồng Nhân dân tệ. Tiếp tục xu hướng đó, nhóm chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Điểm gãy cấu trúc và mô hình tỷ giá thực hiệu lực cân bằng ở Việt Nam-phương pháp NATREX” nhằm xây dựng một mô hình NATREX mở rộng có xét đến điểm gãy cấu trúc, xác định tỷ giá hối đoái thực cân bằng trong trung và dài hạn cho đồng Việt Nam và xem xét vấn đề liệu rằng đồng Việt Nam có bị định giá sai hay không. Nếu có thì mức độ định giá sai là bao nhiêu và tầm ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế như thế nào.

TÊNCÔNGTRÌNH:

ĐIỂMGÃYCẤUTRÚCVÀMÔHÌNHTỶGIÁ THỰCHIỆULỰCCÂNBẰNGỞVIỆTNAM–

PHƯƠNGPHÁPNATREX

THUỘCNHÓMNGÀNH:KHOAHỌCKINHTẾ

TÓMTẮTĐỀTÀI

1 LÍDOCHỌNĐỀTÀI

Tỷgiáhốiđoáilàmộttrongnhữngchínhsáchvĩmôquantrọngcủamỗiquốcgia.Nóđượcxemnhưmộtcôngcụlàmcânbằnghệthốnggiácảtrongnướcvàthếgiớivàtácđộngrấtnhiềuđếncácchỉsốvĩmôcơbảncủanềnkinhtế.ỞViệtNam,tỷgiáhốiđoáikhôngchỉtácđộngđếncácyếutốnhưtăngtrưởng,lạmphát,hoạtđộngxuấtnhậpkhẩu,cáncânthươngmại,nợquốcgia,haythuhútnguồnFDImàcòntácđộngđếncảniềmtincủadânchúng

Bêncạnhđóviệcxácđịnhgiátrịcânbằngcủatỷgiáhốiđoáithựccũnglàmộtvấnđềđangđượccácnhàkinhtếcũngnhưcácnhàhoạchđịnhchínhsáchđặcbiệtquantâm.Thậtvậymứcđộsailệchcủatỷgiáhốiđoáithựcvàgiátrịcânbằngcủanócóthểcótácđộngrấtlớnđếnsựcânbằngcủacảnềnkinhtế.Nhưmộtnghiêncứuthựcnghiệmđãchỉrarằngmứcđộsailệchcủatỷgiáhốiđoáithựcsovớigiátrịcânbằngcủanócóthểlàmộtchỉbáoquantrọngđánhgiámứcđộdễbịtổnthươngcủamộtnềnkinhtế.HaytheomộtnghiêncứucủaKaminskyvàcáccộngsự(1998)cũngnhấnmạnhviệcđánhgiácaođồngnộitệthườnglàmộtdấuhiệucủatínhkhôngthốngnhấttrongcácquyếtđịnhchínhsáchvĩmôvàcónguycơdẫnđếnsựthâmhụtngânsách,giatăngnợnướcngoàivàcáccuộctấncôngtiềntệkhác.Ngượclại,mộtsựđịnhgiáthấpnộitệ_dochínhsáchphágiácủachínhphủ_cóthểkhuyếnkhíchxuấtkhẩuvàthúcđẩykinhtếtăngtrưởng.Chínhvìvậymàviệcxâydựngmộtphươngphápđolườngtỷgiáhốiđoáicânbằngvàcáchxácđịnhmứcđộsailệchsovớitỷgiáhốiđoáithựclàđiềurấtcầnthiết,đặtbiệtlàvớicácnhàđiềuhànhchínhsáchvĩmô

Đápứngchoyêucầutrên,năm1995,LimvàSteinđãcôngbốmộtmôhìnhđolườngtỷgiáhốiđoáithựchiệulựccânbằngtrongtrungvàdàihạncủađồngđôlaMỹ_môhìnhNATREX.MôhìnhNATREXgốcbanđầucủaSteinphùhợphơnđểápdụngchocácnướcpháttriển.Tuynhiên,SteincũngđãchỉrarằngphươngphápNATREXkhôngchỉlàmộtmôhìnhmàlàmộttậphợpcácmôhình,cóthểứngdụngchonhữngnềnkinhtếkhácnhautheotừngđặctrưngriêngcủanó.Dovậy,cácnghiêncứugầnđâyđãbắtđầuứngdụngvàmởrộngmôhìnhNATREXchocácquốcgiathịtrường

Tiếptụcxuhướngđó,nhómchúngtôiđãtiếnhànhnghiêncứuđềtài“Điểmgãycấutrúcvàmôhì nhtỷgiáthựchiệulựccânbằngởViệtNam-

phươngphápNATREX”nhằmxâydựngmộtmôhìnhNATREXmởrộngcóxétđếnđiểmgãyc

ấutrúc,xácđịnhtỷgiáhốiđoáithựccânbằngtrongtrungvàdàihạnchođồngViệtNamvàxemxétvấnđềliệurằngđồngViệtNamcóbịđịnhgiásaihaykhông.Nếucóthìmứcđộđịnhgiásailàbaonhiêuvàtầmảnhhưởngcủanóđếnnềnkinhtếnhưthếnào

2 MỤCTIÊUNGHIÊNCỨU

Bàinghiêncứutậptrungvàobốncâuhỏichínhnhưsau:

MôhìnhNATREXmàSteinđưaravàonăm1995choMỹvàcácnướccôngnghiệppháttriểncóápdụngđượcchoViệtNamhaykhông?Vànếuápdụngthìliệucóphảithayđổigìkhông?

3 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

VìNATREXlàkháiniệmtỷgiácânbằngtrongtrungvàdàihạnnênchúngtôiứngdụngphươngphápđồngliênkếtchocácướctínhcủamình.Trướckhitiếnhànhướclượngphươngtrìnhđồngliênkết,chúngtôiđãtiếnhànhkiểmtratínhdừngcủacácbiếntrongchuỗidữliệubằngkiểmđịnhcủaNg&Perron2001.Sauđó,chúngtôiướclượngmôhìnhNATREXchoViệtNamdướibatrườnghợp:(1)khôngxétđếnđiểmgãycấutrúc,

(2)cóxétđếnmộtđiểmgãycấutrúcvà(3)xétđếnhaiđiểmgãycấutrúc

Đốivớitrườnghợp(1),chúngtôisửdụngphươngphápkiểmđịnhđồngliênkếtJohansenđểkiểmtraxemcótồntạimốiquanhệđồngliênkếttrongdàihạngiữacácbiếndừngởsaiphânbậcmộtkhông.SauđósửdụngvectođồngliênkếtđãđượcchuẩnhóacủaphươngtrìnhJohansenđểướclượngmôhình

Đốivớitrườnghợp(2),chúngtôisửdụngphươngphápkiểmđịnhđồngliênkếtcóxétđếnmộtđiểmgãycủaGregoryvàHansen(1996)(sauđâyviếtlàGH)vàsửdụngmôhìnhcủakiểmđịnhnày.Còntrongtrườnghợp(3),chúngtôikiểmđịnhđồngliênkếtcóxétđếnhaiđiểmgãy

Phần3và4chúngtôisẽxâydựngmôhìnhNATREXmởrộngchoViệtNamdựatrênbàinghiênc

ứugốccủaLim&Stein(1995)vàcủaYou&Sarantics(2008)vàgiớithiệuhaiphươngphápthựcnghiệmGHvàHJsửdụngtrongmôhình

6 HƯỚNGPHÁTTRIỂNCỦAĐỀTÀI

DocònnhiềuhạnchếtrongphầnthuthậpdữliệuvàxửlísốliệunênnhómvẫncònphânvântrongviệcđưarakếtluậnchínhxácmôhìnhnàolàphùhợpnhấtchoViệtNam(môhìnhcóxétđếnđiểmgãyhaykhôngxétđếnđiểmgãy).Chínhvìvậy,bàinghiêncứunàyvẫncònchưahoànchỉnhvàkếtquảcầnphảikiểmtrathêm,baogồmviệcxâydựngmôhình,lựachọncácbiếnsố,thuthậpvàxửlísốliệu

Tuynhiên,kếtquảnàycũngchothấycòncónhiềuvấnđềcầnphảitìmhiểuthêmvàphântíchsâuhơnvềcáchthứcquảnlýtỷgiácũngnhưxácđịnhcơchếtỷgiáphùhợpchoViệtNam.MộtsốhướngpháttriểntiếptheocủađềtàicóthểlàphântíchmứcđịnhgiásaitỷgiáthựcsẽtácđộngthếnàođếnhoạtđộngxuấtnhậpkhẩucủaViệtNam.Hoặcphântích,sosánhcáctácđộngcủaviệcneođồngtiềnViệtNamtheoUSDhaylàtheomộtrổtiềntệđốivớigiátrịthựccủaVNDcũngnhưđốivớinềnkinhtếvàtừđóxâydựngrổtiềntệhợplýđểneođồngtiềnViệtNam

MỤCLỤC DANHMỤCTỪVIẾTTẮT iDA NHMỤCCÁCHÌNH,BẢNG iiDANH MỤCHÌNH iiDANHM ỤCBẢNG iiiLỜIMỞĐ

ẦU iv

1 CỞSỞLÍTHUYẾT 1

1.1 Tỷgiácânbằng 1

1.2 Cácphươngphápđolườngtỷgiáhốiđoáicânbằng 2

1.2.1 Phươngphápnganggiásứcmua(PPP): 2

1.2.2 Tỷgiáhốiđoáicânbằngcơbản(FEER): 3

1.2.3 Tỷgiáhốiđoáicânbằnghànhvi(BEER) 4

1.2.4 Tỷgiáhốiđoáithựctựnhiên(NATREX) 4

2 TỔNGQUANCÁCNGHIÊNCỨUTRƯỚCĐÂY 8

2.1 ĐolườngtỷgiáhốiđoáicủaViệtNambằngcácphươngphápkhác: 8

2.2 MôHìnhNATREX 9

2.3 Cácphươngphápxácđịnhđồngliênkếtcóxácđịnhđiểmgãy 11

3 XÂYDỰNGMÔHÌNHNATREXTẠIVIỆTNAM 13

3.1 Hàmtiếtkiệm: 13

3.2 Tỷlệthươngmạivàtỷgiáhốiđoái 14

3.3 Đầutư 15

3.4 Cânbằngthịtrườnghànghóa 17

3.5 Tàikhoảnvãnglai. 18

3.6 Cânbằngdanhmụcđầutư: 18

3.7 Sựtíchlũycủavốnvàtàisảnnướcngoài 18

3.8 Cânbằngtrunghạn 19

3.9. Điềuchỉnhđộng 20

3.10. Trạngtháidừng: 24

3.11. Giátươngđốicủahànghóaphimậudịchvàtỷgiáhốiđoáithựctrongtrungvàdàihạn

25

3.11.1 Tỷlệthươngmại(T): 26

3.11.2 Năngsuấtsảnxuất(PROD) 27

3.11.3 Đầutưcôngcủachínhphủ(GI) 27

3.11.4 Lãisuấtnướcngoài(rus) 28

3.11.4 Sựưathíchtheothờigiancủaxãhội 29

3.11.5 Độmởthươngmại(OPEN) 30

4 PHƯƠNGPHÁPTHỰCNGHIỆM 31

5 MÔTẢDỮLIỆU 34

5.1.TỷgiáhốiđoáithựchiệulựcREER(R*) 34

5.2Tỷlệthươngmạihiệulực(ET): 35

5.3. Năngsuấtsảnxuất(PROD) 35

5.4. Tỷlệcủasựưathíchtheothờigiancủaxãhội(gvàgus): 36

5.5. ĐầutưcôngcủaViệtNam(GI): 36

5.6. Độmởthươngmại(OPEN): 36

5.7. Chỉsốphụthuộctrẻvàgiàtươngđối(DEPY)và(DEPO): 36

5.8. Hạnchếthanhkhoản(LIQC): 37

5.9. LãisuấtthựccủaMỹ(rus): 37

6 PHƯƠNGPHÁPCHẠYMÔHÌNHVÀKẾTQUẢTHỰCNGHIỆM 37

6.1. ChạymôhìnhNATREXkhôngxétđếnđiểmgãy 37

6.1.1. Bước1:Kiểmtratínhdừngcủacácbiến 37

6.1.2. Bước2:KiểmđịnhđồngliênkếtđốivớicácchuỗiI(1)vàướclượngmôhìnhcânbằngtron gdàihạnsửdụngkiểmđịnhđồngliênkếtcủaJohansen 38

6.1.3. Bước3:Khicómốiquanhệđồngliênkếtgiữacácbiến,tathựchiệnướclượng phươngtrìnhtheovectođồngliênkếtJohansenđểthểhiệnmốicânbằngtrongdàihạncủacácbi ến 40

6.1.4. Bước4:TínhNATREXvàtínhđộsailệch 41

6.2. ChạymôhìnhNATREXcómộtđiểmgãy 42

6.2.2. Bước2:Kiểmđịnhmốiquanhệđồngliênkếtchophépmộtđiểmgãynộisinhbằngphươn gphápGH 42

6.2.3. Bước3:Ướclượngmôhình,tínhNATREXvàxácđịnhđộsailệch: 43

6.3. ChạymôhìnhNATREXcóhaiđiểmgãy 45

6.3.1. Bước1:Kiểmđịnhtínhdừng 46

6.3.2. Bước2:Kiểmđịnhmốiquanhệđồngliênkếtchophéphaiđiểmgãynộisinhbằngphươn gphápHatemi-J. 46

6.3.3. Bước3:Ướclượngmôhình 47

6.4. Sosánhkếtquảhaitrườnghợpgiữacógãyvàkhôngcógãy 47

7 KẾTLUẬNVÀHÀMÝCHÍNHSÁCH 52

TÀILIỆUTHAMKHẢO 1

DANHMỤCCÁCHÌNH,BẢNG DANHMỤCHÌNH

H ÌNH 1:T RẠNGTHÁIĐIỀUCHỈNHĐỘNG (G>0) 22

H ÌNH 2:T RẠNGTHÁIĐIỀUCHỈNHĐỘNG (G<0) 23

H ÌNH 3.NATREX VÀ REER TRƯỜNGHỢPKHÔNGGÃY 41

H ÌNH 4.M ỨCĐỘĐỊNHGIÁSAIKHIKHÔNGXÉTĐẾNĐIỂMGÃY 42

H ÌNH 5.NATREX VÀ REER TRƯỜNGHỢPCÓMỘTĐIỂMGÃY 45

H ÌNH 6.M ỨCĐỘĐỊNHGIÁSAIKHIXÉTĐẾNMỘTĐIỂMGÃY 45

H ÌNH 7.NATREX VÀ REER TRONGTRƯỜNGHỢPCÓĐIỂMGÃYVÀKHÔNGCÓĐIỂMGÃY 48

H ÌNH 8.M ỨCĐỘĐỊNHGIÁSAIKHIKHÔNGXÉTĐẾNĐIỂMGÃY 49

H ÌNH 9.M ỨCĐỘĐỊNHGIÁSAIKHICÓXÉTĐẾNĐIỂMGÃY 49

H ÌNH 10.T ỔNGMỨCĐỊNHGIÁSAICỦATỶGIÁTHỰCGIAIĐOẠN 2000-2010 THEOPHƯƠNG PHÁP BEER 52

DANHMỤCBẢNG

B ẢNG 1.D ANHSÁCH 20 ĐỐITÁCTHƯƠNGMẠICỦA V IỆT N AMĐỂTÍNH REER 35

B ẢNG 2.D ANHSÁCH 13 ĐỐITÁCTHƯƠNGMẠICỦA V IỆT N AMĐỂTÍNHCÁCCHỈTIÊU

Ngàynaytoàncầuhóalàmộtxuhướngpháttriểnquantrọngtrênthếgiới,giúptạonênmộtmạnglướikếtnốicácnềnkinhtếcủacácquốcgialạivớinhau.Nhưngđểhộinhậptoàncầutốtlạilàmộtquátrìnhđầytháchthức.Trongquátrìnhđó,chínhsáchtỷgiáhốiđoáiđóngmộtvaitròquantrọngvàlàmộtvấnđềphứctạp,nhạycảmđốivớicácnềnkinhtế;đãcókhôngítquốcgiagặpkhủnghoảngvàchaođảovìvấnđềnày.Vìvậy,mỗiquốcgiacầnphảicómộtchínhsáchquảnlýngoạihốivàcơchếđiềuhànhtỷgiáhốiđoáithíchhợp

NhữngkiếnnghịgầnđâyvềviệcViệtNamnênphágiátiềnđồngđãgâyracáccuộctranhluậngiữacácgiớihànlâmvàkinhtếxungquanhvấnđềvềgiátrịcủaViệtNamđồng(VND).MộtsốbàinghiêncứutrướcđâyđãtìmhiểuvềtỷgiáhốiđoáithựchiệulựccủaViệtNamđềuđưaranhậnđịnhViệtNamđồngđãđượcđịnhgiácaotrong3nămđầuvà3nămcuốithậpkỉ2000-

2010,xengiữađólàgiaiđoạnViệtNamđồngbịđịnhgiáthấp.Nhữngnghiêncứunàyđềusửdụngphươngpháptỷgiáhốiđoáicânbằngtheohànhvi(BEER)

(nhưnghiêncứucủanhómtácgiảVũQuốcHuy,NguyễnThịThuHằngvàVũPhạmHảiĐăng(2011),nghiêncứucủaHạThịThiềuDaovàPhạmThịBìnhMinh(2010)).Trongbàinghiêncứunày,chúngtôiápdụngvàpháttriểnmôhìnhNATREX,làmôhìnhchưatừngđượcápdụngchoViệtNam.KhácvớiPPP,BEER,môhìnhNATREXquantâmđếncấutrúccủanềnkinhtếvàcungcấpcácthôngtinliênquanđếnviệcxácđịnhtỷgiáhốiđoáicânbằngtrongbốicảnhnềnkinhtếViệtNamđangcósựtăngtrưởngmạnhmẽ.BàinghiêncứunàycũngđãxemquacácbàinghiêncứukhácđểcóthểxâydựngmôhìnhNATREXmởrộngchoViệtNam,kếthợpchặtchẽvớicácyếutốkinhtếcơbảnkhácđểtừđóxácđịnhtỷgiáhốiđoáicânbằng-

nhữngyếutốmàcácnghiêncứutrướcđâyđãkhôngxemxéttới.ĐểxâydựngmôhìnhNATREXchoViệtNam,chúngtôiđãxâydựngmộtbộdữliệutheoquýđồngnhấtchogiaiđoạn1995–2011

Trongsuốtthậpkỉgầnđây,ViệtNamđãtrảiquanhiềusựthayđổivềcảchínhsáchvàkinhtế.Vànhữngđiểmgãycấutrúcđóngmộtvaitròrấtquantrọngnhưngnếukhôngđượcgiảithíchtrongcácmôthìnhthựcnghiệmthìnócóthểdẫnđếnnhữngkếtluậnsailầm.Vìvậymànhữngđiểmgãycấutrúclàmộtnhântốquantrọngcầnđược

J(2008,2009)

Bàinghiêncứunàyđượcsắpxếpnhưsau.Phần1sẽtrìnhbàycơsởlýthuyếtvàcácphươngphápxácđịnhtỷgiáhốiđoáithựccânbằng.Phần2thảoluậnvềcácnghiêncứutrướcđâyvềxácđịnhtỷgiácânbằngởViệtNam,phươngphápNATREXvàphươngthứcxácđịnhmốiquanhệđồngliênkếtcóxétđếnđiểmgãycấutrúcnộisinh.Phần3phácthảovàphântíchmôhìnhNATREXmởrộng.Phần4trìnhbàyphươngphápthựcnghiệm.Phần5môtảdữliệuởViệtNam.Phần6trìnhbảyphươngphápchạymôhìnhvàcáckếtquảthựcnghiệmcủaViệtNam.Phần7tómtắtlạicácýchínhcủabàivàđềxuấtcácchínhsáchcầnthiết

1 CỞSỞLÍTHUYẾT

1.1 Tỷgiácânbằng

Tỷgiáhốiđoáicânbằnglàtỷgiáđượcxácđịnhkhilượngcungngoạitệbằnglượngcầungoạitệtạimộtmứcgiánộiđịacụthể,trongđócầungoạitệxuấtpháttừnhucầuvềhànghóa,dịchvụvàtàisảntàichínhcủanướcngoài,còncungngoạitệxuấtpháttừnhucầuvềhànghóanộiđịacủanướcngoài

Tỷgiácânbằngthườngđượcxácđịnhtrêncơsởtỷgiáthựcthayvìtỷgiádanhnghĩa.Vì:thứnhấtlàcácquyếtđịnhtiêudùngcủangườitiêudùngvàquyếtđịnhsảnxuấtcủangườisảnxuấtphầnlớndựatrêncácđiềukiệnthựcvàkhôngdựatrênđiềukiệndanhnghĩa.Thứhailàhầuhếtcácquốcgia,đặcbiệtlàcácquốcgiađangpháttriểnvàcácquốcgiamớinổithìchấpnhậnmộtchếđộtỷgiácứngnhắc,trongđótỷgiádanhnghĩathìcốđịnhhoặcđượcneotheomộtđồngtiềnhoặcmộtrổcácđồngtiềnchủyếucủathếgiới.Vìvậy,sựphântíchsẽbịhạnchếnếunghiêncứutrênsựthayđổicủatỷgiádanhnghĩa

Nếudựatrênphươngdiệnthờigianthìtỷgiácânbằngđượcchiathành3loại:tỷgiácânbằngtrongngắnhạn,trongtrunghạnvàtrongdàihạn

- Tỷgiácânbằngtrongngắnhạn:làtỷgiáđượcxácđịnhdựatrêngiátrịhiệntạicủacácnhâ

ntốcơbảnsaukhiđãloạibỏảnhhưởngcủacáchiệuứngngẫunhiên(vídụnhưhiệuứngbongbóngtrênthịtrườngtàisản).Nếutrongngắnhạnnềnkinhtếbịmấtcânbằngthìtrongngắnhạntỷgiásẽphảithayđổiđểgiúpthịtrườngcânbằngtrởlại.Vìvậy,tỷgiácânbằngtrongngắnhạnđượcxácđịnhdựatrêngiátrịhiệnhànhcủacácnhântốcơbảnhơnlàgiátrịcânbằngcủachúng.Tỷgiácânbằngtrongngắnhạnsẽlàtỷgiácânbằnghiệnhànhnếuthịtrườngcóđủsựhiểubiếtthựctếvàphảnứngtrởlạimộtcáchhợplý

gbêntrongvàsựcânbằngbênngoài.Cânbằngbêntronglàkhinềnkinhtếđạtmứcsảnlượngtiềmnăngtrongđiềukiệntoàndụnglaođộngtạimứcgiáổnđịnh.Cânbằngbênngoàilàkhitàikhoảnvãnglaiđạttớitrạngtháibềnvữngvà

onglưuchuyểnvốn.Tuynhiên,sựcânbằngtrongdàihạncóthểmấtrấtnhiềunămhaynhiềuthậpkỷđểđạtđược.Tỷgiácânbằngtrongdàihạnsẽđượcxácđịnhdựatrêngiátrịtrongdàihạncủacácnhântốkinhtếcơbản,saukhiđãloạibỏcáctácđộngchukỳvàtácđộngbongbóngcủathịtrườngtàisản

1.2 Cácphươngphápđolườngtỷgiáhốiđoáicânbằng

1.2.1 Phươngphápnganggiásứcmua(PPP):

PhươngphápnganggiásứcmuaPPPdựatrênquiluậtcơbảnlà“quyluậtmộtgiá”(LOP).Quyluậtmộtgiáchorằngdướiđiềukiệnkhôngcóràocảnđốivớithươngmạiquốctếvàchuchuyểnvốn(chẳnghạnnhưcáchàngràothuếquanvàkiểmsoátvốn),cácquốcgianộiđịavànướcngoàihoạtđộngtạimứctoàndụnglaođộng,vàmộthệthốnggiácảthịtrường,cáchànghóađồngnhất(i)đượcbánởcácquốcgiakhácnhauphảiđượcbánvớimứcgiágiốngnhau(khiđượcchuyểnđổirađồngtiềngiốngnhau)

PPPkháiquátquyluậtmộtgiávàxácnhậnmộtvàiđặctrưngquantrọngnhưsau:

Thứnhấtlàmứcgiáchungcủamộtrổnhữnghànghóagiốngnhautrongcácquốcgiakhácnhausẽluônbằngnhaukhichúngđượcđolườngtheomộtđơnvịtiềntệchung(đượcbiếtđếnnhưlàPPPtuyệtđối).Nóicáchkhác,kháiniệmcơbảncủalýthuyếtPPPkhẳngđịnhrằngmứcgiáxácđịnhnêntỷgiáhốiđoáicânbằng

ThứhailàtỷgiáhốiđoáithựcPPPlàhằngsốvàbằng1.Vớigiảđịnhcơbảnrằnggiácảlàcứngnhắctrongngắnhạn,PPPthườngđượcxemlàtỷgiáhốiđoáicânbằngdàihạn.Tuynhiên,trongngắnhạn,tỷgiáhốiđoáidanhnghĩahiệnhànhcóthểlệchrakhỏitỷlệPPP.Sựlệchkhỏinàysẽđượcxemnhưlàsựđánhgiácaohoặcđánhgiáthấpgiátrịđồngnộitệ

KhiứngdụngphươngphápPPPcómộtsốhạnchếsau:Thứnhấtlàquyluậtmộtgiá

khôngxemxétđếnkhảnăngxảyraràocảnthươngmại(hàngràothuếquanvàphi

1.2.2 Tỷgiáhốiđoáicânbằngcơbản(FEER):

FEERlàtỷgiáhốiđoáiđượcxácđịnhkhicósựcânbằngbêntrongvàbênngoàixảyrađồngthời.Cânbằngbêntrongđạtđượckhinềnkinhtếđạttạimứcsảnlượngtiềmnăngtrongđiềukiệntoàndụnglaođộngvàhoạtđộngtrongmôitrườnglạmphátthấp.Cânbằngbênngoàiđượcthểhiệnquatrạngtháibềnvữngcủacáncânthanhtoántrongtrunghạn.Tiêuchuẩntốithiểuđốivớicânbằngbênngoàilàsựcânbằngtàikhoảnvãnglaitạimộtmứcbềnvững.ĐồngthờiphảiloạibỏcácnhântốchukỳvàđầucơtrongngắnhạntrongthịtrườngngoạihốithìlúcnàyFEERđượcxácđịnhdựavàocácnhântốkinhtếcơbảnmàđượckỳvọngduytrìtrongtrunghạn.Vìvậy,vềbảnchấtthìFEERxemxétmôhìnhtỷgiácânbằngtrongtrunghạn

FEERđượcxemnhưlàmộtphươngpháptiêuchuẩnđolườngtỷgiácânbằng,bởivìFEERlàtỷgiáphùhợpvớiđiềukiệncânbằngkinhtếvĩmôlýtưởng(sựcânbằngbêntrongvàbênngoài).TráilạivớiphươngphápPPP,phươngphápFEERxemxéttỷgiácânbằngsẽthayđổitheothờigian.CácnhântốdẫnhướngchoquỹđạocủaFEERlà:

Thứnhấtlàtốcđộtăngtrưởngsảnlượngtiềmnăngtrongđiềukiệnlạmphátthấpởcả

hainềnkinhtếnộiđịavànướcngoài

Thứhailàmứctàikhoảnvãnglaibềnvững.Đểduytrìsựcânbằngtàikhoảnvãnglaitạimộttỷlệmụctiêuđòihỏiđồngnộitệphảitănggiáhoặcgiảmgiátheo

Thứbalàtrongngắnhạn,quỹđạocủaFEERcóthểđượcsuyratừsựthayđổitrongtỷgiáthựchiệulựcmàđảmbảosảnlượngnộiđịavànướcngoàitheohướngđạtđượcsựcânbằngtàikhoảnvãnglaimụctiêu

1.2.3 Tỷgiáhốiđoáicânbằnghànhvi(BEER)

BEERlàtỷgiáhốiđoáiđượcxácđịnhdựatrêncácbiếnnhântốkinhtếcơbảndàihạnvàchênhlệchlãisuấtthựcngắnhạn.PhươngphápBEERphântíchhànhvicủatỷgiábằngcáchxemxétnguồngốccủasựchuyểnđộngtheochukỳvàtạmthờicủatỷgiávàsửdụngcácgiátrịhiệntại(hơnlàcácgiátrịởmứctoàndụnglaođộng)củacácnhântốkinhtếcơbảntrongviệcxácđịnhtỷgiáthựccânbằng.Đồngthời,BEERkhôngxemxétsựcânbằngkinhtếvĩmô(sựcânbằngbêntrongvàbênngoài).CácnhântốchínhcủaphươngphápBEERlà:

(1)tậphợpcácnhântốkinhtếdàihạn(baogồmtỷgiáthươngmại,tàisảnnướcngoàiròng,nợcông,năngsuất,vànhữngnhântốtươngtự);và(2)nganggiálãisuấtkhôngphòngngừa(UIP),đượcgiảđịnhlàxácđịnhhànhvingắnhạn(cótínhchukỳ)củatỷgiá

BEERlàphươngphápkháđơngiảnđểứngdụngvàocácnềnkinhtếnhưngBEERgặpphảimộtsốhạnchếnhấtđịnh.BEERgiảđịnhmốitươngquandàihạnổnđịnhcónguồngốctừdữliệuquákhứ,điềunàygâykhókhănchonhữngquốcgiacósựthayđổicấutrúcquantrọngtrongngắnhạnhoặcđốivớinhữngdữliệudàihạnkhôngcósẵn.Hơnnữa,độnhạycủacácướclượngđốivớiviệclựachọndữliệulàmchoBEERkhôngcònchínhxácvìBEERlàmộtmôhìnhthựcnghiệm,khôngcómộtcấutrúcnàođượcđưara.VàkhôngcóbấtkỳmộtlýthuyếtnàohướngdẫnlựachọncácbiếnnhântốcơbảntrongphươngphápBEER

1.2.4 Tỷgiáhốiđoáithựctựnhiên(NATREX)

S+CA=0TrongđóIlàđầutư,SlàtiếtkiệmvàCAlàtàikhoảnvãnglai.Mứctiếtkiệmvàđầu

tưphụthuộcvàolưulượngvốn,củacảivànợnướcngoàiròng

Côngthứctrênchothấysựcânbằngtrongtrunghạnkhinềnkinhtếđạtđượcmứcsảnlượngtiềmnăngvàđạtđượckỳvọngvềlạmphát,tươngtựnhưphươngphápFEER.Cânbằngtrunghạncóthểđượcthểhiệnbởinhữngđiềukiệnsau:(a)Thịtrườngchứngkhoánnộiđịacânbằng;

(b)Dòngvốnđầucơngắnhạnvàcácnhântốchukỳđượcloạibỏ;

(c)Bấtcứchênhlệchnàogiữađầutưvàtiếtkiệmđượcbùđắpbằngnguồncungchứngkhoánmậudịchdàihạn.NATREXtrunghạnlàtỷgiácânbằngphùhợpvớisựcânbằngcáncânthanhtoánhaysựcânbằngkinhtếvĩmô

ThứhailàtheoStein(1994),cácnhântốcơbảnlàsựbiếnđộngnăngsuấtvàtiếtkiệmxãhội(sựưathíchtheothờigiancủatiêudùng/

chitiêuvốncủachínhphủvàhộgiađình)trongnướcvànướcngoài,đượcthểhiệnbởinhântốZ(t).Cácnhântốcơbảnđượcxácđịnhlàngoạisinhkhôngchỉtácđộngđếnđầutư,tiếtkiệmvàtàikhoảnvãnglaimàcòntácđộngđếnquỹđạocủaNATREX.Z(t)sẽtácđộngđếnsựhìnhthànhvốn,tỷlệtíchlũynợvàlãisuất.VìtiếtkiệmvàđầutưthayđổinênNATREXthayđổitheo.Nóicáchkhác,phươngphápNATREXlàphươngphápđộng(thểhiệnquasựthayđổitrongdòngvốnvànợ)màsauđótácđộngtrởlạisựcânbằngkinhtếvĩmô.PhươngphápnàychophépphươngphápNATREXxácđịnhtỷgiátừgiátrịcânbằngtrunghạnđếngiátrịcânbằngdàihạn

CuốicùnglàNATREXsẽhộitụvềmộttỷlệổnđịnhtrongdàihạnkhikhôngcómộtsựthayđổinàotrongcácnhântốcơbản(vìvậykhôngcósựthayđổitrongdòngvốnvànợ)

Tỷgiáthựcthựctế:qt=qt(kt,Ft,Zt).Đâylàtỷgiátạithờiđiểm(t),phụthuộcvàodòngvốn,nợvàdòngvốnđầucơ.VốnvànợchịutácđộngbởisựthayđổitrongcácnhântốkinhtếcơbảnZ(t)

NATREXtrunghạn:qt=qt(kt,Ft,Zt).Tỷgiábịtácđộngbởisựthayđổivốnvànợ(dosựthayđổicủacácnhântốcơbản).TuynhiênkhônggiốngnhưtỷgiáthựcthựctếthìdòngvốnđầucơkhôngtácđộngđếnNATREXtrunghạn

Trongdàihạn,NATREXhộitụvềtỷgiádàihạnổnđịnh:q*=q*(Zt).NATREXthựccânbằngtrongdàihạndừnghoặclàhằngsốthìphùhợpvớiPPP.Vìvậy,NATREXmởrộngmôhìnhPPPvàFEERbằngcáchphântíchcácgiaiđoạnmàcácnhântốcơbảnkhôngdừngvàtạonênquỹđạocủatỷgiátừngắnhạnđếntrunghạn,từtrunghạnđếndàihạn

KhimàkhoảngthờigiancàngdàithìvấnđềcủaviệcđiềuchỉnhtỷgiáđộngcóthểđượcđánhgiátốtnhấtbằngphươngphápNATREX.TrongdàihạnNATREXhộitụtạimộttỷgiádàihạnởtrạngtháidừngchỉkhikhôngcósựthayđổitronglượngvốnvànợ

ĐólàlýdochonhữngbàinghiêncứgầnđâyápdụngphươngphápNATREXđểphântíchýnghĩacủachínhsáchtiềntệvàchínhsáchtỷgiátrongdàihạn(vídụnhưbàinghiêncứucủaRajanvàSiregar(2002)khiphântíchvềchênhlệchtỷgiátrướcvàsaukhủnghoảngcủađồngDollarHồngKôngvàđồngDollarSingapore;vàbàinghiêncứucủaStein(2002)nghiêncứuvềtácđộngcủasựmởrộngliênminhchâuÂulêntỷgiáthựccânbằng)

2 TỔNGQUANCÁCNGHIÊNCỨUTRƯỚCĐÂY

2.1 ĐolườngtỷgiáhốiđoáithựccânbằngởViệtNam:

CácnghiêncứuvềbiếnđộngtỷgiáhốiđoáivàxâydựngmôhìnhxácđịnhtỷgiáhốiđoáithựccânbằngtrongtrungvàdàihạnchoViệtNamđồngcũngđãđượcmộtsốchuyêngiakinhtếquantâmthựchiện

NổibậtnhưBàinghiêncứu“Tỷgiáhốiđoáigiaiđoạn2000-2011:Mứcđộsailệchvàtácđộngđốivớixuấtkhẩu”donhómtácgiảVũQuốcHuy,NguyễnThịThuHằngvàVũPhạmHảiĐăngthựchiện.BàinghiêncứuxâydựngmôhìnhxácđịnhtỷgiáhốiđoáithựccânbằngcủađồngViệtNamtheophươngphápBEER.Vàtừđóxácđịnhmứcđộsailệchcủatỷgiáthựctếsovớigiátrịcânbằng

Trongbàinghiêncứunày,tỷgiáhốiđoáicânbằngđượcxácđịnhdựatrênUIPvàcácbiếnnhântốkinhtếcơbảnnhưlàsựkhácbiệtvềnăngsuất,tàisảnnướcngoàiròng,giátươngđốigiữahàngxuấtkhẩunhậpkhẩu,độmởcủanềnkinhtế,sựkhácbiệtvềlãisuấtthực,chitiêuchínhphủvàFDI.KếtquảướclượngchothấyđồngtiềncủaViệtNamđãliêntụcbịđịnhgiácaotrong3nămđầucủathậpkỷvừaquavàtiếptụcxuhướngđótrong3nămgầnđâyvớimứcđộcònnghiêmtrọnghơntrước.Xengiữahaigiaiđoạnnàylàgiaiđoạnmàđồngtiềnbịđịnhgiáthấpnhưngkhôngổnđịnhtrướckhikhủnghoảngtoàncầuxảyra.Kếtquảcũngchothấycòncónhiềuvấnđềcầnđượctiếptụcthảoluậnvàphântíchsâuhơnvềcáchthức,côngcụ,ưutiênchínhsáchtrongvấnđềquảnlýtỷgiátrongthờigianqua.Từđósẽgiúpchoviệcđiềuhànhtỷgiátrongtươnglaihiệuquả,linhhoạthơn,tạomôitrườngcạnhtranhthuậnlợichonềnkinhtế

Mộtbàinghiêncứukháclà“ChênhlệchtỷgiáhốiđoáithựcđaphươngvàtỷgiáthựcđaphươngcânbằngcủaViệtNam”donhómtácgiảTS.HạThịThiềuDaovàThS.PhạmThịBìnhMinhthựchiện.TrongbàinghiêncứunàynhómtácgiảđãdựavàomôhìnhcủaEdwards(1988),Elbadawi(1998),Montiel(1999)vàphântíchcácbiếnsốkinhtếnềntảngcủaViệtNam,đểxácđịnhmôhìnhcácnhântốtácđộngđếntỷgiáthựcđaphươngcủaViệtNamvớicácbiếnnhưtrongphươngtrìnhsau:LREERt=α0+β1LOPENt+β2TOTt+β3GOVEX+β4PRODt+β5LDCt+β6NFAt+εt(2)

2.2 MôHìnhNATREX

PhươngphápNATREXđãđượcứngdụngrấtnhiềutrongcácbàinghiêncứutrướcđâytrongviệcxácđịnhtỷgiáhốiđoáithựccânbằngcóhiệulựctrongtrungvàdàihạnchonhiềunềnkinhtếkhácnhauvàtrongnhiềukhungthờigiankhácnhau

Vídụ,Stein(1995,1997)đãsửdụngmôhìnhNATREXđểgiảithíchsựpháttriểncủatỷgiáhốiđoáithựccủađồngUSDtrongsuốtthờikỳtheocơchếtỷgiáthảnổi1976–

1992.NhữngnhântốcơbảnquyếtđịnhđếntỷgiáhốiđoáithựccânbằnghaycònđượcgọilàNaturalRealExchangeRate(NATREX)đượcxácđịnhtrongbàinghiêncứulàhiệusuấtsửdụngvốnvàmứcđộưathíchtheothờigian(mộtphươngphápđánhgiángượccủatiếtkiệm).Thêmnữa,quaviệcsosánhREERthựctếvớigiátrịướclượngđượctừmôhìnhNATREX,ôngđãkếtluậngiátrịcânbằngđồngDollarđãbịđịnhgiáthấpkểtừnăm1982,mứcđộsailệchđángkểsovớigiátrịcânbằngtronggiaiđoạntừ1976-80và1982-

85.Vàtừthờigianđóchođếnquý3/1993(kếtthúcmẫudữliệu)thìtỷgiáhốiđoáithựclạikhác,gầnvớigiátrịcânbằngcủanó

Tươngtự,vớiviệcxemxétđếntỷgiáthươngmạivàlãisuấtthếgiớinhưmộtgiátrịđượcchotrước,LimvàStein(1995)đãtiếnhànhnghiêncứuứngdụngphươngphápNATREXchonhữngnềnkinhtếnhỏ,nhưÚc.VìkhônggiốngnhưMỹhaynhómnhữngnướcG-

10,nhữngquốcgiacónềnkinhtếnhỏtươngđốinhưÚcthìkhôngthểtácđộngđếntỷgiáthươngmạicũngnhưlãisuấtthếgiớiđược.Trongbàinghiêncứunàyôngđãgiảithíchnhữngsựdịchchuyểncơbảntrongtỷgiáhốiđoáithực(NATREX)vàtronggiátươngđốicủahàngphimậudịchlàdosựthayđổi,dịchchuyểncủanhómcácnhântốcơbảntỷlệthươngmạiTOT,tỷlệtiếtkiệm,lãisuấtthựccủathểgiới,năngsuấtcủavốntrongcảhaikhuvựchànghóamậudịchvàphimậudich

NghiêncứutiếptheocủaSteinvàSauernheimer1996,SteinvàPaladino1998cũngđãứngdụngphươngphápnàychotrườnghợpcủaĐứcvàPháp.Tươngtự,nghiêncứucủaGandolffovàFelettigh1998,củaFedericiedvàGandolfo(2002)cũngsử

Stein(1995)đãchỉrarằngphươngphápNATREXkhôngchỉlàmộtmôhìnhmàlàmộttậphợpcácmôhình,cóthểứngdụngchonhữngnềnkinhtếkhácnhautheotừngđặctrưngriêngcủanó.Vídụ,NATREXápdụngchonềnkinhtếMỹthìsẽkhácvớiNATREXkhiđượcápdụngchoĐứcvàÚc.Nguyênnhâncơbảnlàdonhữngyếutốtựnhiênnhưquimôvàmứcảnhhưởngcủanềnkinhtếđangxétđếnphầncònlạicủathếgiớinhưthếnào.VídụMỹlàmộtnềnkinhtếlớn,cótácđộngđếntỷgiáthươngmạivàlãisuấtthếgiớinênnhữngbiếnnàytrongmôhìnhđượcxemnhưlànhữngbiếnnộisinh.CònđốivớiÚcđượcxemnhưmộtnềnkinhtếnhỏkhôngcóthểtácđộngđểntỷgiáthươngmạihaylãisuấtthếgiớithìnhữngbiếnnàysẽđượcxemnhưlàbiếnngoạisinhtrongNATREX.HaykhiHolgervàcáccộngsự(2002)ứngdụngNATREXchoTrungQuốc,họđãkếthợpthêmmộtsốbiếnkhácnhưyếutốdicưhaynăngsuấtvàomôhìnhvàsửdụngphươngphápARDLđểđạtđượckếtquảthựcnghiệm.MộttrườnghợpnữacủaDuval(2002)ứngdụngphươngphápNATREXtrongkhốiEuroZonebằngviệcsửdụngdữliệuchuỗithờigianvàphươngphápđồngliênkếtcủaJohansengiữacácbiếncóliênquan.KefeiYOU,NicholasSARANTIS(2008)cũngđãxemxétsựứngdụngcủamôhìnhNATREXtrongtrườnghợpcủaTrungQuốcvớisựmởrộngcủacácyếutốcơbảnđặctrưngcủaTrungQuốckếthợpvớiviệcthêmvàotácđộngcủađiểmgãycấutrúctrongbàinghiêncứu“StructuralbreaksandtheequilibriumrealeffectiveexchangerateofChina:ANATREXapproach”

Nhưvậy,cóthểthấyrằngphươngphápNATREXđãđượcsửdụngởnhiềuquốcgiakhácnhau,nhưnghầuhếtnhữngnghiêncứuđượcđềcậptrênlàứngdụngphươngphápNATREXtrongkhuônkhổmộtquốcgiavàphầncònlạicủathểgiớiđượcxemnhưlàđãđượcchosẵn.Tuynhiênnghiêncứugầnnhất(2007)củaMariamavàDanielađãlầnđầutiênmởrộngphươngphápNATREXmộtquốcgiasangtrường

2.3 Cácphươngphápxácđịnhđồngliênkếtcóxácđịnhđiểmgãy

Nhưchúngtađãbiết,mốiquanhệcânbằngdàihạngiữacácbiếnsốkinhtếđượcnghiêncứubằngcáckiểmđịnhđồngliênkết.CáckiểmđịnhđồngliênkếtthôngthườngnhưkiểmđịnhđồngliênkếtcủaEngleandGranger(1987)vàJohansen(1988,1991)chỉchophépkiểmđịnhmốiquanhệdàihạntrongđiềukiệnkhôngxétđếncácđiểmgãytrongcấutrúc.Màcácđiểmgãycấutrúclạixuấthiệnsaunhữngthayđổicủachínhsách,hànhvicủacáctácnhânkinhtếhoặccủacáccúsốcvàviệcbỏquađiểmgãykhixétđếnmốiquanhệđồngliênkếtcóthểdẫnđếnnhữngkếtluậnsailầm.Vìlẽđó,Gregoryvàcộngsự(1996)đãpháttriểnmộtphươngphápkiểmđịnhmốiquanhệđồngliênkếtchophépsựxuấthiệncủamộtđiểmgãynộisinhtrongcủacácvéctơđồngliênkết.Tiếptheo,Hatemi-

J(2008)mởrộngkiểmđịnhcủaGregoryHansenđểhìnhthànhkiểmđịnhđồngliênkếtvớihaiđiểmgãynộisinh

Songcácnhànghiêncứulạikhôngcócácthôngtinvềnhữngđiểmgãytrướcđóchonênnếusốlượngđiểmgãylà2,thìkiểmđịnhcủaGregoryandHansen(1996a,b)

(GH)sẽkhôngchínhxácvàcóýnghĩathấp,tươngtựnhưvậynếusốlượngđiểmgãylà1thìkiểmđịnhcủaHatemi-J(2008)

(HJ)lạikhôngthểchínhxác.Vànhưthếnếusốlượngđiểmgãytừ3trởlênthìkiểmđịnhGHvàHJlạicóýnghĩathấp.Dođócầnphảicómôhìnhkiểmđịnhvớisốlượngđiểmgãykhônggiớihạntrongkiểmđịnhđồngliênkếtđểcóthểkiểmđịnhtốthơntrongtấtcảcáctrườnghợpnhưkhikhôngcóđiểmgãyhoặcđiểmgãykép.Từđó,DaikiMaki(2012)đãgiớithiệuphươngphápkiểmđịnhđồngliênkếtvớisốlượngđiểmgãychưaxácđịnh.Kiểmđịnhnàyđượcxâydựngnhưlàmộtmôhìnhdựavàophầndưvớigiảthiếtrằngsốlượngđiểmgãychưaxácđịnhcủavéctơđồngliênkếtnhỏhơnhoặcbằngsốlượngđiểmgãytốiđa.DựavàokiểmđịnhchonhữngđiểmgãyhệthốngđãđượcđưarabởiBaiandPerron(1998)vàkiểmđịnhnghiệmđơnvịđượcpháttriểnbởiKapetanios(2005)thìmôphỏngMonteCarlotrongbàinghiêncứucủaDaikiMakiđãchothấynhữngkiểmđịnhmớiđượcgiớithiệutốthơnsovớikiểmđịnhGHvàHJ,điềunàyđượcthểhiệnkhiápdụngkiểmđịnhnàychocầuvềtiềncủaMỹthìkiểmđịnhmớiđượcđưarađã

loạibỏcácgiảthiếtvôhiệucủaviệckhôngcóđồngliênkếtbằngcáchsosánhvớikiểmđịnhkhác.

3 XÂYDỰNGMÔHÌNHNATREXTẠIVIỆTNAM

MôhìnhNATREXgầnđâyđãđượcmởrộngchocácnướcthịtrườngmớinổi,trongđónổibậtlàcácbàinghiêncứucủaYou&SarantisápdụngmôhìnhNATREXchoTrungQuốc.VìsựkhátươngđồngcủanềnkinhtếViệtNamvàTrungQuốc,nhómchúngtôiđãdựatheobàinghiêncứumôhìnhNATREXmởrộngcủaYou&Sarantis(2008&2011)đểtiếnhànhxâydựngcấutrúcmôhìnhNATREXmởrộngchoViệtNamnhưsau:

3.1 Hàmtiếtkiệm:

Tiếtkiệmthìbằngtổngsảnlượngnộiđịa,Y,cộngvớithunhậptừnướcngoài(lãisuấtnướcngoàinhânvớitàisảnnướcngoàiròng)(rus*F)1,trừđichitiêu,C

Tổngđầuranộiđịalàmộthàmsốcủavốn(K)vànăngsuấtsảnxuất(PROD).Chitiêulàmộthàmcủatàisản(nhưvốn,K,cộngvớitàisảnnướcngoàiròng,F)vàsựưathíchtheothờigiancủaxãhội.2TheobàinghiêncứugốcbanđầucủaStein1995thìyếutốsựưathíchtheothờigian(timepreference)đượcxemxétnhưmộtbiếnngoạisinhvàđượcxâydựngdựatrênchitiêucủangườidân,chitiêuchínhphủvàGDPdanhnghĩa.CònvớiTrungQuốc,You&Sarantics(2008)lạixemxétyếutốsựưathíchtheothờigiancủaxãhộinhưmộtbiếnnộisinh,phụthuộcvàocácyếutốnhânkhẩuhọcvàsựhạnchếthanhkhoản.VìcácnghiêncứutrướcđâyxemxétyếutốsựưathíchtheothờigiantạiViệtNamcònrấthạnchếnênnhómquyếtđịnhsẽthựchiệnkiểmnghiệmtrêncảhaitrườnghợp.Trườnghợpyếutốsựưathíchtheothờigianlàbiếnngoạisinh,nhómsẽxétđếnchỉsốsựưathíchtheothờigiancủaxãhộitạiMỹ(gus_đạidiệnchothếgiới)vàtạiViệtNam(g)

TrườnghợpyếutốsựưathíchtheothờigiancủaxãhộilàmộtbiếnnộisinhphụthuộcvàocácyếutốnhânkhẩuhọcvàtínhhạnchếthanhkhoảnLIQC

TheomộtnghiêncứucủaUNFPA2009đãchothấyViệtNamđangởgiaiđoạnsaucủa“chuyểnđổinhânkhẩuhọc”,tỷtrọngtrẻem0-

14tuổigiảmđángkểtheothờigian(từ43%năm1979xuống39%năm1989,33%năm1999vàchỉcòn25%năm2009).Trongkhiđó,tỷtrọngdânsốtrongđộtuổicókhảnănglaođộnglạităngrấtnhanh,từ52,7%năm1979lên69,1%năm2009.Kếtquảlàmgiảmchỉsốtiêudùng/

thunhập.Trongbàinghiêncứunày,nhómtiếnhànhxemxétcảhaitỷlệphụthuộctrẻ(DEPY)vàtỷlệphụthuộcgià(DEPO)vớikỳvọngchúngsẽcótácđộngdươnglênhàmtiêudùng

VớimộtthịtrườngtàichínhkémpháttriểnnhưViệtNam,sựnớilỏng(giảmđi)tínhràngbuộcthanhkhoản(LIQC)làyếutốquyếtđịnhquantrọngđếnchitiêucủangườidânbởivìnóngụýrằnghộgiađìnhcókhảnăngsửdụngthunhậptrongtươnglaichocácnhucầuchitiêuhiệnthời.Từđótacóphươngtrìnhhàmtiếtkiệm:

S=Y(K;PROD)+rus*F–C(K,F;LIQC,DEPY,DEPO)

3.2 Tỷlệthươngmạivàtỷgiáhốiđoái

TheobàinghiêncứugốccủaLimandStein(1995),chúngtagiảđịnhrằngnềnkinhtếchỉsảnxuấtmộtloạihànghóaxuấtkhẩulàhànghóa1vàlàmộthànghóaphimậudịchn.Nướcbênngoàicũngsảnxuấtmộtloạihànghóaxuấtkhẩulàhànghóa2,Rn

biểuhiệnchogiátươngđốicủahànghóaphithươngmại()sovớigiácủahànghóa

xuấtkhẩu()

=(),(2)

3.3 Đầutƣ

Stein(1995)đãxâydựnghàmđầutưthôngquachỉsốTobinQ.NhưngcũnggiốngTrungquốc,thịtrườngtàichínhcủaViệtNamcònrấtkémpháttriển,quimônhỏvàcónhiềuhạnchếtronggiaodịchtrênthịtrườngvốntừphíachínhphủ,hơnnữamộtgiảđịnhcơbảntrongmôhìnhTobinQlàthịtrườngcạnhtranhhoànhảoluônbịviphạmtạithịtrườngViệtNam,nênviệcsửdụngmôhìnhTobinQđểước

lượnghàmđầutưlàkhôngphùhợp

) làcácyếutốngoạisinhcủaViệtNamvàlàmộtphầncủahệsốchặntronghàmlogarit,avàblàcácbiến

củakhuvựchànghóaphithươngmạitrongchỉsốđiềuchỉnhgiáGDP.

TrongđóDPIlàmộthàmcủasảnlượng(Y)vàchiphísửdụngvốn(c)

GIđượcxétnhưlàbiếnngoạisinh

DựatrênbàinghiêncứucủaYou&Sarantics2008vàmộtsốbàinghiêncứutrướcđâyvềcácyếutốtácđộngđếnviệcthuhútFDIvàoViệtNamnhưbài“DeterminantsOfForeignDirectInvestmentInVietnam”củatácgiảThuThịHoàng,nhómnhậnthấyFDIViệtNamkhôngchỉphụthuộcvàorủiroquốcgia(đolườngxấpxỉvớitàisảnnướcngoài,F)4,màcònphụthuộcvàođộmởthươngmạicủanềnkinhtế(OPEN

)5.VìvậyhàmđầutưtrựctiếpnướcngoàiFDIsẽphụthuộcvàoFvàOPEN

Mặckhácvốnđượcsửdụngđểsảnxuấthànghóaphimậudịchnvàhànghóaxuấtkhẩu1,trongkhitưliệusảnxuấtbaogồmcảhànghóaphimậudịchnvàhànghóanhậpkhẩu2.Giácảcủahànghóaphimậudịchsovớigiácảcủahànghóanhậpkhẩu,TRn=pn/

p2’,ảnhhưởngtớiphầnđầutưsửdụnghànghóaphimậudịch,InvàđầutưsửdụnghànghóanhậpkhẩuI2trongtổngđầutưI.VídụnhưgiátươngđốicủahànghóaphimậudịchcaohơnsẽkhôngkhuyếnkhíchInvàkhuyếnkhíchI2

mạiOPENvớidựbáolàcóảnhưởngdươngđếnFDI,vàbiếnF.

(I-S)+CA=0Trườnghợpxétyếutốsựưathíchcủaxãhộitheothờigianlàbiếnngoạisinh:Cn(Rn,K,F,

3.5 Tàikhoảnvãnglai.

Tàikhoảnvãnglailàcáncânmậudịchcộngvớithunhậplãitrêntàisảnnướcngoàirus*F.Cáncânmậudịchbằnggiátrịcủahànghóaxuấtkhẩu1(Y1)trừđigiátrịcủahànghóanhậpkhẩu2trongđógiátrịhànghóanhậpkhẩu2baogồmtiêudùngvàđầutưsửdụnghànghóanhậpkhẩu(C2vàI2).Trườnghợpxétyếutốsựưathíchtheothờigianlàbiếnngoạisinh:CA=Y 1(Rn,K,

9

Vớimộtphươngpháptươngtự,xemthemLimvàStein1995,LanevàMilesi-Ferretti2001,SelaivevàTuesta2003vàBen,SimonvàVarpalota2006

Giátươngđốicủahànghóaphimậudịch,Rn,làmcânbằngthịtrườnghànghóaphimậudịch.TínhRntrongcôngthức(9.1và9.2)tađược:

hoặcđườngcungcủahànghóaphimậudịchvàtạoramộtRnmớiđểduytrìtìnhtrạngcânbằngthịtrườnghànghóa

3.9.Điềuchỉnhđộng

Sựbiếnđộngtrongdàihạnbaogồmsựbiếnđộngnộisinhcủavốnvàtàisảnnướcngoài.Kếthợpsựthayđổicủavốn(côngthức12),đầutư(côngthức8),vàdanhmụccânbằng(côngthức11)tạoracôngthứccủasựpháttriểnvốn:

Tacó:Jk<0vì:mộtsựgiatăngtrongvốnsẽlàmgiảmnăngsuấtbiêncủavốnvàlàmgiảmđầutưtăn

gthêm

JF>0vì:mộtsựgiatăngtrongtàisảnnướcngoàilàmgiảmrủiroquốcgiavàlãisuấtnộiđịathựcnênđầutưtăng

Dựatrêncânbằngdanhmụcđầutưcôngthức(11)vàtiếtkiệmcôngthức(1.1&1.2),chúngtôicócôngthức:

(SF<0),vàgiatăngđầutư(JF>0)từđólàm(S-I)giảmhayLF<0

11 TheoLim&Stein1995vàYou&Sarantic2008,nhómgiảđịnhtỉlệtăngtrườnghiệuquảnlà0đểtínhtoánthuậntiện Nếunớilỏnggiảđịnhbằnggiảđịnhndương,phântíchtoánhọccủasựànhhươngcânbằngtrongtrungdàihạntrởnênlộnxộnv àthiếuhấpdẫn,nhưngnhữngảnhhưởngcònlạivẫngiữnguyên.Tuynhiên,giảđịnhn=0chỉlàmộtgiảđịnhthuậnlợi(trongviệ ctrìnhbàyđạisốvàsựminhbạchlớnhơn)vàkhôngthayđổikếtquảlýthuyết.

 Cáctrườnghợpcóthểcủatrạngtháicânbằng:

 Trườnghợp1:độdốccủađườngJ=0lớnhơnđườngL=0

KhiđóthìcácđườngtrongphanàysẽdịchchuyểnmộtcáchkhôngtuầnhoànvềđiểmcânbằngởgiữaE.MộtsốđườngchỉdịchchuyểntrựctiếptrongmộtmiềnđơnvềE,mộtsốđườngdịchchuyểnbăngquacảhaimiềntrướckhiđạtđếngiátrịcânbằng.Nếumộtđườngmàvượtquaranhgiớigiữahaimiềnthìcóđộdốchoặckhôngxácđịnh(vượtquaL=0)hoặcbằng0(khibăngquaJ=0)

ĐiểmElàđiểmnútổnđịnh,đảmbảosựổnđịnhcủamôhình

 Trườnghợp2:độdốccủađườngJ=0nhỏhơnđườngL=0