phân tích bài thơ Tiếng gà trưa Dàn ý phân tích bài thơ Tiếng gà trưa 1 Mở bài Giới thiệu khái quát về nhà thơ Xuân Quỳnh, bài thơ “Tiếng gà trưa” 2 Thân bài a Những rung cảm ban đầu của cháu khi nghe[.]
Trang 1Dàn ý phân tích bài thơ Tiếng gà trưa
1 Mở bài
Giới thiệu khái quát về nhà thơ Xuân Quỳnh, bài thơ “Tiếng gà trưa”
2 Thân bài
a Những rung cảm ban đầu của cháu khi nghe tiếng gà trưa
- Hoàn cảnh: Người cháu đang trên đường hành quân, nhìn thấy xóm làng liềnghé vào nghỉ ngơi
- Âm thanh: tiếng gà “cục tác cục ta”
- Tâm trạng: điệp từ “nghe” kết hợp với ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “xao độngnắng trưa”, “bàn chân đã mỏi”, “trở về tuổi thơ
=> Tiếng gà trưa trở thành âm thanh gọi về những kỉ niệm tuổi thơ
b Tiếng gà trưa gợi về những kỉ niệm tuổi thơ
- Kỉ niệm tuổi thơ bên người bà lần lượt hiện ra qua dòng hồi tưởng của ngườicháu:
- Hình ảnh: con gà mái mơ - mình hoa đốm trắng, con gà mái vàng - lông óngnhư màu nắng Đó là hình ảnh thân thuộc, gần gũi với nông thôn
- Kỉ niệm: người cháu tò mò xem gà đẻ trứng, bị bà mắng “Gà đẻ mà màynhìn/Rồi sau này lang mặt” khiến đứa cháu lo lắng Đó là những nỗi lo âu hồnnhiên rất con trẻ
- Hình ảnh:
● Bà khum soi trứng, chắt chiu từng quả để đem bán lấy tiền muaquần áo mới cho cháu
● Mùa đông tới, trời trở lạnh, bà lại lo lắng đàn gà sẽ chết
=>Thể hiện tình cảm của bà dành cho đứa cháu đầy yêu thương, lo lắng
Trang 2c Những suy tư của người cháu từ tiếng gà trưa
- Ý nghĩa của tiếng gà trưa: mang bao nhiêu hạnh phúc, kỉ niệm về người bà
- Nghệ thuật điệp từ “vì”:
● “lòng yêu tổ quốc”: lòng yêu nước
● “xóm làng thân thuộc”: yêu quê hương
● “bà ơi cũng vì bà”: tình cảm gia đình
=> Mục đích chiến đấu cao cả, thiêng liêng
3 Kết bài
Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Tiếng gà trưa
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 1
Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ xuất sắc của nền văn học hiện đại Bà thường viết vềnhững gì bình dị gần gũi trong đời sống thường ngày Thơ của bà thường cógiọng điệu sôi nổi trẻ trung mạnh bạo và giàu chất trữ tình "Tiếng gà trưa" đượcviết vào thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ thể hiện tình yêu thương tổquốc, quê hương trong đó sâu lặng và thắm thiết là tình bà cháu
Bài thơ viết theo thể thơ năm chữ có sự biến đổi linh hoạt Cách gieo vần liền ởnhững câu hai và ba xen kẽ là vần giãn cách Thể thơ này thích hợp kể lại kí ức
và kỷ niệm:
“Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi
Trang 3Nghe gọi về tuổi thơ”
Tiếng gà cục tác buổi trưa để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người chiến sĩ Nógắn với kỉ niệm sâu sắc tuổi ấu thơ Chính vì vậy trong vô vàn âm thanh củalàng quê, người chiến sĩ nghe thấy rõ nhất là tiếng gà cục tác Vào một buổi trưa
hè tại một làng quê vắng vẻ, trên đường hành quân người chiến sĩ được tiếp sức
từ tiếng gà trưa Điệp từ “nghe” được đặt ở ba câu đầu liên tiếp để nhấn mạnhgiàu cảm xúc mà tiếng gà trưa đem lại Với lối ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, lấythính giác thay cho thị giác Tiếng gà trưa đã làm xao động cả không gian làmxao động cả lòng người Tiếng gà trưa làm thức dậy cả những kỉ niệm tuổi thơ.Cách hiểu nghĩa của cả hai câu thơ “Nghe xao động nắng trưa”, “Nghe gọi vềtuổi thơ” thiên về nghĩa bóng thì câu thơ “Nghe bàn chân đỡ mỏi” thiên vềnghĩa đen Cách đảo trật tự ở các câu không giống nhau làm cho âm điệu cáccâu thơ thay đổi, tránh được sự nhàm chán và diễn tả sự bồi hồi xao xuyến củatâm hồn Tiếng gà trưa được cảm nhận từ nhiều giác quan bằng cả tâm hồn.Những câu thơ mở đầu không có ẩn ý hoàn toàn giản dị như một bài đồng daonhưng nó làm cho lòng người đọc nhẹ lại vì sự trong trắng sinh động và thânthiết Những kỉ niệm tuổi thơ sau mỗi câu thơ “Tiếng gà trưa” lại gợi lên kỉniệm:
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái tơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng”
Sau một câu kể là một câu tả, câu tả có kết cấu sóng đôi và lặp lại từ “này” là từdùng để chỉ và lưu ý người nghe tưởng tượng Các tính từ “hồng”, “trắng”,
“óng” đều là gam màu tươi sáng gợi lên bức tranh đàn gà lộng lẫy tác giả còn sử
Trang 4dụng biện pháp so sánh: “Lông óng như màu nắng” gợi lên vẻ đẹp rực rỡ Tácgiả tạo ra điều bất ngờ trong bài thơ không miêu tả tiếng gà trưa mà nói đến sựxuất hiện bất ngờ “ổ rơm hồng những trứng” đó là phép lạ mà tiếng gà trưa đemlại.
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 2
Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là nhà thơ nữ được nhiều người yêu thích Thơ chịtrẻ trung, sôi nổi, giàu chất trữ tình Vốn xuất thân từ nông thôn nên Xuân
Quỳnh hay viết về những đề tài bình dị, gần gũi của cuộc sống đời thường nhưtình mẹ con, bà cháu, tình yêu, tình quê hương, đất nước Nổi bật trong số đó làbài thơ “Tiếng gà trưa”
Bài thơ được viết trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩtrên phạm vi cả nước Bị thua đau ở chiến trường miền Nam, giặc Mĩ điên
cuồng mở rộng chiến tranh phá hoại bằng máy bay, bom đạn ra miền Bắc,hòng tàn phá hậu phương lớn của tiền tuyến lớn Trong hoàn cảnh nước sôi lửabỏng ấy, hàng triệu thanh niên đã lên đường với khí thế xẻ dọc Trường Sơn điđánh Mĩ, mà lòng phơi phới dậy tương lai Nhân vật trữ tình trong bài thơ làngười chiến sĩ trẻ đang cùng đồng đội trên đường hành quân vào Nam chiếnđấu Tiếng gà trưa đã gợi nhớ về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bàcháu Tình cảm gia đình, quê hương đã làm sâu sắc thêm tình yêu đất nước.Bao trùm bài thơ là nỗi nhớ cồn cào, da diết Nhớ nhà - đó là tâm trạng tất yếucủa những người lính trẻ vừa bước qua hoặc chưa bước qua hết tuổi học trò đãphải buông cây bút, cầm cây súng ra đi đánh giặc cứu nước Nỗi nhớ ở đây thậtgiản dị và cụ thể Chỉ một tiếng gà trưa bất chợt nghe thấy khi dừng chân bênxóm nhỏ là đã gợi dậy cả một trời thương nhớ Tiếng gà nhảy ổ làm xao độngnắng trưa và cũng làm xao xuyến hồn người Nghe tiếng gà mà như nghe thấytiếng quê hương an ủi, vỗ về và tiếp thêm sức mạnh Điệp từ nghe được nhắc lại
ba lần, mở đầu ba câu thơ liên tiếp thể hiện sự rung cảm cao độ trong tâm hồnchiến sĩ:
Trang 5“Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ Cục cục tác cục ta Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Quê nhà hiện lên rõ nét trong tâm tưởng và những kỉ niệm tuổi thơ lần lượt sốngdậy qua những hình ảnh thân thương Tiếng gà trưa nhắc nhở đến ổ rơm hồngnhững trứng của mấy chị mái mơ, mái vàng xinh xắn, mắn đẻ Tiếng gà trưakhiến người cháu xa nhà nhớ đến người bà kính yêu một đời tần tảo Thươngbiết mấy là cảnh đứa cháu tò mò xem gà đẻ, bị bà mắng: “Gà đẻ mà mày nhìn/Rồi sau này lang mặt” Chẳng hiểu hư thực ra sao nhưng cháu tin là thật: “Cháu
về lấy gương soi/Lòng dại thơ lo lắng” Giờ đây, đứa cháu đã trường thành aoước trở về thời bé bỏng để lại được nghe tiếng mắng yêu của bà, được thấybóng dáng quen thuộc của bà khum tay soi trứng, chắt chiu từng mầm hy vọng
sẽ có được một đàn gà con đông đúc
Suốt một đời lam lũ và lo toan, bà chẳng bao giờ nghĩ đến bản thân mà chỉ locho cháu, bởi đứa cháu đối với bà là tất cả Bà thầm mong đàn gà thoát khỏi nạndịch mỗi khi mùa đông tới: “Để cuối năm bán gà/Cháu được quần áo mới” Aoước của đứa cháu có được cái quần chéo go, cái áo cánh chúc bầu còn nguyênvẹn lần hồ sột soạt và thơm mùi vải mới được nhân lên gấp bội trong lòng bàyêu cháu Hạnh phúc gia đình giản dị, đầm ấm mà rất đỗi thiêng liêng cùng baokhát vọng tuổi thơ dường như gói gọn cả trong tiếng gà trưa:
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc,
Trang 6Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Thông qua nỗi nhớ được khơi dậy từ tiếng gà trưa, nhà thơ Xuân Quỳnh đãmiêu tả tâm hồn trong sáng, hồn nhiên và tình cảm yêu mến, kính trọng bà củamột em bé nông thôn Tình bà cháu thắm thiết đã trở thành một phần quan trọngtrong đời sống tinh thần của người chiến sĩ hôm nay đang trên đường hành quânchiến đấu bảo vệ quê hương, đất nước:
“Cháu chiến đấu hôm nay
ta những điều thiêng liêng nhất của tâm hồn
Đọc bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh, một lần nữa chúng ta nhận thấyrằng nhà văn Nga I-li-a Ê-ren-bua thật sáng suốt khi đúc kết nên chân lý: “Dòngsuối đổ vào sông, sông đổ vào dải trường giang Vôn-ga, con sông Vôn-ga đi ra
bể Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc”
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 3
Tiếng gà trưa của Xuân Quỳnh được sáng tác vào thời kì đầu của cuộc khángchiến chống Mĩ Bài thơ viết về những kỉ niệm tuổi thơ thân thương gắn với
Trang 7người bà mà tác giả vô cùng yêu quý Âm thanh của tiếng gà trưa không chỉ gọi
về tuổi thơ mà còn làm bừng sáng cả hiện tại và tương lai bởi tình yêu tha thiếtvới quê hương, đất nước
Cũng như nhiều tác phẩm đã được viết vào những năm đầu của cuộc khángchiến chống Mĩ, bài thơ này cũng hướng vào chủ đề chung của văn học thời kìnày Lòng yêu nước và cổ vũ tinh thần chiến đấu của nhân dân ta Vì thế, tácphẩm có nhiều kỉ niệm riêng của nhà thơ nhưng hình tượng nhân vật trung tâmlại là người chiến sĩ đang trên đường hành quân ra tiền tuyến Cái tôi riêng củangười nghệ sĩ hòa cùng cái ta chung của cả thế hệ, cả dân tộc một cách tự nhiên,vừa gần gũi, vừa cao cả, thiêng liêng, lay động lòng người
Cảm hứng của tác giả được khơi gợi từ việc nghe thấy tiếng gà nhảy ổ khi dừngchân bên xóm nhỏ trên con đường hành quân ra trận Tất cả được gọi về từ một
âm thanh quen thuộc, bình thường - tiếng gà mái cục tác trong buổi trưa Tiếng
gà đã gợi lại trong tâm trí của người chiến sĩ những hình ảnh và kỉ niệm đẹp đẽcủa tuổi thơ Tiếng gà gắn liền với những con gà mái mơ, gà mái vàng của tuổithơ ấu Tiếng gà trưa gắn liền với người bà rất mực yêu thương và chăm lo chocháu Tiếng gà gắn với mơ ước bé nhỏ có được một bộ quần áo mới để đón tết
từ tiền bán gà Tiếng gà trưa cùng với người chiến sĩ hành quân vào cuộc chiến,khắc sâu thêm tình cảm tha thiết dành cho quê hương đất nước
Không biết rõ “xóm nhỏ” cụ thể ở đây là đâu Chỉ có tiếng gà là rất thực, khiếncho người chiến sĩ ấy biết bao xúc động Tiếp sau đó điệp từ “nghe” nối tiếpnhau, được nhắc lại ba lần như những dư ba kì diệu của tiếng gà Tiếng gà làmxao động, làm dịu bớt đi cái oi ả buổi ban trưa, xua tan nỗi mệt mỏi bước chânngười chiến sĩ và đánh thức những kỉ niệm ngọt ngào thời thơ ấu, đưa các anhsống lại những năm tháng tươi đẹp, hồn nhiên nhất của cuộc đời Đoạn đầu mở
ra không khí rất đỗi thanh bình, trái ngược hẳn với những đau thương mất mát
mà hàng ngày, hàng giờ những người lính phải đối mặt, đương đầu
Trang 8Những khổ thơ tiếp theo đã gọi về những kỉ niệm ngọt ngào của tuổi thơ Bakhổ thơ, cùng điệp từ “tiếng gà trưa”, khiến những kỉ niệm thân thương và đẹp
đẽ cứ thế ùa về Qua các câu thơ chúng ta như được cùng người chiến sĩ ấy sốngnhững ngày tháng êm đềm trong tình yêu thương của bà Tuổi thơ ấy được dệtlên bởi những kỉ niệm về những chị gà mái mơ, gà mái vàng, về chuyện nhìn gà
đẻ bị bà mắng yêu, về hình ảnh bà khum soi trứng, về tấm lòng chắt chiu, âuyếm của bà và nỗi khao khát có được quần áo mới
Càng đọc, những rung động tha thiết về tuổi thơ trong trẻo càng dâng lên thathiết Qua những dòng thơ êm nhẹ, thánh thót như những nốt nhạc trong veo,hình ảnh người bà hiện lên thật đẹp đẽ, hiền từ như một bà tiên Bà đã dành tất
cả sức lực và tình yêu cho đứa cháu nhỏ, đã tần tảo, chắt chiu, chăm sóc, nâng
đỡ từng quả trứng, từng chú gà con như nâng đỡ hạnh phúc, mơ ước nhỏ bé vàgiản dị của đứa cháu thơ dại Hình ảnh đứa bé xúng xính, sột soạt trong bộ quần
áo mới nghe sao mà cảm động đến nao lòng Đấy đâu chỉ là một bộ quần áo mớibiết kêu sột soạt mà còn là nỗi sung sướng và cảm động của đứa cháu, mà còn làniềm hạnh phúc, là tấm lòng chan chứa yêu thương của bà dành cho cháu
Xuân Quỳnh đã sử dụng thể thơ ngũ ngôn với sự sáng tạo linh hoạt Điệp ngữ
“tiếng gà trưa”, “nghe” kết nối các phần của bài thơ và điểm nhịp cho từng cungbậc cảm xúc của nhân vật trữ tình Ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng Lời thơ vôcùng xúc động
Tiếng gà trưa trở thành tiếng nói của quê hương, của những người ruột thịt, của
cả dân tộc và đất nước lúc bấy giờ, giục giã người cầm súng Từ những kỉ niệmtuổi thơ thấm đẫm tình bà cháu, cảm hứng của bài thơ đã được mở rộng, hướngtới tình yêu đất nước, nhắc nhở những người chiến sĩ cầm chắc tay súng tiến lênchống kẻ thù xâm lược bảo vệ sự bình yên cho gia đình, cho quê hương đấtnước, cho những kỉ niệm đẹp đẽ, trong sáng của tuổi thơ
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 4
Trang 9Từ lâu ta đã biết đến tiếng thơ vừa sôi nổi vừa đằm thắm mà tha thiết, trongsáng của Xuân Quỳnh, nay đến với Tiếng gà trưa lại một lần nữa ta bắt gặp điệucảm xúc ấy Bài thơ là sự bộc lộ tình cảm yêu quê hương, đất nước chân thành,sâu lắng của nhà thơ qua hình tượng tiếng gà trưa Đó là âm thanh gọi về những
kỉ niệm, những cảm xúc thiêng liêng và nơi chốn bình yên cho tâm hồn conngười
Tiếng gà trưa là âm thanh giản dị, quen thuộc của làng quê Việt nó gợi về cuộcsống yên ả, sự lao động yên vui, ấm áp của người nông dân quanh năm sau lũytre làng Ở đây, bằng những cảm xúc mới mẻ, nồng nàn rất riêng Xuân Quỳnh
đã thổi vào thứ âm thanh ấy một vẻ đẹp rất thiêng liêng của những cảm xúc ấuthơ của người lính hành quân Nó làm xao động cái nắng trưa trên đường hànhquân
Âm thanh ấy làm cho anh như đang sống lại thời thơ ấu đẹp đẽ của mình, nónhư tiếp thêm sức mạnh cho đôi chân anh bớt mỏi, cho lòng anh xúc động dạtdào Với ý nghĩa như vậy, tiếng gà trưa là âm thanh, tiếng gọi của quê hương,gia đình, xóm làng còn in đậm trong lòng người lính ra trận, trở thành hànhtrang của người lính trẻ
“Cục cục tác cục ta Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Đến đoạn thơ thứ hai, trong hai mươi sáu câu thơ, câu thơ Tiếng gà trưa đượcnhắc lại ba lần, âm thanh ấy gọi về bao kỉ niệm thân yêu Xa xa tiếng gà trưavọng lại, người chiến sĩ nhớ về người bà thân yêu chắt chiu từng quả trứnghồng Những quả trứng hồng, đàn gà chi chít đông đúc
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Trang 10Này con gà mái mơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng”
Tiếng gà trưa cất lên nơi xóm nhỏ, người chiến sĩ nhớ về người bà thân yêu.Tuổi thơ sống bên bà có biết bao kỉ niệm đáng nhớ, tính hiếu kỳ, tò mò của trẻthơ quan sát con gà đẻ trứng Rồi bị bà mắng, sợ mặt bị lang, trong lòng cháuhiện lên lo lắng:
“Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
Gà đẻ mà mày nhìn Rồi sau này lang mặt Cháu về lấy gương soi Lòng dại thơ lo lắng Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới”
Nổi bật qua suốt những câu thơ ấy là hình ảnh người bà chắt chiu, dành dụmyêu thương cháu Bà đã luôn ân cần, hi sinh và mệt nhọc để mong có được mộtđàn gà tốt giúp cháu có những bộ quần áo mới, dù nó chỉ nhỏ thôi nhưng màthấm thía biết bao nhiêu
Trang 11Đoạn thơ nghe giản dị mà thật gần gũi nhường nào, những chi tiết tác giả miêu
tả gắn bó thân thuộc với quê hương làng xóm, hơn thế nó là những kỉ niệmkhông bao giờ phai nhạt trong tâm trí trẻ thơ Nỗi lo của bà thật cảm động xiếtbao, đàn gà kia sẽ bị chết nếu như sương muối giá lạnh và cháu bà lại chẳngđược may áo mới
“Ôi cái quần chéo go, Ống rộng dài quết đất Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt”
Cháu nhớ mãi sau mỗi lần gà được bán, bà lại ra chợ chọn mua cho cháu yêu bộquần áo thật đẹp Tình cảm yêu thương nồng hậu bà luôn dành trọn cho cháu,cho con Tuổi thơ sống bên bà đây là quãng đời đầy ắp những kỉ niệm khó quên.Lần thứ tư “tiếng gà trưa” lại cất lên Tiếng gà gọi về những giấc mơ của ngườilính trẻ
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Âm thanh xao động của tiếng gà trưa bình dị mà thiêng liêng, nó gợi tình cảmđẹp trong lòng người chiến sĩ hành quân ra trận Âm thanh ấy như tiếng của quêhương, đất mẹ thân yêu Tiếng gà trưa, đâu chỉ là âm thanh của một con vật vôtri mà nó là tiếng gọi của tuổi thơ, của yêu thương hồng, là những âm thanh của
ký ức tươi đẹp, trong sáng đã theo cháu suốt một đời nó cứ ám ảnh, âm vangday dứt mãi trong lòng nhà thơ, trong những giấc mơ tuổi nhỏ
Trang 12Âm thanh ấy đã đi vào tiềm thức đứa cháu nhỏ, đầy dịu dàng mà xúc độngthiêng liêng vì nó gắn với tình bà cao cả Đó cũng là lý do để người cháu sốngcống hiến:
“Cháu chiến đấu hôm nay
ấy cũng chỉ mãi hữu hình trong dáng bà thầm lặng hi sinh, gắn với âm thanh củatiếng gà trưa quen thuộc Hai tiếng "bà ơi" vang lên nghe mới tha thiết mà đằmthắm làm sao, nó vừa xúc động thiêng liêng, vừa bỏng sôi mãnh liệt
Bài thơ “Tiếng gà trưa” là một nốt trầm sâu lắng, da diết của người lính trênbước đường hành quân gian khổ Nhưng tiếng gà ấy còn là tên gọi khác của kỉniệm, của hồi ức, của tình bà cháu thiêng liêng bất diệt Với cách sử dụng linhhoạt điệp từ, các hình ảnh giản dị mà xúc động, Xuân Quỳnh đã truyền tải đượcthật chính xác lòng mình tới độc giả
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 5
Theo thời gian, mọi thứ luôn có thể thay đổi theo quy luật năm tháng nhưng có
lẽ có một điều không bao giờ thay đổi đó là những rung động do kỉ niệm tuổithơ đem lại mà mỗi người đều có Đối với Xuân Quỳnh kỉ niệm ấy là tiếng gà
“Cục cục tác cục ta” của những năm tháng sống êm đềm bên người bà kính
Trang 13yêu Từ những tình cảm tha thiết mến yêu bà, người đọc cảm nhận sâu sắc tìnhyêu quê hương đất nước mà nhà thơ muốn gửi gắm.
Bài thơ được sáng tác vào năm 1968, thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống
Mĩ ác liệt và gian khổ, trong hoàn cảnh đó, nhà thơ đã chọn cho mình một điểmgợi cảm xúc đó là trên con đường hành quân:
“Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục cục tác cục ta”
Như một lời kể về chuyến hành trình bắt gặp cảm xúc, trên con đường hànhquân, khi đi qua một xóm nhỏ, nghe tiếng gà vọng ra, vọng về cả một vùng trờibâng khuâng xúc cảm Tiếng gà ấy vừa vang lên thì:
“Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Từ "nghe" được điệp lại ba lần đặt ở đầu ba câu thơ như bật lên niềm xúc cảmxao xuyến bâng khuâng khó tả của lòng người Tiếng gà dường như có một sứcmạnh ghê gớm khiến cho chỉ vừa cất lên đã làm cho nắng ngả phải xao độnghay có lẽ chính là lòng người xao động làm cho nắng nhìn như ngả sang
Chỉ cần nghe được tiếng gà ấy mà bao nhiêu mệt nhọc trên con đường hànhquân như tan biến hết bởi kí ức tuổi thơ theo tiếng gà ùa về đã làm cho bàn chân
đỡ mỏi Khi ấy, mọi hình ảnh của tuổi thơ như ùa về trong tâm trí tác giả:
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ
Trang 14Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng:
- Gà đẻ mà mày nhìn Rồi sau này lang mặt.
Cháu về lấy gương soi Lòng dại thơ lo lắng”
Kỉ niệm tuổi thơ bên bà là những cô gà mái mơ “khắp mình hoa đốm trắng”cùng “lông óng như màu nắng” Rồi cả tiếng bà mắng nhìn gà đẻ sẽ lang mặtđều là những hình ảnh không thể nào phai nhòa trong ký ức Xuân Quỳnh Kỉniệm ấy còn là tình cảm chắt chiu thầm kín của bà:
“Tiếng gà trưa Tay bà khum soi trứng Dành từng quả chắt chiu Cho con gà mái ấp”
Hình ảnh người bà “tay khum soi trứng” thật đẹp, thật hiền từ, đó là hình ảnhcủa một người bà tần tảo, chu đáo sớm hôm lo cho đàn gà đẻ trứng và cũng là locho gia đình thân yêu
“Cứ hàng năm hàng năm Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Trang 15Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go Ống rộng dài quét đất Cái áo cánh chúc bâu
Đi qua nghe sột soạt”
Mọi hy vọng bà đều đặt vào đàn gà, bà lo trời sương muối, đàn gà không chịuđược và chỉ mong cuối năm bán gà có được tiền cho cháu mua quần áo mới Có
lẽ hình ảnh của những bộ quần áo được đổi bằng tiền bán gà, đổi bằng nhữngtần tảo sớm hôm của bà vô cùng đặc biệt, đó là chiếc quần chéo go rộng đếnquét đất, rồi chiếc áo chúc bâu rộng thùng thình, khi đi lại nghe sột soạt
Tất cả những món ấy tuy bình dị mà hết sức thân thương, trìu mến, đó khôngchỉ là cái quần, cái áo mà còn là công sức, tình cảm yêu thương của người bàthầm lặng cho cháu Tình cảm ấy luôn được ẩn giấu trong tiếng gà trưa:
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Và từ tình cảm gia đình cụ thể, Xuân Quỳnh đã khái quát lên tình cảm lớn laorộng rãi đó là tình yêu tổ quốc:
“Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Trang 16Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ”
Ta như hình dung ra tâm trạng người lính từ những kỉ niệm về tuổi thơ của mình
mà khi quay về thực tại với con đường hành quân trở nên giàu lòng hăng hái vớigiọng thơ tràn trề sinh khí Xuân Quỳnh đã khẳng định mục đích chiến đấu hômnay đó là vì tổ quốc, vì bà, vì kỉ niệm tuổi thơ êm đềm của mình
“Ổ trứng hồng tuổi thơ” không đơn thuần là những hình ảnh kỉ niệm mà cònbiểu tượng cho sự êm đềm, thanh bình của một làng quê mà khi giặc Mỹ đến đãphá tan sự yên bình ấy Và nhà thơ khẳng định mình chiến đấu hôm nay chính là
vì muốn bảo vệ quê hương, bảo vệ sự yên bình của mọi mái nhà trên tổ quốc.Bài thơ chỉ với ngôn từ và hình ảnh giản dị nhưng thật dễ đi sâu vào lòng người,
ta cảm nhận rõ nét tình cảm của hai bà cháu thắm thiết hòa quyện trong tình yêuquê hương đất nước
Phân tích bài thơ Tiếng gà trưa - Mẫu 6
Xuân Quỳnh là một trong số những nhà thơ xuất sắc, trưởng thành từ cuộckháng chiến chống Mĩ Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữnhiều trắc ẩn với những tình cảm ấm áp, bình dị, đời thường Và có thể nói bàithơ "Tiếng gà trưa", tác phẩm ra đời vào những năm đầu của cuộc kháng chiến
là một trong số những sáng tác tiêu biểu cho hồn thơ Xuân Quỳnh
Âm thanh tiếng gà trưa là âm thanh bình dị, gần gũi với những người dân quêViệt Nam, Nó chất chứa bao ý nghĩa, tình cảm và với người chiến sĩ trong bàithơ “Tiếng gà trưa” cũng vậy
Khổ thơ mở đầu bài thơ đã khắc họa rõ nét, chân thực và sâu sắc âm thanh củatiếng gà trưa trên đường hành quân
“Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ”
Trang 17Hai câu thơ mở đầu bài thơ đã gợi ra hoàn cảnh xuất hiện của âm thanh tiếng gà.
Đó là thời gian dừng chân bên một xóm nhỏ trên chặng đường dài hành quân và
để rồi trong chính hoàn cảnh ấy, người chiến sĩ đã nghe thấy âm thanh của tiếng
gà trưa “Cục cục tác cục ta” - một âm thanh gần gũi, quen thuộc và gợi lêntrong người chiến sĩ ấy biết bao cảm xúc bao kỉ niệm
“Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Bằng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác cùng điệp từ nghe lặp lại nhiều lần,
ba câu thơ dường như đã làm bật lên niềm xúc động, bồi hồi của nhân vật trữtình lúc nghe thấy những âm thanh của tiếng gà trưa Âm thanh của tiếng gàtrưa đã làm vơi đi cái nắng, vất vả trên bước đường hành quân để rồi thay vàođấy là những kỉ niệm của tuổi thơ cứ thế gọi nhau ùa về
Và để rồi, trong năm khổ thơ tiếp theo của bài thơ, trong âm thanh của tiếng gàtrưa đã gợi về trong người chiến sĩ biết bao kỉ niệm đẹp đẽ, trong sáng, hồnnhiên của tuổi thơ bên người bà yêu mến Trước hết đó chính là những kỉ niệmcủa tuổi thơ:
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
“Này con gà mái mơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
Trang 18- Gà đẻ mà mày nhìn Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi Lòng dại thơ lo lắng”
Những năm tháng tuổi thơ bên bà nơi làng quê yên bình dường như đã đi sâuvào trong trái tim cháu và để rồi khi âm thanh của tiếng gà trưa vang lên những
kỉ niệm ấy lại ùa về Đó là hình ảnh của những ổ rơm hồng đầy trứng, là hìnhảnh của gà mái mơ, gà mái vàng với những màu sắc rất riêng, độc đáo Và tuổithơ ấy còn cả những tiếng mắng của bà và sự ngây ngô, hồn nhiên của cháu saumỗi lần bị bà mắng
Và có lẽ điều đáng nhớ, đáng trân trọng nhất trong những năm tháng tuổi thơcủa cháu đó chính là hình ảnh người bà tảo tần, vất vả nhưng đầy tình yêu
thương, sự quan tâm, che chở, chăm sóc cháu Nhớ về bà, người cháu nhớ đếnlời mắng của bà, lời mắng ấy chất chứa bao niềm mong ước của bà với cháu Bàmắng bởi lẽ bà luôn mong muốn cháu của bà sau này lớn lên sẽ thật đẹp và xétđến cùng đấy chính là tình yêu thương, sự quan tâm vô bờ bến mà bà luôn dànhcho cháu
Nhớ về bà, cháu nhớ tới hình ảnh bà chắt chiu, dành dụm từng quả trứng:
“Tiếng gà trưa Tay bà khum soi trứng Dành từng quả chắt chiu Cho con gà mái ấp”
Hình ảnh "tay bà khum soi trứng", chắt chiu từng quả trứng cho gà ấp gợi lênhình ảnh một người bà tần tần, chịu thương, chịu khó, luôn cố gắng chắt chiu,dành dụm trong cuộc sống vất vả nhiều lo toan Và người bà trong tâm trí củacháu còn hiện lên với biết bao nỗi lo toan mỗi độ đông về:
Trang 19“Cứ hàng năm hàng năm Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới”
Khổ thơ đã cho chúng ta thấy những lo lắng cũng như mong ước của người bà
Bà vẫn luôn lo lắng mỗi khi đông đến, thời tiết giá lạnh và sương muối bủa vây
sẽ khiến đàn gà sẽ đổ bệnh Đó có lẽ là nỗi lo lắng thường trực, lặp đi lặp lạitrong bà mỗi năm Và cùng với nỗi lo lắng ấy chính là mong ước của bà Bàmong sao cho mưa thuận gió hòa, thời tiết thuận lợi để đàn gà có thể lớn lênkhỏe mạnh, cuối năm bà có thể bán chúng đi để mua cho cháu một bộ quần áomới để đón Tết Nỗi lo lắng của bà chính là vì niềm vui của người cháu Qua đó
có thể thấy tình yêu thương sâu sắc, vô bờ bến của bà đối với người cháu củamình
Nếu trong sáu khổ thơ đầu của bài thơ, âm thanh của tiếng gà trưa đã gợi vềnhững kỉ niệm tuổi thơ thì trong hai khổ thơ còn lại đã cho chúng ta thấy nhữngsuy tư được gợi lên từ tiếng gà Trước hết đó chính là những suy tư về hạnhphúc:
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Âm thanh của tiếng gà trưa và “ổ trứng hồng sắc trứng” là những hình ảnh gầngũi, bình dị trong tâm khảm của những người con ở mọi làng quê đất Việt, làhình ảnh của cuộc sống yên bình, ấm no và với người cháu đó còn là hình ảnh