Vận dụng dạy học theo chủ đề trong dạy học phần hydrocarbon thơm lớp 11 nhằm phát triển năng lực nhận thức hóa học cho học sinh

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA HOÁ HỌC VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN HYDROCARBON THƠM LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH K

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA HOÁ HỌC

VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN HYDROCARBON

THƠM LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC HÓA HỌC

CHO HỌC SINH

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

Sinh viên thực hiện : Võ Huỳnh Ngọc Trang

Giáo viên hướng dẫn: ThS Bùi Ngọc Phương Châu

Đà Nẵng, 5/2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, với sự cố vấn của ThS Bùi Ngọc Phương Châu, tất cả các nguồn tài liệu đã được trích dẫn nguồn và chú thích rõ ràng, đầy đủ, các kết quả của khoá luận là trung thực Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước bộ môn, khoa và nhà trường về sự cam đoan này

Đà Nẵng, ngày 14 tháng 04 năm 2022

Tác giả

Võ Huỳnh Ngọc Trang

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giáo viên hướng dẫn – ThS Bùi Ngọc Phương Châu đã tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

Xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Ban chủ nhiệm khoa Hoá học, Phòng đào tạo, các thầy cô giáo Khoa Hoá học đã động viên, chỉ dẫn, đóng góp

ý kiến và tạo những điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu

Xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trường THPT Phan Châu Trinh, TP Đà Nẵng, cùng các bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khoá luận

Đà Nẵng, tháng 4 năm 2022

Tác giả

Võ Huỳnh Ngọc Trang

MỤC LỤC

Trang MỞ ĐẦU 1

1 Lí do lựa chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Đóng góp của đề tài 4

9 Cấu trúc khoá luận……….……….4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ 5

1.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề 5

1.2 Lịch sử nghiên cứu dạy học theo chủ đề 6

1.2.1 Trên thế giới 6

1.2.2 Tại Việt Nam 6

1.3 Những nét đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề 7

1.4 Ý nghĩa của dạy học theo chủ đề……….………… ……….8

1.5 Dạy học theo chủ đề trong định hướng phát triển năng lực nhận thức hoá học của học sinh 9

1.5.1 Khái niệm năng lực 9

1.5.2 Cấu trúc năng lực 9

1.5.3 Phân loại năng lực 10

1.5.4 Năng lực nhận thức hoá học 11

1.6 Thực trạng dạy học theo chủ đề trong Hóa học hữu cơ ở một số trường THPT tại thành phố Đà Nẵng và các tỉnh thành khác 11

1.6.1 Thực trạng dạy học của GV 11

1.6.2 Việc học của học sinh 134

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN HYDROCARBON THƠM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC HOÁ HỌC CỦA HỌC SINH 147

2.1 Vị trí, đặc điểm cấu trúc nội dung và các thành phần kiến thức cơ bản của

chủ đề Hydrocarbon thơm 17

2.2 Thiết kế dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm 18

2.2.1 Quy trình thiết kế một chủ đề 18

2.2.2 Các yêu cầu cần đạt trong dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm 189

2.3 Lập kế hoạch dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm 219 2.3.1 Kế hoạch dạy học theo chủ đề 20

2.3.2 Thiết kế kế hoạch dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm………… …… ……….………20

2.3.3 Tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm 57

2.4 Thiết kế bộ công cụ đánh giá NL nhận thức hóa học trong dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm……… … ………58

2.4.1 Cơ sở thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực nhận thức hoá học của học sinh 58

2.4.2 Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực nhận thức hoá học của học sinh dùng trong dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm 58

2.4.3 Thiết kế đề kiểm tra đánh giá dùng trong dạy học theo chủ đề phần Hydrocarbon thơm 64

2.4.4 Thiết kế công cụ điều tra học sinh sau thực nghiệm 66

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 67

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 67

3.2 Nội dung thực nghiệm 67

3.3 Phương pháp thực nghiệm 67

3.4 Kết quả thực nghiệm và bàn luận 68

3.4.1 Hình ảnh tổ chức dạy học theo chủ đề phần Hydrocarbon thơm… …68

3.4.2 Đánh giá kết quả bài kiểm tra thực nghiệm của học sinh 68

3.4.3 Kết quả bảng kiếm quan sát, đánh giá năng lực nhận thức hoá học 72

3.4.4 Đánh giá sự tác động của dạy học từ phía học sinh 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Các yêu cầu cần đạt trong chủ đề Hydrocarbon thơm 19

Bảng 2.2 Bảng mô tả tiêu chí và các mức độ đánh giá của năng lực nhận thức

hoá học………… …… ……….… 58

Bảng 2.3 Bảng kiểm quan sát, đánh giá năng lực nhận thức hoá học (dành cho

GV)……… …… ……… 61

Bảng 2.4 Phiếu tự dánh giá năng lực nhận thức hóa học của HS……… ….63

Bảng 2.5 Phiếu khảo sát học sinh về dạy học theo chủ đề……… … 66

Bảng 3.1 Bảng tần số kết quả bài kiểm tra 69

Bảng 3.2 Bảng phân phối tần suất và tần suất luỹ tích của điểm bài kiểm

Bảng 3.6 Kết quả tự đánh giá năng lực nhận thức hoá học của HS 74

Bảng 3.7 Phân tích kết quả thăm dò ý kiến học sinh……….…….……76

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 1.2 Mô hình bốn thành phần năng lực phù hợp với bốn trụ cột giáo

dục theo UNESCO 10 Hình 1.3 Các năng lực chung……… ……….….10

Hình 2.1 Một số hình ảnh slide trong dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm… 57

Hình 3.1 Đồ thị tần số điểm số 69

Hình 3.3 Biểu đồ phân loại học sinh theo nhóm điểm 71

MỞ ĐẦU

1 Lí do lựa chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

Đất nước ta đang bước vào thời kì hội nhập quốc tế về mọi lĩnh vực, đặc biệt là sự phát triển nhanh, mạnh khoa học công nghệ, cũng như lượng tri thức của nhân loại ngày một tăng lên Để đáp ứng được những cơ hội và thách thức mới trong xu thế hội nhập, đất nước ta phải đào tạo ra những thế hệ con người lao động mới, năng động và sáng tạo, thích ứng với nền kinh tế toàn cầu, điều này đồng nghĩa với việc ngành giáo dục phải đổi mới trên mọi phương diện đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) Luật giáo dục 2005, chương I, điều

2 đã viết: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,

có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc”[1]

Định hướng đổi mới PPDH đã được pháp chế hoá trong Luật Giáo dục,

Điều 28.2: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự

giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [1] Những định hướng đổi mới PPDH cũng đã được đề cập trong các nghị

quyết Trung ương 2 khoá VIII (12/1996), trong Luật giáo dục (12/1998), trong nghị quyết của Quốc hội khoá X (12/2000), văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (4/2001), X (4/2006), trong các chỉ thị và quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo Tinh thần cơ bản của việc đổi mới này là: Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập

Như vậy, đổi mới PPDH trong đó có môn hoá học nói riêng và các môn học khác nói chung là một yêu cầu cấp thiết và cấp bách của giáo dục nước ta

hiện nay Trong nghị quyết Trung ương 8 khóa XI đã đề ra nhiệm vụ: “Đổi mới

PPDH ở tất cả các cấp học, bài học Hướng tới việc thực hiện đổi mới PPDH chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học cần phải có

những PP và kĩ thuật DH như: PPDH theo chủ đề, PPDH theo góc, hợp đồng, mảnh ghép.”[2]

Trong phạm vi khoá luận này, tôi tập trung trình bày nghiên cứu về PP tổ chức DH theo chủ đề

1.2 Xuất phát từ ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức dạy học theo chủ đề

Dạy học theo chủ đề (DHTCĐ) là mô hình DH mà nội dung học được thiết

kế thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn và thể hiện mối liên hệ, liên môn, liên lĩnh vực (chủ đề tích hợp) để HS có thể rèn luyện đồng thời cả năng lực chung

và năng lực chuyên biệt Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung Ương Đảng khóa X tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam

đã đề cập đến mục tiêu, phương hướng phát triển GD & ĐT, đã chỉ rõ “Thực hiện

đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện”[15] Như vậy,

mục tiêu giáo dục hiện nay của chúng ta đã chuyển hướng sang chú trọng tới định hướng phát triển năng lực HS Để đạt được mục tiêu này, GV cần phối hợp sử dụng các PPDH tích cực, tập trung vào việc hướng dẫn HS tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ học tập Như vậy, người GV ngoài việc dạy cho HS kiến thức còn phải dạy cho HS cách học để có thể học

suốt đời Luật giáo dục 2005, chương I, điều 2 đã viết: “Mục tiêu giáo dục là đào

tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm

mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[1]

Trong chương trình Hoá học phổ thông, đặc biệt là chương trình Hoá học hữu cơ nói chung và phần Hydrocarbon thơm nói riêng thường gây nhiều khó khăn cho HS Vì vậy, tôi nhận thấy cần phải tổ chức các tiến trình DH sao cho tăng cường được sự tích hợp kiến thức, làm cho các kiến thức có mối liên hệ mạng lưới đa chiều, để HS có thể tự chủ, linh hoạt, tiếp thu kiến thức một cách chất lượng, sâu sắc, đồng thời phát huy khả năng tư duy khi học về hữu cơ, từ đó phát triển những năng lực đáp ứng được nhu cầu của xã hội ở hiện tại và trong tương lai Với những lý do trên và trong khuôn khổ khoá luận của mình, tôi chọn

đề tài “Vận dụng dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm lớp

11 nhằm phát triển năng lực nhận thức hóa học cho học sinh”

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Xây dựng được chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm chương trình Hoá học 2018

- Thiết kế và tổ chức được kế hoạch dạy học theo chủ đề nhằm phát triển năng lực (NL) nhận thức hoá học cho HS

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của dạy học theo chủ đề (DHTCĐ)

- Nghiên cứu nội dung Hoá học hữu cơ lớp 11 thuộc chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 để làm cơ sở xây dựng các chủ đề dạy học

- Xây dựng quy trình dạy học theo chủ đề phần Hydrocarbon thơm và thiết kế giáo án dạy học theo chủ đề

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng và đánh giá tính hiệu quả của đề tài

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn Hoá học 11 ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học theo chủ đề trong kiến thức phần Hydrocarbon thơm Hoá học lớp

11

5 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu thiết kế kế hoạch và tổ chức dạy học theo chủ đề phần Hydrocarbon thơm thuộc chương trình môn Hoá học 2018

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và tổ chức tốt DHTCĐ trong nội dung Hoá hữu cơ thì sẽ bổ sung được nguồn tư liệu DH theo chủ đề, nâng cao hiệu quả dạy học môn Hoá học 11 ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực HS

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các văn bản của Đảng và Nhà nước về những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay làm cơ sở lựa chọn đề tài

Nghiên cứu các tài liệu đổi mới PPDH, DHTCĐ, về tâm lý học, giáo dục học, về DH theo định hướng phát triển năng lực người học để xác định cơ sở khoa học của đề tài

Nghiên cứu các tài liệu giáo khoa, tài liệu tham khảo về Hoá hữu cơ và tài liệu một số môn học liên quan để xây dựng quy trình dạy học theo chủ đề và vận dụng quy trình đó trong dạy học phần Hydrocarbon thơm

7.2 Phương pháp điều tra-quan sát

Thu thập thông tin, dự giờ quan sát, tìm hiểu thực tiễn sử dụng dạy học theo chủ đề của GV trong dạy học môn Hoá học THPT

7.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Sử dụng thực nghiệm sư phạm trên hai lớp đối chứng và thực nghiệm nhằm kiểm chứng tính đúng đắn và hiệu quả của đề tài

7.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng toán thống kê để xử lý, phân tích, tổng hợp các kết quả thực nghiệm sư phạm khi thực hiện DHTCĐ trong dạy học phần Hydrocarbon thơm (Hoá học 11 - THPT)

9 Cấu trúc khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khoá luận gồm ba chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo chủ đề

Chương 2 Thiết kế và vận dụng dạy học theo chủ đề trong dạy học phần

Hydrocarbon thơm nhằm phát triển năng lực nhận thức hoá học của học sinh

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

1.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề

DHTCĐ là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và mô hình dạy học hiện đại Ở đó GV ngoài việc truyền thụ kiến thức còn phải hướng dẫn, hỗ trợ HS biết cách tự hoạt động, tự tìm kiếm thông tin, vận dụng kiến thức có được vào trong các nhiệm vụ, tình huống thực tiễn.[12]

DHTCĐ là phương pháp tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học thành một nội dung học chung, nhờ đó HS có thể dễ dàng ghi nhớ và tự tìm hiểu nhiều hơn để vận dụng vào thực tiễn [10]

Như vậy, DHTCĐ là một trong những chiến lược dạy học cụ thể hóa của mô hình dạy - tự học và quan điểm “lấy người học làm trung tâm”, đây là mô hình mới thay thế cho mô hình dạy học truyền thống Với mô hình này, HS có nhiều cơ hội hoạt động, hợp tác với nhau để cùng giải quyết những nhiệm vụ, vấn đề, liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau, từ đó giúp các em rèn luyện khả năng tư duy, tổng hợp Các em cũng được tạo điều kiện minh họa kiến thức mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu và giao tiếp tốt như thế nào Với cách tiếp cận này, vai trò của GV chỉ là người hướng dẫn, gợi mở vấn đề thay vì quản lý trực tiếp HS làm việc

DHTCĐ ở bậc THPT là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức, làm

cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung những ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn [9]

Như vậy, căn bản của quá trình xây dựng chủ đề là tạo ra quá trình tích

hợp nội dung (đơn môn hoặc liên môn) có tính tương đồng, giao thoa trong quá trình

dạy

Chủ đề dạy học là một nội dung kiến thức, vấn đề,… được chọn làm đề tài để

HS tiếp cận, khám phá và lĩnh hội kiến thức đó Chủ đề dạy học có thể được đưa ra ở đầu mỗi chương, ở cuối chương hoặc sau khi HS được trang bị một lượng kiến thức

nhất định nhằm định hướng mục tiêu học tập cho HS, hoặc giúp HS củng cố lại kiến thức, đồng thời mở rộng và vận dụng kiến thức được trang bị [5]

1.2 Lịch sử nghiên cứu dạy học theo chủ đề

sở của dạy học theo chủ đề”

Trong thế kỉ XXI, thế giới có những bước chuyển mình mạnh mẽ trong lĩnh vực Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn nhân lực cần được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Việc này cần được bắt đầu từ giáo dục Giáo dục buộc phải thay đổi cách tiếp cận từ nội dung sang tiếp cận năng lực để sản phẩm của đào tạo là HS phải “biết làm”, nghĩa là mang tính ứng dụng cao

UNESCO đã đề xướng mục tiêu học tập: “Học để biết, học để làm, học để chung

sống, học để tự khẳng định mình” [4]

Theo đánh giá của UNESCO, việc đổi mới nội dung, chương trình và cách tiếp cận nội dung chương trình dạy học ở nhiều quốc gia đang có xu hướng tích hợp theo chủ đề học tập cùng với sự tích hợp công nghệ vào dạy học

1.2.2 Tại Việt Nam

Ở Việt Nam, vấn đề dạy học theo tiếp cận NL sớm được đưa vào nguyên lí giáo dục trong nhà trường với phương châm “học đi đôi với hành”, “giáo dục kết hợp với lao động sản xuất”, “lí luận gắn với thực tiễn”, “giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội” Tuy nhiên, cho đến nay, trong thực tiễn soạn thảo chương trình, SGK vẫn nặng về tiếp cận nội dung; điều này đã làm chậm sự đổi mới, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục, sản phẩm đào tạo không đáp ứng được nhu cầu thực tiễn của xã hội đang phát triển

Nhận thấy được thực trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nghiên cứu

dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, trong đó xác định việc hình thành

và phát triển choHS những năng lực cốt lõi

nghiên cứu thử nghiệm trong phạm vi hẹp, chưa được triển khai đại trà Các Sở Giáo dục, các trường học trong sinh hoạt chuyên môn đã chú trọng về đổi mới PPDH, trong

đó có những yêu cầu nhất định đối với DHTCĐ, tuy nhiên vẫn còn dừng ở mức khuyến khích

Có thể điểm qua một số nghiên cứu về dạy học theo chủ đề tích hợp ở Việt

Nam như: Công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển

chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015” của tác giả Cao Thị Thặng

[6] Đặc biệt trong công trình nghiên cứu của nhóm tác giả do Đỗ Hương Trà (Chủ biên), các nhà khoa học đã biên soạn 2 cuốn sách về dạy học tích hợp các môn học Khoa học tự nhiên và dạy học tích hợp các môn Khoa học xã hội Các tác giả đã đề xuất cơ sở lí luận, quy trình các bước để thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp, đưa ra nhiều gợi ý và định hướng kiểm tra đánh giá [8]

Tuy nhiên việc nghiên cứu dạy học theo chủ đề trong dạy học phần

“Hydrocacbon thơm” chương trình hoá học 2018 thì chưa có tác giả nào nghiên cứu

1.3 Những nét đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề [9]

- DHTCĐ mang tính tích hợp: Nội dung chủ đề có sự kết hợp tri thức của nhiều thành phần kiến thức khác nhau của môn học, hoặc vận dụng kiến thức của các môn học khác, các lĩnh vực khác nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp DHTCĐ còn tích hợp các vấn đề của đời sống xã hội và các kỹ năng thực hành bên ngoài

- DHTCĐ mang tính cộng tác làm việc: Các nhiệm vụ học tập được phân

công theo các nhóm HS nên giữa các HS phải có sự trao đổi và thảo luận kiến thức với nhau để cùng hoàn thành nhiệm vụ của nhóm mình Vì vậy, tính hợp tác giữa các HS được thể hiện rất rõ

- DHTCĐ nhấn mạnh được các đặc trưng học tập mới: Những đặc trưng

học tập mới như tổ chức hoạt động học tập của HS, HS là trung tâm của hoạt động dạy học (GV tổ chức một chương trình xung quanh một chủ đề và HS được giao nhiệm vụ), tích hợp các vấn đề của đời sống đều được thể hiện khá rõ ràng trong DHTCĐ

- DHTCĐ định hướng thực tiễn: Nội dung mà các chủ đề đề cập đến

thường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, liên quan đến các hiện tượng xảy ra trong cuộc sống mà đa số người học quan tâm và muốn tìm hiểu DHTCĐ sẽ tránh được

lớp học với ít tiết thực hành, tách biệt với cuộc sống bên ngoài và hình thức dạy học mà GV là trung tâm

- DHTCĐ định hướng vào hứng thú của người học: DHTCĐ tạo môi trường học tập mà ở đó GV hướng dẫn những nghi vấn và thúc đẩy sự hiểu biết sâu hơn của HS, tạo điều kiện cho nhiều phong cách học tập khác nhau được phát huy

- DHTCĐ định hướng hành động, tự học: Trong DHTCĐ, GV tổ chức một chương trình xung quanh một chủ đề và HS được giao nhiệm vụ như là người chịu trách nhiệm chính, cho phép HS tự xây dựng kiến thức thông qua việc hoàn thành những sản phẩm cụ thể Điều này sẽ tạo điều kiện để HS rèn luyện được các kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp, đánh giá

1.4 Ý nghĩa của dạy học theo chủ đề

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cho xã hội thì vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới là:

- Làm thế nào để kiến thức được học, dù là các kiến thức cổ điển vẫn hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống hôm nay?

- Làm thế nào để nội dung học có sự tích hợp, tinh giản và bền vững?

- Có phải GV cứ phải dạy kiến thức theo từng bài được sắp xếp theo cấu trúc chương trình thì HS mới hiểu được và sử dụng được kiến thức?

- Làm thế nào để việc học tập dù là môn học nào đi nữa cũng trở thành việc rèn luyện các kĩ năng chung, cần thiết để giải quyết các vấn đề đa dạng của thực tiễn hôm nay?

- Làm thế nào để khuyến khích các phong cách học tập khác nhau? Việc trả lời các câu hỏi trên cũng đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu cho giáo dục trong thời đại mới DH theo chủ đề là một trong những hình thức DH phù hợp với mục tiêu đổi mới theo xu thế chung của nhiều nước hiện nay

Tuy nhiên, DH theo chủ đề cũng có những nhược điểm sau:

- Không phải bất kì nội dung kiến thức nào cũng có thể tổ chức cho HS học theo chủ đề Do vậy cần phải biết lựa chọn chủ đề, tích hợp những nội dung kiến thức phù hợp để tổ chức DH theo hình thức này

- Vì hình thức học tập chủ yếu theo nhóm mà một số kĩ thật tổ chức hoạt

bố chương trình học hiện nay ở phổ thông Do đó, tùy thuộc vào nội dung kiến thức, thời gian học mà lựa chọn tổ chức hoạt động nhóm cho phù hợp

- Đòi hỏi GV phải có trình độ, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng

1.5 Dạy học theo chủ đề trong định hướng phát triển năng lực nhận thức hoá học của học sinh

1.5.1 Khái niệm năng lực

Trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD&ĐT: “NL là khả năng thực hiện thành công HĐ trong một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, NL của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của

cá nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống”[3]

Như vậy có thể hiểu NL là khả năng của chủ thể kết hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính tâm lý cá nhân khác nhau như hứng thú, niềm tin, ý chí… để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định

Biểu hiện của NL là biết sử dụng các nội dung và các kỹ năng trong một tình huống có ý nghĩa chứ không tiếp thu lượng tri thức rời rạc.[13]

1.5.2 Cấu trúc năng lực

Để hình thành và phát triển NL cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng Có nhiều loại NL khác nhau Việc mô tả cấu trúc và các thành phần NL cũng khác nhau Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần sau [11]:

Hình 1.1 Các thành phần cấu trúc của năng lực

Mô hình bốn thành phần NL trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESCO [4]:

Hình 1.2 Mô hình bốn thành phần năng lực phù hợp với bốn trụ cột giáo dục

theo UNESCO [4]

1.5.3 Phân loại năng lực

Trong các chương trình dạy học hiện nay của các nước thuộc khối OECD, NL phân chia thành 2 nhóm chính: NL chung và NL riêng (NL chuyên biệt)

- NL chung: là NL trong một phạm vi rộng, tạo tiền đề và là cơ sở cần thiết

trong nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau NL chung bao gồm:

Hình 1.3 Các năng lực chung [9]

- NL riêng (NL chuyên biệt): là sự kết hợp độc đáo các thuộc tính

chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên môn và là điều kiện cho hoạt động này đạt kết quả tốt

Hai loại NL chung và NL chuyên biệt luôn bổ sung và hỗ trợ cho nhau

1.5.4 Năng lực nhận thức hoá học

NL nhận thức hoá học thuộc loại NL chuyên biệt của môn Hoá học Những năng lực hóa học cần hình thành và phát triển của HS bao gồm các năng lực thành phần sau: Năng lực nhận thức hóa học; năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc

độ hóa học; năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học

Trong đó, năng lực nhận thức hóa học được thể hiện qua khả năng nhận thức được các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hóa học; các dạng năng lượng và bảo toàn năng lượng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hóa hóa học; một số ứng dụng của hóa học trong đời sống và sản xuất [3]

1.6 Thực trạng dạy học theo chủ đề trong Hóa học hữu cơ ở một số trường THPT tại thành phố Đà Nẵng và các tỉnh thành khác

1.6.1 Thực trạng dạy học của giáo viên

Tôi đã tiến hành điều tra thông tin về thực trạng vấn đề sử dụng DHTCĐ trong giảng dạy ở trường THPT hiện nay, với tổng số phiếu điều tra là 50 GV thì tôi thu được một số kết quả như sau:

2 Lý do quý Thầy/Cô chưa dạy học theo chủ đề là:

□ Biết nhưng ngại đổi mới

□ Đã biết đến nhưng chưa hiểu, chưa rõ phải thực hiện như

3 Quý Thầy/Cô dự định áp dụng dạy học chủ đề

Hydrocarbon thơm theo phương pháp nào?

□ Dạy học theo nhóm

□ Dạy học giải quyết vấn đề

□ Dạy học theo phương pháp truyền thống

□ Dạy theo thứ tự riêng lẻ từng phần: Benzene, đồng đẳng

của benzene, một số hydrocarbon thơm khác

□ Dạy tích hợp theo chủ đề phần cấu tạo và tính chất vật lí,

còn tính chất hóa học vẫn dạy riêng lẻ theo từng phần

5 Quý Thầy/Cô đã áp dụng dạy chủ đề Hydrocarbon

thơm theo phương pháp nào?

□ Dạy học theo nhóm

□ Dạy học giải quyết vấn đề

□ Dạy học theo phương pháp truyền thống

Lưu ý: Nếu Thầy/Cô đang dự định/đã dạy học theo chủ đề Hydrocarbon thơm

thì tiếp tục trả lời từ câu 6 đến câu 8

6 Quý Thầy/Cô cần hỗ trợ gì để dạy học theo chủ đề?

□ Sách giáo khoa

□ Tài liệu tham khảo về dạy học chủ đề

□ Phương tiện giảng dạy

7 Theo quý Thầy/Cô, có thể sử dụng dạy học theo chủ đề

phù hợp với nội dung kiến thức nào sau đây:

□ Luyện tập, ôn tập chương

□ Các vấn đề cơ bản của chương trình có mối quan hệ mật

thiết với nhau, có những điểm tương đồng về nội dung

8 Trong dạy học theo chủ đề, để đánh giá năng lực của

học sinh, quý Thầy/Cô dự định sử dụng các hình thức kiểm

tra đánh giá nào dưới đây:

□ Đánh giá thông qua bài kiểm tra (trắc nghiệm tự luận, trắc

GV thực hiện lại chưa nhiều Đa số các GV chưa hiểu, chưa rõ phải thực hiện như thế nào, hoặc đã dạy học theo chủ đề nhưng chỉ tích hợp được phân cấu tạo, tính chất vật lí chứ chưa tích hợp được toàn bộ kiến thức Kết quả khảo sát thấy được

đa phần giáo án chủ yếu vẫn là là nội dung bài học với phương pháp dạy học truyền thống, chưa chú ý sử dụng các phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

1.6.2 Việc học của học sinh

Qua phỏng vấn một số GV hiện đang dạy môn Hóa học lớp 11 ở các trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng, tôi thấy chất lượng giờ dạy Hóa học hữu cơ 11 chiếm

tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứ chưa

có ý thức phát biểu xây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập phần Hydrocarbon thơm nói riêng và Hóa học hữu cơ lớp 11 nói chung

Qua điều tra, quan sát chúng tôi thu được kết quả như sau: Hiện nay các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã áp dụng DHTCĐ vào dạy học phần Hydrocarbon thơm nhưng chưa nhiều Cụ thể, với tổng số phiếu điều tra HS là 70 thì tôi thu được một số kết quả như sau:

%

1 Hiện tại em đã được học các bài trong chương

Hydrocarbon thơm như thế nào?

Giáo viên dạy riêng lẻ các phần như truyền thống:

Benzene, đồng đẳng của benzen, một số hydrocarbon

2 Em có thích tiếp tục được học theo phương pháp truyền

thống – từng bài, từng phần riêng lẻ hay không?

3 Nếu em học chương Hydrocarbon thơm theo từng phần

riêng lẻ thì em có thấy khó khăn gì không?

Chỉ ghi nhớ theo kiểu máy móc không hiểu rõ bản chất

của các nội dung

Nội dung kiến thức rời rạc thiếu tính logic

31.43

27.14

21.43 4.29

4 Em có thích tiếp tục được học theo phương pháp tích hợp

kiến thức thành một chủ đề hay không?

5 Em thấy phương pháp dạy học theo chủ đề có những ưu

điểm gì?

Không phải ngồi chép bài thụ động lượng kiến thức lớn

Dễ làm, dễ học, dễ nhớ vì các kiến thức có tính tương

đồng

Được chủ động tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức

GV tổ chức nhiều hoạt động tích cực, tăng hứng thú

Được hợp tác với nhau: Phát huy sở trường và năng lực

Ý kiến khác 2 2.86

Nhận xét:

Qua khảo sát cho thấy dạy học theo chủ đề trong chương Hydrocarbon thơm vẫn còn nhiều hạn chế Việc đa số GV vẫn còn dạy các phần riêng lẻ benzene, đồng đẳng của benzene, một số hydrocarbon thơm khác đã tạo nhiều khó khăn cho HS khi tiếp thu kiến thứ Ngoài ra, ở một số lớp khi giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… thì lớp học trở nên trầm, ít học sinh phát biểu xây dựng bài Ngược lại, có số lượng lớn HS thích học khi tích hợp kiến thức thành một chủ đề và có những nhận xét tích cực khi học theo chủ đề Khi GV sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực như: Thảo luận nhóm, phiếu học tập, sử dụng phương tiện trực quan… cùng với những câu hỏi tìm tòi, kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hơn, các em tích cực phát biểu xây dựng bài

Như vậy, việc đưa ra các biện pháp, công cụ nhằm hỗ trợ GV trong việc dạy học theo chủ đề cũng như tổ chức các hoạt động tích cực phát triển các năng lực cho

HS là vấn đề cấp thiết trong giáo dục hiện nay

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN HYDROCARBON THƠM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC HOÁ HỌC CỦA HỌC SINH

2.1 Vị trí, đặc điểm cấu trúc nội dung và các thành phần kiến thức cơ bản của chủ đề Hydrocarbon thơm

Chủ đề Hydrocarbon thơm thuộc chương trình môn Hoá học 2018, lớp 11 phần hoá hữu cơ

Nội dung chủ đề Hydrocarbon thơm gồm các phần: Công thức cấu tạo, đồng đẳng và đồng phân, danh pháp, tính chất vật lí, tính chất hoá học, điều chế và ứng dụng

I Công thức cấu tạo

Arene, bao gồm benzene và đồng đẳng của nó, hydrocarbon thơm nhiều nhân,

là những hợp chất hữu cơ có chứa một hay nhiều vòng benzene trong cấu tạo phân

tử

Ngoài ra, nếu thay thế nguyên tử hydrogen trong vòng benzene bởi gốc hydrocarbon

no thì thu được các alkylbenzene

II Đồng đẳng, đồng phân

1) Đồng đẳng

- Dãy đồng đẳng của benzene là các alkylbenzene

- CTPT chung của dãy đồng đẳng của benzene là C n H 2n-6

2) Đồng phân

- Là các chất có cùng CTPT nhưng khác nhau về CTCT, dẫn đến tính chất hoá học khác nhau

III Danh pháp

Tên các nhóm alkyl+benzene

IV Tính chất hóa học

- Các phản ứng của vòng benzene

- Các phản ứng nếu thay H của vòng benzene bằng gốc hydrocarbon no

- Các phản ứng nếu thay nguyên tử H của vòng benzene bằng gốc hydrocarbon không no

VI Điều chế

- Điều chế benzene từ acetylene

- Phương pháp vôi tôi xút

Bước 2: Xác định nội dung chính của chủ đề

Để xác định nội dung kiến thức của chủ đề, GV cần nghiên cứu sách giáo khoa và từ các bài học kết hợp với các câu hỏi khái quát, căn cứ chuẩn kiến thức để xác định những nội dung HS cần được học trong mỗi chủ đề

Bước 3: Mục tiêu của chủ đề

- Về kiến thức cần bám chặt vào các câu hỏi khái quát

- Về kĩ năng cần nhấn mạnh các nhóm kĩ năng như tư duy, kĩ năng khoa học

2 - Hđ 1: ………

- Hđ 2: ………

- Tổ chức dạy học chi tiết

Hoạt động dạy học: Đối với chủ đề là một bài dạy với thời lượng là 1 tiết (45 phút) hoặc nhiều tiết (bài có nhiều nội dung) GV thiết kế hoạt động dạy học tương tự hoạt động dạy học trong các giáo án theo quy định hiện hành như sau:

Hoạt động 1: Nội dung 1

………

Nhiệm vụ a, b, c

……… Hoạt động 2: Nội dung 2

………

Nhiệm vụ a, b, c

……… Hoạt động 3: Nội dung 3

………

Nhiệm vụ a, b, c

………

Bước 5: Kiểm tra đánh giá

- Kiểm tra đánh giá được diễn ra thường xuyên trong suốt quá trình tổ chức dạy học chủ đề, sản phẩm đánh giá đa dạng Đánh giá tập trung vào 2 đối tượng chính

là đánh giá chất lượng lĩnh hội tri thức của HS thông qua các câu hỏi và bài kiểm tra

và đánh giá NL của HS thông qua phiếu đánh giá

2.2.2 Các yêu cầu cần đạt trong dạy học chủ đề Hydrocarbon thơm

Trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể [3], các yêu cầu về chủ đề

Hydrocarbon thơm (Hoá học 11- THPT) được trình bày trong bảng 2.1:

Bảng 2.1 Các yêu cầu cần đạt trong chủ đề

Hydrocarbon thơm

- Nêu được khái niệm về arene

- Viết được công thức và gọi được tên của một số arene (benzene, toluene, xylene, styrene, naphthalene)

- Trình bày được đặc điểm về tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên

- Thực hiện được (hoặc quan sát qua video hoặc qua mô tả) thí nghiệm nitro hoá benzene, cộng chlorine vào benzene, oxi hoá benzene và toluene bằng dung dịch KMnO4; mô tả các hiện tượng thí nghiệm và giải thích được tính chất hoá học của arene

- Trình bày được ứng dụng của arene và đưa ra được cách ứng

xử thích hợp đối với việc sử dụng arene trong việc bảo vệ sức khoẻ con người và môi trường

- Trình bày được phương pháp điều chế arene trong công nghiệp (từ nguồn hydrocarbon thiên nhiên, từ phản ứng reforming)

2.3 Lập kế hoạch dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm

2.3.1 Kế hoạch dạy học theo chủ đề

Sau khi xác định được chủ đề dạy học, GV lập bản kế hoạch DHTCĐ Đây

là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo cho sự thành công của quá trình dạy học Mỗi giáo án DHTCĐ có thể có cấu trúc sau:

TÊN CHỦ ĐỀ

I Mục tiêu bài học

II Thiết bị dạy học và học liệu

III Tiến trình dạy học

2.3.2 Thiết kế kế hoạch dạy học theo chủ đề trong dạy học phần Hydrocarbon thơm

TÊN CHỦ ĐỀ: HYDROCARBON THƠM (ARENE)

Môn học: Hóa học; lớp: 11 Thời gian thực hiện: 4 tiết

- (3) Năng lực giao tiếp và hợp tác: HS được phân nhóm để giải quyết các nhiệm

vụ, từ đó rèn luyện khả năng hợp tác nhóm với các bạn trong lớp HS được rèn luyện khả năng giao tiếp thông qua hoạt động nhận xét ý kiến, đưa ra quan điểm, thắc mắc của bản thân

2 Năng lực hóa học

2.1 Năng lực nhận thức hoá học

- (4) Nêu được định nghĩa về benzene, arene

- (5) Nêu được đặc điểm cấu tạo phân tử của vòng benzene

- (6) Xác định được đồng đẳng, đồng phân của benzene

- (7) Nêu được cách gọi tên arene

- (8) Trình bày được tính chất vật lý, tính chất hóa học của benzene và đồng đẳng của benzene (toluene); một số arene khác (styrene, naphtalene)

- (9) Trình bày được phương pháp điều chế và ứng dụng của arene

2.2 Tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hoá học

- (10) Kể tên được một số hợp chất chứa arene trong thực tiễn

2.3 Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học

- (11) Quan sát, mô tả, giải thích được hiện tượng thí nghiệm

- (12) Trình bày được các cách ứng xử thích hợp đối với việc sử dụng arene trong việc bảo vệ sức khoẻ con người và môi trường

3 Phẩm chất

- (14) Chăm chỉ: Kiên trì, tỉ mỉ, cẩn thận trong quá trình học, tích cực tìm tòi và sáng tạo nhiệm vụ học tập của nhóm, cá nhân do GV đưa ra

- (15) Trung thực: Khách quan, trung thực, thật thà Không sử dụng phương tiện

hỗ trợ như điện thoại, sách hướng dẫn nếu không được sự cho phép trong quá trình làm việc nhóm

- (16) Trách nhiệm: Có trách nhiệm khi làm việc tập thể

II Thiết bị dạy học và học liệu

- Máy tính, thiết bị trình chiếu

- Giáo án, bài giảng PowerPoint

- Thiết bị điện tử (điện thoại) thực hiện nhiệm vụ trên lớp

III Tiến trình dạy học

1 Hoạt động 1: Mở đầu (tiết 1)

- GV tổ chức trò chơi giúp HS ôn lại các kiến thức cũ

- GV cho HS xem video về “Ai đã tìm ra benzene ?”

Tổ chức hoạt động:

- GV chia lớp thành 8 nhóm

HS nhận và tiến hành ghép cách mảnh giấy sao cho

đuôi của mảnh giấy này là câu hỏi tương ứng với

đáp án của đầu mảnh giấy kia

- Mẫu câu hỏi và đáp án sau khi ghép giấy:

Câu 1: Phản ứng đặc trưng của hydrocarbon no là

gì?

Câu 2: So sánh chiều dài của các liên kết đơn, liên

kết đôi, liên kết ba trong phân tử hợp chất hữu cơ

Câu 3: Viết PTHH và nêu hiện tượng khi cho

acetylene phản ứng với AgNO3

Câu 4: Phản ứng đặc trưng của hydrocarbon

không no là gì?

Câu 5: Cho dãy chuyển hóa sau:

Tên của chất E là gì?

Câu 6: Cao su Bu-Na được điều chế từ chất gì và

thông qua phản ứng nào?

- - Thông qua sản phẩm sau khi ghép của HS, GV

cho HS xem video về “Ai đã tìm ra benzene ?”

- HS trả lời câu hỏi trong trò chơi và tiến hành ghép các mảnh giấy

- HS chú ý xem video

(Link video:

https://www.youtube.com/watch?v=dzuuNgcchGQ

)

- Sau khi xem video, GV đặt ra cho HS một số câu

hỏi và yêu cầu HS trả lời:

+ Ai là người đầu tiên tách chiết thành công

benzen?

+ Nhà hóa học Kekule đã có giấc mơ như thế nào

để tìm ra được công thức cấu tạo của benzen?

+ Năm 1931, Linus Pauling đã đưa ra công thức

cấu tạo của benzen như thế nào?

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

2.1 Hoạt động 2.1: Công thức cấu tạo

Hoạt động 2.1 : Công thức cấu tạo

Thời gian: 10 phút

Mục tiêu: (1), (2), (3), (4), (5), (14), (15), (16)

Nội dung:

- GV giới thiệu cho HS về cấu trúc của vòng benzene và đặc điểm các liên kết trong

vòng benzene, từ đó giới thiệu về Arene

Tổ chức hoạt động:

- GV cho HS quan sát hình ảnh vòng benzene trong

không gian

- GV cho học sinh tiến hành quan sát và thảo luận

theo kỹ thuật “khăn trải bàn” nêu các đặc điểm của

cấu tạo phân tử benzene

- GV yêu cầu đại diện nhóm trá lời câu hỏi, các nhóm

khác nhận xét

- GV nhận xét và kết luận

- GV đặt vấn đề: Theo công thức này, phân tử

benzene có 3 liên kết đôi xen kẽ với 3 liên kết đơn

Như vậy, 6 liên kết trong phân tử benzene phải có độ

- HS chú ý quan sát

- HS thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

dài khác nhau Tuy nhiên, theo phân tích quang phổ

thì góc liên kết giữa các nguyên tử trong benzene

đều là 120 độ, các liên kết C-C đều dài như nhau

(140 pm) Vậy nguyên nhân là gì?

- GV cho HS thảo luận nhóm

- GV gợi ý HS dùng thuyết lai hóa đã học ở phần

“liên kết hóa học” lớp 10 để giải thích

- GV cho đại diện mỗi nhóm trả lời và các nhóm còn

lại nhận xét

- GV nhận xét và kết luận:

Trong phân tử benzene, 6 nguyên tử C ở trạng thái

lai hoá sp 2 liên kết với nhau và với các nguyên tử H

thành mặt phẳng phân tử benzene 6 obital p của 6

nguyên tử C xen phủ bên với nhau vuông góc với mặt

phẳng, không chỉ liên kết thành cặp mà còn liên kết

với nhau thành hệ liên hợp, tạo thành obital π chung

cho cả vòng benzene

Để thể hiện cấu tạo của benzene, ngày nay người

ta dùng một trong hai công thức cấu tạo sau:

- GV yêu cầu HS suy nghĩ rút ra định nghĩa về

- HS rút ra định nghĩa

Arene, bao gồm benzene và đồng đẳng của nó,

hydrocarbon thơm nhiều nhân, là những hợp chất

hữu cơ có chứa một hay nhiều vòng benzene trong

cấu tạo phân tử

Ngoài ra, nếu thay thế nguyên tử hydro trong vòng

benzene bởi gốc hydrocarbon no thì thu được các

alkylbenzene

- GV vẽ ví dụ cho HS một số alkylbenzene như:

toluene, xylene (3 vị trí o, m, p), cumene,

ethylbenzene,…

Dự kiến sản phẩm của HS:

Đặc điểm cấu tạo phân tử benzene:

+ Các nguyên tử nằm trên một mặt phẳng

+ Hình dạng phân tử là hình lục giác đều

+ Các loại liên kết có trong phân tử benzene là liên kết đôi và liên kết đơn + Đặc điểm của liên kết: Độ dài bằng nhau, độ bền như nhau (hoặc HS trả lời liên kết đôi bền hơn liên kết đơn)

- GV cho HS tìm CTPT chung của dãy đồng đẳng của benzene

- GV cho HS viết các đồng phân arene ứng với CTPT C8H10 , C9H12

Tổ chức hoạt động:

1) Đồng đẳng

- GV yêu cầu HS nhắc lại khái niệm đồng đẳng

- Gv kết luận: Như vậy, dãy đồng đẳng của benzene

là các alkylbenzene

- HS phát biểu nhắc lại khái niệm đồng phân

- GV đặt vấn đề: Benzene có CTPT là C6H6 Dựa vào

khái niệm đồng đẳng đã học, CTPT chung của dãy

đồng đẳng của benzene là gì?

- GV cho HS thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

- GV cho đại diện mỗi nhóm trả lời và các nhóm còn

- GV yêu cầu HS nhắc lại khái niệm đồng phân

- GV cho đại diện các nhóm bốc thăm nhận các mảnh

- HS cử đại diện nhóm lên nhận bài tập

- HS thảo luận nhóm hoàn thành bài tập

- HS trình bày sản phẩm, nhận xét, bổ sung

Dự kiến sản phẩm của HS:

- C8H10 có 4 đồng phân arene:

- C9H12 có 8 đồng phân arene:

- GV giới thiệu cho HS cách đọc tên của arene

- Thông qua cách đọc tên của arene, HS luyện tập gọi tên một số arene thông qua bài tập nhóm của GV

Tổ chức hoạt động:

- GV hướng dẫn cho HS về cách đọc tên arene

Tên các nhóm alkyl+benzene

+Cách đánh số: Đánh số các nguyên tử carbon của

vòng benzene sao cho tổng chỉ số trong tên gọi là nhỏ

nhất Các nhóm thế được gọi theo thứ tự chữ cái đầu

- HS thảo luận nhóm hoàn thành bài tập

+ Nhóm 3+4:

+ Nhóm 5+6:

+ Nhóm 7+8:

- Trong 2 nhóm chung đề nhóm nào nhanh hơn sẽ được

lên bảng viết câu trả lời, nhóm còn lại nhận xét

- GV giới thiệu một số tên Arene khác:

- HS lắng nghe và ghi chép

- GV cho học sinh quan sát một số hợp chất

hydrocarbon thơm (có thể dùng hóa chất trong phòng

thí nghiệm hoặc thông qua hình ảnh, video)

- HS chú ý quan sát