Uy lít xơ trở về A Sơ đồ tư duy bài Uy lít xơ trở về B Tìm hiểu bài Uy lít xơ trở về I TÁC GIẢ Hô me rơ là nhà thơ mù người Hi Lạp sống vào khoảng thế kỉ IX – VIII (trước CN) Sinh trưởng trong một gia[.]
Trang 1Uy-lít-xơ trở về
A Sơ đồ tư duy bài Uy-lít-xơ trở về
Trang 2
B Tìm hiểu bài Uy-lít-xơ trở về
I TÁC GIẢ
- Hô-me-rơ là nhà thơ mù người Hi Lạp sống vào khoảng thế kỉ IX – VIII (trước CN)
- Sinh trưởng trong một gia đình nghèo bên dòng sông Mê-lét
→ Tập hợp tất cả những thần thoại và truyền thuyết để hoàn thành 2 bộ sử thi
I-li-át và Ô-đi-xê.
II TÁC PHẨM
1 Thể loại: Sử thi.
Là các tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, sử dụng ngôn từ có vần, nhịp, xây dựng các hình tượng nghệ thuật hoành tráng, hào hùng để kể về một hay nhiều biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại
2. Vị trí đoạn trích
Thuộc khúc ca XXIII của sử thi “Ô-đi-xê”
3 Tóm tắt đoạn trích
Uy-lít-xơ giả làm người hành khất, trừng trị bọn cầu hôn Pê-nê-lốp không tin đó
là chồng dù nhũ mẫu và con trai khuyên bảo. Pê-nê-lốp đưa ra thử thách chiếc giường Uy-lít-xơ miêu tả đúng vị trí, cách làm nên chiếc giường. Pê-nê-lốp nhận
ra chồng
4 Bố cục: 3 đoạn:
- Đoạn 1 (Từ đầu kém gan dạ): Tâm trạng của Pê-nê-lốp khi nghe tin chồng
trở về, và khi gặp chồng
- Đoạn 2 (Còn lại) : Thử thách và sum họp của hai người
5 Giá trị nội dung
Trang 3Vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ của người Hi Lạp qua cảnh đoàn tụ gia đình của Uy-lít-xơ
6 Giá trị nghệ thuật
Nghệ thuật trần thuật đầy kịch tính, lối miêu tả tâm lí, tính cách nhân vật sử thi
DÀN Ý PHÂN TÍCH
I Mở bài
- Giới thiệu về tác Hô-me-rơ (đôi nét về tiểu sử, tài năng, con người, sáng tác chính, )
- Giới thiệu khái quát về sử thi “Ô-đi-xê” và đoạn trích “Uy-lít-xơ trở về” (vị trí đoạn trích, giá trị nội dung, nghệ thuật).
II Thân bài
1 Tâm trạng Pê-nê-lốp
a Hoàn cảnh Pê-nê-lốp
+ Chờ đợi chồng 20 năm đằng đẵng
+ Nàng bị 108 bọn cầu hôn thúc bách tái giá, buộc phải ra điều kiện thi bắn cung
để đối phó với chúng
b Tâm trạng Pê-nê-lốp khi nhũ mẫu báo tin
+ Không tin:
* Thời gian đã 20 năm, chàng đã chết.
* Chuyển sang thần bí hóa câu chuyện “đây là 1 vị thần đã giết bọn cầu hôn danh tiếng, một vị thần bất bình vì sự láo xược bất kham và những hành động nhuốc nhơ của chúng
→ Sự lí giải của lí trí để trấn an nhũ mẫu, cũng là để tự trấn an mình
Trang 4+ Khi nhũ mẫu đưa bằng chứng thuyết phục: vết sẹo ở chân→ “rất đổi phân
vân”, “không biết nên đứng xa hay lại gần ôm lấy đầu, cầm lấy tay ngươì mà hôn”.
→ Tâm trạng mâu thuẫn: vừa hi vọng, vừa sợ thất vọng.
c Trước tác động của con trai
- “Tê –lê- mác bèn cất lời trách mẹ gay gắt “Mẹ ơi, mẹ thật tàn nhẫn…”
- Kinh ngạc quá đỗi, đến mức không nói nên lời
- Tin chắc cha mẹ sẽ nhận ra nhau dễ dàng vì cha mẹ có những dấu hiệu riêng
→ Không mổ xẻ tâm lý nhân vật mà đưa ra dáng điệu, cử chỉ, 1 cách ứng xử hay xây dựng những đối thoại giữa các nhân vật → Lập luận chất phác đơn sơ nhưng rất hồn nhiên của người Hi Lạp cổ đại
→ Pê-nê-lốp là một người trí tuệ, thông minh, tỉnh táo, thận trọng, biết kìm nén tình cảm và thủy chung.
2 Cuộc gặp gỡ - đoàn tụ
Bước 1: Gặp mặt.
- Tâm trạng của Pê-nê-lốp khi bước xuống lầu:
+ Rất đỗi “phân vân”, lúng túng tìm cách ứng xử.
+ Dò xét, suy nghĩ, tính toán mông lung nhưng cũng không giấu được sự bàng
hoàng, xúc động ( nàng đến trước mặt Uy-lít-xơ, dưới ánh lửa hồng, dựa vào
bức tường đối diện ngồi lặng thinh trên ghế hồi lâu, lòng sửng sốt, khi thì đăm đăm âu yếm nhìn chồng, khi lại không nhận ra chồng dưới bộ quần áo rách mướp).
- Thái độ của Tê-lê-mác: Trách mẹ gay gắt → Sự nóng nảy, bộc trực của một chàng trai trẻ rất thương yêu cha mẹ.
- Trước lời trách móc của con trai, Pê-nê-lốp:
Trang 5+ Giải thích cho con hiểu tâm trạng “kinh ngạc”, phân vân, xúc động nhưng vẫn
hết sức tỉnh táo của mình, hành động giữ khoảng cách với Uy-lít-xơ
+ Nói với con nhưng lại hướng tới Uy-lít-xơ, ngầm đưa ra thử thách (Nếu quả
thực đây chính là Uy-lít- xơ, bây giờ đã trở về, thì con có thể chắc rằng thế nào thế nào cha và mẹ cũng có thể nhận ra nhau, còn người ngoài không ai biết hết)
→ khôn ngoan, thận trọng
- Tác giả dùng 3 lần từ “thận trọng” để khắc họa đặc điểm con người của
Pê-nê-lốp Định ngữ thể hiện vẻ đẹp trong phẩm chất nhân vật Đây cũng là biện pháp nghệ thuật thường dùng của thể loại sử thi
- Thái độ của Uy-lít-xơ trước cách cư xử lạ lùng của người vợ và sự nóng nảy của
người con trai: nhẫn nại mỉm cười.
→ Thấu hiểu Pê-nê-lốp
- Bởi nếu khẳng định mình là Uy-lít-xơ, chồng nàng Pê-nê-lốp, người mà nàng chờ đợi mỏi mòn bấy lâu trong khi chàng đang trong bộ dạng hành khất tiều tụy
và hơn nữa Pê-nê-lốp vốn thận trọng, khôn ngoan sẽ không tin lời chàng Chàng đồng tình chấp nhận thử thách của người vợ và tin vào trí tuệ của mình
Bước 2: Đấu trí.
- Sau khi tắm, trở lại đúng dáng hình của mình, “đẹp như một vị thần” nhưng vẫn
bị Pê-nê-lốp nghi ngờ thái độ của Uy-lít-xơ:
+ Hờn dỗi, trách móc Pê-nê-lốp (Hẳn là các thần trên núi Ô – lem – pơ đã ban
cho nàng một trái tim sắt đá hơn ai hết trong đám đàn bà yếu đuối, vì một người khác chắc không bao giờ có gan ngồi cách xa chồng như thế, khi chồng đi biền biệt 20 năm trời, trải qua bao nỗi gian truân, nay mới về xứ sở).
+ Thanh minh cho lòng chung thuỷ của mình (Thôi, già ơi! Già hãy kê cho tôi một
chiếc giường để tôi ngủ một mình, như bấy lâu nay, bởi trái tim trong ngực nàng kia là sắt). Tạo cớ cho Pê-nê-lốp đưa ra thử thách.
- Tâm trạng và cách xử trí của Pê-nê-lốp trước những lời trách móc của Uy-lít-xơ:
Trang 6+ Thận trọng, tỉnh táo.
+ Khéo léo đưa ra thử thách về bí mật của chiếc giường cưới một cách như là tình
cờ, rất tự nhiên, hợp lí
Mục đích:
- Xác định rõ chân tướng của vị khách
- Nếu là Uy-lít-xơ thực thì nàng sẽ biết được tình cảm thực của chàng đối với mình giờ ra sao
- Những phản ứng của Uy-lít-xơ khi nghe Pê-nê-lốp sai nhũ mẫu dịch chuyển chiếc giường cưới chứa bí mật riêng tư:
+ Giật mình, chột dạ, sợ Pê-nê-lốp đã thay lòng đổi dạ nếu như chiếc giường đã bị dịch chuyển
+ Nói rõ bí mật của chiếc giường, giải đáp thử thách của Pê-nê-lốp và chứng tỏ lòng chung thủy của mình
Bước 3: Đoàn tụ
- Khi Uy-lít-xơ nói rõ bí mật về chiếc giường cưới Pê-nê-lốp hoàn toàn tin đó chính thực là Uy-lít-xơ, chồng nàng, người yêu thương và thuỷ chung với nàng Thái độ của nàng hoàn toàn thay đổi:
+ Xúc động cực điểm (Nàng bèn chạy ngay lại, nước mắt chan hoà, ôm lấy cổ
chồng, hôn lên trán chồng).
+ Cầu xin Uy-lít-xơ tha thứ
+ Giải thích nguyên nhân của thái độ lạnh lùng, thận trọng đưa ra thử thách của mình (Nàng tin vào trí tuệ của Uy-lít-xơ và lo sợ bị lừa dối)
+ Oán trách thần linh gây nên sự mất mát lớn của 2 người (Ôi! Thần linh đã dành
cho hai ta một số phận xiết bao cay đắng vì người ghen ghét ta, không muốn cho
ta được sống vui vẻ bên nhau, cùng nhau hưởng hạnh phúc của tuổi thanh xuân
và cùng nhau đi đến tuổi già đầu bạc).
Trang 7+ Khẳng định Uy-lít-xơ đã thuyết phục được sự hoài nghi, cảnh giác thường trực của nàng bằng việc chàng đã hóa giải được phép thử bí mật của chiếc giường cưới
+ Bộc lộ niềm vui sướng, hạnh phúc tột cùng
Pê-nê-lốp không hề vô cảm, tàn nhẫn mà sự thận trọng, hoài nghi của nàng cho thấy tính chất phức tạp của thời đại - những nguy hiểm luôn rình rập, đe dọa họ
Vẻ đẹp của nhân vật Pê-nê-lốp: Thông minh, nghị lực, thận trọng và khôn
ngoan, thủy chung, kiên trinh bảo vệ phẩm giá của mình và hạnh phúc gia đình
Vẻ đẹp của nhân vật Uy-lít-xơ: Cao quý, nhẫn nại, thông minh, thủy chung và
hết lòng vì vợ con
III Kết bài
- Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật
+ Nội dung: Đề cao vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ của con người Hi Lạp thời cổ đại
- Khẳng định giá trị hạnh phúc gia đình khi người Hi Lạp chuyển từ chế độ thị tộc sang chế độ chiếm hữu nô lệ, hôn nhân một vợ một chồng
+ Nghệ thuật: Cách kể chậm rãi, tỉ mỉ (lối trì hoãn sử thi) Sử dụng đối thoại để khắc hoạ nội tâm So sánh mở rộng Dùng định ngữ khẳng định vẻ đẹp của nhân vật
IV MỘT SỐ CÂU HỎI ĐỌC HIỂU VÀ BÀI PHÂN TÍCH
Câu hỏi: Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi từ 1 đến 4:
“Người nói vậy, và Pê-nê-lốp bủn rủn cả chân tay, nàng thấy Uy-lít-xơ tả đúng mười mươi sự thật Nàng bèn chạy ngay lại, nước mắt chan hòa, ôm lấy cổ chồng, hôn lên trán chồng và nói:
- Uy-lít-xơ! Xin chàng chớ giận thiếp, vì xưa nay chàng vẫn là người nổi tiếng khôn ngoan Ôi! Thần linh đã dành cho hai ta một số phận xiết bao cay đắng vì người ghen ghét ta, không muốn cho ta được sống vui vẻ bên nhau, cùng nhau hưởng hạnh phúc của tuổi thanh xuân và cùng nhau đi đến tuổi già đầu bạc Vậy
Trang 8giờ đây, xin chàng chớ giận thiếp, cũng đừng trách thiếp về nỗi gặp chàng mà thiếp không âu yếm chàng ngay Thiếp luôn luôn lo sợ có người đến đây, dùng lời đường mật đánh lừa, vì đời chẳng thiếu gì người xảo quyệt, chỉ làm điều tai ác… Giờ đây, chàng đã đưa ra những chứng cớ rành rành, tả lại cái giường không ai biết rõ, ngoài chàng với thiếp và Ác-tô-rít, một người thị tì của cha thiếp cho khi thiếp về đây, và sau đó giữ cửa gian phòng vách tường kiên cố của chúng ta Vì vậy chàng đã thuyết phục được thiếp và thiếp phải tin chàng, tuy lòng thiếp rất đa nghi.”
(Trích “Uy – lít – xơ trở về” , tr.51, Ngữ Văn 10, tập 1, nxb Giáo dục 2006)
1 Nêu nội dung chính của văn bản
2 Các từ ngữ: chạy, ôm, hôn, nói thuộc từ loại gì? Nêu hiệu quả nghệ thuật khi
sử dụng các từ đó?
3 Viết đoạn văn ngắn ( 5 đến 7 dòng) bày tỏ suy nghĩ về hạnh phúc gia đình trong cuộc sống hôm nay.
Trả lời:
1 Nội dung chính của văn bản: Lời nàng Pê-nê-lốp đối thoại với Uy-lít -xơ sau khi chàng tả đúng về chiếc giường
2 Các từ ngữ: chạy, ôm, hôn, nói thuộc từ loại động từ.
Có hiệu quả nghệ thuật: thể hiện sự xúc động tột cùng khi nhân ra chồng, và cho thấy tình yêu kìm nén bao nhiêu năm đã được bày tỏ mãnh liệt, còn cho thấy sự thùy chung sâu sắc của nàng dành cho chồng yêu quý
3 Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu :
- Hình thức: đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính
tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, cảm xúc chân thành
- Nội dung: Thí sinh bày tỏ suy nghĩ:
+ Hạnh phúc gia đình là thứ quý giá với mỗi người.
+ Cần vun đắp, xây dựng bằng những hành động, lời nói cụ thể để thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm đến nhau
Trang 9+ Giữa vợ chồng cần sự tin tưởng, thủy chung.
+ Ngày nay, vợ chồng biết thể hiện tình cảm gia đình ở nhiều góc độ, hành động hơn
+ Phê phán những người không coi trọng hạnh phúc gia đình, không vun vén, chăm lo cho gia đình.
Bài phân tích
Phân tích đoạn trích “Uy-lít-xơ trở về”
“Uy-lít-xơ trở” về thuộc khúc ca XVIII của sử thi Ô-đi-xê, một tác phẩm sử thi
Hi Lạp nổi tiếng thế giới Đoạn trích kể lại cuộc tái ngộ của vợ chồng Pê-nê-lốp
và Uy-lít- xơ sau hai mươi năm cách biệt Cuộc tái ngộ ấy đầy hạnh phúc nhưng trước khi được hưởng niềm vui, niềm hạnh phúc đoàn tụ họ đã trải qua nhiều thử thách gay go Ta hãy thử cùng tìm hiểu đoạn trích của tác phẩm qua hai nhân vật chính của đoạn trích Pê-nê-lốp và Uy-lít-xơ
Khi Uy-lít-xơ với tư cách là một người hành khất giả danh, đây là lúc vị trí của Uy-lít-xơ đã thay đổi dưới cách nhìn của Pê-nê-lốp Từ vai trò là người bạn của Uy-lít-xơ, người chia sẻ buồn vui với Pê-nê-lốp, Uy-lít-xơ đã xuất hiện như một đại diện cho sức mạnh Việc diệt trừ một lúc 108 tên cầu hôn quấy đảo đã từ vị trí một kẻ bình thường lên vị trí một người khác thường Sự nâng cấp này làm cho Uy-lít-xơ gần với Uy-lít-xơ hơn Nghĩa là khả năng trở thành Uy-lít-xơ thật của người hành khất mở ra một triển vọng lạc quan đối với người vợ chung thủy đợi chồng Nhưng dù thế, khi người nhũ mẫu báo tin vui là Uy-lít-xơ đã trở về câu nói của Pê-nê-lốp không phải là thái độ "đồng thanh tương ứng” Trước sự phấn khích của người nhũ mẫu trung thành, tận tụy, lời nói của nàng như gáo nước lạnh dội vào Câu đối thoại của Pê-nê-lốp với người nhũ mẫu làm hiện lên một tâm trạng Với Pê-nè-lốp, việc Uy-lít-xơ trở về là một mơ ước, nhưng mơ ước đó quá xa xôi,
xa xôi như hai mươi năm cách biệt Ngọn lửa ấy không phải không có lúc bùng lên Chỉ cần nhắc đến nó là người nói đã xao xuyến bồi hồi: "Già cũng biết, nếu chàng trở về thì mọi người trong nhà, nhất là tôi và con trai chúng tôi sinh ra kia
sẽ sung sướng xiết bao!" Nhưng giờ đây, do đã kìm nén nhiều năm, mơ ước ấy bị gạt sang một bên chí còn âm ỉ cháy Thậm chí dấu vết còn lại của nó chỉ như một nhúm tro than bị thời gian sóng gió dập vùi (Còn về phần Uy-lít-xơ thì ở nơi đất khách quê người, chàng cũng đã hết hi vọng trở lại đất A-cai, chính chàng cũng đã
Trang 10chết rồi) Mặc cảm ấy dẫn đến sự không dễ dàng thừa nhận là hết sức tự nhiên Trả lời câu hỏi: Ai là người giết bọn cầu hôn, theo Pê-nê-lốp, chiến tích phi thường ấy thuộc về thần linh: "Đây là một vị thần đã giết bọn cầu hôn danh tiếng" Đoạn văn này mới diễn tả một tình cảm thật của nàng Đó là sự sung sướng hả hê của người trút được gánh nặng, của một nạn nhân khi mắt thấy tai nghe sự trừng phạt thích đáng những kẻ tội đồ Bao nhiêu hào hứng của nàng thuộc về phía ấy:
" một vị thần bất bình vì sự láo xược bất kham và những hành động nhuốc nhơ của chúng Vì chúng chẳng kiêng nể một ai trên cõi đời này, dù là dân đen hay người quyền quý, hễ gặp chúng là bất cứ ai cũng bị chúng khinh miệt Vì sự bất công điên rồ của chúng, nên chúng phải đền tội đấy thôi" Còn Uy-lít-xơ thật có phải là người ấy hay không, trong cách nghĩ của Pê-nê-lốp như có sự lảng tránh Ngay cả lúc người nhũ mẫu già đưa ra một chứng cớ (vết sẹo trên bắp chân của Uy-lít-xơ do lợn lòi húc ngày xưa) cũng bị nàng gạt đi Bởi trong ý nghĩa của Pê-nê-lốp người ta không thể tin vào bất cứ điều gì bởi tất cả là do thẩn linh sắp đặt:
"Già ơi! Dù già sáng suốt đến đâu, già cũng không sao hiểu thấu những ý định huyền bí của thần linh bất tử"
Song, tiếng nói ấy dù sao cũng là tiếng nói của lí trí Khi đối diện với người đàn ông mà nhũ mẫu Ơ-ri-clê cho là Uy-lít-xơ, trái tim nhạy cảm của Pê-nê-lốp không còn có thể lặng yên được nữa Mong muốn gặp chồng và nay gần như đã gặp chồng dù mới chỉ là linh cảm, trái tim tưởng như đã trở thành băng giá đã tan ra Lần đầu tiên, nàng run rẩy, thiếu tự tin không làm chủ được bản thân mình Trạng thái bất ổn ấy không chỉ diễn ra trong cái bối rối rất con người là "nàng không biết nên đứng xa xa hỏi chuyện người chồng yêu quý của mình hay nên lại gần, ôm lấy đầu, cầm lấy tay người mà hôn?", mà ngay từ lúc Pê-nê-lốp quyết định bước xuống cầu thang để giáp mặt với "người ấy"."Bây giờ ta hãy xuống nhà với Tê-lê-mác để xem xác chết của bọn cầu hôn và người giết chúng" Kết hợp với độc thoại nội tâm và đối thoại lấp lửng với người nhũ mẫu, trái tim cứng rắn của Pê-nê-lốp
đã gần bước qua các ranh giới vô hình mà chính nàng đã phân chia rạch ròi từ trước Nhưng đến lúc có thể bước qua, nàng lại ngập ngừng dừng lại Lí trí giúp nàng tỉnh táo Tỉnh táo để không rơi vào ngộ nhận ở phút cuối cùng Pê-nê-lốp nói với con hay nói với lòng mình và cả Uy-lít-xơ nữa về sự nấn ná dường như khó hiểu lúc này: "Nếu quả thật đây chính là Uy-lít-xơ, bây giờ đã trở về, thì con có thể tin chắc rằng thế nào cha con và mẹ cũng sẽ nhận được ra nhau một cách dễ dàng" Nàng cầu cứu vào sự thật, vào lí trí một lần cuối cùng trước khi hành động, trước khi quyết định, một quyết định quan trọng biết dường nào Trước khi có