LUẬN ÁN TIẾN SĨ: NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐỊA CHẤN NÔNG PHÂN GIẢI CAO ĐỂ KHẢO SÁT ĐỊA CHẤT CÁC TẦNG NÔNG VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KIẾN TẠO, MAGMA TRẺ Ở VÙNG BIỂN MIỀN TRUNG VIỆT NAM potx

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu áp dụng có hiệu quả phương pháp ĐCNPGC và minh giải địa chấn địa tầng trên cơ sở địa tầng phân tập nhằm xác định đặc điểm địa tầng và các đặc điểm hoạt đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT

DƯƠNG QUỐC HƯNG

NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐỊA CHẤN NÔNG

PHÂN GIẢI CAO ĐỂ KHẢO SÁT ĐỊA CHẤT CÁC TẦNG

NÔNG VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KIẾN TẠO, MAGMA TRẺ

Ở VÙNG BIỂN MIỀN TRUNG VIỆT NAM

Chuyên ngành: Địa vật lý

Mã số: 62.44.61.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA CHẤT

HÀ NỘI - 2012

Công trình được hoàn thành tại Bộ môn Địa vật lý Khoa Dầu khí - Trường Đại học Mỏ - Địa chất

Người hướng dẫn khoa học:

GS TSKH Mai Thanh Tân

Trường Đại học Mỏ - Địa chất

Phản biện 1: PGS TS Đỗ Đức Thanh

Trường Đại học Khoa học tự nhiên Đại học Quốc gia Hà nội

Phản biện 2: TS Đỗ Tử Chung

Trung tâm Địa chất - Khoáng sản biển

Bộ Tài nguyên - Môi trường

Phản biện 3: TS Nguyễn Thế Hùng

Viện Dầu khí Việt nam

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp Trường, họp tại Trường ĐH Mỏ - Địa chất, Đông Ngạc, Từ Liêm, Hà Nội

Vào hồi………ngày……tháng…… năm 2012

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia Hà Nội hoặc Thư viện trường Đại học Mỏ - Địa chất

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài

Ngoài các đặc điểm chung của đới thềm lục địa Việt Nam khu vực

biển miền Trung có những đặc trưng riêng biệt Trong những năm

gần đây, các nghiên cứu địa chất Pliocen - Đệ tứ khu vực này đã

được quan tâm và đã có nhiều kết quả đáng kể Tuy nhiên, còn nhiều

vấn đề cần nghiên cứu một cách đầy đủ hơn như xác định chính xác

bề dày và phân chia chi tiết các phân vị địa tầng trầm tích Đệ tứ, phân

vùng môi trường trầm tích, xác định đặc điểm hoạt động magma,

kiến tạo trẻ Để giải quyết các nhiệm vụ này, việc nghiên cứu áp

dụng phương pháp địa chấn nông phân giải cao (ĐCNPGC) là rất cần

thiết Các kết quả nghiên cứu đạt được cho phép đáp ứng các yêu cầu

về khoa học và thực tiễn trong nghiên cứu địa chất biển, thăm dò

khoáng sản và khảo sát địa chất công trình

Trong luận án này, đối tượng nghiên cứu các tầng nông bao gồm

các thành tạo trầm tích Đệ tứ vùng biển Miền Trung Phạm vi nghiên

cứu được giới hạn từ bờ tới độ sâu 200m nước và từ cửa Thuận An

đến vùng biển Bình Thuận

Mục tiêu nghiên cứu:

Nghiên cứu áp dụng có hiệu quả phương pháp ĐCNPGC và minh

giải địa chấn địa tầng trên cơ sở địa tầng phân tập nhằm xác định đặc

điểm địa tầng và các đặc điểm hoạt động kiến tạo, magma trẻ của

trầm tích Đệ tứ

Đối tượng nghiên cứu:

Môi trường trầm tích và các hoạt động kiến tạo trẻ trong trầm tích

Đệ tứ thềm lục địa miền Trung

Nội dung và phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu áp dụng có hiệu quả phương pháp ĐCNPGC đến độ

sâu 200m nước

- Nghiên cứu phương pháp minh giải địa chấn địa tầng trên cơ sở địa tầng phân tập phân giải cao tương ứng với các trầm tích Đệ tứ

- Xác định các phân vị địa tầng và đặc điểm của chúng trong trầm tích Đệ tứ

- Xác định đặc điểm các hoạt động kiến tạo, magma trẻ

Cơ sở tài liệu:

Các tài liệu ĐCNPGC trong các chuyến khảo sát thềm lục địa miền Trung Việt nam từ 1999 đến nay, bao gồm gần 10.000 km tuyến khảo sát, kết hợp với kết quả phân tích tuổi tuyệt đối mẫu địa chất tầng mặt trong khu vực nghiên cứu Tham khảo các tài liệu địa chấn dầu khí, địa chất giếng khoan và các kết quả nghiên cứu địa chất khác có liên quan

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn:

- Ý nghĩa khoa học: Góp phần áp dụng có hiệu quả phương pháp

ĐCNPGC ở vùng thềm lục địa có địa hình phức tạp tới độ sâu 200m nước Minh giải địa chấn địa tầng trên cơ sở địa tầng phân tập phân giải cao để nghiên cứu chi tiết môi trường trầm tích và hoạt động kiến tạo, magma trẻ trong điều kiện địa chất phức tạp thềm lục địa miền Trung

- Ý nghĩa thực tiễn: Làm sáng tỏ môi trường trầm tích Đệ tứ và

đặc điểm hoạt động kiến tạo, magma trẻ phục vụ nhiệm vụ điều tra, nghiên cứu biển, đo vẽ địa chất và phát triển kinh tế, xã hội trên khu vực thềm lục địa miền Trung

Những điểm mới của Luận án:

- Xác định định lượng ranh giới các thành tạo trầm tích Pleistocen

và Holocen trên thềm lục địa miền Trung theo tài liệu ĐCNPGC kết hợp với các tài liệu địa chất, tài liệu giếng khoan và địa chấn dầu khí

- Phân chia chi tiết các phân vị địa tầng trong trầm tích Đệ tứ theo

mô hình tập tích tụ có đối sánh với các kết quả nghiên cứu khác

- Phân vùng trầm tích Đệ tứ trên cơ sở đặc điểm nguồn vật liệu

trầm tích, sự nâng hạ của mực nước biển và hoạt động kiến tạo

- Xác định sự tồn tại và mức độ hoạt động của hệ thống đứt gẫy

trẻ và phân vùng các khối cấu trúc kiến tạo trong trầm tích Đệ tứ

Luận điểm bảo vệ:

1 Kết quả áp dụng phương pháp địa chấn nông phân giải cao khu

vực thềm lục địa miền Trung cho phép xác định các tập địa chấn

tương ứng các tập trầm tích Đệ tứ có tuổi tương ứng là Q1, Q12a,

Q12b, Q13a, Q13b, Q21-2 và Q2 Theo các đặc điểm về nguồn cung cấp

vật liệu, không gian tích tụ và mức độ nâng hạ kiến tạo đã phân chia

được các vùng trầm tích bao gồm vùng biển Cù lao Chàm, đảo Lý

Sơn, Quảng Ngãi, Bình Định - Phú Yên, Khánh Hòa và Phan Rang

2 Các hoạt động kiến tạo, magma trong kỷ Đệ tứ trên thềm lục

địa miền Trung có các biểu hiện đa dạng, phong phú Các hệ thống

đứt gãy trẻ có phương á kinh tuyến, ĐB-TN và TB-ĐN Các khối cấu

trúc kiến tạo nâng-sụt tương đối xen kẽ gồm khối sụt rìa Tây Nam bể

Sông Hồng, đới nâng Lý Sơn, địa hào Lý Sơn, đới nâng Quy Nhơn,

đới sụt rìa Tây bể Phú Khánh và đới nâng Phan Rang Hoạt động núi

lửa tập trung ở ba khu vực là Ba Làng An-Cù Lao Ré, Quy

Nhơn-Sông Cầu-Tuy Hòa và Ninh Thuận-Bình Thuận

Bố cục luận án

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận án được trình bày

trong 4 chương, bao gồm 77 hình vẽ như sau:

Chương I khái quát về hiện trạng khảo sát, nghiên cứu địa chất

biển khu vực thềm lục địa miền Trung, nội dung các kết quả nghiên

cứu, các vấn đề còn tồn tại cần giải quyết

Chương II giới thiệu phương pháp địa chấn nông phân giải cao và thực tế áp dụng tại Việt nam, phân tích khả năng áp dụng nghiên cứu địa chất tầng nông theo quan điểm địa tầng phân tập

Chương III trình bày các kết quả nghiên cứu đặc điểm địa chất Pliocen - Đệ tứ trên thềm lục địa miền Trung

Chương IV trình bày các kết quả nghiên cứu đặc điểm hoạt động kiến tạo, magma trẻ trên thềm lục địa miền Trung

Lời cảm ơn

Luận án được hoàn thành dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình, chu đáo của GS.TSKH Mai Thanh Tân, Bộ môn Địa vật lý - Khoa Dầu khí - Trường Đại học Mỏ - Địa chất, sự quan tâm động viên, tạo điều kiện thuận lợi từ các cấp Lãnh đạo cũng như từ bạn bè, đồng nghiệp tại Viện Địa chất và Địa vật lý biển, Trung tâm Địa chất và Khoáng sản biển, Liên đoàn Vật lý địa chất và các cơ quan khác Tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các giúp đỡ quí báu và thiết thực này

CHƯƠNG I: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT THỀM LỤC ĐỊA MIỀN TRUNG VIỆT NAM

Khu vực nghiên cứu thềm lục địa Miền Trung được giới hạn từ bờ tới độ sâu 200m nước và từ cửa Thuận An đến vùng biển Bình Thuận (Hình 1.1)

1.1 Lịch sử nghiên cứu địa chất Đệ tứ thềm lục địa miền Trung

1.1.1 Công tác điều tra, khảo sát địa chất - địa vật lý

- Các khảo sát địa chấn dầu khí ở khu vực thềm lục địa Miền Trung được Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và các công ty TOTAL, BP, SHELL-FINA, NOPEC tiến hành trong nhiều năm, tài liệu thu được được sử dụng trong việc liên kết phần trên lát cắt liên quan đến trầm tích Pliocen - Đệ tứ với các tuyến địa chấn phân giải cao

- Các khảo sát địa chất - địa vật lý

biển liên quan đến trầm tích Đệ tứ thực

hiện bởi Trung tâm Địa chất - Khoáng

sản Biển, Viện Địa chất và Địa vật lý

biển và các chuyến khảo sát đa ngành

có sự hợp tác quốc tế Các tài liệu thu

thập được khá phong phú và được sử

dụng có hiệu quả trong công trình này

1.1.2 Các chương trình nghiên cứu

tổng hợp và kết quả đạt được

- Trong các chương trình nghiên

cứu biển 48.06 (1981-1985), 48-B (1986-1990) và KT-03

(1991-1995), ngoài nội dung nghiên cứu cấu trúc sâu và trầm tích Kainozoi,

các vấn đề về trầm tích Đệ tứ đã được đề cập, chủ yếu là liên kết tài

liệu trên đất liền và vùng gần bờ

- Chương trình nghiên cứu biển KHCN.06 (1995-2000), KC-09

(2001-2005) và KC-09/06-10 (2006-2010) đã có một số đề tài liên

quan đến trầm tích Đệ tứ Đề tài KC 06-11, KC09.01/06-10 đã áp

dụng phương pháp địa tầng phân tập để phân chia các phân vị địa

tầng, xác định hoạt động đứt gãy, basalt trẻ

1.2 Đặc điểm địa chất thềm lục địa miền Trung

1.2.1 Đặc điểm địa tầng

a Móng trước Kainozoi

Bao gồm đá cổ nhất có tuổi Arkei (NA), tiếp đến là Proterozoi hạ-

trung (PP - MP), Cambri sớm (NP - ε1), Cambri - Ordovic hạ (ε - O1),

Devon hạ - trung (D1-2), Trias trung (T2), Trias thượng Nori-Ret (T

3n-r), trầm tích lục nguyên Jura trung (J2), trầm tích lục địa vụn thô từ

Kreta sớm (K1) đến Kreta muộn (K2)

H.1.1: Khu vực nghiên cứu

b Trầm tích Kainozoi

Bao gồm các hệ tầng Kim Long (E3 kl), Sông Hương (N1 sh), Tri Tôn (N12 tt), Quảng Ngãi (N13 qn)

Trầm tích Pliocen - Đệ tứ không phân chia được xếp vào hệ tầng Biển Đông (N2-Q bđ) nằm bất chỉnh hợp trên trầm tích Miocen

1.2.2 Đặc điểm magma

Hoạt động magma trong Đệ tứ chủ yếu là các khối basalt khu vực

Ba Làng An - Cù lao Ré, Phú Quý và một vài nơi khác song chưa được nghiên cứu chi tiết về diện phân bố, thành phần và nguồn gốc

1.2.3 Đặc điểm kiến tạo

Khu vực nghiên cứu có mật độ tập trung đứt gãy cao, đặc biệt là các đứt gãy theo phương kinh tuyến hình thành từ cuối Mezozoi, hoạt động mạnh trong Kainozoi và cả trong Pliocen - Đệ tứ

1.2.4 Đặc điểm trầm tích tầng mặt

Trường trầm tích tầng mặt đáy biển miền Trung bao gồm các loại hạt vụn với tướng trầm tích đa dạng, phát triển nhất là tướng bãi biển, biển nông ven bờ, chủ yếu có nguồn gốc lục nguyên, bao gồm trường trầm tích đầm phá, vũng vịnh hiện đại ven bờ, trường trầm tích cát ven bờ, trường bùn sét ven bờ biển nông và trường cát bùn và bùn sét cát thềm lục địa và sườn lục địa

CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊA CHẤT CÁC TẦNG NÔNG THỀM LỤC ĐỊA MIỀN TRUNG VIỆT NAM 2.1 Phương pháp địa chấn nông phân giải cao

Phương pháp địa chấn phản xạ nông phân giải cao một mạch, gọi tắt là địa chấn nông phân giải cao (ĐCNPGC) được sử dụng có hiệu quả trong công tác nghiên cứu địa chất các tầng nông ở Việt Nam, với ưu điểm là độ phân giải cao, cho phép xác định chi tiết lát cắt địa chất Tuy nhiên, do thu sóng một mạch (đơn kênh) nên phương pháp

này có hạn chế trong quá trình xử lý về khả năng chống nhiễu, nhất là

tại các khu vực có cấu trúc địa chất phức tạp Vì vậy việc nghiên cứu

nâng cao hiệu quả áp dụng chúng là rất cần thiết

2.1.1 Đặc điểm trường sóng địa chấn

2.1.1.1 Tốc độ truyền sóng và tần số

Tốc độ truyền sóng phụ thuộc bản chất môi trường Trong nước

biển tốc độ khoảng 1.46-1.56km/s Các loại bùn, cát bùn sát đáy biển

có tốc độ 1.46-1.6km/s Các thành tạo trầm tích trẻ trong trầm tích Đệ

tứ có tốc độ khoảng 1.7 - 1.8 km/s

Tần số ưu thế được sử dụng từ vài trăm Hz tới khoảng 3.5 kHz

Việc tăng tần số cho phép nâng cao độ phân giải nhưng lại làm giảm

chiều sâu khảo sát, vì vậy tùy thuộc vào nhiệm vụ cụ thể cần nghiên

cứu lựa chọn giải tần số thích hợp

2.1.1.2 Các loại sóng nhiễu ảnh hưởng đến chất lượng tài liệu

Sóng phản xạ một lần từ các đối tượng cần nghiên cứu là sóng có

ích Tất cả các loại sóng còn lại là nhiễu Nhiễu phổ biến trong

phương pháp ĐCNPGC là sóng lặp và sóng tán xạ:

- Sóng lặp: sóng phản xạ nhiều lần (PXNL) từ các mặt phản xạ

trong trầm tích dưới mặt đáy biển, gồm có sóng lặp chu kỳ ngắn

(sóng kèm, sóng PXNL trong các lớp mỏng ) và sóng lặp chu kỳ dài

(sóng vang từ đáy biển, sóng PXNL từ các ranh giới khác nhau…)

- Sóng tán xạ hình thành từ các vật thể có kích thước nhỏ hơn

bước sóng, như các đới phá hủy, đứt gẫy, lồi lõm trên mặt ranh giới

Để hạn chế nhiễu, trong phương pháp ĐCNPGC một mạch cần sử

dụng có hiệu quả các bộ lọc tần số với các tham số thích hợp

2.1.1.3 Độ phân giải của phương pháp

Độ phân giải thẳng đứng cho phép phân biệt các lớp theo chiều

thẳng đứng, tùy thuộc nguồn phát có thể thay đổi từ 4-5m đến 0.5m

Độ phân giải ngang cho phép phân biệt các bất đồng nhất theo

chiều ngang, tùy thuộc vào tốc độ truyền sóng, tần số phát

Bước mẫu hóa tín hiệu phải đủ dày để tránh méo dạng tín hiệu

2.1.2 Hệ thống phát và thu sóng địa chấn

2.1.2.1 Các loại nguồn phát: Trong thăm dò ĐCNPGC có 2 loại

nguồn phát thường được sử dụng là Boomer và Sparker

Boomer là loại nguồn cơ điện hoặc điện động, có độ phân giải

0.5 - 1m và độ sâu khảo sát 30 - 50 m

Sparker là loại nguồn phóng điện áp cao qua các điện cực vào

môi trường nước biển Với công suất nguồn phát 500J, sử dụng 50 -

100 điện cực có thể xuyên sâu vài trăm mét với độ phân giải 2 - 5 m

2.1.2.2 Hệ thống ghi dao động

Máy thu được đặt trong ống chất dẻo chứa dầu kéo theo sau tàu

Số lượng máy thu và khoảng cách giữa các máy thu cần tính toán lựa chọn thích hợp theo các mục tiêu và đối tượng nghiên cứu cụ thể

2.1.3 Nâng cao hiệu quả công tác thực địa, thu thập số liệu

Để nâng cao hiệu quả áp dụng ĐCNPGC trên thềm lục địa miền Trung có chiều sâu tới 200m nước, tác giả đã có các nghiên cứu: + Lựa chọn nguồn phát thích hợp:

- Sử dụng nguồn Boomer cho các đối tượng nước nông gần bờ, cửa sông, vũng vịnh Năng lượng nguồn âm học 250 - 500J, đảm bảo

độ xuyên sâu đến 50m với độ phân giải đứng vài chục cm

- Nguồn Sparker sử dụng trong đới thềm lục địa 30 - 200m nước, được thiết kế thích hợp cho phép tín hiệu có thể xuyên sâu tới vài trăm m với độ phân giải đứng đạt tới 2 - 5m

+ Đầu thu được ghép bởi 4 - 6 máy cách đều 0.5 - 0.6m (Boomer)

và 8 - 10 máy cách đều 1m (Sparker) nhằm tăng hiệu ứng thống kê và hạn chế tối đa nhiễu ngẫu nhiên

+ Tốc độ tầu khống chế trong khoảng 5 - 6km/h (Boomer) tới 8 -

10km/h (Spacker) nhằm đảm bảo chất lượng tài liệu

2.1.4 Nâng cao hiệu quả xử lý số liệu

Quá trình xử lý số liệu được thực hiện với phần mềm REFLEXW

(CHLB Đức) Các nghiên cứu tập trung vào các nội dung sau:

- Lựa chọn tham số

của bộ lọc tần số (dải

tần số, độ dốc đường

đặc trưng) phù hợp với

điều kiện thềm lục địa

miền Trung Hiệu quả

lọc tần số được minh

họa trên hình 2.7

- Điều chỉnh biên độ tín hiệu theo thời gian

- Cộng tín hiệu các mạch liền kề để tăng hệ số liên kết

- Xác định tỷ lệ biểu diễn tối ưu

2.2 Minh giải địa chấn - địa tầng phân tập phân giải cao

2.2.1 Địa chấn địa tầng và địa tầng phân tập

Phương pháp địa chấn địa tầng cho phép xác định các đặc điểm

địa tầng từ quá trình minh giải các trường sóng địa chấn, được phát

triển dựa trên quan điểm về địa tầng phân tập và đã được áp dụng có

hiệu quả trong tìm kiếm, thăm dò dầu khí Đây là hướng phát triển

hiện đại, nghiên cứu địa tầng trong mối quan hệ giữa các yếu tố cơ

bản là nguồn vật liệu trầm tích, dao động mực nước biển và hoạt

động kiến tạo nhằm tái thiết lập quá trình lắng đọng trầm tích và dự

báo các kiến trúc tướng trầm tích Tuy nhiên khi áp dụng các thành

tựu này với địa chấn phân giải cao có những đặc điểm riêng như cần

phân chia tỷ mỷ các phân vị địa tầng trong trầm tích Đệ tứ có bề dày

Hình 2.7: Trích đoạn mặt cắt MĐC-58 trước (a) và sau khi lọc tần số (b)

rất mỏng và chu kỳ ngắn (bậc 4, bậc 5)… Điều này đầy đủ hơn như cần lựa chọn mô hình tập trầm tích thích hợp, xác định đặc điểm hệ thống trầm tích phù hợp với khu vực nghiên cứu…

2.2.2 Một số vấn đề của địa tầng phân tập liên quan đến minh giải địa chấn địa tầng

+ Quá trình biển tiến và biển lùi

Mực nước biển tương đối xác định từ một mặt chuẩn nhất định, có thể thay đổi ở các khu vực khác nhau được xem như bề mặt cơ sở biểu diễn thời điểm cân bằng giữa hai quá trình bào mòn và tích tụ Biển tiến và biển lùi là các quá trình dịch chuyển đường bờ về phía đất liền và ngược lại Biển tiến xảy ra khi mực nước biển nâng lên Biển lùi xẩy ra khi mực nước biển hạ xuống (lùi cưỡng bức) và

kể cả khi mực nước biển nâng lên (lùi bình thường), dẫn đến sự lệch pha giữa dao động mực nước biển và quỹ đạo đường bờ

Sự thay đổi mực cơ sở mang tính chu kỳ và liên quan đến các chu

kỳ trầm tích, được xác định bởi các ranh giới địa tầng khác nhau (mặt ngập lụt cực đại, mặt biển lùi cực đại hoặc bất chỉnh hợp phong hóa) gồm đầy đủ cả quá trình biển tiến và biển lùi Chu kỳ trầm tích có thể phân chia nhiều bậc khác nhau, một chu kỳ lớn (bậc thấp) có thể gồm nhiều chu kỳ nhỏ (bậc cao hơn) Trong kỷ Đệ tứ, các chu kỳ trầm tích được xếp vào bậc 4 đến bậc 5 (từ vài trăm đến vài chục ngàn năm)

+ Các phân vị địa tầng trong địa tầng phân tập

Nhiệm vụ của địa chấn địa tầng là xác định các phân vị địa tầng

và đặc điểm của chúng Tập trầm tích (sequence) là đơn vị cơ bản của địa tầng phân tập, bao gồm các hệ thống trầm tích (system tract), các phân tập (parasequence) hoặc các nhóm phân tập (parasequence set) Trong trầm tích Đệ tứ các tập có bề dày rất mỏng do đó việc xác định chúng thường rất phức tạp

- Hệ thống trầm tích (System tract) hình thành trong một khoảng

thời gian nhất định trong chu kỳ trầm tích và được giới hạn bởi các

ranh giới địa tầng Các hệ thống trầm tích đang sử dụng bao gồm:

Hệ thống trầm tích mức cao (Highstand system tract/HST) có đáy

là mặt ngập lụt cực đại và nóc là tổ hợp của bất chỉnh hợp phong hóa,

mặt biển lùi bào mòn biển và mặt cơ sở biển lùi cưỡng bức, tương

ứng giai đoạn tốc độ nâng mực cơ sở trở nên nhỏ hơn tốc độ lắng

đọng trầm tích, bắt đầu biển lùi bình thường

Hệ thống trầm tích biển lùi cưỡng bức (Forced regressive system

tract/FRST) hay còn gọi là Hệ thống trầm tích giai đoạn hạ mực cơ

sở (Falling stage system tract/FSST) gồm các địa tầng tích tụ trong

giai đoạn mực cơ sở hạ xuống (biển lùi cưỡng bức) đồng thời với sự

thành tạo bất chỉnh hợp phong hóa trên đất liền

Hệ thống trầm tích mức thấp (Lowstand system tract/LST) có nóc

là mặt biển lùi cực đại, liên quan đến cả quá trình biển lùi bình

thường khi mực nước biển ở mức thấp

Tập hợp các hệ thống trầm tích trên gộp thành hệ thống trầm tích

biển lùi (Regressive system tract/RST)

Hệ thống trầm tích biển tiến (Transgressive system tract/TST)

hình thành khi tốc độ nâng mực cơ sở lớn hơn tốc độ lắng đọng trầm

tích, có đáy là mặt biển lùi cực đại và nóc là mặt ngập lụt cực đại

- Tập trầm tích (sequence) là đơn vị cơ bản của địa tầng phân tập,

bao gồm các hệ thống trầm tích của quá trình biển tiến và biển lùi

Tùy thuộc vào việc chọn mặt ranh giới là mặt bất chỉnh hợp bào mòn

(SU), mặt ngập lụt cực đại (MFS) hoặc mặt biển lùi cực đại (MRS)

làm ranh giới tập mà có thể phân chia các loại tập tích tụ (DS), tập

địa tầng cùng nguồn gốc (GS) hoặc tập biển tiến - biển lùi (T-RS)

Trong điều kiện trầm tích Đệ tứ thềm lục địa miền Trung, tác giả đã

nghiên cứu lựa chọn mô hình tập tích tụ với ranh giới tập là các bề mặt bất chỉnh hợp bào mòn và chỉnh hợp liên kết vì các ranh giới này được xác định rõ trên tài liệu ĐCNPGC

2.2.3 Cơ sở xác định tập và ranh giới tập trên lát cắt địa chấn

Trong trầm tích Đệ tứ thềm lục địa miền Trung, các tập trầm tích bậc 4, bậc 5 có bề dày ứng với thời gian thành tạo chỉ vài trăm đến vài chục ngàn năm, do đó việc phát hiện các ranh giới tập trầm tích

và hệ thống trầm tích trên mặt cắt địa chấn có ý nghĩa rất quan trọng Ranh giới các đơn vị trầm tích được đặc trưng bởi các mặt phản

xạ có hệ số phản xạ lớn, có các biểu hiện về cấu trúc (mặt phản xạ nghiêng, đứt gãy, uốn nếp), có sóng tán xạ hoặc mất sóng, được xác định theo quan hệ chồng lớp và đặc điểm giới hạn như bào mòn cắt cụt, chống nóc, gá đáy, phủ đáy, trượt nóc (Hình 2.20)

Trường sóng phản

xạ bên trong các tập

trầm tích cho phép suy luận mức độ đồng nhất

về vật liệu trầm tích, môi trường trầm tích và tốc độ trầm tích, gồm các đới không phản xạ, phản xạ yếu, dạng sóng rối hoặc phản xạ phân lớp khác nhau

2.2.4 Cơ sở xác định các đứt gãy, các dấu hiệu hoạt động kiến tạo trẻ và địa động lực hiện đại

Dọc theo đới phá hủy, các trục đồng pha bị đứt đoạn và dịch chuyển có hệ thống theo một hướng xác định Các phá huỷ kiến tạo

có hình dạng, thế nằm, giới hạn trên và dưới trong tập tương tự nhau

Hình 2.20: Mô hình lát cắt có các kiểu ranh giới địa chấn địa tầng

xuất hiện trên các tuyến gần nhau được liên kết để xác định, dự báo

sự phát triển của chúng trong không gian và thời gian Hình ảnh các

đứt gãy trên mặt cắt ĐCNPGC khu vực biển miền Trung được thể

hiện trên hình 4.3

Các khối xâm

nhập được xác định

trên cơ sở các khối dị

thường địa chấn với

nóc là bề mặt phản

xạ mạnh, bên trong là

trường sóng tự do,

thể hiện mật độ đồng nhất, không phân lớp, có thể xuyên cắt qua các

thành tạo trầm tích phân lớp rõ rệt, có thể lộ hẳn ra trên bề mặt đáy

biển hoặc bị phủ bởi các lớp trầm tích trẻ hơn bên trên

CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT PLIOCEN - ĐỆ TỨ

THỀM LỤC ĐỊA MIỀN TRUNG VIỆT NAM

Kết quả xử lý, phân tích gần 10.000 km tuyến khảo sát ĐCNPGC

(Hình 3.1) và các kết quả địa chất khác đã cho phép làm sáng tỏ các

đặc điểm địa chất trầm tích Đệ tứ trong khu vực nghiên cứu

3.1 Phân chia các phân vị địa tầng trong trầm tích Đệ tứ

3.1.1 Xác định các bề mặt ranh giới

Theo tiêu chí địa tầng phân tập, trên các mặt cắt ĐCNPGC khu

vực nghiên cứu đã xác định được các bề mặt giới hạn địa tầng Ranh

giới các tập và hệ thống trầm tích được chính xác hóa thông qua liên

kết trục đồng pha và so sánh, đối chiếu trên các tuyến giao cắt nhau

với các ranh giới tương ứng nhau tại vị trí giao cắt Trường sóng

phản xạ tương ứng có các thuộc tính tương tự như nhau Các ranh

giới bào mòn phong hoá được bảo tồn ở nhiều nơi có ý nghĩa rất quan

Hình 4.3: Đứt gãy trên mặt cắt địa chấn phân giải cao khu vực biển Miền Trung

trọng trong liên kết, phân chia và so sánh địa tầng Đệ tứ Các kiểu mặt ranh giới xác định trên tuyến MĐC -

90 được thể hiện trên hình 3.6

Trên các mặt cắt ĐCNPGC, các thành tạo trầm tích biển lùi thể hiện khá rõ, các ranh giới địa tầng phổ biến là bất chỉnh hợp phong hóa, bề mặt ngập lụt cực đại và bề mặt xâm thực biển tiến Bề dày mỗi thành tạo trầm tích khoảng một vài chục mét đến trên dưới 100 mét, tương ứng với các chu kì dâng hạ mực nước biển thuộc chu kì bậc bốn (0.08 - 0.5

tr năm) Các đặc điểm nói trên cho phép xây dựng các mặt cắt địa chấn - địa tầng trong khu vực nghiên cứu theo mô hình tập tích tụ Các đới bờ

cổ trong Đệ tứ trên thềm lục địa miền Trung có các biểu hiện đặc trưng, có thể phát hiện được trên các mặt cắt ĐCNPGC theo các tiêu chí địa tầng phân tập kết hợp với kết quả phân tích tuổi tuyệt đối mẫu trầm tích bằng phương pháp AMS 14C

3.1.2 Xác định các tập và hệ thống trầm tích trong Đệ tứ

Trên mặt cắt MĐC57-58 thuộc vùng biển giữa Bình Định và Phú Yên, các kết quả phân tích đã cho phép xác định được các tập trầm tích, theo thứ tự từ dưới lên với đặc điểm thành tạo và phát triển các tập như trên hình 3.12

Hình 3.1: Sơ đồ vị trí các mặt cắt ĐCNPGC sử dụng trong

luận án

Hình 3.6: Một số kiểu mặt ranh giới xác định trên tuyến MĐC 90

- Tập S1 dày tới 100 m gồm hệ thống trầm tích biển tiến và biển

cao, thành tạo trong một thời gian tương đối dài với nguồn cung cấp

vật liệu dồi dào Nóc tập là một bề mặt biển lùi và kết thúc giai đoạn

biển lùi cưỡng bức được đánh dấu bởi đới bờ cổ ở độ sâu gần 300 m

Hình 3.12: Các tập trầm tích Đệ tứ trên mặt cắt MĐC 57 - 58

- Tập S2 dày khoảng 30m đến 70m, mỏng dần về phía bờ, có chỉnh hợp liên kết đáy là mặt biển lùi của tập S1 Mặt ngập lụt cực đại giữa tập phân chia trầm tích biển tiến và biển lùi Phần cuối nóc tập bị xâm thực, đào khoét với dấu vết một đới bờ cổ ở độ sâu trên 200 m

- Tập S3 dày khoảng 30 - 50m, chủ yếu là các trầm tích biển tiến, biển cao, nóc tập bị đào khoét mạnh mẽ đến tận nóc của tập S2 tạo nên một đới bờ cổ thứ ba ở độ sâu 165 m Bề dày trầm tích biển tiến lớn và quá trình phong hóa, đào khoét mạnh mẽ trên nóc tập cho thấy trong chu kỳ này biển đã tiến sâu vào lục địa trước khi lùi ra rất xa

- Tập S4 phát triển trong giai đoạn biển tiến chậm, đới bờ bị gặm mòn liên tục và được phủ kề áp bởi bề mặt ngập lụt cực đại Các giai đoạn biển lùi bình thường và cưỡng bức tiếp theo đã lấp đầy các đới đào khoét trước đó Mực nước biển hạ thấp cũng để lại dấu vết của một đới bờ cổ ở độ sâu khoảng gần 150 m nước, là giới hạn của hệ thống đầm phá, vũng vịnh cổ phía trong thềm

- Tập S5 nằm trên một bề mặt tương đối nằm ngang bị bào mòn tái lắng đọng mạnh mẽ, các dấu tích của hệ thống đầm phá, vũng vịnh biểu hiện sự thiếu hụt trầm tích khi mực nước biển dao động với biên

độ nhỏ trong một thời gian dài Kết quả phân tích tuổi tuyệt đối AMS

14C mẫu ống phóng trọng lực cũng cho thấy có xáo trộn trật tự địa tầng giữa các trầm tích Pleistocen muộn và Holocen

- Tập S6 phân cách với tập S5 bởi một bề mặt phong hóa nhẹ, thể hiện mực nước biển hạ thấp trong một thời gian ngắn Trầm tích chủ yếu tập trung ở đới bờ hiện đại, dày khoảng 15 đến 20 m Phần trên của tập là các trầm tích biển cao có nóc là một bề mặt bào mòn rõ nét, được quan sát thấy trên hầu hết các mặt cắt ĐCNPGC gần bờ ở khoảng độ sâu tương đương nhau, thể hiện một giai đoạn hạ thấp mực nước biển trên phạm vi rộng, kết thúc một chu kỳ trầm tích

- Tập S7 gồm các trầm tích hiện đại được vận chuyển đến từ lục

địa tạo thành các nêm lấn, thành phần trầm tích tương đối mịn và bề

dày đạt tới trên 30m ở phần sát bờ, nhất là ở các khu vực chịu ảnh

hưởng của các cửa sông lớn Theo kết quả phân tích tuổi tuyệt đối

AMS 14C, các trầm tích này có tuổi khoảng 6000 năm BP, tức là

trong giai đoạn Holocen muộn và hiện đại

3 2 Đặc điểm tướng môi trường trầm tích

3.2.1 Đặc điểm tướng địa chấn

Tướng địa chấn trong trầm tích Đệ Tứ gồm các dạng:

- Trường sóng không phân lớp hoặc phân lớp yếu

- Trường sóng hỗn độn, sóng phản xạ không liên tục

- Trường sóng phản xạ song song

- Trường sóng phân lớp phân kỳ trên bề mặt trầm tích nghiêng

- Trường sóng phân lớp phức tạp: phân lớp xiên, xiên phân kỳ,

lượn sóng hoặc lấp đầy trong các khu vực đới bờ hoặc lòng sông cổ

3.2.2 Liên hệ tướng địa chấn với đặc điểm cổ địa lý tướng đá

Giai đoạn Pleistocen sớm (Q1) tương ứng với băng hà Gunz và

gian băng Gunz - Mindel

Giai đoạn Pleistocen giữa phần sớm (Q12a) tương ứng giai đoạn

biển lùi thời kỳ băng hà Mindel và gian băng Mindel - Riss

Giai đoạn Pleistocen giữa phần muộn (Q12b) thuộc giai đoạn băng

hà Riss và gian băng Riss - Wurm1

Giai đoạn Pleistocen muộn phần sớm (Q13a) ứng với thời kỳ băng

hà Wurm1 và gian băng Wurm1 - Wurm2

Giai đoạn Pleistocen muộn phần muộn - Holocen sớm - giữa (Q13b

- Q21-2) xảy ra giữa biển tiến Vĩnh Phúc và biển tiến Flandrian

Giai đoạn Holocen muộn (Q2) là giai đoạn biển lùi sau biển tiến

Flandrian và biển tiến hiện đại trong Holocen muộn

Liên kết các tập và ranh giới tập trong khu vực nghiên cứu, có sự đối sánh, kết hợp với các kết quả nghiên cứu khác cho phép xây dựng bản đồ trầm tích Đệ tứ thềm lục địa miền Trung tỉ lệ 1:500.000 gồm

6 phụ vùng khác nhau về đặc điểm địa hình, nguồn cung cấp vật liệu

và chế độ hoạt động kiến tạo (Hình 3.24)

CHƯƠNG IV: ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KIẾN TẠO, MAGMA TRẺ TRONG ĐỆ TỨ THỀM LỤC ĐỊA MIỀN TRUNG VIỆT NAM

4.1 Đặc điểm hoạt động kiến tạo trẻ

Đứt gãy trong Pleistocen muộn phân bố trong phạm vi đới đứt gãy Kinh tuyến 109, độ sâu trên dưới 200m nước thường lộ trên mặt đáy biển Trong phần sát bờ, đứt gãy phát triển thành từng đới song song trên các đứt gãy cổ, các đới nâng, sụt tương đối, chủ yếu theo phương ĐB-TN và TB-ĐN, bị chôn vùi hoặc lộ ra trên mặt đáy biển với biên

độ dịch chuyển từ một vài m đến vài chục m

Sụt lún kiến tạo trong trầm tích Đệ tứ cũng được quan sát thấy ở các đới nâng-sụt tương đối xen kẽ nhau và sự chênh lệch đáng kể độ sâu của bề mặt bào mòn Pleistocen muộn ở các vùng biển khác nhau (Hình 4.9a, b, c)

4.2 Đặc điểm hoạt động magma trẻ

Các thành tạo magma thuộc chế độ địa động lực trong Đệ tứ là các phức hệ basalt phân bố chủ yếu trong khu vực Ba Làng An- Cù Lao Ré; Quy Nhơn-Sông Cầu-Tuy Hòa và Ninh Thuận-Bình Thuận

Basalt Ba Làng An – Cù Lao Ré được phát hiện khá tin cậy trên

các mặt cắt ĐCNPGC với đặc điểm trường sóng phản xạ mạnh không phân lớp, đặc trưng cho các khối basalt đặc sít dạng cột, lộ lên trên đáy biển ở độ sâu 30 – 35 m, xung quanh là các trầm tích Holocen hiện đại và trầm tích núi lửa có trường sóng hỗn độn và tán xạ mạnh (H.4.10)