Cùng với việc thay đổicác chính sách kinh tế xã hội phù hợp với sự phát triển của đất nước thì Nhà Nước tacũng có các thay đổi về chính sách tiền lương phù hợp với từng thời kì, phù hợp
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM Khoa Quản Trị Kinh Doanh
Giáo viên hướng dẫn: NGUYỄN THANH HUYỀN
"Nếu bạn muốn ngày mai tỏa sáng thì phải lấp lánh từ ngày hôm nay”
TP.HCM, tháng 12 năm 2011
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Trong xã hội, bất kỳ lĩnh vực kinh tế - chính trị và xã hội của bất cứ một quốc gia nào,tiền lương là một trong những yếu tố khá quan trọng và vô cùng nhạy cảm Tiền lươngđược hiểu là giá cả sức lao động của con người được đo lường bằng một số tiền lương cụthể Nó có ý nghĩa thiết yếu đối với người bán sức lao động, vì nó xác định tình hình vậtchất của người lao động đó và gia đình của họ Đối với người mua sức lao động, tiềnlương cũng có ý nghĩa không kém, có quan hệ trực tiếp và tác động nhân - quả đến lợinhuận của doanh nghiệp Cùng với sự chuyển biến không ngừng của nền kinh tế ViệtNam, các khu công nghiệp, các ngành nghề ngày càng thu hút nhiều lao động Do đó,chính sách tiền lương đang được mọi người quan tâm tích cực Cùng với việc thay đổicác chính sách kinh tế xã hội phù hợp với sự phát triển của đất nước thì Nhà Nước tacũng có các thay đổi về chính sách tiền lương phù hợp với từng thời kì, phù hợp với cácquan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường.Tiền lương tối thiểu được tính toán dựatrên các nhu cầu tối thiểu của người lao động, nó cũng là một trong những công cụbảo vệ người lao động Bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới muốn tính toán mứclương tối thiểu cũng phải dựa trên điều kiện kinh tế - xã hội của nước mình Tiền lươngtối thiểu cao hay thấp đều gây ra sự thiếu hụt hay dư thừa về lao động Với giá cả các mặthàng hóa ngày càng gia tăng, liệu mức lương tối thiểu ở Việt Nam hiện nay có đáp ứngđược nhu cầu của người lao động hay không? Đó chính là câu hỏi khó cho người laođộng lẫn các cơ quan chức trách Chính sách tiền lương này ảnh hưởng gì tới thị trường,người lao động, doanh nghiệp, cung- cầu lao động tại Việt Nam? Chính sách tiền lươngtối thiểu của khu vực trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có những đặcđiểm gì khác nhau?
Chính vì vậy, sự cần thiết của việc nghiên cứu tiền lương nhất là về tiền lương tối thiểuphải luôn luôn được xã hội quan tâm trao đổi thường xuyên và liên tục để có thể giúp cácnhà hoạch định chính sách cũng như các nhà chức trách có được một cái nhìn đầy đủ,toàn diện, chính xác và sâu sắc hơn nữa về “đòn bẩy” kinh tế đặc biệt quan trọng này
Trang 4MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC LƯƠNG TỐI THIỂU 5
1.Các khái niệm liên quan 5
2.Khái niệm về mức lương tối thiểu 5
3.Đặt trưng của mức lương tối thiểu 5
4.Sự khác nhau giữa mức lương cơ bản và mức lương tối thiểu 6
5.Phương pháp luận xác định lương tối thiểu 6
6.Nguyên nhân đặt ra mức lương tối thiểu 6
7.Phân loại mức lương tối thiểu 6
7.1 Mức lương tối thiểu chung 6
7.2 Mức lương tối thiểu vùng 7
8.Phương pháp xác định tiền lương tối thiểu 7
9.Các chỉ tiêu cơ bản của mức lương tối thiểu 8
10.Cơ sở đặt ra mức lương tối thiểu 8
11.Vai trò của lương tối thiểu 8
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ LƯƠNG TỐI THIỂU TẠI VIỆT NAM 9
Tiền lương tối thiểu tại Việt Nam 9
1.1 Mục đích lương tối thiểu tại Việt Nam: 9
1.2.Thực trạng của lương tối thiểu tại Việt Nam 9
a) So sánh sự thay đổi lương tối thiểu qua 6 năm ( 2006 – 2011 ) 10
b) Thực trạng MLTT của Việt Nam trong 3 năm gần đây (2010 – 2012) 12
c) Lý do điều chỉnh mức lương tối thiểu 13
1.3 Những hạn chế của lương tối thiểu tại Việt Nam hiện nay: 13
1.4 Tác động của MLTT 14
1.4.1 Tác động mức lương tối thiểu đến thị trường 14
1.4.2 Tác động mức lương tối thiểu đến người lao động 15
1.4.3 Tác động của phân vùng lương tối thiểu đến sự cạnh tranh về việc làm giữa các vùng 17
1.4.4 Tiền lương tối thiểu tác động đến cung và cầu lao động 18
a) Tác động đến cung lao động 18
b) Tác động đến cầu lao động 18
1.4.5 Tác động đến doanh nghiệp khi tăng lương tối thiểu 20
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TỐI THIỂU 22
KẾT LUẬN 24
TÀI LIỆU THAM KHẢO 25
Phụ lục 26
Trang 5CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỨC LƯƠNG TỐI THIỂU
1 Các khái niệm liên quan
- Mức lương cơ bản : là mức lương do người sử dụng lao động đặt ra làm cơ sở để
tính tiền công, tiền lương của người lao động
- Nhu cầu tối thiểu: được hiểu như là một sự đòi hỏi của người lao động về điều kiện
sinh hoạt tối thiểu về vật chất và tinh thần để tồn tại và làm việc, được phân chia thànhhai hệ thống là nhu cầu sinh học và nhu cầu xã hội học Cùng với sự phát triển của nềnsản xuất xã hội thì nhu cầu của con người ngày càng tăng lên
- Mức sống tối thiểu: là một mức độ thoả mãn những nhu cầu tối thiểu của người lao
động trong một thời kỳ nào đó được biểu hiện dưới hai dạng hiện vật và giá trị Mứcsống tối thiểu bao gồm cơ cấu, chủng loại các tư liệu sinh hoạt cần thiết để tái sản xuấtsức lao động giản đơn Về mặt giá trị, được biểu hiện giá trị của các tư liệu sinh hoạt
và công việc dịch vụ, nó liên quan chặt chẽ với lương tối thiểu
2 Khái niệm về mức lương tối thiểu
Mức lương tối thiểu: là mức lương thấp nhất trả cho người lao động làm công việc
giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường Mức lương tối thiểu được ấnđịnh theo giá sinh hoạt nhằm bảo đảm cho người lao động bù đắp sức lao động giảnđơn và một phần tích lũy tái sản xuất sức lao động mở rộng và được dùng làm căn cứ
để tính các mức lương cho các loại lao động khác,và không được thấp hơn mức sốngtối thiểu
( Theo Điều 7 – Bộ luật lao động quy định “người lao động được trả lương trên
cơ sở thỏa thuận với người sử dụng lao động nhưng không thấp hơn mức lương
tối thiểu do Nhà nước quy định”)
Mức lương tối thiểu được coi là yếu tố rất quan trọng của một chính sách tiền lương, nó liên hệ chặt chẽ với 3 yếu tố:
* Mức sống trung bình của dân cư một nước
* Chỉ số giá cả hàng hoá sinh hoạt
* Loại lao động và điều kiện lao động
3 Đặt trưng của mức lương tối thiểu
Được xác định ứng với trình độ lao động giản đơn nhất
Tương ứng với cường độ lao động nhẹ nhàng nhất trong điều kiện lao động bìnhthường
Tương ứng với giá tư liệu sinh hoạt chủ yếu ở vùng có mức giá trung bình Mức lương tối thiểu là cơ sở là nền tảng để xác định mức lương trả cho các loạilao động khác Nó còn là công cụ để nhà nước quản lý và kiểm tra việc trao đổimua bán sức lao động Tiền lương tối thiểu còn nhằm điều tiết thu nhập giữa cácthành phần kinh tế
Trang 64 Sự khác nhau giữa mức lương cơ bản và mức lương tối thiểu
Mức lương cơ bản khác với mức lương tối thiểu ở chỗ:
5.
Nguyên nhân đặt ra mức lương tối thiểu
Do một số doanh nghiệp bóc lột sức lao động, ép lương NLĐ, trả lương quá thấp
so với sức lao động mà NLĐ bỏ ra.Việc trả lương giá rẻ được doanh nghiệp xemnhư là một yếu tố để cạnh tranh Thậm chí có doanh nghiệp đề nghị không tăngLTT để không đánh mất lợi thế cạnh tranh! Thực chất doanh nghiệp khôngmuốn tăng LTT để có cơ sở “siết” tối đa các quyền lợi của NLĐ
Để đáp ứng nhu cầu tối thiểu cho NLĐ, đồng thời bảo vệ quyền làm việc, lợi ích
và các quyền khác của người lao động (Với mức lương mà doanh nghiệp trả choNLĐ như hiện tại thì chỉ đạt 65% mức sống tối thiểu của người lao động Trênthực tế, mức chi trả của doanh nghiệp cho người lao động hiện nay là không đápứng được mức sống tối thiểu)
Để ngăn chặn việc ăn chặn thuế từ công ty vì lương tối thiểu là lưới an toàn chungcho NLĐ, là cơ sở để tính mức đóng BHXH
6 Phương pháp luận xác định lương tối thiểu
Với quan điểm tiền lương là giá cả sức lao động thì tiền lương tối thiểu là vấn đề thenchốt nhất, là nền thấp nhất để trả công cho lao động xã hội, là cơ sở xây dựng hệthống thang, bảng lương, quan hệ tiền lương, tính các mức lương cho các loại laođộng khác nhau ở các ngành, nghề, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trên thịtrường lao động; tạo ra lưới an toàn xã hội cho lao động trong cơ chế thị trường.Đồng thời thiết lập mối quan hệ ràng buộc kinh tế hai bên giữa người sử dụng laođộng và người lao động trong thoả thuận kí kết hợp đồng lao động Do vậy, tiềnlương tối thiểu phải trên cơ sở tính đúng, đủ về tiền tệ hoá các nhu cầu tối thiểu
7 Phân loại mức lương tối thiểu
7.1 Mức lương tối thiểu chung do Chính phủ công bố dùng để điều tiết chỉ số giá
sinh hoạt từng thời kỳ Mức lương tối thiểu chung dùng để trả công đối với ngườilao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường
Mức lương tối thiểu chung được dùng làm cơ sở:
- Tính các mức lương trong hệ thống thang lương, bảng lương, mức phụ cấp lương
và thực hiện một số chế độ khác theo quy định của pháp luật ở các cơ quan, đơn
vị, tổ chức quy định như sau:
- Do người sử dụng lao động đặt
ra
- Có thể thay đổi được theo ý chí
của người sử dụng lao động
- Là cơ sở để tính tiền công, tiền
lương thực lĩnh của người lao
động trong 1 đơn vị, doanh
Trang 7 Cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xãhội
Đơn vị sự nghiệp của Nhà nước; đơn vị sự nghiệp của tổ chức chính trị, tổchức chính trị - xã hội; đơn vị sự nghiệp ngoài công lập được thành lập và hoạtđộng theo quy định của pháp luật
Công ty được thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động theo Luật Doanh nghiệpnhà nước
Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốnđiều lệ được tổ chức quản lý và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp
- Tính các khoản trích và các chế độ được hưởng tính theo lương tối thiểu chung
7.2 Mức lương tối thiểu vùng quy định được dùng làm căn cứ tính các mức lương
trong thang lương, bảng lương, các loại phụ cấp lương, tính các mức lương ghi tronghợp đồng lao động, thực hiện các chế độ khác do doanh nghiệp xây dựng và ban hànhtheo thẩm quyền do pháp luật lao động quy định
Việc điều chỉnh mức lương tối thiểu theo vùng từng thời kỳ phải bảo đảm 3 nguyên tắc.
Thứ nhất, theo mức tăng trưởng kinh tế, bảo đảm cho tiền lương tối thiểu được ấn
định phù hợp với khả năng của nền kinh tế, giải quyết mối quan hệ giữa cống hiến vàhưởng thụ, giữa tích luỹ, và tiêu dùng, tái đầu tư trong cân đối vĩ mô
Thứ hai, theo chỉ số giá sinh hoạt, bảo đảm cho tiền lương tối thiểu luôn giữ được
sức mua thực tế
Thứ ba, theo cung cầu lao động, cụ thể là theo giá tiền công thực tế trả trên thị
trường Với các nguyên tắc quy định trên, vấn đề tiền lương tối thiểu theo vùng đãđược đặt ra nghiên cứu cùng với việc nghiên cứu tiền lương tối thiểu chung
8 Phương pháp xác định tiền lương tối thiểu:
Về nguyên tắc có thể xây dựng tiền lương tối thiểu cho vùng mức sống chuẩn (vùngquy ước, vùng giả định, vùng trung bình, vùng bình quân) hoặc vùng có mức sốngthấp nhất Vùng có mức sống thấp nhất là vùng cơ cấu chi dùng cơ bản của người laođộng đơn giản nhất; thị trường lao động kém phát triển, tiền công trả cho lao động tự
do và khả năng chi trả của các đơn vị kinh tế thấp; mức sống, thu nhập bình quân của
hộ gia đình thấp so với bình quân chung của cả nước Như vậy, mức tiền lương tốithiểu chung được xây dựng thông thường theo các phương pháp sau:
a) Xác định tiền lương tối thiểu trên cơ sở nhu cầu tiêu dùng tối thiểu cho bản thânngười lao động và có phần nuôi con:
b) Xác định tiền lương tối thiểu trên cơ sở tiền công trung bình trả cho lao động trênthị trường lao động
c) Xác định mức tiền lương tối thiểu trên cơ sở khả năng chi trả của doanh nghiệp.d) Xác định mức tiền lương tối thiểu từ khả năng chi trả của nền kinh tế (GDP) vàquỹ tiêu dùng dân cư
e) Xác định mức tiền lương tối thiểu theo tốc độ trượt giá so với lúc thiết kế tiềnlương lần trước
Ngoài các phương pháp trên đây việc xác định tiền lương tối thiểu phải tính đến quan
hệ công - nông tức là so sánh tiền lương với mức thu nhập của người nông dân hiệnnay để không có sự cách biệt lớn về mức sống, tạo nên sự mâu thuẫn trong xã hội và
Trang 8nước ta có đến 72% là nông dân Người nông dân lại đan xen sinh hoạt và chung sốngvới những người hưởng lương trong từng gia đình, từng thôn xóm.
Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hoá hiện nay có sự cạnh tranh rất lớn về sản xuất,kinh doanh, sử dụng lao động Do vậy, lương tối thiểu ở Việt Nam cần có sự tính toán
so sánh với mức tiền lương tối thiểu ở các nước trong khu vực như: Philippin,Inđônêxia, Malaysia
9 Các chỉ tiêu cơ bản của mức lương tối thiểu
- GDP bình quân đầu người của địa phương đó so với toàn quốc
- Tỉ lệ hộ nghèo trong tổng số hộ gia đình của từng địa phương
- Tiền lương bình quân của các loại hình doanh nghiệp của địa phương so với toànquốc
- Tỉ lệ lao động làm công ăn lương
- Doanh thu bình quân của một doanh nghiệp
- Chỉ số giá so sánh
- Mức tiêu dùng các loại hàng hóa bình quân đầu người của từng địa phương
10 Cơ sở đặt ra mức lương tối thiểu:
- Dựa vào nhu cầu người lao động và gia đình của họ
- Mức lương trung bình đạt được
- Mức tiền lương thực tế của lao động không có trình độ tay nghề
- Khả năng của nền kinh tế quốc dân
- Kinh nghiệm thế giới
11 Vai trò của lương tối thiểu:
Việc quy định mức LTT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ đối với cácđơn vị sử dụng lao động mà còn đối với người lao động
a) LTT là sự bảo đảm có tính pháp lý của Nhà nước đối với người lao động trongmọi ngành nghề, khu vực có tồn tại quan hệ lao động Tiền LTT bảo đảmđời sống cho người lao động, phù hợp với khả năng của nền kinh tế
b) Là công cụ điều tiết của Nhà nước trên phạm vi toàn xã hội và trongtừng cơ sở kinh tế nhằm :
Loại bỏ sự bóc lột có thể xảy ra đối với người làm công ăn lương trước sức ép của thị trường.
Bảo vệ sức mua cho các mức tiền lương trước sự gia tăng của lạm phát và các yếu tố kinh tế khác.
Loại bỏ sự cạnh tranh không công bằng của thị trường lao động.
Đảm bảo sự trả lương tương đương cho những công việc tương đương
c) LTT ở một mức độ nào đó là sự điều hòa tiền lương trong các nhóm người laođộng mà ở đó tiền lương không được tính đúng mức
Thiết lập mối quan hệ ràng buộc kinh tế trong lĩnh vực sử dụng lao động, tăngcường trách nhiệm của các bên trong quản lý và sử dụng lao động
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ LƯƠNG TỐI THIỂU TẠI VIỆT NAM
1 Tiền lương tối thiểu tại Việt Nam:
1.1 Mục đích lương tối thiểu tại Việt Nam:
Trang 9 LTT được định ra nhằm bảo vệ những người lao động yếu thế, những lao độnglàm việc không qua đào tạo Ngoài ra, LTT ổn định đời sống cho người laođộng, đảm bảo sức mua của tiền lương trong điều kiện các mức giá khác nhaucho một lượng hàng hóa, điều này đảm bảo được mức sống tối thiểu.
Tăng các khoản phúc lợi xã hội: ở Việt Nam trợ cấp, lương hưu, BHXH đềuđược tính dựa trên mức LTT
Mức lương = Mức LTT * Hệ số lương Mức phụ cấp = Mức LTT * Hệ số phụ cấp
Điều tiết cung cầu lao động: khuyến khích sử dụng tại chỗ LTT thấp ở nhữngđịa phương kém phát triển sẽ giúp địa phương thu hút nhiều vốn đầu tư củadoanh nghiệp, tạo ra nhiều việc làm cho địa phương hơn, giảm sức ép về laođộng tại các khu vực trung tâm
Mục đích khác: Khi Việt Nam đã là thành viên của WTO thì tiền lương khôngthể áp đặt mà phải thay dổi theo định hướng thị trường, LTT phải được hìnhthành trên cơ sở cung cầu lao động, mức sống, giá cả…
1.2 Thực trạng của lương tối thiểu tại Việt Nam
CÁC ĐỊA PHƯƠNG THUỘC VÙNG I, II, III, IV Vùng I: Các quận và thành phố Hà Đông thuộc thành phố Hà Nội, các quận thuộc
thành phố Hồ Chí Minh
Vùng II: Các huyện Gia Lâm, Đông Anh, Sóc Sơn, Thanh Trì, Từ Liêm, Thường
Tín, Hoài Đức, Đan Phượng, Thạch Thất, Quốc Oai và Thành phố Sơn Tây (Hà Nội),các huyện Thành phố Hồ Chí Minh, các quận và 2 huyện Thủy Nguyên, An Dương(Hải Phòng), các quận huyện (Đà Nẵng); quận Ninh Kiều, Bình Thủy (Cần Thơ);Thành phố Hạ Long (Quảng Ninh), TP Biên Hòa, thị xã Long Khánh và các huyệnNhơn Trạch, Long Thành, Vĩnh Cửu, Trảng Bom (Đồng Nai); thị xã Thủ Dầu Một,các huyện Thuận An, Dĩ An, Bến Cát, Tân Uyên (Bình Dương); thành phố Vũng Tàu
và huyện Tân Thành (Bà Rịa - Vũng Tàu)
Vùng III: Các TP trực thuộc tỉnh, các huyện còn lại thuộc Hà Nội; thị xã Từ Sơn và
các huyện Quế Võ, Tiên Du, Yên Phong thuộc tỉnh Bắc Ninh; các huyện Việt Yên,Yên Dũng thuộc Bắc Giang; huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh; thị xã Hưng Yên và cáchuyện Mỹ Hào, Văn Lâm, Văn Giang, Yên Mỹ thuộc tỉnh Hưng Yên; các huyện CẩmGiàng, Nam Sách, Chí Linh, Kim Thành, Kinh Môn, Gia Lộc, Bình Giang, Tứ Kỳthuộc tỉnh Hải Dương; thị xã Phúc Yên, huyện Bình Xuyên thuộc Vĩnh Phúc; cáchuyện còn lại thuộc TP Hải Phòng; các thị xã Uông Bí, Cẩm Phả thuộc Quảng Ninh;các huyện Điện Bàn, Đại Lộc thuộc Quảng Nam; thị xã Bảo Lộc thuộc tỉnh LâmĐồng; thị xã Cam Ranh, Khánh Hòa; huyện Trảng Bàng, Tây Ninh; thị xã Đồng Xoài
và các huyện Chơn Thành, Đồng Phú thuộc tỉnh Bình Phước; các huyện còn lại thuộctỉnh Bình Dương; các huyện còn lại thuộc tỉnh Đồng Nai; TP Tân An và các huyệnĐức Hòa, Bến Lức, Cần Đước, Cần Giuộc thuộc Long An; các huyện thuộc TP CầnThơ; các huyện Châu Đức, Long Điền, Đất Đỏ, Xuyên Mộc thuộc tỉnh Bà Rịa – VũngTàu
Vùng IV: Các địa bàn còn lại.
Trang 10a) SO SÁNH SỰ THAY ĐỔI LƯƠNG TỐI THIỂU QUA 6 NĂM ( 2006 – 2011 )
Trong lần tăng gần đây nhất (tháng 5/2011), lương tối thiểu được nâng từ mức 730 nghìn
đồng lên mức 830 nghìn đồng, tăng 84.44% so với mức của năm 2006 Trong cùng thời
gian đó, lạm phát đo bằng CPI tăng 97.5% (so CPI của tháng 9/2011 với tháng 1/2006)
Nói cách khác, lương tối thiểu thực tế (sau khi đã điều chỉnh mức trượt giá) tại thời điểm
hiện nay thấp hơn so với hồi đầu năm 2006, chỉ bằng 96.6% Chính vì thế những người
sống bằng lương tối thiểu hoặc có thu nhập tính cố định theo lương tối thiểu hiện nay có
cuộc sống tồi tệ hơn hồi 6 năm trước
Trong cùng thời kỳ, GDP (đã hiệu chỉnh theo lạm phát), tăng khoảng 35.4%, tức là trung
bình mỗi năm tăng khoảng 5.9% Với mức tăng dân số giảm dần, GDP bình quân theo
đầu người trong giai đoạn này tăng khoảng 13.3%, tức là trung bình tăng khoảng 2.21%
mỗi năm
Trang 11Như vậy, trong khi thu nhập bình quân đầu người thực tế của Việt Nam tăng 13.3% trong
6 năm từ 2006 tới 2011 thì thu nhập thực tế tính theo lương tối thiểu lại giảm 3.4% Điềunày cho thấy khoảng cách giàu nghèo trong xã hội đang ngày càng lớn dần Trong khinhững người trong các nhóm thu nhập cao hơn của xã hội ngày càng giàu lên thì nhữngngười có thu nhập thấp trong xã hội cần được nhà nước bảo vệ qua chính sách lương tốithiểu lại ngày càng nghèo đi
Biểu đồ thể hiện sự thay đổi của GDP và CPI ảnh hưởng lên MLTT qua 6 năm
(2006-2011)
(Nguồn: vi.wikipedia.org/wiki/Lương_tối_thiểu_tại_Việt_Nam)
Đây là một hiện tượng có ngụ ý nguy hiểm về mặt xã hội vì những người trên thực tếđược bảo vệ bằng chính sách lương tối thiểu chủ yếu là người lao động trong độ tuổitương đối trẻ (công nhân, nhân viên mới vào nghề…) – là bộ phận rất nhạy cảm với cácbức xúc trong xã hội và thường thiếu kiên nhẫn hơn so với các nhóm dân cư trong cácnhóm tuổi lớn hơn
Nếu việc tăng lương được thực hiện vào đầu năm 2012 và giả sử lạm phát của năm naynằm ở mức 20% thì sau khi điều chỉnh tăng, lương tối thiểu của đầu năm 2012 sẽ tăng133.33% so với hồi đầu năm 2006 trong khi lạm phát đo bằng CPI là xấp xỉ 100% Nóicách khác, sau khi hiệu chỉnh mức trượt giá, thu nhập thực tế tính theo lương tối thiểutăng khoảng 16.7% so với hồi đầu năm 2006, tức là trung bình mỗi năm tăng khoảng2.8%, cao hơn không đáng kể so với mức tăng trung bình của GDP thực tế tính theo đầungười
b ) THỰC TRẠNG MỨC LƯƠNG TỐI THIỂU CỦA VIỆT NAM TRONG 3
NĂM GẦN ĐÂY (2010 – 2012)
Trang 12Mức lương tối thiểu vùng đối với doanh
nghiệp trong nước Mức lương tối thiểu vùng đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
Mức ápdụngnăm2012(đồng/tháng)
Mức ápdụngnăm2010(đồng/tháng)
Mức ápdụngnăm2011(đồng/tháng)
Mức ápdụngnăm2012(đồng/tháng)
Vùng I tăng từ 980.000 đồng/tháng lên 1.350.000 đồng/tháng, tăng thêm 370.000đồng/tháng
Vùng II tăng từ 880.000 đồng/tháng lên 1.200.000 đồng/tháng, tăng thêm 320.000đồng/tháng
Vùng III tăng từ 810.000 đồng/tháng lên 1.050.000 đồng/tháng, tăng thêm 240.000đồng/tháng
Vùng IV tăng từ 730.000 đồng/tháng lên 830.000 đồng/tháng, tăng thêm 100.000đồng/tháng
Mức lương tối thiểu tính theo phương pháp nhu cầu tối thiểu năm 2011 là khoảng1.400.000 đồng/tháng Vậy mức lương tối thiểu chung 830.000 đồng/tháng từ tháng5/2011 mới chỉ bằng 59,3% mức lương tối thiểu tính theo phương pháp nhu cầu tối thiểu.Theo đó, đời sống cán bộ công chức ít được cải thiện…
Thực tế việc cải cách tiền lương còn chậm so với Đề án xây dựng lâu nay Mức lương tốithiểu và phụ cấp công vụ vẫn thấp, chưa mang tính đột phá, tỷ lệ tăng lương thấp hơn tỷ
lệ lạm phát khiến đời sống người làm công ăn lương, tiêu biểu như tầng lớp giáo viên đặcbiệt khó khăn
Từ đó, có bước cải cách tích cực hơn về mức nâng lương tối thiểu và phụ cấp công vụcho đội ngũ công chức nhà nước để bảo đảm đời sống công chức và thu hút lao động trítuệ cao ở lĩnh vực này
Trang 13Tuy nhiên, lương tối thiểu tăng còn phải tính đến dựa trên khả năng chi trả của ngân sáchnhà nước và khả năng chi trả của doanh nghiệp, tăng lương đã được tính toán căn cứ vàomức lương thực tế hiện nay doanh nghiệp trả cho người lao động Ở đây phải nhìn nhận,mức lương tối thiểu chỉ là bảo vệ quyền lợi tối thiểu của người lao động
Năm 2012, có sự điều chỉnh mới về mức lương và đây được coi là mức điều chỉnhlương sớm của năm này, lương tối thiểu của công chức có thể lên 1,05 triệuđồng/tháng (từ mức 830.000 đồng/tháng) và phụ cấp công vụ ở mức 25% Cụ thể là :
Theo tính toán, mức điều chỉnh lương tối thiểu mới sẽ tăng so với mức cũ 30 - 40%
Theo lộ trình tăng lương, đến năm 2012, lương tối thiểu của doanh nghiệp nhànước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) sẽ thống nhất một mức lương
chung Đấy là lộ trình đang cố gắng thực hiện Còn thực hiện được hay không còn phụ
thuộc vào khả năng chi trả tài chính của doanh nghiệp Hiện nay các doanh nghiệpvừa và nhỏ nếu mức lương tối thiểu tăng cao với doanh nghiệp FDI thì cũng là cả vấnđề
c)Lý do điều chỉnh mức lương tối thiểu
Nhằm vào 2 mục tiêu:
Thứ nhất, đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu trước lộ trình được Bộ quyết định trình
Chính phủ nhằm tháo gỡ phần nào khó khăn của người lao động trước tình hình giá cảtiêu dùng leo thang và lạm phát hiện nay Đợt điều chỉnh này sớm hơn thời điểm 1/1hàng năm Như vậy, người lao động cần hiểu là sẽ không có điều chỉnh lương tiếp vào1/1/2012 và cũng để DN yên tâm lên kế hoạch cho sang năm
Thứ hai, đợt điều chỉnh này còn thực hiện thống nhất giữa khối DN trong nước và
nước ngoài, tạo ra một thị trường lao động lành mạnh, không có phân cách giữa DNnước ngoài và DN trong nước như trước đây
1.3 Những hạn chế của lương tối thiểu tại Việt Nam hiện nay:
Trang 14+ Phương pháp xác định LTT tại Việt Nam vẫn chưa có cơ sở thực tiễn mang tính khoahọc Nó được xác định dựa trên tiêu chí “bình quân hóa” các yếu tố giá cả, nhu cầu,trình độ, khả năng… Do đó, không thể nào lấy mức LTT để làm mức thước đo mức
độ đảm bảo đời sống của người lao động
+ Nền kinh tế Việt Nam hằng năm vẫn có tốc độ tăng trưởng khá cao, giá cả hàng hóatiêu dùng cũng tăng,nhưng mức lương được điều chỉnh không phù hợp vớigiá cả hàng hóa tiêu dùng
+ Mức LTT tại Việt Nam chỉ khoảng 10-20% lương trung bình, trong khi các nước trênthế giới có mức LTT trong khoảng 30-50% lương trung bình
+ LTT tại Việt Nam bị ràng buộc quá nhiều với hệ thống an sinh xã hội Nếu như ở cácnước khác, LTT thường gắn với yếu tố lạm phát, thường được điều chỉnh kịp thờidưa trên những thay đổi về giá cả sinh hoạt, thì tại Việt Nam, LTT còn là cơ sở đểđiều chỉnh lương hưu, trợ cấp, BHXH,…
+ Mức độ bao phủ của tiền LTT rất thấp Theo thống kê thì Việt Nam có khoảng 9,5triệu người lao động làm công ăn lương, chiếm khoảng 20% lao động xã hội Tuynhiên, LTT chỉ áp dụng cho các lao động làm việc trong khu vực nhà nước và cácdoanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
1.4 Tác động của mức lương tối thiểu:
1.4.1 Tác động mức lương tối thiểu đến thị trường
Tiền lương tối thiểu được tính toán dựa trên cơ sở đảm bảo được các nhu cầu tối thiểucủa người lao động Do vậy, mục tiêu của Nhà Nước khi đặt ra mức lương tối thiểukhông phải là để điều tiết cung cầu trên thị trường sức lao động Khi nền kinh tế cólạm phát cao thì Nhà Nước có thể xem xét tăng mức TLTT để bù lạm phát đồng thờiđảm bảo được mức sống tối thiểu cho người lao động
Trên thực tế ở nước ta hiện nay, khi người dân nhận được thông tin tăng TLTT là mọingười đã tranh thủ tăng giá cả các mặt hàng do họ kỳ vọng lạm phát sẽ tiếp tục tăngcao Đây có thể xem là lạm phát do tâm lý
Mặt tích cực:
- Tăng năng suất lao động
- Giảm số người hưởng trợ cấp xã hội
- Tăng tiêu dùng và tổng cầu
Mặt tiêu cực
- Thông thường khi tiền lương tối thiểu tăng sẽ kéo theo hệ lụy tăng giá các sản
phẩm tiêu dùng thiết yếu Ví dụ: tăng giá điện là giá đầu vào nên đẩy toàn bộ giá cả
tăng theo) dẫn đến chỉ số lạm phát CPI tăng Mà chỉ số này về mặt tương đối tăngcao hơn so với mức tăng lương ( cái này chỉ đúng với các nước đang phát triểntrong đó có Việt Nam )
- Tiền lương tối thiểu nếu tăng sẽ ảnh hưởng đến cân đối ngân sách đối với khu vựccông, phát sinh thêm một khoản chi phí đối với các doanh nghiệp Đây cũng là một
lý do làm tăng giá bán sản phẩm