Thực hiện quy trình phòng và điều trị bệnh cho đàn gia cầm trên địa bàn phường chùa hang, huyện đồng hỷ, tỉnh thái nguyên và hỗ trợ phát triển thị trường tại công ty cp dược phẩm thái việt pharma

NGUYỄN HÀ TRƯƠNG Tên chuyên đề: “THỰC HIỆN QUY TRÌNH PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH CHO ĐÀN GIA CẦM TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG CHÙA HANG - HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜN

NGUYỄN HÀ TRƯƠNG

Tên chuyên đề:

“THỰC HIỆN QUY TRÌNH PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH CHO ĐÀN GIA CẦM TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG CHÙA HANG - HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TẠI CÔNG TY

CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM THÁI VIỆT PHARMA”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2016 - 2021

NGUYỄN HÀ TRƯƠNG

Tên chuyên đề:

“THỰC HIỆN QUY TRÌNH PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH CHO ĐÀN GIA CẦM TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG CHÙA HANG - HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TẠI CÔNG TY

CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM THÁI VIỆT PHARMA”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

Khóa học: 2016 - 2021 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Mạnh Cường

Thái Nguyên - năm 2021

Được sự nhất trí của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Khoa Chăn nuôi Thú y, thầy giáo hướng dẫn, em đã được phân công về công ty cổ phần dược phẩm Thái Việt Pharma

Sau quá trình học tập tại trường và thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, đến nay

em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Qua đây em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, cùng các thầy cô giáo trong khoa, đã tận tình dìu dắt, giúp đỡ em trong suốt thời gian qua Đặc biệt là sự

quan tâm, giúp đỡ của thầy giáo TS Nguyễn Mạnh Cường đã chỉ bảo và trực

tiếp hướng dẫn em hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn công ty cổ phần dược phẩm Thái Việt Pharma cùng các anh, chị kỹ thuật đã tận tình giúp đỡ, chỉ dạy để em có điều kiện được thực tập, học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề và tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thưc tập tại đây

Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả bạn bè, gia đình và người thân đã động viên, hỗ trợ em hoàn thành chuyên đề đúng thời gian quy định

Em xin kính chúc các thầy, cô giáo luôn mạnh khỏe, hạnh phúc, thành đạt trong công tác giảng dạy và thành công trong công tác nghiên cứu khoa học

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

LỜI NÓI ĐẦU

Với phương châm “Học đi đôi với hành”, “Lý thuyết gắn liền với thực

tiễn”, thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng trong chương trình đạo tạo của

các trường đại học nói chung và trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng Đây là khoảng thời gian cần thiết để sinh viên tiếp cận với sản xuất, nhằm nâng cao kiến thức đã được học trong nhà trường, đồng thời giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó nâng cao trình độ chuyên môn, rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tổ chức, triển khai các hoạt động sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất Tạo cho mình tác phong làm việc nghiêm túc đúng đắn, đáp ứng được nhu cầu xã hội góp phần xây dựng nền nông nghiệp nước nhà ngày càng phát triển

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nghiệm khoa Chăn nuôi Thú y cùng với

sự giúp đỡ, hướng dẫn của thầy giáo TS Nguyễn Mạnh Cường , em đã tiến

hành thực hiện chuyên đề tốt nghiệp: “Thực hiện quy trình phòng và điều trị

bệnh cho đàn gia cầm trên địa bàn phường Chùa Hang – huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên và hỗ trợ phát triển thị trường tại công ty CP dược phẩm Thái Việt Pharma ” Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học,

-kiến thức chuyên môn chưa sâu, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều và thời gian thực tập ngắn nên bản khóa luận của em không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo cùng các bạn

để bản khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

Nguyễn Hà Trương

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Kết quả công việc thực hiện tại cơ sở 29

Bảng 4.2 Một số yếu tố liên quan đến việc sử dụng kháng sinh

trong các trang trại 30

Bảng 4.3 Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh 32

Bảng 4.4 Kết quả thực hiện phòng bệnh cho cho gà lông màu 34

Bảng 4.5 Các triệu trứng lâm sàng điển hình của gà bị bệnh 36

Bảng 4.6 Bệnh tích mổ khám của gà nhiễm bệnh 38

Bảng 4.7 Kết quả điều trị bệnh cho đàn gà 40

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI NÓI ĐẦU ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề 2

1.2.1 Mục tiêu của chuyên đề 2

1.2.2 Yêu cầu của chuyên đề 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập 3

2.1.1 Một số thông tin về Công ty 3

2.1.2 Điều kiện tự nhiên 3

2.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 5

2.2 Cơ sở khoa học của chuyên đề 5

2.2.1 Các nguyên tắc phòng chống dịch bệnh cho vật nuôi 5

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà 13

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 20

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 20

2.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 23

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 26

3.1 Đối tượng 26

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 26

3.3 Nội dung thực hiện 26

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp tiến hành 26

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 26

3.4.2 Phương pháp tiến hành 27

PHẦN 4 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 29

4.1 Kết quả công việc thực hiện tại cơ sở thực tập 29

4.2 Kết quả đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh trên địa bàn 30

4.2.1 Kết quả đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh 30

4.3 Kết quả đánh giá tình hình chăn nuôi gà trên địa bàn huyện Đồng Hỷ

, tỉnh Thái Nguyên 32

4.4 Kết quả thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị bệnh cho gà tại phường Chùa Hang - Đồng Hỷ 33

4.4.1 Kết quả thực hiện quy trình phòng bệnh bằng vắc xin, thuốc

cho gà lông màu 33

4.4.2 Một số triệu chứng điển hình của các bệnh trực tiếp mổ khám

trên đàn gà trong thời gian thực tập 36

4.4.3 Một số bệnh tích điển hình của gà mắc một số bệnh thường gặp 38

4.4.4 Kết quả điều trị gà mắc bệnh trong quá trình thực tập 40

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 42

5.1 Kết luận 42

5.2 Đề nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

PHỤ LỤC MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Việt Nam là một nước có nền kinh tế đang trên đà phát triển, trong đó sản xuất nông nghiệp đã trở thành nghề truyền thống và góp phần không nhỏ cho nền kinh tế quốc dân Cùng với trồng trọt thì chăn nuôi cũng là một ngành kinh

tế quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, nó không những đáp ứng nhu cầu thực phẩm tiêu dùng hàng ngày của mọi người dân trong xã hội mà còn là nguồn thu nhập hiệu quả cao góp phần cải thiện đời sống xã hội của nhiều người lao động trong thời gian qua Trong đó, ngành chăn nuôi gia cầm là một loại hình chăn nuôi phổ biến trong hộ gia đình Việt Nam và một số mô hình trang trại,

xí nghiệp, doanh nghiệp… Đặc điểm nổi bật của chăn nuôi gia cầm là phù hợp với điều kiện xã hội, tự nhiên, địa lý… của nước ta

Thực tế đã chứng minh chăn nuôi gia cầm đem lại hiệu quả kinh tế cao, chu kỳ sản xuất nhanh hơn so với nhiều vật nuôi khác Chi phí thức ăn cho một kilogam tăng trọng thấp và nó tạo ra nguồn sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng được nhu cầu thực phẩm ngày càng cao trong xã hội cả về số lượng và chất lượng sản phẩm

Trong những năm qua với mục đích mở rộng quy mô đàn gia cầm, nâng cao năng suất, chất lượng trong chăn nuôi Nhà nước đã tiến hành nhập ngoại nhiều giống gà mới có năng suất cao như: Gà Golline 54 (1990) từ Hà Lan; Brown Nick

từ Mỹ (1993); Hysex brown từ Mỹ (1996),… Vì vậy việc thực hiện đúng quy trình chuẩn trong chăn nuôi là hết sức quan trọng Dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Công ty

CP Thái Việt Pharma và việc học hỏi được từ những đối tác và trang trại, em tiến

hành thực hiện chuyên đề: “Thực hiện quy trình phòng và điều trị bệnh cho đàn

gia cầm trên địa bàn phường Chùa Hang – huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên

và hỗ trợ phát triển thị trường tại Công ty CP dược phẩm Thái Việt pharma”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề

1.2.1 Mục tiêu của chuyên đề

- Hỗ trợ phát triển thị trường cho Công ty và Đại lý

- Tiếp cận trang trại, tư vấn, giới thiệu sản phẩm của công ty

- Hỗ trợ đối tác, đại lý của công ty

- Rèn luyện và nâng cao kỹ năng chẩn đoán lâm sàng trên gà bị bệnh

- Tư vấn quy trình phòng bệnh bằng vắc xin cho gà và tập kê đơn, điều trị bệnh cho đàn gà mắc bệnh

- Áp dụng quy trình phòng và điều trị một số bệnh thường gặp trên gà

1.2.2 Yêu cầu của chuyên đề

- Nắm vững nguyên tắc phòng trị bệnh cho vật nuôi nói chung

- Thành thạo phương pháp chẩn đoán lâm sàng và mổ khám bệnh tích trên gà

- Đưa ra được pháp đồ điều trị bệnh đối với gia cầm và các vật nuôi khác

- Rèn luyện kỹ làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Điều kiện cơ sở thực tập

2.1.1 Một số thông tin về Công ty

Trong thời gian thực tập tốt nghiệp em được phân công nhiệm vụ tại Công

ty trong thời gian 6 tháng

Công ty CP dược phẩm Thái Việt có văn phòng chi nhánh Thái Nguyên tại địa chỉ tại Phường Chùa Hang - huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên Công

ty được thành lập và đi vào hoạt động kể từ ngày 10 tháng 3 năm 2020

* Cơ cấu của tổ chức của công ty như sau:

- Đội ngũ quản lý và nhân viên

+ 01 Giám đốc kinh doanh

+ 01 Phó giám đốc

+ 02 nhân viên kinh doanh

+ 02 kế toán

+ 04 thực tập sinh

* Cơ sở vật chất của công ty

- VP có 03 tầng với diện tổng khoảng 300m2

- Đồng Hỷ là một huyện miền núi phía Đông Bắc tỉnh Thái Nguyên

- Huyện có diện tích tự nhiên 427,73 km²; dân số năm 2019 là 90.709 người

- Đồng Hỷ giáp huyện Chợ Mới tỉnh Bắc Kạn ở phía Bắc, huyện Võ Nhai về phía Đông Bắc; giáp huyện Phú Lương về phía Tây; giáp thành phố Thái Nguyên và huyện Phú Bình về phía Nam và giáp huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang về phía Đông

- Huyện Đồng Hỷ có 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Trại Cau, Sông Cầu và 13 xã: Cây Thị, Hóa Thượng, Hóa Trung, Hòa Bình, Hợp Tiến, Khe Mo, Minh Lập, Nam Hòa, Quang Sơn, Tân Lợi, Tân Long, Văn Hán, Văn Lăng

Huyện lỵ mới của huyện Đồng Hỷ đặt tại xã Hóa Thượng do thị trấn Chùa Hang, huyện lỵ cũ đã chuyển về thành phố Thái Nguyên vào cuối năm 2017 Tuy nhiên, do trụ sở hành chính của huyện chưa xây xong, nên hiện tại huyện Đồng Hỷ vẫn tiếp tục sử dụng trụ sở cũ tại phường Chùa Hang, thành phố Thái Nguyên

* Địa hình đất đai

Huyện Đồng Hỷ thuộc vùng trung du Bắc Bộ, có đồi núi xen kẽ với đồng bằng và ngả thấp về phía Nam

* Thời tiết, khí hậu

- Nhiệt độ không khí trung bình 23,4°C; tháng cao nhất là 28,3°C; tháng thấp nhất là 16,3°C

- Độ ẩm trung bình năm là 85,1%, tháng cao nhất là 91%; tháng thấp nhất nhất là 78%

- Lượng mưa trung bình năm là 2500mm, tháng lớn nhất là tháng 8, tháng thấp nhất là tháng 1

Khí hậu Thái Nguyên mang đậm tính chất nhiệt đới gió mùa, kiểu thời tiết đặc trưng ở miền bắc Việt Nam Mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông lạnh khô

2.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội

Những năm gần đây, huyện Đồng Hỷ đã biết tận dụng tối đa các thế mạnh của một vùng đất giàu tiềm năng về kinh tế, đa dạng về ngành nghề và nắm bắt thời cơ khai thác tối đa tiềm năng vốn có Trên cơ sở đó nhanh chóng xác định các ngành kinh tế mũi nhọn để đầu tư phát triển, tích cực chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, bước đầu đã thu được những kết quả hết sức tốt đẹp

Trong đó, chăn nuôi gia súc, gia cầm được chú trọng, đàn lợn và đàn gia cầm tăng theo hướng sản xuất hàng hóa, phát triển mạnh mẽ về số lượng và quy mô

Có thể nói bức tranh kinh tế huyện Đồng Hỷ trong những năm gần đây đã

có những gam màu sáng, hoạt động kinh tế sôi động đã mang lại hơi thở mới cho người dân nơi đây Đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân trong huyện đã bước sang một trang mới Các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển văn hóa giáo dục ngày càng được đẩy mạnh

2.2 Cơ sở khoa học của chuyên đề

2.2.1 Các nguyên tắc phòng chống dịch bệnh cho vật nuôi

Nguồn bệnh là khâu đầu tiên và chủ yếu, là xuất phát điểm của quá trình sinh dịch Nhân tố trung gian truyền lây nối liền nguồn bệnh với động vật cảm thụ Động vật thụ cảm làm cho dịch biểu hiện ra đồng thời nó lại biến thành nguồn bệnh làm cho quá trình sinh dịch được nhân lên Vì vậy chỉ cần xóa bỏ một trong ba khâu hoặc cắt đứt sự liên hệ giữa các khâu sẽ làm quá trình sinh dịch không xảy ra được

- Đó là nguyên lý cơ bản của biện pháp phòng và chống dịch

Nội dung của việc phòng và chống dịch bệnh cho động vật theo Pháp lệnh thú y của nước ta bao gồm:

- Bảo đảm đủ tiêu chuẩn vệ sinh thú y tại các cơ sở chăn nuôi, chế biến thức ăn chăn nuôi, chế biến sản phẩm động vật

- Thực hiện các biện pháp phòng bệnh, chẩn đoán xác định bệnh, khống chế tiêu diệt dịch bệnh cho động vật

- Thực hiện việc kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật, kiểm soát giết

mổ động vật và kiểm tra vệ sinh thú y thực phẩm có nguồn gốc từ động vật để phát hiện, ngăn chặn dịch bệnh lây lan và đảm bảo an toàn cho người

1 Xác định các biện pháp phòng bệnh cho gà

Công tác vệ sinh phòng bệnh cho gà có vai trò quan trọng quyết định đến

sự thành công hay thất bại của chăn nuôi gà Nếu thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà sẽ hạn chế dịch bệnh xảy ra và lây lan, đồng thời quyết định thành công của chăn nuôi gà

- Để thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà cần thực hiện tốt 2 phương pháp sau:

* Ngăn không cho gà tiếp xúc với mầm bệnh

Mầm bệnh tiếp xúc với gà đến từ nhiều nguồn khác nhau như: Gia cầm, gia súc bị bệnh Thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh Bụi trong không khí nhiễm mầm bệnh Chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh Giày, dép, chân tay người chăn nuôi hoặc khách đến tham quan nhiễm mầm bệnh Phương tiện vận chuyển nhiễm mầm bệnh Chuột, côn trùng và chim hoang dã

Để ngăn chặn các nguồn lây nhiễm này người chăn nuôi phải thực hiện tốt công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ thiết bị, thức ăn, nước uống, tiêu diệt chuột, côn trùng và ngăn không cho chim hoang đến cư trú (Nguyễn Thị Kim Lan, Nguyễn Văn Quang, 2000) [6]

* Nâng cao sức đề kháng cho gà:

Song song với công tác vệ sinh phòng bệnh thì phải tăng cường sức đề kháng cho gà thường xuyên như:

- Đảm bảo chuồng nuôi luôn thoáng, mát, sạch sẽ

- Cho gà ăn đủ chất dinh dưỡng trong khẩu phần

- Thức ăn, nước uống phải vệ sinh sạch sẽ không có mầm bệnh và chất độc hại đến sức khỏe

- Dùng thuốc và vắc xin phòng bệnh cho gà theo lịch dùng thuốc

Để chăn nuôi gà đem lại hiệu quả cần thực hiện tốt 3 nguyên tắc phòng bệnh sau:

Nguyên tắc 1: Ngăn chặn sự tiếp xúc của mầm bệnh với gia cầm

- Không mua vật nuôi không rõ nguồn gốc Chỉ chọn mua gà từ những cơ

sở giống tốt, từ đàn gà bố mẹ khỏe mạnh để đảm bảo không có bệnh truyền từ trứng sang gà con Phải nhốt riêng gà mới mua về (cách xa gà nhà đang nuôi) trong vòng 10 - 14 ngày Cho gà uống thuốc bổ, khi thấy gà khỏe mạnh mới đưa vào chuồng nuôi

- Quản lý tốt công tác cách ly và vệ sinh thân thể trước khi vào khu vực chăn nuôi của công nhân, cán bộ và khách tham quan

- Tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ và duy trì tốt công tác sát trùng dụng cụ, phương tiện và khu vực chăn nuôi

* Khi gà gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị

+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi

+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi đề xử lý Gà

ốm, chết do bệnh phải đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột

+ Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa

+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở

+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại

+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

Nguyên tắc 2: Nâng cao sức đề kháng của gia cầm

- Xây dựng chuồng trại đúng kỹ thuật đảm bảo cho vật nuôi có chỗ ở tốt

- Cho vật nuôi ăn và uống tốt (thức ăn đủ dinh dưỡng, thức ăn không biến chất, uống nước sạch được tiệt trùng, nước uống không có độc chất) và chăm sóc vật nuôi đúng quy trình kỹ thuật

- Tẩy ký sinh trùng và tiến hành tiêm phòng triệt để với các loại vắc xin

- Phòng bệnh cho gia cầm bằng thuốc và vắc xin

Nguyên tắc 3: Giám sát và kiểm tra chặt chẽ sức khỏe gia cầm

- Xây dựng lịch tiêm phòng và lập sổ ghi chép theo dõi quá trình tiêm phòng của vật nuôi chặt chẽ

- Ghi chép hàng ngày tình trạng sức khỏe vật nuôi vào sổ nhật ký thú y và định kỳ lấy máu kiểm tra để đánh giá hàm lượng kháng thể có trong máu của vật nuôi (HI, HA)

- Phát hiện kịp thời, chẩn đoán chính xác, cách ly nhanh chóng, điều trị khẩn trương các cá thể nghi nhiễm và nhiễm bệnh

2 Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, vườn chăn thả và dụng cụ chăn nuôi

- Vệ sinh trước khi nuôi: Chú ý vệ sinh khu vực chuồng gà, khu vực xung quanh chuồng, chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi trước khi đưa gà vào nuôi

Để trống chuồng 10 - 15 ngày trước khi thả gà vào

- Vệ sinh trong khi nuôi:

+ Chuồng nuôi gà cần đảm bảo đúng mật độ, thoáng, mát, khô, sạch sẽ,

có ánh nắng mặt trời chiếu vào

+ Sân thả gà cần khô, thoáng mát, có hàng rào bao quanh và được quét dọn hàng ngày

+ Nếu nuôi gà có chất độn chuồng thì chất độn chuồng phải luôn mới, khô, nên phơi nắng trước khi cho vào chuồng gà

+ Ổ đẻ cần để nơi khô ráo, thoáng mát, đệm lót phơi nắng kỹ trước khi trải vào ổ và thay thường xuyên để tránh mầm bệnh cư trú

+ Thường xuyên quét phân, thay độn chuồng, rắc vôi bột vào các nơi ẩm thấp, quét vôi chuồng nuôi, sân thả gà Phun thuốc diệt muỗi, mò, mạt

+ Phân gà, độn chuồng cần được ủ kỹ đề diệt mầm bệnh trước khi đưa ra ngoài

- Vệ sinh sát trùng sau mỗi đợt nuôi: Theo trình tự sau:

+ Thu gom phân gà, độn chuồng, rác thải vào một nơi và ủ kỹ để diệt mầm bệnh

+ Quét dọn sạch phân, rác, mạng nhện

+ Sửa chữa chuồng, vá lại những chỗ nền chuồng bị hỏng

+ Cọ rửa chuồng, dụng cụ chăn nuôi bằng nước sạch, có áp suất cao + Sát trùng bằng chất khử trùng

+ Để trống chuồng 2 - 3 tuần

- Các biện pháp khử trùng:

+ Ánh nắng mặt trời: dùng để phơi máng án, máng uống, dụng cụ chăn nuôi, độn chuồng, nguyên liệu thức ăn

+ Dùng nước sôi để rửa các dụng cụ chăn nuôi

+ Vôi bột: có thể dùng rắc xung quanh và những nơi ẩm ướt bên trong chuồng

nuôi, rắc vào hố sát trùng trước cửa chuồng nuôi Để 2 - 3 ngày rồi quét

+ Nước vôi: tốt nhất là dùng nước vôi mới tôi, dùng để quét nền chuồng, sân chơi và xung quanh tường

+ Dùng các chất sát trùng: Han-lodin, iodopho, omnicide, farm safe, antirus, ovecid, để phun toàn bộ nền và tường chuồng, ngâm và rửa dụng cụ cho vào hố sát trùng, phun tiêu độc xác chết, phun phương tiện vận chuyển một

số dùng để sát trùng nước uống

+ Xông hơi bằng hỗn hợp Formol và thuốc tím: dùng để xông chuồng, xông hơi sát trùng quần áo, máy móc liều lượng có thể thay đổi tùy từng đối tượng Đối với máy móc, quần áo, dùng liều 17,5 gam thuốc tím + 35 ml Fomlol cho 1 m3 trong thời gian 30 phút; xông hơi phải kín mới có tác dụng

3 Vệ sinh thức ăn, nước uống

- Máng ăn, máng uống cần có chụp để gà khỏi nhảy vào, dụng cụ cho ăn cần rửa sạch hàng ngày

- Thức ăn cần đảm bảo khô, không ẩm, mốc, thay hàng ngày

- Nước uống cho gà đảm bảo sạch và thay thường xuyên

- Không cho gà bệnh ăn, uống chung với gà khoẻ

- Thường xuyên loại thải những gà ốm yếu ra khỏi đàn để tránh lây lan bệnh

- Khi gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị

+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi

+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi để xử lý Gà

ốm, chết bệnh đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột

+ Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa

+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở

+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại

+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

5 Phòng bệnh bằng thuốc và vắc xin cho gà

Phòng bệnh là một biện pháp chủ động, tích cực và cực kỳ quan trọng vì làm cho động vật thụ cảm tự sản sinh hoặc tiếp nhận các yếu tố miễn dịch đặc hiệu để chống đỡ có hiệu quả với mầm bệnh trong một thời gian nhất định Thuốc dùng tiêm phòng gồm 2 loại: vắc xin và kháng huyết thanh

- Phòng bệnh bằng vắc xin: Vắc xin là một chế phẩm sinh học mà trong

đó chứa chính mầm bệnh cần phòng cho một bệnh nào đó (mầm bệnh này có thể là vi khuẩn, virus, độc tố hoặc vật liệu di truyền như ARN, ADN…) đã được làm giảm độc lực hay vô độc bằng các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hay phương pháp sinh học phân tử (vắc xin thế hệ mới - vắc xin công nghệ gen) Lúc đó, chúng không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Nhưng khi đưa vào cơ thể động vật lại có khả năng sinh miễn dịch chống lại sự xâm nhiễm gây bệnh của mầm bệnh tương ứng

Hiện nay, người ta chia vắc xin làm 3 loại:

+ Vắc xin vô hoạt (còn gọi là vắc xin chết): là vắc xin chế từ mầm bệnh

đã bị giết chết bằng các tác nhân lý, hóa học nhưng trên bề mặt của chúng vẫn giữ nguyên các protein còn hoạt tính sinh học của kháng nguyên nên vẫn giữ nguyên tính kích thích sinh miễn dịch Vắc xin vô hoạt dùng cho gà chủ yếu là đường tiêm qua cơ hoặc tiêm dưới da

Vắc xin vô hoạt thường rất an toàn nhưng thời gian miễn dịch ngắn và hiệu lực kém

+ Vắc xin nhược độc (vắc xin sống): Vắc xin chế bằng mầm bệnh đã được làm yếu, không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Khi tiêm vào

cơ thể, mầm bệnh vẫn còn khả năng thích ứng và nhân lên, cung cấp nguồn

kháng nguyên lâu dài và kích thích sinh miễn dịch Loại vắc xin này thường cho miễn dịch mạnh và ổn định, thời gian miễn dịch kéo dài, nhưng có thể có loại gây ra phản ứng và đòi hỏi phải cẩn trọng trong bảo quản cũng như sử dụng Đối với gia cầm có thể dùng qua đường nhỏ mắt, mũi, cho uống, phun khí dung hay tiêm chủng

+ Vắc xin thế hệ mới (hay vắc xin công nghệ gen): là các chế phẩm được dùng làm vắc xin gây miễn dịch cho người và động vật được tạo ra và sản xuất thông qua các thao tác về kỹ thuật gen

Đây là một lĩnh vực nghiên cứu mới và hiện đại của sinh học phân tử Vắc xin thế hệ mới có nhiều ưu điểm vượt trội so với các vắc xin chế tạo bằng phương pháp thông thường về độ tinh khiết, khả năng gây miễn dịch… Nó đã, đang và sẽ được sử dụng rộng rãi trong tương lai

- Phòng bệnh bằng kháng huyết thanh:

Kháng huyết thanh là chế phẩm sinh học dùng để chữa bệnh và phòng bệnh đặc hiệu Tiêm phòng kháng huyết thanh nhằm tạo ra cho động vật một trạng thái miễn dịch bị động

Kháng huyết thanh được chế tạo bằng cách dùng vi khuẩn hoặc virus gây tối miễn dịch cho loài gia súc như bò, ngựa, lợn rồi lấy máu, chắt lấy huyết thanh, xử lý và bảo quản

Sau khi tiêm kháng huyết thanh vài giờ thì cơ thể có miễn dịch, vì vậy chỉ dùng khi cần phải phòng bệnh khẩn cấp như tiêm cho gia súc trong ổ dịch hoặc vùng có nguy cơ bị dịch uy hiếp, gia súc cần xuất hàng ngày hoặc đưa đi triển lãm Thời gian miễn dịch do tiêm kháng huyết thanh chỉ kéo dài 1 - 3 tuần, vì vậy sau khi tiêm kháng huyết thanh 10 ngày cần tiêm vắc xin để gây miễn dịch chủ động lâu dài

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà

1 Bệnh CRD (Chonic Respiatory Disease)

- Đặc điểm của bệnh: Bệnh CRD - còn gọi là bệnh hô hấp mạn tính hay bệnh hen - là một bệnh truyền nhiễm của nhiều loài gia cầm, trong đó phổ biến nhất là ở gà tây Bệnh gây viêm thanh dịch có fibrin ở niêm mạc mũi, niêm mạc đường hô hấp trên và các thành túi hơi

- Nguyên nhân: Vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum gây nên, chúng ít

mẫn cảm với kháng sinh thông thường nên điều trị phải lựa chọn và chúng có nhiều serotype khác nhau: có loại gây viêm đường hô hấp, có loại gây viêm khớp, có loại gây viêm túi khí

- Sức đề kháng: Mycoplasma có sức đề kháng rất yếu, ngoài thiên nhiên

nó bị tiêu diệt rất nhanh Các chất sát trùng thông thường cũng dễ dàng tiêu diệt Nó có khả năng tồn tại trong phân, chất độn chuồng ẩm ướt khá lâu Đặc

biệt là Mycoplasma có sức đề kháng cao với kháng sinh như: penicilin và

thalium axetat

- Loài mắc bệnh: Trong thiên nhiên gà và gà tây dễ mắc bệnh Bồ câu, vịt, ngan, ngỗng ít bị bệnh hơn Thường gà lớn và gà đẻ tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gà con nhưng tỷ lệ chết thấp hơn Gà nuôi theo hướng công nghiệp bị bệnh nhiều hơn gà nuôi gia đình vì mật độ gia cầm cao rất thuận tiện cho việc lan truyền bệnh theo đường hô hấp

- Đường lây nhiễm: Mầm bệnh lấy trực tiếp từ ngoài không khí (do gà bệnh hắt hơi sổ mũi bắn ra) vào cơ thể gà khoẻ mạnh qua đường hô hấp Căn bệnh có khả năng truyền qua thai trứng, nên trứng đẻ ra từ đàn gà bệnh có ý nghĩa về mặt dịch tễ rất quan trọng Các nghiên cứu cho thấy mầm bệnh xâm nhập vào trứng không phải từ buồng trứng gà bệnh mà từ ống dẫn trứng trong quá trình tạo vỏ cứng Gà con nở ra từ trứng bị bệnh sẽ phát bệnh và lây lan

Gà trống bị bệnh có khả năng truyền bệnh sang gà mái qua đường sinh dục

- Cơ chế sinh bệnh: Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gia cầm, nó

ký sinh và gây viêm nhẹ niêm mạc đường hô hấp, niêm mạc mũi và các xoang quanh mũi, thành túi hơi Nếu sức đề kháng của gia cầm tốt thì quá trình viêm nhẹ có khi không nhìn thấy Nếu sức đề kháng giảm sút bệnh sẽ nặng hơn và khi này các vi khuẩn khác có sẵn trong đường hô hấp sẽ kế phát gây bệnh, gây viêm đường hô hấp nặng, niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương, con vật gầy, kiệt sức dần rồi chết

- Triệu chứng của bệnh: Gà con những ngày đầu bị bệnh thấy dịch chảy ra

ở mũi, mắt, lúc đầu trong sau đặc lại và nhầy trắng Gà ho, thở khò khè về đêm,

ăn ít, gầy Ở gà lớn thở khò khè, chậm lớn, đẻ giảm, trứng đổi màu, vỏ xù xì

- Bệnh tích của bệnh: Bệnh cấp tính ở xoang mũi và khí quản chứa đầy dịch viêm keo nhầy màu trắng hơi vàng, màng túi khí trắng đục Bệnh mạn tính

thì màng túi khí dầy và đục trắng như chất bã đậu Nếu kế phát bệnh E coli thì

bề mặt gan, màng ngoài bao tim và màng bụng tăng sinh, viêm dính vào gan, tim, ruột

- Chẩn đoán dựa vào đặc điểm dịch tễ và triệu trứng lâm sàng

- Điều trị: Sử dụng một trong những thuốc sau để điều trị:

+ Tylosin 50 % Liều dùng: 1 g/ 2 lít nước hoặc 10 kg TT

+ Timicosin 25 % Liều dùng: 1 g/ 4 - 5 lít nước hoặc 20 - 25 kg TT + Flor 25 % Liều dùng: 1 g/ 2 - 3 lít hoặc 10 - 15 kg TT

+ Doxy 50 % Liều dùng: 1 g/ 5 - 6 lít hoặc 25 - 30 kg TT

Hoà nước cho uống hoặc trộn cám, dùng liên tục 5 - 7 ngày

Kết hợp:

+ Brommax liều dùng 1 - 2 g/ 1 lít nước

+ Anagin liều dùng 1 - 2 g/ 1 lít nước

Ngoài ra nếu dùng tylosin phòng bệnh 1 g/ 4 lít và chữa dùng liều 1 g/ 2 lít nước

Các thuốc khác cũng tốt như gentamycin, gentadox, tetramycin Kết hợp

uống B.complex và cải thiện môi trường nuôi gà, giảm mật độ, giữ ấm khi trời lạnh

2 Bệnh cầu trùng gà (Eimeria)

Theo Phạm Sỹ Lăng, Tô Long Thành (2006) [13], bệnh cầu trùng gà là bệnh rất phổ biến và được xem là một trong những bệnh gây tác hại lớn trong chăn nuôi Ở Việt Nam bệnh rất phổ biến trên đàn gà nuôi công nghiệp, bán công nghiệp và kể cả gà thả vườn

- Đặc điểm của bệnh: Bệnh cầu trùng gà là 1 bệnh truyền nhiễm của loài

gà, đặc biệt là gà 2 tháng tuổi do các loại bào tử trùng thuộc giống Eimeria gây

ra với đặc điểm là: gà ủ rũ, kém ăn, phân có máu tươi

- Nguyên nhân: Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2014) [10], ở gia cầm

có 5 loại cầu trùng thường gặp đó là:

+ Cầu trùng manh tràng: Eimeria tenella

+ Cầu trùng ruột non: Eimeria necatrix, Eimeria maxima, Eimeria acerwulian + Cầu trùng ruột già: Eimeria brunetti

Cầu trùng sinh sản qua 2 giai đoạn: Sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính Quá trình này vừa xảy ra trong cơ thể gà, vừa xảy ra ngoài môi trường

- Sức đề kháng: Noãn nang cầu trùng có sức đề kháng tương đối cao ở ngoại cảnh Ở điều kiện bình thường nó có thể tồn tại hàng tháng, ánh sáng mặt trời có thể tiêu diệt được noãn nang nhưng rất chậm, noãn nang cầu trùng ít mẫn cảm với các chất sát trùng, nhưng rất mẫn cảm với nhiệt độ, ở nhiệt độ máy ấp cũng có thể tiêu diệt được noãn nang (theo Bạch Mạnh Điều, Phan Lục, 1999) [3]

- Triệu chứng bệnh

Cầu trùng manh tràng: Bệnh hay gặp ở gà con dưới 2 tháng tuổi, triệu chứng nặng hay nhẹ còn phụ thuộc vào số lượng noãn nang mà gà ăn phải Nếu nhiễm bệnh sẽ phát ra nhanh và tỷ lệ chết cao Gà ủ rũ, chậm chạp, lông xù, bỏ ăn, uống

nhiều nước, phân màu đỏ (có máu tươi) hoặc màu sôcôla Mào gà nhợt nhạt, bệnh kéo dài 24 ngày, gà có thể chết hàng loạt nếu như không có biện pháp can thiệp kịp thời (Nguyễn Thị Kim Lan và cs., 2016) [11]

Cầu trùng ruột non: Gà bị bệnh ủ rũ chậm chạp, lông xù, cánh rã, ỉa chảy phân nhầy đôi khi lẫn máu Tỷ lệ gà ốm và chết thấp Bệnh có thể ở dạng mạn tính, gà gầy, chậm lớn, chết rải rác kéo dài Ruột non sưng phồng, bên trong chứa dịch nhày lẫn máu và fibrin Bề mặt niêm mạc ruột non có nhiều điểm trắng xám

Cầu trùng ruột già: Bệnh thường nhẹ, gà ủ rũ kém ăn, ỉa chảy phân nhầy đôi khi có lẫn máu, tỷ lệ đẻ giảm Gà khỏi bệnh thường được miễn dịch với bệnh Bề mặt niêm mạc ruột già có nhiều điểm trắng, niêm mạc có thể bị hoại tử

- Bệnh tích cầu trùng manh tràng: Manh tràng sưng to, trong chứa đầy máu

- Chẩn đoán bệnh: Dựa vào triệu trứng lâm sàng và bệnh tích để chẩn đoán Lấy phân soi tìm noãn bào của cầu trùng

- Phòng bệnh: Luôn giữ chuồng khô và ấm, ngoài ra vệ sinh chuồng và dụng cụ sạch sẽ (Nguyễn Thị Kim Lan, 2012) [9]

- Điều trị bệnh: Dùng một trong các thuốc sau để chữa:

+ Amprolium Liều dùng: 1g/1 lít nước hoặc 5 kg TT

+ Coxtop200 Liều dùng: 1g/1 lít nước hoặc 5 kg TT

+ Diclazu Liều dùng: 1ml/1- 2 lít nước hoặc 5 - 10 kg TT

+ Anticox Liều dùng: 1 - 2g/1 lít nước hoặc 3,5 kg TT

+ Bổ sung vitamin K để cầm máu Dùng liên tục 3 ngày, nghỉ 2 ngày rồi tiếp tục dùng 2 ngày nữa

+ Kết hợp với amox 50% và giải độc gan

3 Bệnh Đầu đen (Histomonosis)

- Nguyên nhân: bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis (H meleagridis)

gây ra ở gà

- Động vật cảm thụ: Trong tự nhiên bệnh đã phát ra hầu hết các loại gia cầm và hoang cầm như: gà Tây, gà ta, chim trĩ, chim công, chim câu, chim sẻ, chim cút, gà lôi, đà điểu, vịt, ngan… Trong đó, theo Lotfi A R và cs (2012) [29] cho biết: gà Tây và gà là loại gia cầm mẫn cảm nhất, tỷ lệ mắc, ốm, chết cao nhất so với các loại gia cầm và hoang cầm khác

- Đường lây nhiễm: Histomonas meleagridis thâm nhập vào cơ thể gà bằng

hai đường cơ bản: đó là đường miệng và lỗ huyệt Trong tự nhiên gà bị nhiễm

Histomonas meleagridis chủ yếu qua đường tiêu hóa

- Cơ chế sinh bệnh: Các H meleagridis khi vào trong cơ thể sẽ nhanh

chóng bám vào niêm mạc dạ dày, ruột và di hành đến các tế bào biểu mô ở đoạn hồi tràng đặc biệt là manh tràng Tại đây, chúng chui vào ký sinh trong các tế bào đích và sinh trưởng, phát triển rất nhanh theo nguyên tắc trực phân và chỉ trong thời gian rất ngắn chúng đã tăng lên với số lượng khổng lồ dẫn đến các

tế bào biểu mô đích bị phá vỡ và giải phóng ra hàng loạt các H meleagridis thế

hệ mới gọi là thể phân lập 1 Các thể phân lập 1 này nhanh chóng thâm nhập vào các tế bào biểu mô mới và tiếp tục sinh trưởng, phát triển để tạo ra các thể

phân lập thế hệ 2, 3… Về bản chất quá trình này của bệnh do H meleagridis

gây ra hoàn toàn có cơ chế sinh bệnh và tác hại của bệnh giống hệt như bệnh cầu trùng (Lê Văn Năm, 2011) [17]

- Triệu chứng của bệnh: Theo Lê Văn Năm (2010) [16], bệnh xảy ra hết sức đột ngột, gà đột nhiên ủ rũ và rúc đầu vào dưới cánh, đứng dạng rộng chân,

sã cánh, xù lông, bỏ ăn, sốt cao 43 - 44oC, tiêu chảy phân vàng lẫn bọt màu lưu huỳnh, nhưng đôi khi là phân vàng xanh, vàng trắng lẫn máu Da mép, da vùng đầu, mào, tích nhanh chóng có màu xám xanh rồi chuyển sang xanh đen hoặc

thâm đen, nhìn thấy rõ nhất là ở gà Tây, từ đây bệnh có tên là bệnh đầu đen

(Black Head)

- Bệnh tích của bệnh: Bệnh tích bệnh do Histomonas tập trung chủ yếu ở

manh tràng và gan Manh tràng bị viêm sưng, thành manh tràng dày lên gấp nhiều lần Sau đó trong dịch tiết có hồng cầu, bạch cầu, ký sinh trùng và chất dịch

từ thức ăn tích lại tạo thành kén rắn chắc, màu trắng giống như pho mát Đôi khi còn thấy manh tràng bị viêm loét, thủng, rò rỉ chất chứa gây viêm phúc mạc Tổn thương gan thường bắt đầu vào ngày thứ 10 Gan sưng to cực đại, gấp

2 - 3 lần bình thường, mềm nhũn và nhìn thấy rất nhiều ổ viêm xuất huyết, hoại

tử trên bề mặt gan Lúc đầu trên bề mặt gan có các đốm đỏ thẫm làm cho gan

lỗ chỗ như đá hoa cương, sau đó biến thành ổ hoại tử màu trắng hình hoa cúc như ổ lao hoặc như khối u của bệnh marek Về sau các ổ viêm loét hoại tử có màu trắng xám đỏ, đặc nhưng lõm ở giữa Chúng có hình tròn, rìa mép ổ viêm

có hình răng cưa Với độ lớn rất khác nhau, nhưng chủ yếu to từ 1 - 2 cm, khi cắt đôi ổ loét ta thấy chúng có hình nón chứa đầy chất chứa đặc quánh

Nếu lấy chất chứa xung quanh ổ loét để xét nghiệm sẽ thấy chúng gồm các

tế bào bạch cầu, đại thực bào, đơn bào và ký sinh trùng Histomonas còn sống

Các tổn thương ở các cơ quan khác như túi Fabricius, phổi, lá lách, tuyến tụy, thận, dạ dày tuyến và màng treo ruột đôi khi có thể xảy ra dưới dạng các ổ hoại tử tròn, màu trắng hoặc màu vàng (Shivaprasaud H L và cs., 2002) [33]

* Chẩn đoán bệnh

- Với gà còn sống

Hiện nay, ở các cơ sở chăn nuôi, việc chẩn đoán đối với gà còn sống chủ yếu dựa vào các triệu chứng của bệnh (xù lông, đứng nhắm mắt, ăn ít, lười vận động, thường đứng giấu đầu dưới cánh, da vùng đầu sạm màu, đi ỉa phân màu vàng lưu huỳnh…) Trong đó, triệu chứng điển hình nhất là gà đi ỉa phân màu vàng lưu huỳnh, da vùng đầu xanh xám, thậm chí xanh đen (Trương Thị Tính, 2016) [19]

- Với gà đã chết

Phương pháp chẩn đoán sau khi gia cầm chết là phương pháp chính xác nhất Việc chẩn đoán được tiến hành qua phương pháp mổ khám, kiểm tra bệnh tích kết hợp với việc lấy các cơ quan nội tạng như gan, manh tràng để tìm đơn

bào H meleagridis ký sinh Tiến hành mổ khám gà chết do Histomonas, quan

sát thấy ở gan và manh tràng bị tổn thương nặng, bệnh tích điển hình của bệnh là: gan to gấp 2 - 3 lần, bề mặt gan có những ổ hoại tử lỗ chỗ như đá hoa cương hoặc ổ hoại tử hình hoa cúc màu trắng hoặc vàng nhạt (Trương Thị Tính và cs, 2015) [18]

* Biện pháp phòng, trị bệnh

- Phòng bệnh:

Để phòng bệnh Histomonosis, trước hết không được nuôi chung gà Tây với gà ta Không nuôi nhiều lứa gà trong cùng một cơ sở chăn nuôi (Lê Văn Năm, 2011) [17] Thường xuyên quét dọn, vệ sinh khu vực chăn nuôi Chia khu vực chăn nuôi thành nhiều ô, thực hiện nuôi luân phiên gà trên các ô, tiến hành làm sạch, khử trùng tiêu độc ô chuồng vừa nuôi, để trống chuồng một thời gian

dài giúp phòng bệnh Histomonosis có hiệu quả Thức ăn và nước uống phải

được vệ sinh sạch sẽ, thiết kế vị trí để sao cho không lây nhiễm phân vào thức

ăn, nước uống của gà

H meleagridis có thể tồn tại 2 - 3 năm trong trứng của giun kim, gà ăn

phải trứng giun kim có chứa H meleagridis sẽ bị bệnh, do đó cần hạn chế cho

gà tiếp xúc với đất, nên nuôi gà trên nền bê tông

Hàng tuần cần phun thuốc khử trùng chuồng trại, cuốc xới vườn rồi rắc vôi bột để diệt trứng giun kim

- Trị bệnh

Ở Hoa Kỳ, dimetridazole và ipronidazole là 2 loại thuốc điều trị Histomonosis hiệu quả Cả hai đều là thuốc thuộc nhóm nitro-imidazoles Tuy

nhiên, những năm 1990 các nhà quản lý thực phẩm và thuốc ở Hoa Kỳ đã có quyết định cấm sử dụng 2 sản phẩm này vì thuốc tồn dư lâu trong sản phẩm và

có thể gây ung thư Nitarsone, một hợp chất chứa asen, có hiệu quả trong ngăn ngừa bệnh đầu đen khi sử dụng liên tục trong thức ăn, nhưng đây là một loại thuốc đắt tiền

Hiện tại, chưa có loại hóa dược đặc hiệu nào điều trị đầu đen thực sự có hiệu quả cao

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới, bệnh do đơn bào H meleagridis được phát hiện năm 1893

ở Rhode Island, sau đó bệnh được báo cáo ở khắp lục địa và nhiều nước khác

Dịch bệnh do H meleagridis nhanh chóng lan xuống các vùng ven biển phía

Đông, miền Trung Tây và miền Tây Hoa Kỳ Bệnh có tỷ lệ chết cao (có thể tới

100%) Các nhà khoa học sớm xác định đơn bào H meleagridis là tác nhân gây bệnh Giống như nhiều ký sinh trùng khác, vòng đời H meleagridis rất phức tạp, liên quan tới một vật chủ trung gian là giun kim Heterakis gallinae

(McDougald L R., 2008) [31]

Các nhà nghiên cứu cho rằng, gà nhiễm bệnh từ trứng của giun kim hoặc

ăn phải giun đất đã mang trứng của giun kim Bệnh này hầu hết các loại gà đều mẫn cảm, đặc biệt là gà Tây và gà dò, ít thấy ở gà lớn > 5 - 6 tháng tuổi Trong chăn nuôi gia cầm hiện đại, không phải là chuyện bất thường khi các trang trại chuyển đổi chăn nuôi gia cầm từ loại này sang loại khác, nhưng

sẽ có nhiều tác hại khi các trại chăn nuôi gà thịt chuyển sang nuôi gà Tây Hầu

hết các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị ô nhiễm giun kim (Heterakis

gallinae) nặng, mà giun kim được biết đến như một vector sinh học truyền đơn

bào H meleagridis cho đàn gia cầm (McDougald L R., 2003) [30]

Liebhart D và cs (2006) [27] đã phát triển phương pháp lai tại chỗ với