Xây dựng kế hoạch bài dạy chủ đề tích hợp “khoa học về vỏ trái đất – carbon – nguồn hydrocarbon thiên nhiên” trong môn khoa học tự nhiên ở bậc trung học cơ sở theo chương trình gdpt mới

Tính cấp thiết của đề tài Khoa học tự nhiên – một môn học mới vừa được đưa vào giảng dạy trong chương trình THCS từ năm học 2021 – 2022 – là môn học tích hợp dựa trên nền tảng các môn k

Tính cấp thiết của đề tài

Khoa học tự nhiên là môn học tích hợp mới được đưa vào giảng dạy trong chương trình THCS từ năm học 2021 – 2022, dựa trên nền tảng các môn khoa học cơ bản như Hóa học, Vật lý, Sinh học và Khoa học Trái đất Sự thay đổi này nhằm phù hợp với xu hướng giáo dục STEM, đang được coi trọng toàn cầu cũng như tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy phát triển toàn diện năng lực học sinh Việc xây dựng các chủ đề trong môn Khoa học tự nhiên theo chương trình GDPT mới là điều cấp thiết, giúp học sinh trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để hoàn thiện và tổng kết ở cấp THPT, đồng thời định hướng phát triển bản thân và hướng nghiệp hiệu quả.

Mục tiêu đề tài

Trong chương trình THCS, bộ môn Khoa học tự nhiên là môn học bắt buộc nhằm phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực khoa học của học sinh Môn học giúp học sinh nhìn nhận thế giới tự nhiên dưới góc độ khoa học, hoàn thiện vốn tri thức, kỹ năng nền tảng và phương pháp học tập để thúc đẩy tư duy phát triển toàn diện Việc xây dựng chủ đề dạy học trong bộ môn này có vai trò quan trọng trong hướng dẫn giáo viên định hướng đúng đắn và toàn diện, tạo điều kiện cho học sinh khám phá thế giới tự nhiên, nâng cao nhận thức, tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức thực tiễn thông qua các hoạt động giảng dạy, trải nghiệm và thực hành thí nghiệm Nhờ đó, học sinh có thể bắt kịp những đổi mới mỗi ngày của thế giới, đồng thời nhìn nhận thế giới một cách khách quan và đa chiều hơn.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài hướng đến xây dựng chương trình môn Khoa học tự nhiên phù hợp với mục tiêu chung của Chương trình giáo dục phổ thông mới Quá trình phát triển chương trình đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về nội dung và năng lực theo chuẩn dự kiến Mục tiêu chính là hoàn thành các nhiệm vụ ban đầu đề ra, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Khoa học tự nhiên trong nhà trường Chương trình xây dựng dựa trên nguyên tắc tích hợp kiến thức khoa học, phát triển năng lực tư duy và vận dụng trong thực tiễn của học sinh Việc này giúp đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện.

Nghiên cứu dạy học lĩnh vực Khoa học tự nhiên cấp THCS trong hệ thống GDPT nhằm xác định mối quan hệ giữa các yếu tố giáo dục khác nhau Mục tiêu của đề tài là hình thành một hệ thống giáo dục thống nhất, hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh Việc này giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông hiện đại.

Khảo sát về sự yêu thích của học sinh cấp THCS đối với bộ môn Khoa học tự nhiên cho thấy nhu cầu thúc đẩy các phương pháp dạy học tích cực phù hợp với thực tiễn và năng lực của học sinh Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tối ưu không chỉ giúp nâng cao hứng thú học tập của học sinh mà còn phát triển khả năng tư duy, sáng tạo trong lĩnh vực Khoa học tự nhiên Từ đó, giáo dục bộ môn này trở nên hấp dẫn hơn, góp phần vào sự phát triển toàn diện của học sinh cấp THCS.

Khảo sát thực tiễn về cách học sinh THCS nhìn nhận thế giới tự nhiên dưới góc độ khoa học giúp xây dựng các chủ đề lồng ghép khám phá thế giới xung quanh, từ đó định hướng thế giới quan cho học sinh một cách đúng đắn Việc này giúp học sinh có khả năng tự tìm hiểu, sáng tạo và phát triển cái nhìn đa chiều về thế giới, góp phần nâng cao năng lực và nhận thức toàn diện của các em.

Đề xuất xây dựng quy trình phát triển chủ đề trong lĩnh vực Khoa học tự nhiên nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Đồng thời, đề xuất quy trình tổ chức kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh dựa trên phương pháp dạy học đổi mới, giúp thúc đẩy khả năng thực hành và tư duy sáng tạo của học sinh trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ đảm bảo đánh giá khách quan, toàn diện năng lực học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục và phát triển năng lực toàn diện.

- Xây dựng được chủ đề Khoa học tự nhiên bậc THCS: “Khoa học về vỏ Trái đất

Chương trình GDPT tổng thể mới 2018 đã tích hợp nội dung về "Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên", mang tính thực tiễn cao và phù hợp để giảng dạy tại các trường THCS bắt đầu từ năm học 2024 – 2025 Việc vận dụng kiến thức này giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá trình tự nhiên của hydrocarbon, đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò của carbon trong các chu trình sinh học và môi trường Nội dung này không chỉ phù hợp với mục tiêu giáo dục lý thuyết mà còn góp phần phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện cho học sinh trong môn khoa học tự nhiên.

Khảo sát thực tiễn chương trình giáo dục phổ thông mới tại một số trường THCS ở thành phố Đà Nẵng nhằm đánh giá hiệu quả và phù hợp của chương trình với tình hình thực tế Nghiên cứu tập trung vào cách tổ chức giảng dạy theo chương trình mới, đảm bảo phù hợp với nhu cầu học sinh và yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Kết quả khảo sát cho thấy, các trường đã thích nghi tốt với phương pháp dạy học mới, thúc đẩy phát triển năng lực toàn diện cho học sinh Thông qua đó, đánh giá được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai chương trình mới tại địa phương Đây là cơ sở để đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy và quản lý giáo dục phù hợp với thực tiễn hiện nay tại thành phố Đà Nẵng.

Hiệu quả nghiên cứu

Đề tài được xây dựng với mong muốn đề xuất được khung đánh giá năng lực của

GV trong dạy học và xây dựng được chủ đề tích hợp “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon

Chu trình hydrocarbon thiên nhiên được giảng dạy theo chương trình GDPT tổng thể mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học lĩnh vực Khoa học tự nhiên ở cấp THCS Việc áp dụng nội dung này giúp đáp ứng yêu cầu đổi mới của chương trình GDPT mới và thúc đẩy nâng cao hiệu quả giáo dục Tôi xây dựng đề tài này với mục tiêu mang lại những hiệu quả dự kiến rõ ràng, góp phần nâng cao kiến thức và kỹ năng cho học sinh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên.

Nghiên cứu đề xuất khung đánh giá năng lực trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trung học cơ sở Bài viết xây dựng quy trình và giải pháp tổ chức dạy học phù hợp, chú trọng tích hợp các phương pháp dạy học tích cực để thúc đẩy hoạt động học tập hiệu quả Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của kiểm tra đánh giá theo hướng phát huy tối đa năng lực học sinh, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Những hướng tiếp cận này góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy tại trường THCS, hướng tới phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh.

Đề tài này là nguồn tài liệu quý giá cho sinh viên ngành Sư phạm Hóa học, Vật lý, Sinh học và Khoa học tự nhiên trong quá trình học tập Nội dung giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng giảng dạy, đồng thời hỗ trợ các bạn tích lũy kinh nghiệm thực tế khi tham gia khảo nghiệm sư phạm tại các trường THCS.

Các trường Đại học Sư phạm cần xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc về các phương pháp dạy học tích cực Điều này giúp nâng cao chất lượng đào tạo các ngành sư phạm, cập nhật kiến thức mới nhất và phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại Việc tích hợp các phương pháp dạy học tích cực vào chương trình đào tạo góp phần nâng cao năng lực giảng dạy của sinh viên sư phạm Đây là yếu tố quan trọng để các trường đại học sư phạm đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới giáo dục, thúc đẩy hiệu quả giảng dạy và học tập.

- Đề tài trở thành nguồn tài liệu tham khảo cho giáo viên bộ môn Khoa học tự nhiên cấp THCS để làm kinh nghiệm giảng dạy

Áp dụng kết quả nghiên cứu của đề tài vào công tác giảng dạy tại trường THCS nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Khoa học tự nhiên theo chương trình GDPT mới Việc này góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới của cấp THCS trong thời gian tới, thúc đẩy phương pháp giảng dạy hiện đại, sáng tạo và phù hợp với xu hướng giáo dục mới.

Nội dung chính

Dự án đã xây dựng chủ đề tích hợp “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên” trong chương trình môn học Khoa học tự nhiên, cụ thể hoá các mục tiêu và yêu cầu của Chương trình tổng thể theo chương trình GDPT mới Đề tài nhấn mạnh tầm quan trọng của kiến thức về cấu trúc vỏ Trái đất, chu trình carbon và chu trình hydrocarbon thiên nhiên trong việc nâng cao nhận thức về nhà đất và môi trường Việc tích hợp này giúp học sinh hiểu rõ mối liên hệ giữa các yếu tố tự nhiên, thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường và phát triển bền vững Đồng thời, đề tài góp phần thực hiện các mục tiêu giáo dục, nâng cao kỹ năng thực hành và tư duy phản biện của học sinh trong lĩnh vực khoa học trái đất và môi trường.

Xây dựng dựa trên quan điểm dạy học tích hợp các môn khoa học khảo nghiệm giúp học sinh nhận thức rõ sự thống nhất trong cách nhìn nhận và phân tích các đối tượng, sự vật, hiện tượng thực tiễn Phương pháp này hướng đến việc phát triển các khái niệm và nguyên lý chung, từ đó định hướng phát triển năng lực và tư duy toàn diện, hiệu quả hơn.

Chương trình học được xây dựng dựa trên nguyên tắc kế thừa và phát triển, giữ gìn các ưu điểm của nền giáo dục Việt Nam đồng thời tiếp thu kinh nghiệm từ các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới Đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa các cấp học và các môn học, từ tiểu học đến trung học phổ thông, đặc biệt là trong các môn Khoa học Tự nhiên như Vật lý, Hoá học, Sinh học Ngoài ra, chương trình hướng đến việc định hướng giáo dục nghề nghiệp phù hợp, giúp học sinh phát triển toàn diện và phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động hiện đại.

Xây dựng chương trình giáo dục toàn diện nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, chú trọng vào kiến thức, kỹ năng cơ bản, thực tế và hiện đại Các phương pháp giảng dạy nhằm khơi dậy tính chủ động, phát huy tiềm năng của học sinh, đồng thời áp dụng phương pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp để đảm bảo sự tiến bộ toàn diện, đồng thời hướng nghiệp đúng đắn và thúc đẩy khả năng học tập suốt đời của học sinh.

Xây dựng phương pháp giảng dạy kết hợp lý thuyết và thực hành phù hợp với thực tiễn giáo dục Việt Nam giúp học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng vào đời sống, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo Mục tiêu là hình thành năng lực hóa học và phát triển phẩm chất, năng lực chung theo Chương trình tổng thể, góp phần phát triển tư duy và các phẩm chất của học sinh một cách toàn diện Đồng thời, định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện của từng học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục và chuẩn bị hành trang tốt cho học bổng tương lai.

Nội dung đề tài đảm bảo sự thống nhất và khách quan trong việc xây dựng chủ đề tích hợp “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên” dành cho bộ môn Khoa học tự nhiên lớp 8 cấp THCS theo chương trình GDPT mới Đề tài bao gồm các phần chính phù hợp với yêu cầu về mục tiêu giáo dục, giúp học sinh hiểu rõ các kiến thức liên quan đến vỏ Trái đất và chu trình các chất carbon và hydrocarbon trong tự nhiên, góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và các đề mục, nội dung chính của đề tài có 3 chương:

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

1.1 Tổng quan khái niệm tích hợp

1.2 Cấu trúc dạy học tích hợp

1.3 Các tiêu chí đánh giá các chủ đề dạy học tích hợp đã xây dựng

1.4 Sự cần thiết phải tổ chức dạy học tích hợp môn Khoa học tự nhiên

1.5 Tổ chức dạy học tích hợp bộ môn Khoa học tự nhiên theo Chương trình GDPT tổng thể 2018

1.6 Tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực trong dạy học tích hợp

Chương 2: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP “KHOA HỌC

VỀ VỎ TRÁI ĐẤT – CARBON – CHU TRÌNH HYDROCARBON THIÊN NHIÊN”

2.1 Khái quát chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

2.2 Xây dựng mục tiêu dạy học chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

2.3 Xây dựng kế hoạch bài dạy chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

Chương 3: KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của khảo nghiệm sư phạm

3.4 Kết quả định lượng quy trình xây dựng chủ đề dạy học

3.5 Kết quả định lượng sự hứng thú của HS cấp THCS đối với bộ môn Khoa học tự nhiên.

Tổng quan các phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận dạy học

Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và Nhà nước, cũng như các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, là nền tảng để đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Việc tìm hiểu luật Giáo dục, các tạp chí giáo dục trong và ngoài nước, cùng các tài liệu về lý luận dạy học bậc trung học cơ sở, giúp nâng cao chất lượng giảng dạy Đặc biệt, kiến thức về tâm lý học giáo dục trẻ em trong độ tuổi 10-15 đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế các phương pháp dạy học phù hợp Các phương pháp dạy học tích hợp, cùng các kỹ thuật dạy học và phương pháp dạy học tích cực mới, góp phần thúc đẩy hiệu quả học tập và phát huy tối đa tiềm năng của học sinh.

Nghiên cứu tài liệu quốc tế về phương pháp dạy học tích hợp bộ môn Khoa học tự nhiên giúp hiểu rõ các xu hướng đào tạo toàn diện So sánh và đối chiếu chương trình dạy học theo mô hình STEM tại nhiều quốc gia cho thấy sự đa dạng trong phương pháp giảng dạy và nội dung kiến thức, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với môi trường giáo dục Việt Nam Việc phân tích các chương trình học toàn cầu giúp hình thành chiến lược cải tiến phương pháp giảng dạy, nâng cao tính ứng dụng thực tiễn của môn Khoa học tự nhiên thông qua mô hình STEM.

- Nghiên cứu phân tích nội dung, những yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT tổng thể mới năm 2018

Nghiên cứu đã tổng hợp các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, bài báo khoa học và đề tài nghiên cứu liên quan đến vấn đề chính của đề tài, được công bố trong và ngoài nước Các nguồn tư liệu này cung cấp nhiều thông tin quý giá, giúp làm rõ các khía cạnh khác nhau của đề tài nghiên cứu Việc phân tích các công trình đã có giúp xác định khoảng trống nghiên cứu và định hướng cho nghiên cứu mới, đảm bảo tính mới mẻ và phù hợp với xu hướng khoa học Các bài viết và đề tài trong nước và quốc tế cũng góp phần nâng cao tính tổng quát và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo khác trong và ngoài nước

8.2 Phương pháp nghiên cứu khảo nghiệm

Tổ chức triển khai khảo nghiệm các kết quả nghiên cứu theo nội dung đề xuất nhằm đánh giá hiệu quả thực tế của các giải pháp đã đề xuất Quá trình này giúp phát hiện những mặt chưa phù hợp hoặc còn tồn tại hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để cải thiện và nâng cao hiệu quả của các nghiên cứu Việc khảo nghiệm giúp đảm bảo các kết quả nghiên cứu có thể áp dụng thực tiễn một cách hiệu quả và phù hợp với yêu cầu đề ra.

- Điều tra năng lực thực tiễn của HS bậc THCS, điều tra sự hứng thú của HS khối lớp 6 với bộ môn Khoa học tự nhiên

Điều tra lấy ý kiến phản hồi của giáo viên về quy trình thiết kế, phương pháp tổ chức dạy học và phương pháp kiểm tra đánh giá nhằm cải tiến và hoàn thiện chủ đề "Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên" Việc lấy ý kiến đóng góp của giáo viên giúp xác định những điểm mạnh và hạn chế trong quá trình dạy học, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy Điều tra nhằm đảm bảo hướng tiếp cận phù hợp với thực tiễn và hỗ trợ giáo viên trong việc truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả hơn Các ý kiến phản hồi sẽ được phân tích để điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy và đánh giá, hướng tới phát triển đề tài một cách toàn diện và phù hợp với yêu cầu thực tế.

Điều tra ý kiến giáo viên về ưu điểm và nhược điểm của phương pháp dạy học tích hợp so với phương pháp dạy học truyền thống giúp đánh giá hiệu quả và phù hợp trong giáo dục Phương pháp dạy học tích hợp mang lại lợi ích trong việc phát triển kỹ năng liên môn và tăng sự hứng thú của học sinh, trong khi đó, phương pháp truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức cơ bản Tham khảo ý kiến của các giáo viên là bước quan trọng để xác định ưu nhược điểm của từng phương pháp, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Việc khảo sát này góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại và đáp ứng nhu cầu phát triển của học sinh.

GV gặp nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là việc chuyển đổi từ giảng dạy riêng lẻ ba môn Hóa học, Vật lý, Sinh học sang chương trình dạy học tích hợp trong bộ môn Khoa học tự nhiên Quá trình này đòi hỏi giáo viên phải thích nghi với phương pháp giảng dạy mới, cập nhật kiến thức và kỹ năng phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy Tuy nhiên, những thay đổi này mang lại lợi ích lớn trong việc giúp học sinh phát triển tư duy liên môn và ứng dụng kiến thức thực tế một cách linh hoạt hơn.

- Dựa vào các số liệu thu được, thống kê, phân tích và xử lý kết quả, từ đó rút ra những tổng kết cho đề tài.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực trong dạy học tích hợp

Chương 2: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP “KHOA HỌC

VỀ VỎ TRÁI ĐẤT – CARBON – CHU TRÌNH HYDROCARBON THIÊN NHIÊN”

2.1 Khái quát chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

2.2 Xây dựng mục tiêu dạy học chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

2.3 Xây dựng kế hoạch bài dạy chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

Chương 3: KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của khảo nghiệm sư phạm

3.4 Kết quả định lượng quy trình xây dựng chủ đề dạy học

3.5 Kết quả định lượng sự hứng thú của HS cấp THCS đối với bộ môn Khoa học tự nhiên

8 Tổng quan các phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận dạy học

Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội Các tài liệu về lý luận dạy học bậc THCS cùng với các tạp chí giáo dục trong và ngoài nước cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho việc áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến Hiểu biết về tâm lý học giáo dục trẻ em từ 10 đến 15 tuổi là yếu tố quan trọng để phát triển các giải pháp giảng dạy phù hợp Áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp cùng các kỹ thuật dạy học tích cực mới giúp kích thích sự tham gia tích cực và phát triển toàn diện của học sinh trong quá trình học tập.

Nghiên cứu các tài liệu quốc tế về phương pháp dạy học tích hợp bộ môn Khoa học tự nhiên giúp hiểu rõ các chiến lược giảng dạy hiệu quả trong lĩnh vực này So sánh và đối chiếu các chương trình dạy học theo mô hình STEM ở nhiều quốc gia mang lại cái nhìn tổng thể về cách tích hợp kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong giáo dục Việc phân tích và đánh giá các chương trình STEM quốc tế giúp xác định các điểm mạnh và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để áp dụng hiệu quả tại Việt Nam Nghiên cứu này nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Khoa học tự nhiên thông qua việc áp dụng các mô hình giảng dạy tích hợp theo tiêu chuẩn toàn cầu.

- Nghiên cứu phân tích nội dung, những yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT tổng thể mới năm 2018

Nghiên cứu đã tổng hợp các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, bài báo khoa học và đề tài nghiên cứu liên quan đến vấn đề được đề cập, được đăng tải cả trong nước và quốc tế Các nguồn tài liệu này cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và các bằng chứng khoa học để hỗ trợ cho quá trình phân tích và phát triển đề tài Việc khảo sát các công trình nghiên cứu trước giúp xác định những hướng đi mới, cũng như mở rộng kiến thức về lĩnh vực nghiên cứu Nhờ đó, bài viết đảm bảo tính cập nhật, khách quan, đồng thời tăng khả năng tiếp cận và thu hút độc giả quan tâm đến lĩnh vực này.

- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo khác trong và ngoài nước

8.2 Phương pháp nghiên cứu khảo nghiệm

Chương trình triển khai khảo nghiệm các kết quả nghiên cứu theo nội dung đề xuất giúp đánh giá hiệu quả của các giải pháp, đồng thời phát hiện những mặt chưa phù hợp để điều chỉnh và nâng cao hiệu quả dự án Quá trình này là bước quan trọng trong việc xác định tính khả thi và tối ưu hóa các kết quả nghiên cứu, đảm bảo các giải pháp đề xuất phù hợp với thực tiễn và mang lại giá trị thực tế Việc khảo nghiệm cũng giúp đưa ra các đề xuất cải tiến và tối ưu hóa các phương pháp, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của dự án, đáp ứng các tiêu chí về chất lượng và hiệu quả theo yêu cầu đề tài.

- Điều tra năng lực thực tiễn của HS bậc THCS, điều tra sự hứng thú của HS khối lớp 6 với bộ môn Khoa học tự nhiên

Điều tra lấy ý kiến phản hồi của giáo viên về quy trình thiết kế, phương pháp tổ chức dạy học, và phương pháp kiểm tra đánh giá nhằm hoàn thiện chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên” đã được thực hiện Việc lấy ý kiến đóng góp của giáo viên giúp xác định các điểm mạnh cũng như những hạn chế trong quá trình giảng dạy, từ đó đề xuất các chỉnh sửa phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Thông qua quá trình này, nội dung của chủ đề sẽ được điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với thực tiễn và yêu cầu của chương trình giáo dục, góp phần tăng cường hiệu quả truyền đạt kiến thức thuộc lĩnh vực Khoa học về vỏ Trái đất.

Điều tra ý kiến của giáo viên về các ưu điểm và nhược điểm của phương pháp dạy học tích hợp so với phương pháp dạy học truyền thống là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả giảng dạy Phương pháp dạy học tích hợp giúp học sinh phát triển toàn diện, liên kết kiến thức giữa các môn học, tạo điều kiện cho sự sáng tạo và tư duy phản biện Tuy nhiên, nhiều giáo viên cũng nhận thấy những hạn chế nhất định như khó khăn trong lên kế hoạch giảng dạy và quản lý lớp học Việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia giáo dục và giáo viên chủ chốt sẽ giúp xác định rõ hơn các lợi ích và thách thức của phương pháp này, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để tối ưu hóa quá trình giảng dạy tích hợp trong nhà trường.

GV gặp nhiều khó khăn và thách thức trong quá trình đổi mới chương trình GDPT, đặc biệt là từ việc giảng dạy riêng lẻ ba môn Hóa học, Vật lý, Sinh học sang chương trình dạy học tích hợp trong bộ môn Khoa học tự nhiên Quá trình chuyển đổi đòi hỏi giáo viên cần thích nghi với phương pháp giảng dạy mới để nâng cao chất lượng giáo dục Việc thay đổi này nhằm mục tiêu hình thành năng lực học tập toàn diện cho học sinh và thúc đẩy sự liên kết giữa các môn học trong chương trình GDPT Tuy nhiên, đổi mới chương trình còn gặp phải những hạn chế về nguồn lực, đào tạo giáo viên và cập nhật phương pháp giảng dạy phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.

- Dựa vào các số liệu thu được, thống kê, phân tích và xử lý kết quả, từ đó rút ra những tổng kết cho đề tài

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP

LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

1.1 Tổng quan khái niệm tích hợp

1.1.1 Khái niệm “tích hợp” trong từ điển khoa học

- Theo từ điển tiếng Pháp thì “tích hợp” (integrer) là gộp lại, sát nhập vào thành một tổng thể

Theo từ điển tiếng Anh, "integrate" có nghĩa là hợp lại thành một hệ thống thống nhất và sự bổ sung để tạo thành thể thống nhất Thuật ngữ này còn chỉ sự hợp nhất và hòa hợp với môi trường xung quanh Đối với tiếng Anh-Mỹ, "integrate" còn mang ý nghĩa thúc đẩy hòa hợp chủng tộc và mở rộng sự đa dạng của các chủng tộc trong xã hội.

- Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, tích hợp được ghép từ hai từ

+ Tích: (danh từ) là kết quả của phép nhân; (động từ) có nghĩa là dồn góp từng ít cho thành số lượng đáng kể

Hợp là một khái niệm đa chiều, mang ý nghĩa là tập hợp các phần tử của nhiều tập hợp khác nhau để tạo thành một tổng thể thống nhất Trong ngữ cảnh động từ, hợp đề cập đến việc gộp chung các yếu tố nhằm xây dựng một phạm vi rộng hơn hoặc đầy đủ hơn Ngoài ra, trong tính từ, hợp còn mang ý nghĩa là không mâu thuẫn, phù hợp và đúng đắn theo yêu cầu hoặc tiêu chuẩn đề ra Nhờ đó, khái niệm hợp giúp chúng ta hiểu rõ về sự thống nhất, hài hòa và phù hợp trong các lĩnh vực khác nhau.

Tích hợp là quá trình lắp ráp và kết nối các thành phần của hệ thống nhằm tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và thống nhất Việc tích hợp các phần tử này góp phần đảm bảo hoạt động hiệu quả và tối ưu của hệ thống tổng thể Đây là bước quan trọng trong phát triển các hệ thống công nghệ, giúp kết nối các thành phần một cách liên kết chặt chẽ Từ đó, tích hợp đóng vai trò cốt lõi trong việc xây dựng các hệ thống đồng bộ, đáp ứng các yêu cầu chức năng và hiệu suất cao.

Theo từ điển Bách khoa Khoa học giáo dục của Cộng hòa Liên Bang Đức, Enzyklopadie Erziehungswissenschaft, Bd.2, Stuttgart 1984, dẫn nguồn bởi TS Ngô Phan Anh Tuấn, trong chuyên mục “Đề xuất mô hình dạy học tích hợp trong giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ thông”, nghĩa chung của từ “intergration” gồm có hai khía cạnh chính.

+ Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ

+ Trạng thái mà trong đó có cái chung, cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

Tổng thể, "tích hợp" đề cập đến quá trình kết hợp các bộ phận và phần tử khác nhau thành một thể thống nhất, tạo ra một đối tượng mới mang đặc điểm của các phần tử cũ Quá trình này không chỉ đơn thuần cộng thuộc tính của các phần tử mà còn xây dựng và bổ sung những nét riêng biệt, giúp hình thành một thực thể có tính toàn diện và đa dạng hơn.

1.1.2 Khái quát khái niệm dạy học tích hợp

Theo CAIRN.INFO, Xavier Roegier đã sử dụng thuật ngữ “La pedagogie de l’integration” được dịch là “khoa học sư phạm tích hợp”, đề cập đến một lý thuyết giáo dục dựa trên việc tùy chỉnh phương pháp giảng dạy theo ngữ cảnh cụ thể Lý thuyết sư phạm tích hợp nhấn mạnh quá trình học tập toàn diện, trong đó các hoạt động học tập giúp hình thành năng lực rõ ràng cho học sinh, dựa trên những yêu cầu cần thiết cho cuộc sống lao động Mục tiêu của lý thuyết này là làm cho quá trình học tập trở nên ý nghĩa và ứng dụng được vào thực tiễn đời sống của học sinh.

Trong lĩnh vực giáo dục học, thuật ngữ "tích hợp" bắt nguồn từ thế kỷ XVIII và nhằm hướng tới một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại sự phát triển thiếu hài hòa và cân đối Theo TS Nguyễn Thị Kim Dung từ Viện Nghiên cứu Sư phạm – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ nhiều môn học hoặc lĩnh vực học tập khác nhau, biến chúng thành một môn học mới, giúp nâng cao tính liên hệ thực tiễn và phát triển toàn diện năng lực của học sinh.

Theo Từ điển Giáo dục học, tích hợp được định nghĩa là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy và học tập trong cùng một lĩnh vực hoặc nhiều lĩnh vực khác nhau, nhằm xây dựng một kế hoạch giảng dạy thống nhất và hiệu quả.

Xây dựng kế hoạch bài dạy chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Nguồn hydrocarbon thiên nhiên”

Chương 3: KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của khảo nghiệm sư phạm

3.4 Kết quả định lượng quy trình xây dựng chủ đề dạy học

3.5 Kết quả định lượng sự hứng thú của HS cấp THCS đối với bộ môn Khoa học tự nhiên

8 Tổng quan các phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận dạy học

Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, giúp xác định xu hướng phát triển trong giáo dục Tham khảo luật Giáo dục, các tạp chí Giáo dục trong và ngoài nước, cùng với các tài liệu về lý luận dạy học bậc THCS, đảm bảo nền tảng kiến thức vững chắc cho quá trình đổi mới Hiểu rõ tâm lý học giáo dục trẻ em trong độ tuổi 10-15 để phù hợp với đặc điểm tâm lý của học sinh Áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp, các kỹ thuật dạy học tích cực mới nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh.

Nghiên cứu về các tài liệu quốc tế liên quan đến phương pháp dạy học tích hợp bộ môn Khoa học tự nhiên giúp hiểu rõ các xu hướng giảng dạy hiện đại Việc so sánh và đối chiếu các chương trình giảng dạy theo mô hình STEM ở các nước khác nhau mang lại cái nhìn toàn diện về cách tích hợp kiến thức liên môn trong giáo dục toàn cầu Các nghiên cứu này giúp xác định những phương pháp hiệu quả, thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy Khoa học tự nhiên phù hợp với xu hướng quốc tế Tham khảo các chương trình quốc tế còn hỗ trợ việc xây dựng và nâng cao chất lượng dạy học, góp phần phát triển năng lực học sinh theo mô hình STEM.

- Nghiên cứu phân tích nội dung, những yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT tổng thể mới năm 2018

Nghiên cứu đã tổng hợp các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, bài báo khoa học và đề tài nghiên cứu liên quan đến vấn đề đang được xem xét, được đăng tải cả trong nước và quốc tế Các nguồn tài liệu này cung cấp cơ sở dữ liệu phong phú và cập nhật, giúp làm rõ các khía cạnh then chốt của đề tài nghiên cứu Việc phân tích các công trình này nhằm xác định các hướng tiếp cận và kết quả nghiên cứu mới nhất, từ đó góp phần nâng cao chất lượng của nghiên cứu hiện tại.

- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo khác trong và ngoài nước

8.2 Phương pháp nghiên cứu khảo nghiệm

Tổ chức triển khai khảo nghiệm các kết quả nghiên cứu dựa trên các nội dung đề xuất của đề tài nhằm đánh giá độ chính xác và hiệu quả của nghiên cứu Quá trình này giúp phát hiện những mặt chưa phù hợp, từ đó đề xuất các giải pháp tối ưu để cải thiện hoặc nâng cao hiệu quả ứng dụng Việc thực hiện khảo nghiệm đảm bảo nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao và đáp ứng nhu cầu đặt ra.

- Điều tra năng lực thực tiễn của HS bậc THCS, điều tra sự hứng thú của HS khối lớp 6 với bộ môn Khoa học tự nhiên

Trong quá trình điều tra lấy ý kiến phản hồi của giáo viên về quy trình thiết kế, phương pháp tổ chức dạy học và phương pháp kiểm tra đánh giá, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các ý kiến đóng góp của giáo viên được thu thập nhằm sửa đổi và hoàn thiện chủ đề “Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon – Chu trình hydrocarbon thiên nhiên”, hướng tới xây dựng chương trình giảng dạy hiệu quả và phù hợp với thực tiễn Việc lấy ý kiến từ giáo viên giúp đảm bảo phương pháp giảng dạy phù hợp với năng lực học sinh và nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá trong quá trình giảng dạy chủ đề này.

Điều tra ý kiến của giáo viên về ưu điểm và nhược điểm của phương pháp dạy học tích hợp so với phương pháp dạy học truyền thống giúp đánh giá hiệu quả và khả năng ứng dụng của các phương pháp này trong giảng dạy Việc tham khảo ý kiến giáo viên là cần thiết để xác định những lợi ích như sự sinh động, liên kết kiến thức, và nâng cao khả năng tư duy của học sinh, cũng như nhận diện những hạn chế như khó tích hợp, đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực Nghiên cứu này góp phần xây dựng các chiến lược giảng dạy phù hợp, tối ưu hóa quá trình học tập và nâng cao chất lượng giáo dục.

GV gặp nhiều khó khăn và thách thức khi đổi mới chương trình giáo dục PT, đặc biệt là chuyển từ dạy riêng lẻ các môn Hóa học, Vật lý, Sinh học sang hình thức dạy học tích hợp trong bộ môn Khoa học tự nhiên Quá trình này đòi hỏi giáo viên phải thích nghi với phương pháp giảng dạy mới, cập nhật kiến thức và kỹ năng sư phạm phù hợp để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Việc chuyển đổi này không chỉ ảnh hưởng đến phương pháp giảng dạy mà còn đặt ra những thách thức về nội dung chương trình, đánh giá học sinh và phát triển các hoạt động học tập tích cực Nỗ lực vượt qua các khó khăn này là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần xây dựng môi trường học tập hiện đại, phù hợp với xu hướng đổi mới của nền giáo dục Việt Nam.

- Dựa vào các số liệu thu được, thống kê, phân tích và xử lý kết quả, từ đó rút ra những tổng kết cho đề tài

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP

LĨNH VỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

1.1 Tổng quan khái niệm tích hợp

1.1.1 Khái niệm “tích hợp” trong từ điển khoa học

- Theo từ điển tiếng Pháp thì “tích hợp” (integrer) là gộp lại, sát nhập vào thành một tổng thể

Theo từ điển tiếng Anh, "integrate" có nghĩa là hợp lại thành một hệ thống thống nhất và sự bổ sung để trở thành một thể thống nhất Thuật ngữ này còn thể hiện sự hợp nhất, hòa hợp với môi trường và trong tiếng Anh – Mỹ, "integrate" còn mang ý nghĩa về sự hòa hợp chủng tộc và mở rộng sự đa dạng chủng tộc.

- Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, tích hợp được ghép từ hai từ

+ Tích: (danh từ) là kết quả của phép nhân; (động từ) có nghĩa là dồn góp từng ít cho thành số lượng đáng kể

Hợp là một thuật ngữ đa nghĩa, bao gồm cả danh từ chỉ tập hợp các phần tử của các tập hợp khác, và động từ có nghĩa gộp chung các thành phần đó lại Trong ngữ cảnh tính từ, hợp mang ý nghĩa không mâu thuẫn, đúng với đòi hỏi hoặc phù hợp Hiểu rõ khái niệm hợp giúp nắm vững cách tổ chức và sắp xếp các tập hợp trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared

502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared

+ Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ

+ Trạng thái mà trong đó có cái chung, cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared

1.1.2 Khái quát khái niệm dạy học tích hợp

Theo CAIRN.INFO, Xavier Roegier đã sử dụng thuật ngữ “La pedagogie de l’integration” – hay “lý thuyết sư phạm tích hợp” – nhấn mạnh rằng đây là một phương pháp dạy học linh hoạt dựa trên ngữ cảnh cụ thể Lý thuyết sư phạm tích hợp được hiểu như một quan điểm về quá trình học tập toàn diện, trong đó các hoạt động học tập góp phần hình thành các năng lực rõ ràng, có tính dự báo để chuẩn bị cho học sinh bước vào cuộc sống lao động Mục tiêu của lý thuyết này là làm cho quá trình học tập trở nên có ý nghĩa, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào đời sống thực tế một cách hiệu quả.

Trong lĩnh vực giáo dục, “dạy học tích hợp” đã trở thành một approach quan trọng nhằm phát triển toàn diện năng lực của học sinh Theo TS Nguyễn Thị Kim Dung từ Viện Nghiên cứu Sư phạm, từ thế kỷ XVIII, thuật ngữ tích hợp được hiểu là một quan niệm giáo dục hướng đến sự phát triển hài hòa, cân đối của con người, chống lại hiện tượng phát triển thiếu đồng bộ Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp các nội dung từ nhiều lĩnh vực học tập khác nhau nhằm tạo ra những phương pháp giảng dạy phù hợp, giúp học sinh liên kết kiến thức một cách phổ quát và toàn diện.

Trong Từ điển Giáo dục học, tích hợp được định nghĩa là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy và học tập của cùng một lĩnh vực hoặc của nhiều lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy Tích hợp giúp tạo ra môi trường học tập liên kết chặt chẽ, nâng cao hiệu quả giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh Việc tích hợp các môn học mang lại lợi ích lớn trong việc phát huy tư duy liên ngành, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách linh hoạt Do đó, tích hợp trong giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế chương trình giảng dạy hiện đại, phù hợp với yêu cầu của xã hội toàn cầu hóa.

Kết luận chương 2

Trong quá trình dạy học theo chủ đề trong bộ môn Khoa học tự nhiên, giáo viên cần tạo điều kiện để học sinh tự đánh giá quá trình nỗ lực, phấn đấu và kết quả đạt được, không chỉ dựa trên điểm số Việc xây dựng các chủ đề tích hợp phải phù hợp và tạo nền tảng cho việc kiểm tra, đánh giá năng lực và tư duy của học sinh một cách hiệu quả nhất Đặc biệt, đối với chủ đề "Khoa học về vỏ Trái đất – Carbon", giáo viên cần lựa chọn các phương pháp đánh giá toàn diện, phản ánh đúng quá trình học tập và sự phát triển của học sinh.

– Nguồn hydrocarbon thiên nhiên” là chủ đề thuộc bộ môn Khoa học tự nhiên cấp

Chương trình THCS đối với học sinh khối lớp 9 được xây dựng dựa trên quan điểm dạy học tích hợp, nhằm cụ thể hóa các mục tiêu trong Chương trình GDPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo Sau khi học xong chủ đề, học sinh sẽ phát triển ý thức tìm tòi, niềm đam mê nghiên cứu khoa học về vỏ Trái Đất và các vật chất bên trong lòng đất Ngoài ra, học sinh còn nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, hạn chế ô nhiễm do khí thải từ hoạt động đốt cháy nhiên liệu, và biết cách sử dụng nguồn nhiên liệu hóa thạch một cách hiệu quả, tiết kiệm nhất.

KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM