Tiểu luận cơ sở văn hóa việt nam đề tài kiến trúc văn hóa nhà rông tây nguyên gia lai

Nhà Rông Gia Lai - Niềm đam mê, yêu thích về kiến trúc nhà Rông:Nhắc đến vùng Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng, ngoài những phong cảnh thiên thiên hữu tình thì người dân Gia La

ĐẠI HỌC QUỐC TẾ HỒNG BÀNG

Khoa Khoa Học Xã Hội

TIỂU LUẬN KẾT THÚC MÔN

MÔN HỌC:

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐỀ TÀI:

KIẾN TRÚC VĂN HÓA NHÀ RÔNG TÂY NGUYÊN-GIA

LAI

Giáo viên hướng dẫn:

Nguyễn Văn Kha

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Quỳnh Như

Mã sinh viên: 2216100002 Lớp hành chính: Tâm Lý Học - PS22DH-PS1

THÁNG 01 NĂM 2023

MỤC LỤC:

I Giới thiệu:

1.1 Giới thiệu sơ lược về tỉnh Gia Lai

1.2 Lý do chọn “Nhà Rông Gia Lai” làm đề tài.

II Nội dung :

2.1 Lịch sử Nhà Rông Gia Lai.

2.2 Đặc điểm Nhà Rông Gia Lai

A Cấu trúc Nhà Rông

B Quá trình xây dựng Nhà Rông

2.3 Biểu tượng và Văn hóa nhà Rông Gia Lai

2.4 Bảo tồn và phát huy giá trị nhà Rông Gia Lai 3.1 Bảo tồn và phát triển, phục dựng nhà Rông Gia Lai

3.2 Quảng bá ngành du lịch tham quan Nhà Rông

I Giới thiệu

1.1 Sơ lược về tỉnh Gia Lai:

Gia Lai một tỉnh thuộc Tây Nguyên Việt Nam, có diện tích lớn thứ hai của Việt Nam, xuất phát từ người Jarai, một trong những nhóm bản địa địa

phương Ở thời điểm bây giờ dân địa phương vẫn dùng cách gọi Jarai thay vì Gia Lai.

Vì được thiên nhiên ưu ái nên khí hậu ở Gia Lai tương đối

ôn hoà, mát mẻ cùng với đó còn kết hợp với những phong cản hữu tình giúp cho ngành

du lịch của Gia Lai trở nên phong phú, đa dạng với núi rừng, cảnh quan tự nhiên và nhân tạo Rừng nguyên sinh nơi đây có hệ thống động thực vật, ghềnh thác, suối, hồ như Biển Hồ là một thắng cảnh nổi tiếng Ngoài ra

có chùa Minh Thành (Gia Lai) Di tích Đền tưởng niệm liệt sỹ và Tượng đài Chiến thắng Đak Pơ tại huyện Đak

Pơ - nơi tưởng niệm các liệt

sỹ hi sinh trong trận đánh Đak

Pơ. 

Wikipedia (2023) Gia Lai [online]

Available at:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Lai [Accessed 16 Jan 2023].

1.2 Nhà Rông Gia Lai - Niềm đam mê, yêu thích về kiến trúc nhà Rông:

Nhắc đến vùng Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng, ngoài

những phong cảnh thiên thiên hữu tình thì người dân Gia Lai còn tự hào

về kiến trúc Nhà Rông, một biểu tượng cho vùng đất Tây Nguyên, cũng

Hiện nay Nhà Rông đang được Nhà Nước và chính quyền cổ vũ, phát huy người dân bảo tồn “Di sản văn hóa đặc trưng” này Trích từ tờ báo Gia Lai Online:”Trong kho tàng di sản văn hóa của cộng đồng dân tộc Bắc Tây Nguyên, nhà rông là công trình có giá trị cao về nghệ thuật kiến trúc.” (Gia Lai Online, 2021)

Nhà Rông chính là tinh túy, sáng tạo trong tư duy thiết kế mà cha ông ta

đã để lại và tạo dựng lên từ những di sản như Nhà Rông Tây Nguyên - Gia Lai đã truyền cảm hứng cho thế hệ ngày nay thừa hưởng, bảo vệ và còn có thể “mặc lên” cho nét truyền thống một bản vẽ mới hiện đại

nhưng vẫn giữ được tinh thần vốn có

Vẻ đẹp kiến trúc Nhà Rông Gia Lai không chỉ là biểu tượng của lịch sử mà còn là văn hoá, tinh tuý của người dân tộc vùng đó, mà cho đến bây giờ, nó luôn là nguồn cảm hứng sáng tạo và được giới trẻ, các kiến trúc sư quan tâm lấy nó như khuôn mẫu để hình thành lên những ngôi nhà mang hơi hướng hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc của Nhà Rông

Với con người

sự sáng tạo là vô hạn, cùng với khả năng riêng sẵn có được trong bộ Gene, người kiến trúc

sư đã có thể kết hợp giữa di sản bảo tồn nhà Rông cùng kiến trúc tiêu biểu của Đà Lạt là trường Cao đẳng Sư Phạm

Đà Lạt tạo nên một tổ ấm cho gia đình hiện đại nhưng vẫn muốn lưu lại văn hoá kiến trúc dân tộc trong chính bản vẽ và căn nhà

Đây chính là ngôi nhà của cặp vợ chồng người Việt Nam Họ mong muốn ngôi nhà của mình vừa hiện đại nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc văn hoá truyền thống của nhà Rông và cộng hưởng với kiến trúc của Pháp

là trường Cao Đẳng Sư Phạm Đà Lạt.

Nhìn từ phía ngoài, ngôi nhà đã thể hiện được những nét đặc trưng của hai công trình này qua mái nhọn và tường gạch Phần mái nhọn được lấy cảm hứng từ khuôn nhà Rông, còn phần gạch được lắp theo kiến trúc của trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt.

Tạp Chí Kiến Trúc (2021) Công trình lấy cảm hứng từ nhà rông kết hợp kiến trúc Pháp của vợ chồng 9x [online] Available at:

https://www.tapchikientruc.com.vn/tac-gia-tac-pham/cong-trinh-lay-cam-hung-tu-nha-rong-ket-hop-kien-truc-phap-cua-vo-chong-9x.html [Accessed 17 Jan 2023].

II Nội dung:

2.1 Lịch sử nhà Rông Gia Lai:

Nói đến nhà Rông Gia Lai người ta thường nhắc đến làng Kon Sơ Lăl Nằm ở

phía Đông Bắc tỉnh Gia Lai, cách Pleiku khoảng hơn 50km, huyện Chư Pah Trong văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Tây Nguyên, nhà rông có vị trí đặc biệt quan trọng Cũng giống như các buôn làng khác, nhà rông Kon So Lăl là nơi tôn nghiêm nhất làng, mang ý nghĩa tâm linh, là nơi sinh hoạt văn hóa của người dân, nơi tổ chức lễ Tết, hội làng, cồng chiêng

Không phải dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có nhà

rông. Công trình kiến trúc đặc

trưng này xuất hiện nhiều tại các buôn làng người dân tộc khu vực phía bắc Tây Nguyên, đặc biệt ở hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum Phía nam Tây Nguyên từ Ðắk Lắk trở vào, nhà rông xuất hiện thưa thớt dần Đồng bào ở khu vực này thường làm nhà dài mang ý nghĩa cộng đồng Cùng thuộc dân tộc Gia Rai ở phía bắc Tây Nguyên nhưng nhóm đồng bào Gia Rai Chor và Gia Rai Mthur không xây dựng nhà rông, chỉ có ở nhóm đồng bào Gia Rai trên cao nguyên Pleiku và người Bana mới làm kiểu nhà này

2.2 Đặc điểm Nhà Rông:

A Cấu trúc-Kết cấu Nhà Rông:

Kiến trúc nhà rông ở mỗi dân tộc, mỗi buôn làng vùng Bắc Tây Nguyên có nhiều nét tương đồng và dị biệt, nhưng mục đích và tín ngưỡng trong thực thể kiến trúc cộng đồng này thì giống nhau Tất cả nhà rông của các dân tộc trong vùng đều được thiết kế theo kiểu nhà sàn và sử dụng vật liệu tại chỗ như: tranh, tre, nứa và gỗ rừng

● Nhà Rông gồm 10 - 14 cột, trong đó có 8 cột chính và 2 - 6 cột phụ Các cột được liên kết dưới dạng cột kèo.

● Cầu thang có hình dạng khác nhau: hình quả bầu đựng nước (nhà Rông dân

tộc Gia Rai) hoặc hình núm cồng chiêng (nhà Rông dân tộc Gia Rai), hình

ngọn cây sấu (nhà Rông dân tộc Ba Na) Nhưng dù hình dạng nào thì cầu thang

cũng được đẽo từ 7 đến 9 bậc.

● Sàn và các nan của nhà Rông được làm từ các tấm phên tre, nứa, nứa.

● Mái nhà có hai loại được chia thành mái chính và mái phụ.

Những ngày lễ hội:giữa nhà rông, người làng còn dựng cột rượu thiêng, chạm khắc hình mặt trời và sao tám cánh, nối liền là hàng cây buộc vào các cột thấp hơn theo chiều dài và

để các ghè rượu cần hai bên Không gian trước và sau nhà rông được để trống, rộng rãi là nơi sinh hoạt cộng đồng trong các mùa lễ hội.

B Xây dựng Nhà Rông:

Hướng nhà sẽ được chia thành hai hướng chính và vẫn còn được người Tây Nguyên sử dụng trong quá trình lập nhà đến nay:

● Hướng Bắc hoặc Nam: tránh ánh nắng gay gắt và đón gió mát

● Hướng Đông hoặc Tây: đón nắng ban mai, mặt trời chiếu vào, giúp xua tan mùi hôi

Nhà Rông được dựng trên những cột cây to, thường là tám cột bằng cây đại thụ, thẳng, chắc, mái nhọn lợp bằng lá cỏ tranh, phơi kỹ cho đến khi khô vàng

Kỹ thuật xây Nhà Rông :trước khi xây dựng Nhà Rông, các nghệ nhân thời xưa không quan trọng kích thước chiều cao hay số lượng cột Điều họ quan tâm ở đây chính là chiều dài của căn nhà và từ đó suy ra những số liệu tính toán cụ thể

Công cụ đơn giản : rìu, xà để xây dựng, mang vẻ mộc mạc, thô ráp nhưng lại ẩn chứa sự tinh tế, hài hòa một cách tự nhiên.

2.3 Biểu tượng và văn hóa Nhà Rông:

Biểu tượng:

Đối với cộng đồng các dân tộc Jarai,

Bana, thì “Dân tộc – Làng – Nhà

Rông” là mối quan hệ không thể tách

rời, cũng như làng của người Kinh gắn

với cây đa, bến nước, sân đình Nhà

Rông hùng vĩ vươn lên bầu trời biểu

hiện sức mạnh của một cộng đồng

làng, thể hiện tinh thần thượng võ, đầy

uy quyền, như là chế ngự không gian

và thời gian để khẳng định chủ quyền,

lãnh địa của làng

Văn Hóa:

Nhà Rông là nơi thực thi các luật tục, nơi

tiếp khách, nơi diễn ra các sự kiện trọng

đại của buôn làng, nơi già làng tập hợp

dân làng để bàn luận những việc quan

trọng của buôn làng, của đất nước Đây

cũng là nơi thể hiện các lễ hội tâm linh

cộng đồng và là nơi các thế hệ nghệ nhân

già truyền đạt lại cho thế hệ trẻ những giá

trị văn hóa truyền thống Ngoài ra, nhà

Rông còn là nơi lưu giữ các hiện vật

truyền thống: cồng, chiêng, trống, vũ khí, đầu các con vật hiến sinh trong các ngày lễ.

Một số làng cổ khác trên vùng cực Bắc Tây Nguyên, Nhà Rông là nơi diễn ra lễ hội truyền thống như mừng lúa mới, đâm trâu… được diễn ra hàng năm

Cổng Thông Tin Điện Tử Thành Phố Pleiku (2015) Nhà rông – Tâm linh của người Tây nguyên [online] Available

at:http://pleiku.gialai.gov.vn/TIN-TUC/Van-hoa-Xa-hoi/Nha-rong-%E2%80%93-Tam-linh-cua-nguoi-Tay-nguyen.aspx [Accessed 17 Jan 2023].

2.4 Bảo tồn và phát huy giá trị nhà Rông Gia Lai

Nhà Rông là một thiết chế văn hóa tiêu biểu, độc đáo có ý nghĩa quan trọng trong văn hóa tinh thần, trong đời sống xã hội và trong tín ngưỡng, tâm linh của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên

Tuy mỗi dân tộc, mỗi buôn làng ở Bắc Tây Nguyên có kiểu cấu trúc, trang trí nhà rông khác nhau nhưng có sự giao thoa, tiếp cận văn hóa giữa các tộc người với nhau, kể cả việc học hỏi về kỹ thuật dựng nhà rông hay mỹ thuật trang trí bên ngoài cũng như bên trong ngôi nhà làng của họ Dù có những dị biệt về hình dáng, cấu trúc, trang trí nhà rông ở mỗi dân tộc nhưng tất cả đều mang vẻ đẹp độc đáo tạo nên dấu ấn riêng của các buôn làng vùng Bắc Tây Nguyên

Bảo tồn và giữ gìn được Nhà Rông, giữ được "trái tim" của làng, nơi chưa đựng những huyền thoại trong sử thi cổ, cũng là nơi nhen nhóm lửa sáng tạo những

"huyền thoại mới"

Cổng Thông Tin Điện Tử Thành Phố Pleiku (2015) Nhà rông – Tâm linh của người Tây nguyên [online] Available

at:http://pleiku.gialai.gov.vn/TIN-TUC/Van-hoa-Xa-hoi/Nha-rong-%E2%80%93-Tam-linh-cua-nguoi-Tay-nguyen.aspx [Accessed 17 Jan 2023].

3 Bảo tồn và phát triển, phục dựng Nhà Rông:

Như đã nói Nhà Rông chính là di sản chung của vùng Tây Nguyên, nhưng ở mỗi vùng mỗi làng thì Nhà Rông mang một màu sắc, một vẻ khác nhau Với Gia Lai, Nhà Rông chính là biểu tượng tự hào nhất không chỉ của những dân tộc Jarai, Bana hay dân tộc Kinh

Vào năm 2015 sau trận sét đánh cháy làng Kon Sơ Lal, ngôi làng 100 tuổi chỉ còn lại những mảnh tro tàn, người dân phải di tản sang một khu vực khác để tái định cư Từ đó chính quyền, người dân càng ý thức nâng cao về việc “Bảo tồn một di sản và trùng tu” là một việc cần có sự chung tay bảo vệ của cả một cộng đồng, không chỉ có làng mà còn có

cả Ủy ban Nhân Dân Tỉnh phối hợp

ngôi làng cũ luôn là “trái tim, là tâm hồn” của họ Đó là nơi đầu tiên họ được sinh ra

và lớn lên, họ tìm thấy ở đó những gì thiết thân nhất, gần gũi nhất Nơi đó, tâm hồn của người Ba Na đã thấm đẫm văn hóa dân tộc mình

Sau sự cố về thiên nhiên năm đó, làng Kon Sơ Lal ở Gia Lai đã dành một năm để phục dựng lại ngôi làng Với người dân Ba na Làng “không có nhà rông như nhà không có bếp, như buổi sáng không có tiếng gà gáy, như ban ngày không có ánh mặt trời! Làng mình phải dựng lại nhà rông mới thôi!”.

Dân làng Kon Sơ Lăl đã bỏ ra 1 năm để chuẩn bị nguyên vật liệu Từ số tiền vài chục triệu đồng gom nhặt được sau khi bán đi những thứ còn lại của vụ hỏa hoạn cộng với vật liệu, ngày công, tiền mặt dân làng đóng góp, giữa tháng 4 năm 2017, già làng chỉ đạo dân làng khởi công xây dựng nhà rông mới Già làng trực tiếp hướng dẫn, chỉ đạo những người thợ làng thiết kế từng góc cột, góc kèo, từng nan mây, từng hoa văn giống hệt như nhà rông cũ…

Dù đã mất đi những ngôi nhà Rông trị giá 100 năm tuổi nhưng linh hồn, tinh thần, vẻ đẹp, văn hóa của Nhà Rông làng Kon Sơ Lal vẫn luôn hiện diện và chưa bao giờ mất đi dù có trải qua trăm

năm nữa Với những già làng, chính thế hệ sau này sẽ là người giữ gìn và bảo tồn Nhà Rông “Trái tim của làng”.

Báo Dân Tộc Và Phát Triển (2021) Phục dựng lại ‘Người khổng lồ’ giữa rừng xanh [online] Available

at:https://baodantoc.vn/phuc-dung-lai-nguoi-khong-lo-giua-rung-xanh-1633074475224.htm [Accessed 17 Jan 2023].

3.2 Quảng bá ngành du lịch tham quan Nhà Rông:

Ngày nay chính quyền địa phương Gia Lai vẫn luôn mở rộng và đẩy mạnh phát triển ngành du lịch với mong muốn được dẫn những vị khách du lịch trong nước và quốc tế tham dự các lễ hội văn hóa truyển thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc vùng Tây Nguyên cũng như tham quan những di sản văn hóa đặc trưng Giới thiệu cho mọi người cùng chiêm ngắm kiến trúc “Nhà Rông” độc đáo, mang tính

mỹ thuật, ký thuật thiết kế xây dựng từ ngày xưa, để từ đó biết thêm được kiến thức, nét văn hóa của người dân tộc bản địa thông qua những biểu tượng, hình ảnh, được thể hiện trên Nhà Rông

Nguồn trích dẫn tư liệu và Hình Ảnh:

Báo Dân Tộc Và Phát Triển (2021) Phục dựng lại ‘Người khổng lồ’ giữa rừng xanh [online]

Available at:

https://baodantoc.vn/phuc-dung-lai-nguoi-khong-lo-giua-rung-xanh-1633074475224.htm [Accessed 17 Jan 2023].

CHUYÊN TRANG CỦA TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ BẤT ĐỘNG SẢN VIỆT NAM (2021) Kiến trúc nhà rông tây Nguyên - Độc đáo và ý nghĩa [online] Available at:

https://dothi.reatimes.vn/tin-tuc-bat-dong-san/kien-truc-nha-rong-tay-nguyen-109225.html [Accessed 17 Jan 2023].

Cổng Thông Tin Điện Tử Thành Phố Pleiku (2015) Nhà rông – Tâm linh của người Tây nguyên

[online] Available at:

http://pleiku.gialai.gov.vn/TIN-TUC/Van-hoa-Xa-hoi/Nha-rong-%E2%80%93-Tam-linh-cua-nguoi-Tay-nguyen.aspx [Accessed 17 Jan 2023].

Dân Trí (2022) Lưu giữ hơn 100 nhà rông với họa tiết kỳ lạ của người Ba Na [online] Available at:

https://dantri.com.vn/van-hoa/luu-giu-hon-100-nha-rong-voi-hoa-tiet-ky-la-cua-nguoi-ba-na-20221008234210830.htm [Accessed 17 Jan 2023].

Gia Lai Online (2021) Nhà rông qua ảnh tư liệu [online] Available at:

https://baogialai.com.vn/channel/12382/202106/nha-rong-qua-anh-tu-lieu-5741164/ [Accessed 17 Jan 2023].

Tạp Chí Kiến Trúc (2021) Công trình lấy cảm hứng từ nhà rông kết hợp kiến trúc Pháp của vợ chồng 9x [online] Available at:

https://www.tapchikientruc.com.vn/tac-gia-tac-pham/cong-trinh-lay-cam-hung-tu-nha-rong-ket-hop-kien-truc-phap-cua-vo-chong-9x.html [Accessed 17 Jan 2023].

Trang Tin Điện Tử Đảng Bộ Tỉnh Gia Lai (2021) Độc đáo kiến trúc nhà rông vùng Bắc Tây

Nguyên [online] Available at:

https://tinhuygialai.org.vn/tintuc/doc-dao-kien-truc-nha-rong-vung-bac-tay-nguyen/vi-VN-43278-351.html.

Wikipedia (2023) Gia Lai [online] Available at: https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Lai [Accessed 16

Jan 2023].