phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn Dàn ý phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn 1 Mở bài Giới thiệu về “ Bài ca Côn Sơn” Bài ca Côn Sơn thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc và mãnh liệt của thi sĩ Nguyễn Trã[.]
Trang 1Dàn ý phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn
3 Kết bài
- Nêu cảm nghĩ về bài thơ: “ Bài ca Côn Sơn” là một bài thơ hay và đặc sắc.Tình yêu thiên nhiên bắt nguồn từ nhân cách thanh cao, tâm hồn nghệ sĩ của ỨcTrai
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 1
Trang 2Từ xưa đến nay, đề tài thiên nhiên trong thơ ca cổ thường rất phong phú Cácnhà thơ Việt Nam thời trung đại đã viết nhiều áng thơ hay về vẻ đẹp của quêhương, trong đó có Nguyễn Trãi, nhà thơ tài hoa, cũng là vị anh hùng xuất sắccủa dân tộc ta, đã sáng tác "Bài Ca Côn Sơn" trong những ngày ông về ở ẩn nơiquê nhà Bài thơ vửa khắc họa cảnh thiên nhiên yên tĩnh, trong lành, vừa bộc lộnhững cảm xúc đẹp của thi sĩ khi ngắm nhìn rừng núi quê hương:
"Côn Sơn suối chảy rì rầm
Trong màu xanh ngát ta ngâm thơ nhàn"
Bài thơ vốn được viết bằng chữ Hán nhưng đã được dịch ra tiếng Việt với thểthơ lục bát du dương, uyển chuyển Bản dịch được đánh giá là hay, thể hiện đầy
đủ xúc cảm của nguyên tác Mở đầu bức tranh Côn Sơn là một âm thanh êmđềm:
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Nhà thơ cảm nhận thiên nhiên trước hết bằng thị giác, và từ đó, đối tượng trữtình là phong cảnh Côn Sơn hiện ra rất tao nhã, yên tĩnh Âm thanh tiếng suốicủa thiên nhiên được so sánh với "tiếng đàn cầm bên tai" Tiếng đàn thánh thótthường thể hiện cảm xúc và tâm trạng của người nghệ sĩ Còn tiếng suối kia,phải chăng là tiếng của núi rừng êm êm tâm tình cùng người thi sĩ? Tả tiếngsuối bằng tiếng đàn là một cách miêu tả thật độc đáo, ta có cảm giác như nhânvật trữ tình đang say sưa thưởng thức âm thanh đó như thưởng thức nghệ thuậttuyệt đỉnh của mẹ thiên nhiên Về sau này, nhà thơ Hồ Chí Minh cũng có lần tả
Trang 3"Tiếng suối trong như tiếng hát xa", cũng là so sánh một âm thanh của tự nhiênvới một âm thanh du dương do con người tạo ra Hai nhà thơ ở hai thời đại khácnhau đều gặp gỡ ở tình yêu thiên nhiên tha thiết, nhưng tiếng suối - đàn cầm củaNguyễn Trãi thì đẹp một cách cổ điển, còn tiếng suối - tiếng hát của Hồ ChíMinh thì đẹp hiện đại, lấp lánh trẻ trung
Thế đấy, nhà thơ tả tiếng suối để khắc họa không gian yên tĩnh, đây là nghệthuật lấy động tả tĩnh Và giữa không gian ấy là hình ảnh:
"Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm"
Nhà thơ tả "đá" mới thật độc đáo làm sao: Ông cảm nhận đá qua màu rêu đãphơi nắng phơi mưa qua bao ngày bao tháng Hình ảnh ấy khiến người đọc cócảm giác rằng đá Côn Sơn đã bao lâu "trơ gan cùng tuế nguyệt" Có lẽ nó mangtrong mình chiều dài năm tháng và bề dày của những trang lịch sử, là hình ảnhcủa một thiên nhiên lâu đời, nguyên thủy mà nhà thơ mến yêu và gắn bó Chính
vì vậy, Nguyễn Trãi "ngồi trên đá như ngồi chiếu êm" Lại là nghệ thuật so sánhrất đặc sắc, đưa thiên nhiên trở nên gần gũi vô cùng Côn Sơn như ngôi nhà lớn,
mà thảm rêu phơi kia đã trở thành chiếu êm của con người, giúp cho nhân vậttrữ tình thảnh thơi ngồi nghỉ, để viết lên những vần thơ hay, êm êm như cảnhCôn Sơn
Côn Sơn còn có những rừng thông tươi xanh bốn mùa, để nhà thơ hòa mìnhsảng khoái:
"Trong rừng thông mọc như nêm
Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm."
Trang 4Người xưa thường yêu thông, vì nó là loài cây không sợ sương tuyết, cứ xanhtươi và mọc thẳng bất chấp phong ba Hình ảnh rừng thông khiến cho cảnh CônSơn trở nên hùng tráng, với cách so sánh giản dị "thông mọc như nêm" Cánhrừng thông ấy không bao giờ gục ngã trong bão gió, đây là nét đẹp của sứcsống, của niềm tin Phải chăng ẩn ý của nhà thơ là như vậy? Rồi, con người xuấthiện dưới bóng mát rừng thông, trong một hành động thể hiện tâm thế thoải mái,thân thuộc là "ta lên ta nằm" Rừng và thi nhân hài hòa trong một mối gắn bómật thiết, bóng thông mát rượi che cho nhà thơ say giấc nồng ban trưa Ngườiđọc như cảm nhận được một tâm hồn dạt dào thi hứng và yêu mến thiên nhiênquê hương của Nguyễn Trãi.
Côn Sơn không phải chỉ có thông reo, mà còn có rừng trúc tươi đẹp, hiền hòa,làm say đắm cả lòng người:
Trong rừng có bóng trúc râm
Trong màu xanh mát, ta ngâm thơ nhàn.
Cây trúc là loài cây đặc trưng của nhiều vùng quê Việt Nam Có lẽ ở Côn Sơnthì trúc mọc thành rừng, nên nhà thơ dùng những cụm từ gợi tả như: "trúc râm",
"màu xanh mát" để vẽ lên cảnh đẹp Trúc tượng trưng cho người quân tử trongthơ ca cổ, và cũng gợi lên những ý nghĩa tốt lành nhất Nhà thơ Nguyễn Khuyếnkhi viết về quê ông, vùng đồng bằng Bắc Bộ cũng điểm xuyết và hình bóngtương đẹp của trúc: "Ngõ trúc quanh co khách vắng teo" Trở về với NguyễnTrãi, dưới bóng trúc, nhà thơ "ngâm thơ nhàn" thì thật là thú vui thanh cao,nguồn tưới tươi mát cho tâm hồn con người Giọng ngâm thơ sang sảng khiếncho rừng trúc càng xanh, càng đẹp!
Trang 5Bút pháp miêu tả bức tranh Côn Sơn của Nguyễn Trãi thật tài tình: hình ảnh thơtươi đẹp, liên tưởng thú vị độc đáo, hình ảnh thiên nhiên và con người sóng đôimột cách tự nhiên Từ đó, ta thấy được sự hòa hợp giữa con người với thiênnhiên, và nhân cách thanh cao, ung dung của nhà thơ tòa sáng trên từng câu chữ.
"Bài ca Côn Sơn" không phải chỉ là một bức tranh đẹp, nó quả thật còn là mộtbản nhạc về tình yêu thiên nhiên và niềm hạnh phúc khi được ngắm nhìn vẻ đẹpthiên nhiên quê hương của nhà thơ
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 2
Ngôi nhà thiên nhiên ấy thật đặc biệt: Suối là đàn, rêu là chiếu, bóng thông làmgiường, bóng tre trúc là nơi ngâm vịnh thơ ca Thật là tuyệt thú! Và trong ngôinhà thiên nhiên ấy, ông để tâm hồn mình giao hòa với cảnh và vẽ lại nó bằngmột ngọn bút tài hoa
Bài ca Côn Sơn (Côn Sơn ca) là một bài thơ chữ Hán nổi tiếng Có lẽ NguyễnTrãi viết bài thơ này trong thời kì ông cáo quan về ở ẩn ở Côn Sơn để giữ chotâm hồn được thanh cao, trong sạch
Đối với Nguyễn Trãi, Côn Sơn là một miền đất có sức hút kì lạ Chẳng thế màhai lần cáo quan về ở ẩn, ông đều tìm về với Côn Sơn Và núi rừng Côn Sơnthanh vắng đã trở thành một thế giới riêng đầy thân thương gắn bó với thi nhân.Tại Côn Sơn, Nguyễn Trãi được sống với chính mình Dường như thiên nhiên
đã trở thành cứu cánh cho tâm hồn ông- một tâm hồn đớn đau vì nhân tình thếthái Tại Côn Sơn, mọi vật đối với ông trở nên có tình, có nghĩa, như bầu bạn,như tri âm:
Núi láng giềng, chim bầu bạn
Mây khách khứa, nguyệt anh tam
Trang 6(Thuật hứng - Bài 19)
Cảnh trí Côn Sơn thanh tĩnh, rộng mở, để cho tâm hồn Nguyễn Trãi hoá thântìm về, ùa vào đó mà quên đi mọi nỗi ưu phiền:
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm
Trong ghềnh thông mọc như nêm,
Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm.
Trong rừng có bóng trúc râm,
Trong màu xanh mát ta ngâm thơ nhàn.
(Trích Côn Sơn ca).
Đoạn mở đầu bài Côn Sơn ca đem đến cho người đọc bao cảm nhận mới mẻ vềtâm hồn thi sĩ của Ức Trai Trong cảm xúc của ông, cảnh trí Côn Sơn hiện rathật thơ mộng và lãng mạn: Có tiếng suối chảy rì rầm, có đá rêu phơi êm ái, córừng thông mọc rậm, dày, có rừng trúc xanh mát , vừa có cái hoang dã củathiên nhiên, vừa có hơi ấm của cuộc sống đầy ắp tình người Hơn nữa, trong conmắt thi nhân, thiên nhiên không chỉ là cảnh, mà đã trở thành nhà Ngôi nhà thiênnhiên ấy thật đặc biệt: Suối là đàn, rêu là chiếu, bóng thông làm giường, bóngtre trúc là nơi ngâm vịnh thơ ca Thật là tuyệt thú! Và trong ngôi nhà thiên nhiên
ấy, ông để tâm hồn mình giao hòa với cảnh và vẽ lại nó bằng một ngọn bút tàihoa
Trang 7Bức tranh thiên nhiên được chấm phá bằng âm thanh rì rầm của tiếng suối đượccảm nhận như tiếng đàn:
Côn Sơn suối chảy rì rầm,
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai.
Một hình ảnh so sánh thật độc đáo và gợi cảm Suối đang chảy hay thi nhân đãthả hồn mình vào tiếng suối, làm rung lên cung đàn diễn tả nỗi khát khao yêucuộc sống?
Năm trăm năm sau, thi sĩ Hồ Chí Minh cũng có chung cảm nhận ấy:
Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Phải chăng những tâm hồn nghệ sĩ đã tìm về với nhau?
Sau những giây phút thả hồn mình cùng tiếng suối, thi nhân lặng đến ngồi bênnhững phiến đá mà thời gian đã rêu phong bao phủ Ông ngồi chơi ngắm cảnh,hay ngồi đánh cờ một mình? Có lẽ là cả hai Trên nhân gian này, không ít người
đã từng ngồi trên đá, nhưng làm sao họ cảm nhận được như thi nhân?
Côn Sơn có đá rêu phơi,
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm.
Một hình ảnh so sánh liên tưởng đầy thú vị khiến ta không khỏi ngỡ ngàng.Nguyễn Trãi trở về Côn Sơn không phải là để ẩn dật theo đúng nghĩa của cáchsống ẩn dật, mà ông trở về Côn Sơn với nỗi hân hoan đầy tự do của một conngười trở về nhà mình (Hoàng Phủ Ngọc Tường) Và trong ngôi nhà ấy, ôngkhông những được tha hồ nghe nhạc rừng, ngồi trên đá đánh cờ, mà còn đượcnằm dưới bóng thông râm mát, được ngâm thơ nhàn dưới bóng trúc xanh Một
Trang 8cuộc sống mà người và cảnh gắn bó với nhau, hòa nhập vào nhau Lòng Ức Traithanh thản đến lạ kì.
Chưa bao giờ mà tâm hồn thi sĩ của Ức Trai lại được bộc lộ đầy đủ, sâu sắc vàđầm thắm đến thế!
Cũng tại Côn Sơn này, hồn thơ Ức Trai còn tiếp tục rộng mở để đón nhận thiênnhiên, chở thiên nhiên về chất đầy kho:
Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc
Thuyền chở yến hà nặng vay then
(Thuật hứng - Bài 24)Tình yêu thiên nhiên sâu nặng đến mức thi nhân sợ bóng hoa tan mà không dámquét nhà:
Hé cửa, đêm chờ hương quế lọt,
Quét hiên, ngày đợi bóng hoa tan
(Quốc Âm thi tập - Bài 160)
Nhân cách thanh cao và tâm hồn thi sĩ của nguyễn Trãi thực sự là tấm gươngsáng để ta soi vào
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 3
Nguyễn Trãi một người quân sư tài ba, một nhà thơ lớn của dân tộc Ông khôngtrực tiếp đánh giặc nhưng qua ngòi bút của mình ông đã làm lung lay biết baonhiêu quân xâm lược khiến cho chúng không cần đánh cũng đã thua rồi Cănbản là ở sự chính nghĩa của ta và ngòi bút sắc sảo không thể chối cãi được của
Trang 9Nguyễn Trãi Tuy nhiên thì chúng ta không chỉ biết đến ông hùng hồn sắc sảotrong Bình Ngô đại cáo mà còn biết đến sự nhẹ nhàng của thiên nhiên trong CônSơn ca của ông Có thể nói ông viết thơ ca chính luận cũng hay mà đến thơ cathiên nhiên cũng hay không kém.
Bài thơ này được viết vào những năm Nguyễn Trãi về quê ở ẩn Những nămtháng ấy ông sống trong cảnh thiên nhiên của Côn Sơn Bài thơ như những nốtnhạc thanh thản của Nguyễn Trãi sau khi cáo quan trường về sống với làng quêthiên nhiên Bức tranh thiên nhiên Côn Sơn hiện lên thật đẹp qua cảm nhận củatác giả Chúng ta như đắm chìm cùng những sắc đẹp nơi đây:
“Côn Sơn suối chảy rì rầm,
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Trong rừng có bóng trúc râm,
Dưới màu xanh mát ta ngâm thơ nhàn.”
Bức tranh thiên nhiên ấy hiện lên với âm thanh, màu sắc, hình ảnh rất đẹp Chỉ
có trong mấy câu thơ mà tác dụng sử dụng đến ba phép so sánh nhằm nhấnmạnh những vẻ đẹp thiên nhiên nơi đây Tiếng suối Côn Sơn không giống nhưtiếng hát của người con gái trong Cảnh khuya, Hồ Chí Minh đã nói: “Tiếng suốitrong như tiếng hát xa”
Mà tiếng suối ở đây được ví như tiếng đàn cầm du dương bên tai, trong rừng rêutrên đá khiến cho nhà thơ ngồi trên đó cảm giác giống như là đang ngồi trênđệm êm Những bóng trúc râm và những cây thông cao vút Có thể nói nơi đây
từ màu sắc xanh của cây rừng đến những tiếng suối rì rầm kia giao hòa với tâmhồn người nghệ sĩ Dưới sự thoải mái của tâm hồn cũng như thanh thản tươi đẹpcủa thiên nhiên nhà thơ cất lên những câu thơ như ngâm nga trong khoảng
không gian ấy
Trang 10Thông được so sánh như nêm để cho thấy được ở Côn Sơn những cây thông ấyquả thật rất nhiều Phải chăng chính sự dày đặc của thông của trúc là nơi chechở tâm hồn nhà thơ tránh khỏi những bụi trần? Cũng có thể những cây thôngkia là những người tri kỉ bầu bạn với nhà thơ Là một người nghệ sĩ thì thiênnhiên cảnh đẹp luôn làm cho người ta thoải mái và thăng hoa Chính vì thế màthiên nhiên chính là những gì mà nhà thơ tìm thấy được khi về quê ở ẩn Nhàthơ đang vui say như thế nhưng giọng thơ bỗng nhiên như trùng lại vì nhữngcâu thơ tiếp theo nhà thơ bỗng trầm ngâm tự nói với mình, tự nhắc nhở mình:
“Về đi sao chẳng sớm toan,
Nửa đời vướng bụi trần hoàn làm chi?
Hai đàng khó sánh hiền ngu,
Đều làm cho thỏa được như ý mình ”
Nhà thơ như thể hiện sự đúng đắn của mình khi cáo quan về ở ẩn Nửa đời làmquan Nguyễn Trãi bị những nịnh thần chèn ép Chính vì thế mà ông chán ghétcảnh quan trường sự tận trung của ông như thế được coi là đã đủ Câu hỏi “Nửađời vướng bụi trần hoàn làm chi?” như lời tự nhắc nhở của nhà thơ đối vớichính bản thân mình Nhà thơ cũng giống như Nguyễn Bỉnh Khiêm “Ta dại tatìm nơi vắng vẻ/ Người khôn người đến chốn lao xao” Để về được Côn Sơnmột cách thật sự thì Nguyễn Trãi cũng phải trải qua biết bao nhiêu lần được vuamời ra làm quan Ông tự cảm thấy vừa mừng vì được vua tín nhiệm nhưng cũngvừa sợ trước cảnh quan trường nhiều thủ đoạn bon chen
Ông quả thật là một người “nhân nghĩa quá, trung thực quá, thanh liêm quá…”(Phạm Văn Đồng) Và phải chăng đó chính là bi kịch giằng xé trong NguyễnTrãi Ông muốn giúp nước giúp vua nhưng lại không muốn chịu cảnh quantrường bon chen hãm hại lẫn nhau Điều đó làm cho lương tâm ngay thẳng của
Trang 11ông không thể chấp nhận được Mà một khi đã không còn thích với chốn quantrường ấy thì nhất quyết là không thể làm được gì Thế rồi nhà thơ nói về quyluật ở đời Đồng Trác đời Đông Hán, Nguyên Tải đời Đường kia đều có nhữngcông danh, vinh hóa phú quý cả một đời thế nhưng khi chết lại để lại tiếng xấu,còn Bá Di thúc tề đời Ân, Chu thà nhịn đói cũng không lấy thóc.
Hai cách sống, hai cách lựa chọn khác nhau ấy đã làm nổi bật lên quan điểmsống của Nguyễn Trãi đã chọn Đó là thà có ăn uống nước lã đi chăng nữa mà
để lại tiếng thơm muôn đời còn hơn là phú quý giàu sang để rồi để một đời ônhục không bao giờ hết Chung quy sự “hiền, ngu” ở đời đều là để thỏa ý mình
mà thôi Và cũng chính từ những suy nghĩ ấy Nguyễn Trãi như thể hiện cuộcđời triết lý nhân sinh của mình:
“Trăm năm trong cuộc nhân sinh,
Người như cây cỏ thân hình nát tan
Sào, Do bằng có tái sinh,
Hãy nghe khúc hát bên ghềnh Côn Sơn ”
Nhà thơ ví thân phận của con người chẳng khác nào cây cỏ cả rất dễ nát tan, dễ
bị dẫm đạp Quan điểm triết lý ấy chưa hẳn là bi quan mà nó nói lên cái mongmanh của sự sống chết của con người Nó giống như câu thơ “Sông có khúc,người có lúc” Thân phận con người không thể lúc nào cũng hiển đạt sung
sướng được vì thế cho nên cũng giống như cây cỏ kia con người có lúc giàusang hạnh phúc nhưng cũng có lúc nghèo khổ ô nhục
Cái sự tốt tươi kia thay đổi tuần hoàn Nguyễn Trãi viết “Côn Sơn ca” trước baolâu vụ án Lệ Chi Viên xảy ra? Tâm trạng thời thế, triết lí về cuộc đời mà
Nguyễn Trãi nói đến trong phần hai bài ca là cả một nỗi buồn thấm sâu, tỏa rộngtrong tâm hồn nhà thơ Suy cho cùng thì dẫu có hiển đạt hay nhục nhã thì khi
Trang 12chết đi con người cũng chẳng biết gì nữa Đặc biệt là hai câu thơ cuối của tácgiả đã thể hiện được sự thiết tha của Nguyễn Trãi:
“Sào, Do bằng có tái sinh,
Hãy nghe khúc hát bên ghềnh Côn Sơn ”
Sài Phủ, Hứa Do đều là những vị quan thanh liêm thời vua Nghiêu Trung Quốc
Cả hai người ấy đều không màng danh lợi mà quyết định sống một cuộc đời ẩndật chính vì thế mà nhà thơ như học tập những con người như thế Và bằngtiếng gọi tha thiết nhà thơ như muốn nếu họ tái sinh thì hãy nghe khúc hát bênghềnh Côn Sơn Bài ca ấy thể hiện nỗi niềm của nhà thơ và phải chăng nhà thơnhư muốn tìm những người tri kỉ, những người có thể hiểu được bản thân mình.Như vậy qua đây ta thấy được những tâm tư tình cảm của Nguyễn Trãi qua bàithơ này Nhà thơ về quê ở ẩn đắm chìm trong không gian cảnh vật nơi Côn Sơn,thiên nhiên ấy giống như tri kỉ của nhà thơ vậy Hồn thơ cùng với thiên nhiênnhư hòa vào làm một Đặc biệt qua đó ta cũng thấy được những quan điểm suynghĩ của nhà thơ về sự “hiền, ngu” trong cuộc đời
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 4
Từ xưa đến nay, đề tài thiên nhiên trong thơ ca cổ thường rất phong phú Cácnhà thơ Việt Nam thời trung đại đã viết nhiều áng thơ hay về vẻ đẹp của quêhương, trong đó có Nguyễn Trãi, nhà thơ tài hoa, cũng là vị anh hùng xuất sắccủa dân tộc ta, đã sáng tác "Bài Ca Côn Sơn" trong những ngày ông về ở ẩn nơiquê nhà Bài thơ vừa khắc họa cảnh thiên nhiên yên tĩnh, trong lành, vừa bộc lộnhững cảm xúc đẹp của thi sĩ khi ngắm nhìn rừng núi quê hương:
"Côn Sơn suối chảy rì rầm
Trong màu xanh ngát ta ngâm thơ nhàn"
Trang 13Bài thơ vốn được viết bằng chữ Hán nhưng đã được dịch ra tiếng Việt với thểthơ lục bát du dương, uyển chuyển Bản dịch được đánh giá là hay, thể hiện đầy
đủ xúc cảm của nguyên tác Mở đầu bức tranh Côn Sơn là một âm thanh êmđềm:
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Nhà thơ cảm nhận thiên nhiên trước hết bằng thị giác, và từ đó, đối tượng trữtình là phong cảnh Côn Sơn hiện ra rất tao nhã, yên tĩnh Âm thanh tiếng suốicủa thiên nhiên được so sánh với "tiếng đàn cầm bên tai" Tiếng đàn thánh thótthường thể hiện cảm xúc và tâm trạng của người nghệ sĩ Còn tiếng suối kia,phải chăng là tiếng của núi rừng êm êm tâm tình cùng người thi sĩ? Tả tiếngsuối bằng tiếng đàn là một cách miêu tả thật độc đáo, ta có cảm giác như nhânvật trữ tình đang say sưa thưởng thức âm thanh đó như thưởng thức nghệ thuậttuyệt đỉnh của mẹ thiên nhiên
Về sau này, nhà thơ Hồ Chí Minh cũng có lần tả "Tiếng suối trong như tiếng hátxa", cũng là so sánh một âm thanh của tự nhiên với một âm thanh du dương docon người tạo ra Hai nhà thơ ở hai thời đại khác nhau đều gặp gỡ ở tình yêuthiên nhiên tha thiết, nhưng tiếng suối - đàn cầm của Nguyễn Trãi thì đẹp mộtcách cổ điển, còn tiếng suối - tiếng hát của Hồ Chí Minh thì đẹp hiện đại, lấplánh trẻ trung Thế đấy, nhà thơ tả tiếng suối để khắc họa không gian yên tĩnh,đây là nghệ thuật lấy động tả tĩnh Và giữa không gian ấy là hình ảnh:
"Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm"
Nhà thơ tả "đá" mới thật độc đáo làm sao: Ông cảm nhận đá qua màu rêu đãphơi nắng phơi mưa qua bao ngày bao tháng Hình ảnh ấy khiến người đọc có
Trang 14cảm giác rằng đá Côn Sơn đã bao lâu "trơ gan cùng tuế nguyệt" Có lẽ nó mangtrong mình chiều dài năm tháng và bề dày của những trang lịch sử, là hình ảnhcủa một thiên nhiên lâu đời, nguyên thủy mà nhà thơ mến yêu và gắn bó Chính
vì vậy, Nguyễn Trãi "ngồi trên đá như ngồi chiếu êm"
Lại là nghệ thuật so sánh rất đặc sắc, đưa thiên nhiên trở nên gần gũi vô cùng.Côn Sơn như ngôi nhà lớn, mà thảm rêu phơi kia đã trở thành chiếu êm của conngười, giúp cho nhân vật trữ tình thảnh thơi ngồi nghỉ, để viết lên những vầnthơ hay, êm êm như cảnh Côn Sơn Côn Sơn còn có những rừng thông tươi xanhbốn mùa, để nhà thơ hòa mình sảng khoái:
"Trong rừng thông mọc như nêm
Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm."
Người xưa thường yêu thông, vì nó là loài cây không sợ sương tuyết, cứ xanhtươi và mọc thẳng bất chấp phong ba Hình ảnh rừng thông khiến cho cảnh CônSơn trở nên hùng tráng, với cách so sánh giản dị "thông mọc như nêm" Cánhrừng thông ấy không bao giờ gục ngã trong bão gió, đây là nét đẹp của sứcsống, của niềm tin Phải chăng ẩn ý của nhà thơ là như vậy? Rồi, con người xuấthiện dưới bóng mát rừng thông, trong một hành động thể hiện tâm thế thoải mái,thân thuộc là "ta lên ta nằm"
Rừng và thi nhân hài hòa trong một mối gắn bó mật thiết, bóng thông mát rượiche cho nhà thơ say giấc nồng ban trưa Người đọc như cảm nhận được một tâmhồn dạt dào thi hứng và yêu mến thiên nhiên quê hương của Nguyễn Trãi CônSơn không phải chỉ có thông reo, mà còn có rừng trúc tươi đẹp, hiền hòa, làmsay đắm cả lòng người:
Trong rừng có bóng trúc râm
Trong màu xanh mát, ta ngâm thơ nhàn
Trang 15Cây trúc là loài cây đặc trưng của nhiều vùng quê Việt Nam Có lẽ ở Côn Sơnthì trúc mọc thành rừng, nên nhà thơ dùng những cụm từ gợi tả như: "trúc râm",
"màu xanh mát" để vẽ lên cảnh đẹp Trúc tượng trưng cho người quân tử trongthơ ca cổ, và cũng gợi lên những ý nghĩa tốt lành nhất Nhà thơ Nguyễn Khuyếnkhi viết về quê ông, vùng đồng bằng Bắc Bộ cũng điểm xuyết và hình bóngtương đẹp của trúc: "Ngõ trúc quanh co khách vắng teo" Trở về với NguyễnTrãi, dưới bóng trúc, nhà thơ "ngâm thơ nhàn" thì thật là thú vui thanh cao,nguồn tưới tươi mát cho tâm hồn con người Giọng ngâm thơ sang sảng khiếncho rừng trúc càng xanh, càng đẹp!
Bút pháp miêu tả bức tranh Côn Sơn của Nguyễn Trãi thật tài tình: hình ảnh thơtươi đẹp, liên tưởng thú vị độc đáo, hình ảnh thiên nhiên và con người sóng đôimột cách tự nhiên Từ đó, ta thấy được sự hòa hợp giữa con người với thiênnhiên, và nhân cách thanh cao, ung dung của nhà thơ tỏa sáng trên từng câu chữ
"Bài ca Côn Sơn" không phải chỉ là một bức tranh đẹp, nó quả thật còn là mộtbản nhạc về tình yêu thiên nhiên và niềm hạnh phúc khi được ngắm nhìn vẻ đẹpthiên nhiên quê hương của nhà thơ
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 5
Nguyễn Trãi nhà văn hóa, nhà thơ lớn của dân tộc Ông để lại số lượng tác
phẩm đồ sộ, phong phú Bên cạnh những tác phẩm thể hiện lòng yêu nước,thương dân thiết tha còn có một mảng sáng tác khác thể hiện tâm hồn rất thi sĩcủa ông đó là mảng đề tài sáng tác về thiên nhiên, qua đó thể hiện lòng yêuthiên nhiên, cảnh vật ở mỗi vùng quê khác nhau Côn sơn ca là một bài thơ nhưvậy
Bài ca Côn Sơn được Nguyễn Trãi viết bằng chữ Hán với thể thơ khác, khi dịchđược viết bằng thể thơ lục bát, một thể thơ thuần dân tộc Tác phẩm nhiều khảnăng được sáng tác vào thời gian Nguyễn Trãi bị chèn ép phải cáo quan trở về ở
Trang 16ẩn tại Côn Sơn Nhưng trong bài thơ vẫn nổi bật lên là tình yêu thiên nhiên,cảnh vật sâu sắc của tác giả.
Viết về Côn Sơn trong sáng tác của Nguyễn Trãi có rất nhiều, nhưng ít có bàinào lại miêu tả cụ thể và chi tiết về Côn Sơn như vậy Trong đoạn thơ đượctrích, cảnh vật Côn Sơn được miêu tả khá đầy đủ: dòng suối, phiến đá, rừngtùng, rừng trúc Điều đặc biệt khi miêu tả Côn Sơn tác giả đã vận dụng hết cácgiác quan để cảm nhận đầy đủ vẻ đẹp của nó: cảm nhận bằng âm thanh (rì rầm);cảm nhận bằng xúc giác (ngồi trên đá rêu như ngồi trên chiếu êm); cảm nhậnbằng thị giác (màu xanh của rừng trúc) kết hợp với đó là biện pháp so sánh: nhưtiếng đàn cầm, như chiếu êm, như nêm đã gợi ra khung cảnh thiên nhiên lâu đời,nguyên thủy, tạo ra cảm giác thanh cao, mát mẻ, trong lành
Côn Sơn đã được Nguyễn Trãi cảm nhận bằng sự hiểu biết, bằng tâm hồn thiếttha yêu quý, bởi vậy nó mang một vẻ đẹp sống động, đầy ắp âm thanh, đậm đàmàu sắc, giàu chất nhạc, chất họa Qua những cảm nhận đó ta còn thấy đượcnhững sáng tạo độc đáo của ông trong bút pháp thể hiện Nhà thơ đã lấy âmthanh của con người để ví với âm thanh của tiếng suối, khiến cho âm thanh đótrở gần gũi, ấm áp hơn Thiên nhiên còn đáp ứng tất cả các yêu cầu khác củacon người: nghe, nằm, ngâm thơ,… kết hợp với đại từ ta, khẳng định tư thế làmchủ trước thiên nhiên của con người Nhưng đằng sau đó vẫn là sự hòa hợp giữacon người và thiên nhiên, đến với thiên nhiên để tìm lại cảm giác thanh tĩnh,yên bình cho bản thân
Qua bức tranh phong cảnh Côn Sơn ta không chỉ thấy một Côn Sơn đẹp đẽ,trong lành mà còn thấy được tấm lòng của Nguyễn Trãi đối với nơi đây Ông làngười có lòng yêu thiên thiên tha thiết, hơn nữa còn cho thấy tâm hồn thanh cao,giàu cảm xúc và mang trong mình nhân cách trong sáng của một nhà thơ lớn
Trang 17Trong đoạn trích, tác giả đã vận dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật, vẽ nênbức tranh Côn Sơn thật đẹp đẽ, trong trẻo Sử dụng biện pháp liệt kê, so sánh(như ngồi chiếu êm, như nêm,…) Nhịp thơ đa dạng như bản nhạc, khiến cho cảbức tranh trở nên tươi vui, tràn đầy sức sống.
Bằng tình yêu thiên nhiên Côn Sơn tha thiết, Nguyễn Trãi đã khắc họa nơi đâythật trong trẻo, thanh bình Con người và thiên nhiên hòa quyện làm một vớinhau bắt nguồn từ nhân cách thanh cao, tâm hồn thi sĩ của chính Nguyễn Trãi
Phân tích bài thơ Bài ca Côn Sơn - Mẫu 6
Nguyễn Trãi là một nhà thơ có tính cách vô cùng đặc sắc và có tâm hồn sâu sắc.những tác phẩm của Nguyễn trãi đều thể hiện tình yêu thiên nhiên, tình yêu conngười một trong những tác phẩm thể hiện sâu sắc tình yêu thiên nhiên sâu sắccủa Nguyễn Trãi là tác phẩm “ Bài Ca Côn Sơn”
Bài thơ là bài ca giao cảm với thiên nhiên, cũng là bài ca tâm trạng thế sự, triết
lý cuộc đời, về nhân sinh Bởi Nguyễn Trãi là một người dành cả cuộc đời củamình để lo cho nước cho dân nhưng đến những năm cuối đời ông lại sống trong
dự đố kị ghen ghét của đám nịnh thần.Vì thế khi ông trở về Côn Sơn ông nhưcon chim sổ lồng mà bấy lâu nay ông không được tung cánh,cảm thấy mình thật
sự tự do giữa bầu trời rộng lớn hơn lúc nào hết như lúc này đây ông mới đượcsống là chính mình và chính mình hưởng thụ:
“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm.”
Tiếng nước chảy róc rách mà nhà thơ thích thú “ cho là đàn cầm” Nhạc củasuối như để mua vui những tháng ngày ở ẩn Ẩn dụ “ đàn cầm” biểu lộ niềm vui