Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh Dàn ý Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh I Mở bài Bài thơ “Đi đường” là một trong những bài thơ thể hiện phẩm chất, tinh thần lạc quan của Hồ Chí Min[.]
Trang 1Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh Dàn ý Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh
I Mở bài:
- Bài thơ “Đi đường” là một trong những bài thơ thể hiện phẩm chất, tinh thần lạc quan của Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc
II Thân bài:
* Luận điểm 1: Hành trình đi đường núi gian lao
- Cách nói trực tiếp: đi đường – gian lao: tự bản thân phải được thực hành, được trải nghiệm thì mới hiểu được tính chất sự việc
- Điệp từ “núi cao” thể hiện sự khúc khuỷu, trùng trùng điệp điệp những ngọn núi nối tiếp nhau
=> Suy ngẫm về sự khổ ải, khúc khuỷu, đầy trắc trở của cuộc đời; ý chí, nghị lực sẵn sàng vượt qua tất cả
* Luận điểm 2: Niềm vui sướng khi được đứng trên đỉnh cao của chiến thắng
- Niềm vui sướng khi chinh phục được độ cao của núi: “lên đến tận cùng”
- Tâm thế, vị thế của con người khi chinh phục được thiên nhiên, vượt qua được giới hạn của bản thân: “thu vào tầm mắt muôn trùng nước non”
=> Niềm vui sướng khi được tự do đứng ngắm nhìn cảnh vật bên dưới Sự chiêm nghiệm về cuộc đời: vượt qua gian lao sẽ đến được đỉnh cao của chiến thắng
=> Hình ảnh người chiến sĩ cộng sản trên đỉnh cao của chiến thắng, qua đó thể hiện nghị lực, phong thái lạc quan, yêu đời của Bác dù đó là con đường đầy ải, chân tay bị trói buộc bởi xiềng, xích
* Luận điểm 3: Nghệ thuật
- Thể thơ tứ tuyệt giản dị, hàm súc
- Liên tưởng sâu sắc, thể hiện tư tưởng của tác giả
Trang 2III Kết bài:
- Khẳng định lại nội dung tác phẩm: Bài thơ “Đi đường” đã thể hiện nghị lực, ý chí và tinh thần lạc quan vượt lên mọi hoàn cảnh của Hồ Chí Minh
- Liên hệ và đánh giá tác phẩm: Qua những bài thơ như vậy, chúng ta có thể hiểu thêm được về những phẩm chất cao đẹp của Người, từ đó nhắc nhở mỗi thanh niên Việt Nam học tập và noi theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh - Mẫu 1
Bác Hồ từng tự sự: "Ngâm thơ ta vốn không ham / Nhưng mà trong ngục biết làm sao đây?" Và bởi thế, ra đời trong những năm tháng Bác bị giam cầm, tập thơ "Nhật kí trong tù” từng được ví như một đoá hoa mà vô tình văn học Việt Nam nhặt được bên đường Toát lên từ tập thơ là một tinh thần "thép" rắn rỏi, lạc quan: “Từ những bài thơ viết trong hoàn cảnh nhà tù dưới chế độ Tưởng Giới Thạch tàn bạo và mục nát toát ra một phong thái ung dung, một khí phách hào hùng, một ý chí sắt đá, một tinh thần lạc quan cách mạng không
gì lay chuyển nổi” Bài thơ "Đi đường" là một trong những số ấy
“Tài lộ tài tri tẩu lộ nan Trùng san chi ngoại hựu trùng san Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian”
Bài thơ được dịch là:
“Đi đường mới biết gian lao Núi cao rồi lại núi cao trập trùng Núi cao lên đến tận cùng Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non”
Bài thơ ra đời trong những năm tháng Bác Hồ bị bắt giam trong nhà lao Tưởng Giới Thạch Bác bị chúng giải đi hết nhà lao này đến nhà lao khác Đường chuyển lao không những dài dặc mà còn vô cùng gian lao, phải trải qua núi non trùng diệp và những vực thẳm hun hút hiểm sâu Nhưng dẫu vậy, từ
Trang 3trong khổ đau vẫn bừng lên ý chí “thép” mang đậm phong cách Hồ Chí Minh Bài thơ “Đi đường” - “Tẩu lộ” đã thể hiện rõ điều đó
“Đi đường mới biết gian lao” Câu thơ là một nhận định nhưng đồng thời cũng là một chân lí: Có đi đường mới biết những sự vất vả, khó khăn của việc
đi đường Vậy những điều “nan”, “gian lao” ấy là gì?
“Núi cao rồi lại núi cao trập trùng" Đường chuyển lao là những con đường đi qua các vùng núi hiểm trở của tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc Tầng tầng lớp lớp những ngọn núi tiếp nối nhau chạy mãi đến chân trời Hết ngọn núi này lại đến ngọn núi khác Vậy nên mới có hình ảnh “Núi cao rồi lại núi cao trập trùng” Trong nguyên văn chữ Hán là “Trùng san chi ngoại hựu trùng san”
“Trùng san” có nghĩa là trùng trùng lớp lớp núi cao; “hựu” là “lại", câu thơ mang ý nghĩa: trùng trùng núi cao bên ngoài lại có núi cao trùng trùng Một câu thơ mà có tới hai chữ “trùng san", huống chi lại có chữ “hựu”, bởi vậy, câu thơ nguyên gốc gợi nên hình ảnh những đỉnh núi nhọn hoắt cao vút trời xanh trập trùng chạy mãi đến chân trời Con đường ấy, mới chỉ nhìn thôi đã thấy đáng sợ
Nếu tù nhân là một người tù bình thường, ắt hẳn họ đã bị nỗi sợ hãi làm cho yếu mềm, nhụt chí Nhưng người tù ấy lại là một người cộng sản vĩ đại Hồ Chí Minh Và bởi vậy, hai câu thơ cuối bài đã thực sự thăng hoa:
“Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian”
Hai câu thơ được dịch khá sát là:
“Núi cao lên đến tận cùng Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non”
Sau những vất vả, nhọc nhằn của con đường leo núi, khi đã lên đến tận đỉnh người tù cách mạng được chứng kiến một hình ảnh vô cùng hùng vĩ
“muôn trùng nước non” Theo tâm lí thông thường, trên con đường gian lao trập trùng đồi núi, khi lên đến đỉnh, con người dễ lo lắng, mệt mỏi khi nghĩ đến con đường xuống núi dốc thẳm cheo leo và những quả núi ngút ngàn khác Nhưng Hồ Chí Minh thì ngược lại
Trang 4Điều Người cảm nhận là niềm tự hào, sung sướng khi được đứng từ trên đỉnh cao chiêm ngưỡng sự hùng vĩ bao la của nước non, vũ trụ Hình ảnh “thu vào tầm mắt muôn trùng nước non” thật hào sảng Nó gợi đến hình ảnh bé nhỏ của con người đang đối diện trước cái mênh mông, trập trùng của giang san Con người ấy không choáng ngợp trước sự kì vĩ của đất trời mà rất vui sướng, bồi hồi như lần đầu tiên được tận mắt nhìn thấy gương mặt của nước non Chính cảm quan ấy đã nâng vị thế con người sánh ngang tầm non nước
Đứng trước một sự thật khách quan, mỗi con người có một cảm nhận khác nhau Cảm nhận ấy phụ thuộc vào thế giới quan và bản lĩnh của con người, ở Hồ Chí Minh Người đã có những cảm nhận lạc quan, tươi sáng về cuộc đời Người không bị cái nhọc nhằn của thể xác lấn át đi ước mơ, khát vọng và lí tưởng mà ngược lại, đã vượt qua gian lao để khẳng định ý chí bền bỉ, sắt đá và niềm lạc quan, tin tưởng vào cách mạng của bản thân mình Đó là tinh thần thép là vẻ đẹp tâm hồn Bác
Bài thơ "Đi đường" - "Tẩu lộ" không chỉ là bức tranh về con đường chuyển lao đầy rẫy nhọc nhằn trở ngại, đó còn là bức tranh chân dung tinh thần
tự họa Hồ Chí Minh Từ bài thơ, người đọc có thể cảm nhận hình ảnh Bác vừa
có thần thái ung dung, bình tĩnh của một bậc tiên phong đạo cốt vừa có nét kiên cường rắn rỏi, đầy lạc quan của một người chiến sĩ cách mạng
Và như thế, bài thơ "Đi đường" - "Tẩu lộ" cùng với nhiều bài thơ khác trong tập thơ "Nhật kí trong tù" thực sự là một đoá hoa đáng trân trọng của văn học Việt Nam
Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh - Mẫu 2
"Ngâm thơ ta vốn không ham Nhưng vi trong ngục, biết làm chi đây Ngày dài ngâm ngợi cho khuây Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do"
Đó là tâm sự của một người tù đặc biệt: Hồ Chí Minh, người tù vì mang tội làm gián điệp khi đang bôn ba tìm đường giải phóng dân tộc và đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược Với mục đích đơn sơ là ghi lại những sự việc, cảm xúc trong mười bốn tháng bị giam cầm, bài thơ "Đi đường" dịch từ bản gốc là
"Tẩu lộ" thực sự là một bài thơ nhật kí chân thành và sâu sắc
Trang 5"Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan Trùng san chi ngoại hựu trùng san Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian"
Bản dịch:
"Đi đường mới biết gian lao Núi cao rồi lại núi cao trập trùng Núi cao lên đến tận cùng Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non"
Nếu ai không biết hoàn cảnh ra đời của bài thơ này, có lẽ nghĩ rằng đây
là lời thơ của một khách nhàn du thưởng ngoạn danh lam thắng cảnh! Có ngờ đâu chuyện "đi đường" của tác giả không phải là chuyện trèo núi ngao du, mà
là chuyện đi đường của một tù nhân: đi trong cột trói, đi trong nỗi đọa đày về tinh thần lẫn thể chất Tác giả đã nói về điều này ở bài "Trên đường đi":
"Mặc dù bị trói chân tay Chim ca rộn núi hương bay ngát rừng"
Hay là:
"Năm mươi ba cây số một ngày;
Áo mũ dầm mưa rách hết giày"
Hay là:
"Hôm nay xiềng xích thay dây trói Mỗi bước leng keng tiếng ngọc rung"
Có mường tượng ra cảnh đi đường như thế, ta mới thấu hiểu hai chữ
"gian lao" trong câu thơ "đi đường mới biết gian lao" của tác giả Nếu một người phải lặn lội đường xa với "núi cao rồi lại núi cao trập trùng" mà được
Trang 6thong dong ăn uống, nghỉ ngơi, đã thấy rã rời chân tay vì đường xa, không có
xe cộ
Vậy mà trong hoàn cảnh ăn uống thiếu thốn của tù nhân, lại đeo thêm xích xiềng, đi trong mưa gió, lại không được tự do ngơi nghỉ, thì có phải là một thử thách lớn lao vô cùng? Vậy mà ở đây, lời thơ không mang nỗi oán than, mà chỉ như là một sự khám phá, một sự chiêm nghiệm về cuộc sống: "Đi đường mới biết gian lao", qua đó ta cảm nhận được bản lĩnh và nghị lực của một nhà thơ chiến sĩ,
Ở câu hai, tác giả tả cảnh núi non hiểm trở, cũng không hề tả nỗi nhọc nhằn vì xiềng xích của mình Câu thơ là một cách độc thoại nội tâm, một sự suy ngẫm về lẽ đời và sự ghi chép khi đã tìm ra được một chân lí thú vị trong lúc phải chịu đựng những cảnh đọa đày phi lí, phi nhân
Dân gian Việt Nam từng mượn chuyện đi đường để khuyến khích, động viên con cháu: "đi một ngày đàng, học một sàng khôn" ở câu hai này, phép dùng điệp ngữ "trùng san" và hư từ được dịch ra là: "núi cao rồi lại núi cao trập trùng" thật là một gợi tả mang tính tượng trưng về con đường đời của mỗi người, hay con đường cách mạng của dân tộc Việt Nam, vừa là cảnh tả thực con đường Bác phải trải qua Qua hai câu sau, tứ thơ biến chuyển bất ngờ:
"Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian"
Bản dịch thơ của Nam Trân là:
"Núi cao lên đến tận cùng Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non"
Tuy là bản dịch hay nhất, nhưng dịch giả vẫn không diễn tả được cái ý cảm động của tác giả trong ba từ "cố miện gian" Cả câu bốn diễn tả tư thế của một người tha hương, lên đứng tận đỉnh núi cao chót vót, quay đầu lại nhìn non sông cố quốc với tấm lòng lưu luyến, trĩu nặng nhớ thương Đến đây, chúng ta hãy thử đọc bài Lên lầu Quan tước của Vương Chỉ Hoán đời Đường:
Mặt trời đã khuất non cao Sông Hoàng cuồn cuộn chảy vào bể khơi
Trang 7Muốn xem nghìn dặm xa xôi Hãy lên tầng nữa trông vời nước non
(bản dịch của Trần Trọng San)
Cũng là hai thi nhân "Đăng cao", nhưng một người đi mãi mới đến đỉnh núi cao ngất Một người chỉ cần bước lên một tầng lầu Người thì bôn ba khắp bốn phương trời để phấn đấu Một người nhàn du, sống nơi u nhã để thưởng lãm sơn thủy
Dù sao chúng ta hãy trở lại tâm tư của nhà thơ chiến sĩ Đó là một hình ảnh và tâm sự của một con người "Đêm mơ nước, ngày thấy hình của nước", một ngòi bút mang tính nhân văn với những khao khát tự do cho dân tộc và quê hương việt Nam Một nỗi khao khát mà suốt đời Người đã thực hiện
Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh - Mẫu 3
Đi đường là bài thơ nằm trong tâ ̣p Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh
Bài thơ được sáng tác trong quá trình Bác di chuyển từ nhà lao này đến nhà lao khác, nhưng ta không nhìn thấy cái vất vả, khó khăn trong từng câu chữ mà thấ y được mô ̣t chân lí, khi trải qua những khó khăn nhất đi ̣nh sẽ đa ̣t được vinh quang Ý nghĩa sâu sắc ta ̣o nên giá tri ̣ của bài thơ chính là ở chỗ đó
Trong thờ i gian bi ̣ giam giữ ở Trung Quố c, Bác đã phải di chuyển hơn
30 nhà lao khác nhau, khi trèo đèo, lối sống, khi băng rừng vượt sông, nhưng trong con người Bác vẫn ngời lên tinh thần la ̣c quan Bài thơ này cùng rất nhiều bài thơ khác nằ m trong chùm đề tài tự nhắc nhở, đô ̣ng viên mình vượt qua những thách thức, gian khổ
Mở đầu bài thơ, Người nói lên nỗi gian lao của kẻ bô ̣ hành: Tẩu lô ̣ tài tri tẩu lộ nan Câu thơ nguyên tác chữ tẩu lô ̣ được lă ̣p la ̣i hai lần, nhấn ma ̣nh vào những khó khăn, gian nan trong hành trình đi đường Những khó khăn ấy được
bật lên thành ý thơ thâ ̣t giản di ̣, mô ̣c ma ̣c
Có lẽ trong những năm tháng kháng chiến, đo ̣c câu thơ của Bác ta sẽ
cảm nhâ ̣n đầy đủ và chân thực nhất những khó khăn mà người phải nếm trải nơi đất khách quê người “Trùng san chi ngoa ̣i hựu trùng san” những dãy núi nhấp nhô, liên tiếp hiện ra, như không có điểm bắt đầu và kết thúc, ta ̣o nên những thử thách liên tiếp thách thức sự dẻo dai, kiên gan của người tù cách
mạng
Trang 8Đi mô ̣t hành trình dài, không có phương tiê ̣n mà chỉ có duy nhất đôi chân liên tục di chuyển, đường đi khó khăn, đầy nguy hiểm đã cho thấy hết những gian lao, khổ ải mà người chiến sĩ cách ma ̣ng phải có lòng quyết tâm, ý chí kiên cường để vượt qua Trải qua những khó khăn, khổ ải đó, ta sẽ thu la ̣i được những gì đe ̣p đẽ, tình túy nhất:
Tru ̀ ng san đăng đáo cao phong hậu Vạn li ́ dư đồ cố miê ̣n gian
Nếu như trong hai câu thơ đầ u tiên, Bác tâ ̣p trung làm nổi bâ ̣t những gian lao, vất vả mà người tù phải đố i mă ̣t thì đến câu thơ thứ ba người tù đã chinh phục được đỉnh cao ấy Trong hành trình chinh phu ̣c thử thách thì đây chính là giây phút sung sướng và ha ̣nh phúc nhất của người tù
Trải qua bao khó khăn, Bác đã được đền đáp xứng đáng đó chính là muôn trùng nước non thu tro ̣n vào tầm mắt Cả mô ̣t không gian mênh mông khoáng đa ̣t hiê ̣n ra trước mă ̣t người tù, đồ ng thời mở ra những chiều ý nghĩa sâu sắ c: hoạt đô ̣ng cách ma ̣ng chắc chắn sẽ gă ̣p nhiều gian lao thử thách, nhưng chỉ cần kiên gan, bền ý chí, không chi ̣u lùi mô ̣t bước chắc chắ n sẽ giành được thắ ng lợi cuố i cùng
Bằ ng ngôn ngữ thơ giản di ̣, cô đo ̣ng cùng hai tầng ý nghĩa sâu sắc, Bác đã đem đến những triết lí sâu sắc cho những người đo ̣c Quá trình hoa ̣t đô ̣ng
cách ma ̣ng hay con đường đời sẽ vấp phải rất nhiều chông gai, sóng gió bởi
vậy chúng ta không được mềm yếu, nản lòng mà phải dũng cảm, kiên cường vượt qua những thách thức đó Và ánh sáng, niềm vinh quanh chắc chắn đang đợi ta nơi cuố i con đường
Phân tích bài thơ Đi đường của Hồ Chí Minh - Mẫu 4
Bài thơ Đi đường (Tẩu lộ) trích từ tập Nhật kí trong tù Giống như một
số bài có cùng chủ đề như Từ Long An đến Đồng Chính, Đi Nam Ninh, Giải đi sớm, Trên đường đi, Chiều tối, ở bài thơ này, Bác cũng ghi lại những điều cảm nhận được trên đường đi, khác ở chỗ sự cảm nhận ấy đã được khái quát và nâng cao lên thành triết lí Do đó, ngoài ý nghĩa hiện thực, bài thơ còn chứa đựng ý nghĩa tượng trưng thâm thúy Bằng nét bút tài hoa của người nghệ sĩ, Bác đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ và trên cái nền hoành tráng đó, nổi bật lên tư thế hiên ngang của người chiến sĩ với quyết tâm vượt khó và tinh thần lạc quan tin tưởng vào tương lai tươi sáng của cách mạng:
Trang 9Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan, Trùng san chi ngoại hựu trùng san;
Trùng san đăng đáo cao phong hậu, Vạn lí dư đồ cố miện gian
Dịch ra thơ tiếng Việt:
Đi đường mới biết gian lao, Núi cao rồi lại núi cao trập trùng;
Núi cao lên đến tận cùng, Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non
Nguyên tác bài thơ bằng chữ Hán, theo thể thất ngôn tứ tuyệt (bảy chữ, bốn câu) Sự hàm súc, cô đọng của ngôn từ cùng niêm luật nghiêm ngặt của thơ Đường không bó buộc nổi tứ thơ phóng khoáng và cảm xúc dạt dào của thi nhân Bản dịch ra tiếng Việt theo thể lục bát tuy có làm mềm đi đôi chút cái âm điệu rắn chắc, khỏe khoắn vốn có của nguyên tắc nhưng vẫn thể hiện được nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật của bài thơ
Câu mở đầu là nhận xét chung của Bác về chuyện đi đường:
Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan (Đi đường mới biết gian lao)
Đây không phải là nhận xét chủ quan chỉ sau một vài chuyến đi bình thường mà là sự đúc kết từ hiện thực của hành trình vất vả, hiểm nguy mà Bác
đã phải trải qua Trong thời gian mười bốn tháng bị chính quyền Tưởng Giới Thạch giam cầm trái phép, Bác Hồ thường xuyên bị giải từ nhà lao này đến nhà lao khác khắp mười ba huyện của tỉnh Quảng Tây Tay bị cùm, chân bị xích, đi trong sương gió lạnh buốt thấu xương hay trong nắng trưa đổ lửa Vượt dốc, băng đèo, lội suối với những khó khăn thử thách nhiều lúc tưởng như quá sức chịu đựng của con người Từ thực tế đó, tác giả khái quát thành chuyện đi đường
Câu thơ thứ hai cụ thể hóa những gian lao trên đường đi thành hình ảnh:
Trang 10Trùng san chi ngoại hựu trùng san (Núi cao rồi lại núi cao trập trùng)
Giữa khung cảnh thiên nhiên chỉ toàn là núi cao nối tiếp núi cao, con người vốn nhỏ bé, yếu ớt lại càng thêm nhỏ bé, yếu ớt Đường xa, dặm thẳm, vực sâu, dốc đứng biết bao trở ngại, thách thức dễ làm cho con người chán nản, ngã lòng Bởi vừa vượt qua mấy đỉnh núi cao, sức tinh thần, vật chất đã vơi, con người tưởng đã thoát nạn, ngờ đâu lại núi cao trập trùng chặn đứng trước mặt Trong câu thơ chữ Hán có chữ hựu ác nghiệt, lời dịch nhân cái ác nghiệt
ấy lên gấp đôi: Núi cao rồi lại núi cao trập trùng
Gian lao kể sao cho xiết! Cấu trúc khép kín ở câu thơ chữ Hán (Trùng san chi ngoại hựu trùng san), chuyển sang kết cấu trùng lặp tăng tiến, vế sau nặng trĩu thêm bởi từ trập trùng ở cuối, cấu trúc khép kín và trùng lặp tăng tiến
ấy dường như đẩy con người vào cái thế bị hãm chặt giữa ba bề bốn bên là rừng núi, không thoát ra được, chỉ có kiệt sức, nhụt chí, buông xuôi
Nhưng đối với Bác thì hoàn toàn ngược lại:
Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian
(Núi cao lên đến tận cùng, Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non.)
Giữa vòng vây núi non trập trùng, chất ngất, hoang vu đó nổi lên điểm sáng, điểm động là con người với vẻ ngoài tuy nhỏ bé, yếu ớt nhưng bên trong lại là một nghị lực, sức mạnh phi thường
Câu thơ trước kết thúc bằng hình ảnh trùng san, câu thơ sau mở đầu cũng bằng hình ảnh ấy Trong thơ dịch không liền như thế nhưng cũng lặp cụm từ được núi cao… núi cao… Âm điệu ấy nâng con người lên cái thế tưởng như bình thường nhưng thực ra lại rất hào hùng Đạp lên đỉnh núi cao này bước sang đỉnh núi cao kia như đi trên bậc thang, cứ thế từ tốn lên đến đỉnh cao chót vót Câu thơ chữ Hán dừng lại ở âm thanh chắc nịch của chữ hậu, tạo nên âm hưởng rắn rỏi, mạnh mẽ Câu thơ dịch có âm điệu dàn trải như tiếng thở phào sung sướng, nhẹ nhõm: Núi cao lên đến tận cùng