Dàn ý Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề 1 Mở bài Trong những bài ca dao phản ánh đời sống tâm hồn phong phú của nhân dân ta, có một số bài thể hiện suy[.]
Trang 1Dàn ý Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn
trông nhiều bề
1 Mở bài:
- Trong những bài ca dao phản ánh đời sống tâm hồn phong phú của nhân dân ta,
có một số bài thể hiện suy nghĩ, ước muốn thiết thực hằng ngày trước công việc làm ăn của người nông dân
- Bài ca dao: Người ta mới yên tấm lòng là một ví dụ tiêu biểu
2 Thân bài:
* Lời bộc bạch tâm trạng của người phụ nữ nông dân:
- Cách thể hiện: là lời giãi bày trực tiếp, rất giản dị, tự nhiên, chân thành
- Chỉ ra sự khác biệt rõ ràng: Người ta đi cấy lấy công >< Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề Người đi cấy thuê, cấy xong lấy tiền công, không phải lo lắng gì Còn người cấy ruộng nhà thì phải lo đủ thứ
- Từ trông được lặp lại nhiều lần với nhiều nghĩa khác nhau: Trông với nghĩa theo dõi, quan sát (Trông trời, trông đất, trông mây) Trông có nghĩa là mong: (Trông mưa, trông gió, trông ngày, trong đêm), mong sao cho mưa thuận gió hoà để mùa màng tươi tốt Trông có nghĩa là ước ao: (Trông cho chân cứng đá mềm), ước có đầy đủ sức khoẻ để làm việc, để vượt qua mọi khó khăn, vất vả, được sống cuộc sống thanh bình trời yên, biển lặng, không binh đao, giặc giã Có như vậy thì mới yên tấm lòng
3 Kết bài:
- Bài ca dao giúp chúng ta hiểu sâu thêm về nỗi vất vả, nhọc nhằn của người nông dân Từ đó càng thêm biết ơn họ đã dầu dãi nắng sương, làm ra hạt lúa nuôi đời
- Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ vừa mộc mạc vừa tinh tế, thể hiện thành công tâm trạng của nhân vật trữ tình khiến cho bài ca dao có sức sống lâu dài
Trang 2Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông
nhiều bề - Mẫu 1
Trong ca dao - dân ca, bên cạnh những bài phản ảnh đời sống tinh thần phong phú còn có những bài trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ của người nông dân trước công việc quen thuộc hằng ngày Bài ca dao sau đây là một ví dụ tiêu biểu:
Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Trông trời, trông đất, trông mây, Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm
Trông cho chân cứng đá mềm, Trời êm, biển lặng mới yên tấm lòng
Nghĩ sao nói vậy, giản dị, mộc mạc, tự nhiên nhưng chính những cái đó lại tạo nên sự rung động sâu sắc trong lòng người đọc Nỗi băn khoăn lo lắng trong công việc của người nông dân quá lớn, như đúc lại thành khối nặng nề đè lên đôi vai gầy của họ, khiến chúng ta không khỏi xót xa, thương cảm
Nội dung bài ca dao thật đơn giản: người phụ nữ nông dân đi cấy lúa, chân ngập dưới bùn sâu mà lòng ngổn ngang trăm mối lo toan và thầm mong mưa thuận gió hoà để có được một mùa lúa tốt
Tục ngữ có câu: Công cấy là công bỏ, công làm cỏ là công ăn Kể từ khi cắm cây
mạ xuống ruộng cho đến khi gánh lúa về nhà, người nông dân phải làm bao công việc vất vả, cực nhọc; phải tính toán, trăn trở mọi bề Nhiều khi lúa chín vàng đồng, chỉ một trận lũ lụt tràn qua là tay trắng lại hoàn tay trắng
Trong nghề nông, thường thì công việc cày bừa nặng nhọc dành cho đàn ông, còn việc nhổ mạ, cấy hái dành cho phụ nữ Cho nên căn cứ vào giọng điệu, ta có thể đoán rằng nhân vật trữ tình đang bày tỏ nỗi niềm trong bài ca dao trên là một phụ
Trang 3nữ hay lam hay làm và rất có ý thức về công việc của mình Trước hết là sự phân biệt rõ ràng giữa việc bản thân đi cấy trên ruộng nhà với những người thợ cấy thuê khác:
Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Đi cấy lấy công tức là đi cấy thuê cho chủ ruộng; cấy ít tiền ít, cấy nhiều tiền nhiều Xong việc là phủi tay, chẳng phải chịu trách nhiệm gì Có vất vả cũng chỉ
là vất vả tấm thân: Bán mặt cho đất, bán lưng cho giời, Đổi bát mồ hôi lấy bát cơm (Tục ngữ)
Còn tôi thì đi cấy trên ruộng nhà Đó là cơ sở để phân biệt giữa người làm thuê với người làm chủ Vì thế mà sự trông mong, lo lắng nhiều bề cũng xuất phát từ đây Tôi khác với người ta ở sự lo toan trăn trở, năm liệu bảy lo về công việc với một ý thức trách nhiệm cao và một vốn hiểu biết khá phong phú, toàn diện
Hai từ trông và bề ở câu thứ 2 thật hàm súc, đa nghĩa và được sử dụng rất chính xác Từ trông vừa có nghĩa là quan sát, nhìn ngó, nhận xét, phân tích, vừa có nghĩa là lo lắng, mong đợi, hi vọng Từ bề cũng vậy, vừa chỉ cái hữu hình tồn tại trong không gian (trời, đất, mây), vừa chỉ cái vô hình như nỗi mong đợi, ao ước hoặc chiêm nghiệm bằng tâm tưởng (nỗi lo thiên tai, niềm vui được mùa)
Có lẽ không có bài ca dao nào mà từ trông được lặp lại nhiều lần và độc đáo như
ở bài này Toàn bài chỉ có 6 câu mà từ trông được dùng đến 9 lần, mỗi lần một nghĩa khác nhau
Ở câu thứ hai: Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề, nghĩa của từ trông gắn liền với nghĩa của từ nhiều bề, gợi lên hình ảnh một phụ nữ nông dân có tầm suy nghĩ, nhìn nhận công việc rất thấu đáo Hình ảnh ấy sẽ được tiếp tục khắc hoạ rõ nét ở những câu sau Đặc biệt là hai câu giữa bài với 7 từ trông gắn liền với 7 đối tượng
Trang 4cụ thể khác nhau (trời, đất, mây, mưa, gió, ngày, đêm) trong bối cảnh rộng lớn của không gian và thời gian:
Trông trời, trông đất, trông mây, Trông mưa, trông gió, trong ngày, trong đêm
Các từ trông trên đây đều có thể hiểu theo hai hoặc ba lớp nghĩa và mỗi từ mang một sắc thái biểu cảm khác nhau
Nếu như ở câu: Trông trời, trong đất, trông mây, từ trông có nghĩa là quan sát và theo dõi liên tục sự thay đổi của thời tiết với thái độ băn khoăn, lo lắng, thì ở câu: Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm, từ trông lại có nghĩa là cầu mong Mong sao mưa thuận gió hoà cho cây lúa tốt tươi, để người vơi bớt nỗi nhọc nhằn
và chứa chan hi vọng Đến hai câu cuối bài thì từ trông rõ ràng mang ý nghĩa là niềm hi vọng, là ước mong tha thiết:
Trông cho chân cứng đá mềm, Trời êm, biển lặng mới yên tấm lòng
Chân cứng đá mềm là thành ngữ chỉ sức mạnh và ý chí của con người, nhất là những người phải xông pha những công việc gian nan vất vả, thậm chí hiểm nguy Trông cho chân cứng đá mềm nghĩa là mong sao cho bản thân có đủ sức khoẻ và nghị lực để vượt qua mọi khó khăn, thử thách, có được niềm vui, niềm tin trong cuộc sống
Trời êm, biển lặng cũng là thành ngữ biểu hiện sự thuận hoà của thiên nhiên (thời tiết, khí hậu); cao hơn nữa là sự yên bình trong cuộc sống (xã hội trật tự, an ninh, không có chiến tranh, trộm cướp) Chỉ khi nhiều bề được yên ổn, trôi chảy thì người nông dân mới yên tấm lòng
Càng hiểu rõ nội dung ý nghĩa của từ trông trong bài ca dao này, ta càng đồng cảm với nỗi lo toan vất vả của người nông dân Từ đó, càng thêm thương thêm
Trang 5quý những giọt mồ hôi ngày ngày họ đổ xuống đồng để làm ra hạt lúa nuôi đời:
Ai ơi bưng bát cơm đầy, Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
Trong những bài ca dao trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ của người nông dân trước công việc, khó tìm thấy bài nào vừa giản dị, tự nhiên, vừa hàm súc ý nghĩa như bài này
Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông
nhiều bề - Mẫu 2
Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam có rất nhiều bài ca dao hay thể hiện nỗi lòng của người nông dân, thể hiện những tâm tư tình cảm của người lao động xưa
Ca dao tục ngữ chính là nơi bày tỏ những tâm tư, tình cảm, mong ước trong lòng của con người một cách thầm kín, chân thực nhất
Mỗi bài ca dao đều thể hiện những ước mơ, nguyện vọng khác nhau, của con người
về cuộc sống lao động, tình cảm:
Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề Trông trời trông đất trông mây Trông mưa trông nắng trông ngày trông đêm
Trông cho chân cứng đá mềm Trời yên biển lặng mới yên tấm lòng
Bài ca dao này thể hiện nỗi niềm của người nông dân khi mong cho thời tiết mưa thuận gió hòa, để cho công việc đồng áng, của người nông dân được thuận lợi, nhẹ nhàng hơn
Mở đầu bài ca dao thể hiện việc so sánh giữa người nông dân với những người khác “Người ta” chỉ những người đi làm thuê để kiếm thêm thu nhập cho mình
Họ làm việc xong nhận tiền công rồi đi về, không phải lo lắng trăn trở gì nhiều Những người nông dân làm việc cho đồng ruộng nhà mình thì hoàn toàn khác
Bởi sau khi cấy xong người chủ còn phải lo lắng về việc mưa nắng Làm cho sao mưa thuận gió hòa để cây lúa lớn nhanh, xanh tốt, nếu không bao nhiêu công sức của người nông dân cho mùa vụ sẽ trở thành vô ích, đổ sông đổ biển
Trang 6Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Hai câu thơ gợi lên cho người nghe về hình ảnh một người phụ nữ tháo vát, biết lo lắng chu đao trong ngoài, nhìn xa trông rộng Khi đã cấy lúa xong xuôi không hề được nghỉ ngơi mà vẫn còn lo lắng nhiều bề
Hai câu thơ gợi lên hình ảnh về người phụ nữ Việt Nam tần tảo chăm chỉ, thương chồng thương con quanh năm đầu tắt mặt tối lo hết việc lớn bé trong gia đình
Trông trời, trông đất, trông mây Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm
Điệp từ “Trông” được nhắc đi nhắc lại nhiều lần thể hiện sự mong mỏi, trông chờ, thể hiện sự lo lắng khắc khoải của người phụ nữ, người nông dân lao động
Người nông dân chỉ biết phó mặc số phận của mình vào ông trời, bởi công việc của nhà nông phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết Nếu mưa nhiều quá thì lúa sẽ ngập úng
mà chết, nắng nhiều quá cũng hạn hán mà khô cằn không lớn được…Bão lụt thì làm cho cây lúa tơi bời, nghiêng ngả Tất cả đều làm cho người nông dân cảm thấy
lo lắng cho tương lai của mình
Trông cho chân cứng đá mềm Trời yên biển lặng mới yên tấm lòng
Trong hai câu ca dao cuối cùng này thể hiện ước mong của người nông dân mong cho mình khỏe mạnh, có sức mạnh để vượt qua những khó khăn trong cuộc sống Rồi tiếp theo người nông dân mong muốn thời tiết thuận hòa để vụ mùa của người nông dân được bội thu, bõ công bao ngày vun trồng
Thông qua bài ca dao này ta thấy rằng những người nông dân vô cùng cực nhọc khi làm ra những hạt gạo thơm dẻo Họ đã phải đánh đổi rất nhiều mồ hôi công sức, tâm huyết của mình mới có những hạt cơm gạo thơm ngát
Qua đây chúng ta thêm trân trọng người nông dân chăm chỉ làm việc, cần mẫn trong cuộc sống công việc của mình
Trang 7Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông
nhiều bề - Mẫu 3
Người nông dân thời xưa gửi gắm tình cảm, ước mơ và nguyện vọng của mình vào
ca dao Ngày nay, ta còn được nhiều bài đặc sắc Thế nhưng trong số đó, chỉ có
bài “Người ta đi cấy lấy công …” sau đây là bộc lộ cẩm nghĩ về công việc, sự lo
lắng, hồi hộp về kết quả thời vụ còn phụ thuộc vào thời tiết thiên nhiên của mình:
“Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Trông trời, trông đất, trông mây, Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm
Trông cho chân cứng, đá mềm, Trời yên, bể lặng mới yên tấm lòng”
Đây là một bài ca dao giản dị, chân chất, tự nhiên, hàm súc và sống động Trọn bài
là lời trực tiếp của người thợ cấy chứ không phải là của một ai khác Tuy nhà nghệ
sĩ vô danh không nói rõ đó là nam hay nữ nhưng ai cũng thấy nhân vật trữ tình của bài thơ nầy rất có ý thức lo lắng cho công việc mình làm và đặc biệt hơn nữa là có
sự khác người trong cách cảm xúc và suy nghĩ:
Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Hai câu này cho thấy rõ ràng ở đây người thợ cấy rất có ý phân biệt mình (tôi) với bao nhiêu là người thợ cấy (người ta) Sự khác nhau đó là một đàng thì đi cấy với tinh thần làm thuê nhằm mục đích lấy công (tối ngày dài công) còn một đàng thì đi cấy với tinh thần làm chủ: Vừa biết làm vừa biết tính toán, lo liệu nhiều bễ
Lời tục thường bảo: “Một người hay lo bằng một kho người hay làm” Ở đây,
người thợ ấy - nhân vật trữ tình của bài ca dao trên quả đáng là người hay lo nên rất tự hào phân biệt mình với người ta ở chỗ biết toan tính, lo liệu với ý thức trách nhiệm cao với sự hiểu biết đầy đủ các mặt về công việc của mình làm
Trang 8Trong câu hai, hai từ trông và bề dùng thật là đắc địa Trông vừa có nghĩa là quan sát, nhìn ngó, vừa có nghĩa là mong chờ, hi vọng Cũng vậy, bề vừa chỉ cái cụ thể, vừa chỉ cái trừu tượng cho thấy hình ảnh một người thợ cấy với cách nhìn, cách nghĩ đa diện và độc đáo
Bốn câu sau tiếp tục khắc họa rõ nét thêm hình ảnh ấy Đặc biệt là hai câu giữa bài,
từ trông với bảy lần lặp lại, bảy lần gắn với bảy đối tượng trông cụ thể khác nhau:
Trông trời, trông đất, trông mây
Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm
Hai câu này là hình ảnh hàm súc, sinh động, nói lên biết bao nhiêu công việc vô vàn người làm ruộng Từ lúc đặt cây mạ xuống đồng cho tới phút bưng bát cơm
đầy đúng là “Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần” Các từ trông ở hai câu trên
cũng đến là đắc địa Trông trời, trông đất, trông mây thì trông đúng là đưa mắt
nhìn, quan sát theo dõi liên tục Nhưng ở câu sau: “Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm” thì từ trông còn bao hàm cả ý nghĩa mong chờ và hi vọng Thế
mà đến hai câu cuối bài, từ trông lại chỉ hoàn toàn biểu hiện ý nghĩa của nỗi niềm
hi vọng, ước mong:
Trông cho chân cứng, đá mềm, Trời yên bể lặng mới yên tấm lòng
Hai câu trên chứa chan tình cảm, thể hiện cảm xúc và tấm lòng thánh thiện của người nông dân nói chung và người thợ cấy - nhân vật trữ tình của bài ca dao này - nói riêng Họ hi vọng, ước mong điều gì? Chân cứng đá mềm vừa thể hiện ước mong vừa khẳng định sức lao động của người nông dân Thành ngữ chân cứng đá mềm biểu hiện sức khỏe con người, đặc biệt là sức khỏe của những con người lao động, dãi gió dầm sương, xông pha tron công việc gian nan, vất vả, nguy hiểm Trời yên bể lặng ở đây cũng là thành ngữ, lời ăn tiếng nói của dân gian, không
Trang 9những biểu hiện sự bình yên của đất trời, thời tiết và khí hậu mà còn biểu hiện, tưởng tượng cho sự bình yên trong xã hội nghĩa là trật tự an ninh được bảo đảm, xã hội hoàn toàn vắng bóng chiến tranh, giặc cướp
Toàn bài là sáu câu lục bát vần điệu hài hòa, lời lẽ thiết tha, chân thành, nhiều hình ảnh và từ ngữ gắn bó với công việc đồng áng Người nông dân ở đây chỉ mới yên
tấm lòng khi đổ công sức mình ra, có sự đền đáp, chỉ cần “Có làm thì mới có ăn”
Suy nghĩ ước mong của họ sao mà bình dị và đơn sơ đến thế Đọc kĩ bài ca dao, ta thấy phía sau, từ trong sâu lắng của vần điệu câu chữ có chút chi đó buồn Phải chăng đó là nỗi buồn do thời đại họ sống mang đến: thực tế xã hội cũng có mấy khi được trời yên bể lặng đâu! Càng hiểu rõ thêm nội dung ý nghĩa của bài ca dao này chúng ta càng thấu hiểu, cảm thông, khâm phục đôi mắt, tấm lòng của người thợ cấy Việt Nam thể hiện qua ước mơ và nguyện vọng đơn sơ, giản dị và sâu sắc đến khôn cùng của mình
Có thể khẳng định đây là một trong những bài ca dao hay nhất trong kho tàng ca dao dân ca Việt Nam Đây cũng chính là một tượng đài bất tử của người nông dân Việt Nam mãi mãi sừng sững một dáng hình trong dòng văn học dân gian bất tuyệt của dân tộc
Cảm nghĩ về bài ca dao Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông
nhiều bề - Mẫu 4
Bài lục bát Người ta đi cấy lấy công là một trong những bài ca dao đặc sắc viết về nỗi lòng của người dân cày Việt Nam ngày xưa Họ có biết bao trông mong đợi chờ, có biết bao nỗi lo âm thầm, và còn có biết bao hy vọng chứa chan
Bài lục bát Người ta đi cấy lấy công là một trong những bài ca dao đặc sắc viết
về nỗi lòng của người dân cày Việt Nam ngày xưa Họ có biết bao trông mong đợi chờ, có biết bao nỗi lo âm thầm, và còn có biết bao hi vọng chứa chan Hãy lắng nghe tiếng hát của tôi:
Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Trang 10Trông trời trông đất, trông mây, Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm
Trông cho chăn cứng đá mềm, Trời êm bể lặng mới yên tấm lòng
Hai câu đầu bày tỏ một vị thế của "tôi" trong xóm làng, và nỗi lòng của tôi bấy lâu nay:
Người ta đi cấy lấy công, Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Người ta ở đây là ai? Và tôi là ai trong nông thôn ngày xưa? Trong làng ngoài
xã trước đây có năm thành phần: cố nông, bán nông, trung nông, phú nông và địa chủ Cố nông không một tấc đất cắm dùi, quanh năm cày thuê cuốc mướn Bần nông tuy có vài sào ruộng, nhưng vẫn thuộc lớp người vẫn phải bán mặt cho đất, bán lưng cho trời Trung nông là lớp người đã có bát ăn bát để, đang vươn lên làm giàu Phú nông, địa chủ có nhiều ruộng đất, trâu bò, tiền thóc
Người ta ở đây là những cố nông, bần nông đi cấy thuê, làm công (tiền hoặc thóc) trong mùa vụ, để kiếm sống, đế tăng thu nhập, phòng đói tháng ba, tháng tám
kỳ giáp hạt Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề, câu ca nói lên vị thế và nỗi lòng của tôi Tôi ở đây chỉ có thể là phụ nữ thuộc tầng lớp trung nông, rất cần cù và biết lo toan làm ăn "Tôi nay đi cấy" trên ruộng đất của nhà tôi; đi cấy với tư thế làm chủ
cơ nghiệp nhà mình, với ý thức biết lo toan "nhiều bề” “Trông nhiều bề” là một cách nói thể hiện một nỗi lòng, một ý thức: trông mọi lúc mọi chốn, nhìn trước, nhìn sau, trông xa trông gần, để chủ động lo liệu sắp xếp việc đồng áng, việc nhà, trù liệu mọi khoản chi tiêu Hai câu ca dao đầu cho thấy hình ảnh một người phụ
nữ nông dân giỏi giang, căn cơ trong làm ăn
Có nhà phê bình đã cho rằng: Hai từ "trông" và "bề" ở câu thứ hai thật là hàm súc, da nghĩa, và sử dụng đúng nơi đúng lúc (Bình giảng ca dao - Hoàng Tiến Tựu)
Hai câu tiếp theo nói lên cách trông, hướng về bảy đối tượng trong không gian
và thời gian Nhịp 2 đều đặn của câu ca như tiếng thở, mạch suy nghĩ cửa một người tần tảo biết sớm lo toan:
Trông trời /trông đất / trông mây /