Chương 6 Chương 6 TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ 1 Các quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học a) Quan niệm của triết học ngoài mácxit về chính trị Quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học trước Mác.

Chương 6 Chương 6 TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ 1 Các quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học a) Quan niệm của triết học ngoài mácxit về chính trị Quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học trước Mác.

Chương 6

TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ

1 Các quan niệm về chính trị trong lịch sử

triết học

a) Quan niệm của triết học ngoài mácxit về chính trị

- Quan niệm về chính trị trong lịch sử triết học trước Mác

+ Quan niệm về chính trị trong triết học Ấn Độ cổ, trung đại

+ Quan niệm về chính trị trong triết học Trung Quốc cổ, trung đại

+ Quan niệm về chính trị trong triết học Hy Lạp, La Mã cổ đại

+ Quan niệm về chính trị trong triết học phương Tây thời trung, cận đại

- Các quan niệm của triết học đương đại về chính trị.

+ Các lý thuyết đương đại về chính trị.

+ Về triết học chính trị và chính trị học (nghĩa rộng và nghĩa hẹp).

b) Quan điểm của triết học Mác - Lênin về chính trị

+ Các tiền đề hình thành quan niệm về chính trị trong triết học Mác.

+ Định nghĩa về chính trị của Lênin.

“Chính trị là sự tham gia vào những công việc của nhà nước, là việc vạch hướng đi cho nhà nước, việc xác định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước”

“Chính trị là vận mệnh thực tế của hàng chục triệu con người”

“Không có một lập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thể nào giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất”

+ Các đặc trưng cơ bản của chính trị:

- Chính trị là quan hệ lợi ích giữa các giai cấp.

- Chính trị là vấn đề quyền lực nhà nước.

- Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế.

- Quyền lực chính trị là bạo lực có tổ chức của một giai cấp để trấn áp một giai cấp khác Quyền lực CT mang đặc trưng:

+ Mang bản chất giai cấp.

+ Bảo đảm bằng tổ chức có sức mạnh trấn áp.

c) Quan niệm đương đại về hệ thống chính trị.

- Sự phát triển từ quan điểm Mác-Lênin về chuyên chính vô sản đến quan niệm đương đại về hệ

thống chính trị.

+ Quan niệm Mác - Lênin về chuyên chính vô sản

(định nghĩa, bản chất, nội dung…).

2 Các phương diện cơ bản về CT trong ĐSXH

a) Vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp

- Khái niệm giai cấp dùng để chỉ “những tập đoàn to lớn

gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ đối với tư liệu sản xuất,

về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của cải xã hội

ít hoặc nhiều mà họ được hưởng”

- Khái niệm tầng lớp xã hội dùng để chỉ sự phân tầng, phân

lớp, phân nhóm giữa những con người trong cùng một giai cấp theo địa vị và sự khác biệt cụ thể của họ trong giai cấp đó hoặc chỉ những nhóm người ngoài kết cấu giai cấp trong một xã hội nhất định (công chức, trí thức, tiểu nông)

tiếp

Vai trò của đấu tranh giai cấp đối với sự vận động, phát

triển của xã hội có đối kháng giai cấp

- Đấu tranh giai cấp là khái niệm dùng để chỉ “cuộc đấu tranh của quần chúng bị tước hết quyền, bị áp bức và lao động, chống bọn có đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và bọn ăn bám, cuộc đấu tranh của những người công nhân làm thuê hay những người

vô sản chống những người hữu sản hay giai cấp tư sản”.

- Hình thức đấu tranh giai cấp: đấu tranh kinh tế, đấu tranh tư tưởng, đấu tranh chính trị, văn hóa, tôn giáo, v.v

Vai trò của đấu tranh giai cấp

- Kết quả cuối cùng của những cuộc đấu tranh đều dẫn tới sự ra đời của phương thức sản xuất mới thông qua đỉnh cao của nó là cách mạng xã hội

- Đấu tranh giai cấp nhằm giải quyết những mâu thuẫn đối kháng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội.

- Đấu tranh giai cấp tạo ra điều kiện cho cái mới

ra đời, phát triển, đẩy lùi những yếu tố lạc hậu, tiêu cực.

Ý nghĩa phương pháp luận

- Lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp cho thấy tính tất yếu của đấu tranh giai cấp trong xã hội, nhận thức được bản chất và các hình thức biểu hiện của đấu tranh giai cấp.

- Tạo cơ sở lý luận để xây dựng đường lối chiến lược đấu tranh giai cấp chống lại ách áp bức bóc lột, bất bình đẳng giai cấp, xây dựng chế độ xã hội mới.

-Là cơ sở để giải quyết mâu thuẫn giai cấp của xã hội nhằm thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Đấu tranh giai cấp ở Việt Nam?

CMXH và vai trò của nó đối với sự phát triển

của xã hội có đối kháng giai cấp

Khái niệm cách mạng xã hội và nguồn gốc của cách mạng

xã hội

- Nghĩa rộng: Cách mạng xã hội là sự biến đổi có tính chất bước ngoặt và căn bản về chất trong toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, là phương thức chuyển

từ một hình thái kinh tế -xã hội lỗi thời lên một hình thái kinh tế - xã hội mới ở trình độ phát triển cao hơn

- Nghĩa hẹp: Cách mạng xã hội là việc lật đổ một chế độ chính trị đã lỗi thời và thiết lập một chế độ chính trị tiến

bộ hơn của giai cấp cách mạng

- Cải cách là khái niệm dùng để chỉ những cuộc cải biến diễn ra trên một hay một số lĩnh vực của đời sống xã hội, trong phạm vi một hình thái kinh tế - xã hội, nhằm hoàn thiện hình thái kinh

tế - xã hội đó.

- Đảo chính là khái niệm dùng để chỉ những sự biến tranh giành địa vị quyền lực nhà nước giữa các lực lượng chính trị (thường trong cùng một giai cấp) và với chủ trương không thay đổi bản chất chế độ hiện thời.

Nguyên nhân của CMXH

- Nguyên nhân sâu xa:

+ Về kinh tế: Mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX + Về chính trị: Đấu tranh giai cấp giữa giai cấp thống trị và bị thống trị.

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Sự ra đời, phát triển của tổ chức cách mạng + Sự phát triển nhận thức của QC nhân dân + Nắm bắt thời cơ cách mạng của tổ chức CM.

SỞ HỮU TỔ CHỨC QUẢN LÝ PHỐI SẢN PHÂN

PHẨM

QUAN HỆ SẢN XUẤT

PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT

GC THỐNG TRỊ

Vai trò của CMXH đối với sự vận động, phát triển của

xã hội có đối kháng giai cấp.

- Cách mạng xã hội là động lực của sự vận động, phát triển xã hội nhằm thay đổi chế độ xã hội đã lỗi thời chuyển lên chế độ xã hội mới cao hơn Theo C.Mác, cách mạng xã hội là đầu tàu của lịch sử

- Chính nhờ cách mạng xã hội mà mâu thuẫn cơ bản của đời sống xã hội được giải quyết triệt để, tạo động lực cho

sự tiến bộ và phát triển của xã hội

- Thông qua CMXH mà rèn luyện bản lĩnh chính trị của quần chúng nhân dân

- …

b) Dân tộc và vấn đề quan hệ giai cấp - dân tộc - nhân loại

- Dân tộc - Hình thức cộng đồng người cao nhất và phổ biến nhất trong lịch sử.

Dân tộc là một cộng đồng dân cư hình thành từ

một bộ tộc hoặc từ sự liên kết của tất cả các bộ tộc sống trên cùng một vùng lãnh thổ.

Dân tộc: Cộng đồng lãnh thổ, kinh tế, ngôn ngữ và văn hóa, tâm lý, tính cách.

- Quan hệ giai cấp - dân tộc - nhân loại.

- Đặc thù của vấn đề dân tộc ở Việt Nam.

c) Nhà nước - Tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị

- Nguồn gốc, bản chất nhà nước.

Nhà nước ra đời từ nguồn gốc thuộc về kinh tế, mà sâu

xa là sự phát triển của lực lượng sản xuất, còn nguyên nhân trực tiếp là do mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, không thể điều hoà được.

Nhà nước là bộ máy thống trị của một giai cấp – giai cấp thống trị về kinh tế nhằm duy trì trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác.

- Hình thành một hệ thống thuế khóa để nuôi bộ máy nhà nước

Chức năng của nhà nước

Theo tính chất của quyền lực chính trị: Nhà

nước có chức năng là thống trị chính trị của

giai cấp và chức năng xã hội.

Theo phạm vi tác động của quyền lực nhà nước: Nhà nước có chức năng đối nội và đối

ngoại.

- Các kiểu và hình thức nhà nước.

- Kiểu nhà nước là khái niệm dùng để chỉ bộ máy thống trị đó thuộc về giai cấp nào, tồn tại dựa trên cơ sở chế độ kinh tế nào, tương ứng với hình thái kinh tế – xã hội nào: NN Chủ nô, NNPK, NNTS, NNVS

- Hình thức nhà nước là khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phương thức thực hiện quyền lực nhà nước (hay là hình thức cầm quyền của nhà nước).

Trao đổi

- Nhà nước TBCN và Nhà nước XHCN.

- Đặc thù của Nhà nước Việt Nam trong lịch sử

và hiện đại.

3 Vấn đề đổi mới chính trị ở Việt Nam hiện nay

a) Vấn đề phát huy dân chủ ở Việt Nam hiện nay

- Quan niệm về dân chủ

- Những phát triển mới trong nhận thức về dân chủ của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Thực chất của phát huy dân chủ XHCN

b) Vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay

- Nhận thức mới của Đảng ta về hệ thống chính trị XHCN:

+ Kết cấu HTCT;

+ Vai trò HTCT.

- Quan niệm về đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay - Thực chất, mục tiêu, nội dung cơ bản.

c) Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

- Tư tưởng về nhà nước pháp quyền là thành quả của nền

văn minh nhân loại Các cách tiếp cận; những đặc trưng cơ bản,…

- Quan điểm về nhà nước pháp quyền XHCN và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam là kết quả của một

quá trình nhận thức và khảo nghiệm trong thực tiễn đổi mới của Đảng ta

- Quan niệm của Đảng ta về nhà nước pháp quyền XHCN – những đặc trưng cơ bản - Kết quả kế thừa và phát triển quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với thực tiễn

- Phương hướng xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam

d) Ý nghĩa của đổi mới chính trị đối với việc nghiên cứu, phát triển khoa học xã hội và nhân văn.

- Vai trò của phát huy dân chủ đối với sự phát triển khoa học xã hội và nhân văn.

- Vai trò của đổi mới hệ thống chính trị đối với việc

đổi mới tổ chức, hoạt động khoa học xã hội và

nhân văn.

- Vai trò của vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN đối với việc phát huy vai trò của KHXHNV trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay.