LỜI MỞ ĐẦU Sự ra đời, phát triển và trưởng thành của Đảng Cộng sản là một quá trỡnh gắn liền với cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, gắn liền với những điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở từng nước. Những quan điểm của Mác – Ăngghen về xây dựng Đảng Cộng sản đó trải qua quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển theo sự phỏt triển của phong trào cỏch mạng của giai cấp cụng nhõn. Đồng thời C.Mác và Ăngghen cũng chỉ ra mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp và quần chúng. Đây là cơ sở để Đảng cộng sản xây dựng cương lĩnh đường lối đề ra chiến lược và sách lược thực hiện mục đích của mình là “lật đổ giai cấp tư sản, lập nền thống trị giai cấp vô sản, tiêu diệt xã hội cũ, tư sản, dựa trên sự đối kháng giai cấp và không có chế độ tư hữu”. Tư tưởng về nhiệm vụ của các Đảng cộng sản và mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng, giai cấp được C.Mác và Ăngghen đề cập trong các tác phẩm như: Gia đình thần thánh; Bàn về Ba Lan; Tuyên ngôn Đảng cộng sản; Điều lệ Liên đoàn những người cộng sản; Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản; Những người cộng sản và Kakl Heinenzen; Lời kêu gọi của Ban chấp hành Trung ương gửi Liên đoàn những người cộng sản; Nội chiến ở Pháp; Phê phán cương lĩnh Gota. Những quan điểm và tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra các tác phẩm trước kia và ngày nay, mãi mãi vẫn là kim chỉ nam cho hành động của các Đảng cộng sản. Vì vậy, việc nghiên cứu nắm vững, vận dụng đúng đến sáng tạo và bổ sung phát triển học thuyết Mác về xây dựng mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng, giai cấp là đòi hỏi khách quan đối với các Đảng cộng sản trong giai đoạn hiện nay nó vừa có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn vừa là cơ sở khoa học đảm bảo cho việc xây dựng Đảng thực sự là đội tiên phong lãnh tụ chính trị bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
*****
Sự ra đời, phát triển và trưởng thành của Đảng Cộng sản là một quá trỡnh gắn liền với cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, gắn liền với những điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở từng nước Những quan điểm của Mác – Ăngghen về xây dựng Đảng Cộng sản đó trải qua quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển theo sự phỏt triển của phong trào cỏch mạng của giai cấp cụng nhõn Đồng thời C.Mác và Ăngghen cũng chỉ ra mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp và quần chúng Đây là cơ sở để Đảng cộng sản xây dựng cương lĩnh đường lối đề ra chiến lược và sách lược thực hiện mục đích của mình là
“lật đổ giai cấp tư sản, lập nền thống trị giai cấp vô sản, tiêu diệt xã hội cũ, tư sản, dựa trên sự đối kháng giai cấp và không có chế độ tư hữu”
Tư tưởng về nhiệm vụ của các Đảng cộng sản và mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng, giai cấp được C.Mác và Ăngghen đề cập trong các tác phẩm như: Gia đình thần thánh; Bàn về Ba Lan; Tuyên ngôn Đảng cộng sản; Điều lệ Liên đoàn những người cộng sản; Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản; Những người cộng sản và Kakl Heinenzen; Lời kêu gọi của Ban chấp hành Trung ương gửi Liên đoàn những người cộng sản; Nội chiến ở Pháp; Phê phán cương lĩnh Gota
Những quan điểm và tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra các tác phẩm trước kia và ngày nay, mãi mãi vẫn là kim chỉ nam cho hành động của các Đảng cộng sản
Vì vậy, việc nghiên cứu nắm vững, vận dụng đúng đến sáng tạo và bổ sung phát triển học thuyết Mác về xây dựng mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng, giai cấp là đòi hỏi khách quan đối với các Đảng cộng sản trong giai đoạn hiện nay nó vừa có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn vừa là cơ sở
Trang 2khoa học đảm bảo cho việc xây dựng Đảng thực sự là đội tiên phong lãnh tụ chính trị bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động
Trang 3NỘI DUNG
1 Tư tưởng của C.Mác - Ph.Ăngghen về xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa đảng với quần chúng, với giai cấp.
1.1 Xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa Đảng với quần chúng.
Mác, Ăngghen luôn khẳng định vai trò to lớn giữa Đảng với quần chúng nhân dân Ông cho rằng: quần chúng là người tạo ra lịch sử, họat động lịch sử càng lớn lao thì do đó, quần chúng, mà hoạt động lịch sử đó là sự nghiệp của mình Như vậy, quần chúng có vai trò to lớn, là động lực thực sự của lịch sử chứ không phải cá nhân anh hùng và sự “phê phán thuần túy” nào sáng tạo ra
Trong chương 4 và chương 6 của tác phẩm Mác - Ăngghen đã luận giải khá rõ về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, và vai trò đó ngày càng tăng lên trong thời kỳ cách mạng và quần chúng nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử “Hiện nay, chỉ có sự mê tín về chính trị mới còn cho rằng nhà nước phải củng cố xã hội thị dân, trong khi thực ra thì trái lại, chính là đời sống thị dân củng cố nhà nước Mặt khác, chỉ có sự lãnh đạo của Đảng thì năng lực sáng tạo to lớn của nhân dân mới được bộc lộ và tác động đúng hướng vào tiến trình phát triển xã hội
Cuộc đấu tranh giành chính quyền, thì Đảng phải tổ chức lãnh đạo giai cấp và quần chúng đứng lên làm cách mạng để lật đổ ách thống trị của bọn tư bản Với mục đích đó, Đảng hoạt động trong tất cả các tác dụng, nếu trong đó
có tổ chức quần chúng lao động, Đảng tham gia vào vận động chính trị, làm như vậy Đảng mới trình bày trước quần chúng cương lĩnh của mình, vạch trần thực chất phản động trong chính sách của giai cấp cầm quyền và tất cả những
kẻ ủng hộ chúng C.Mác và Ăngghen khẳng định: Tình cảnh của công nhân tất các nước đều giống nhau, bởi lẽ lợi ích của họ thống nhất, kẻ thù của họ là
Trang 4một, cho nên họ cần hiệp lực đấu tranh chung và họ cần đem liên minh anh em của tổ chức tư sản tất cả các dân tộc
Người xã hội dân chủ tư sản luôn luôn tìm cách khôi phục địa vị thống trị của chúng, bảo vệ chế độ tư sản thì người cộng sản và đảng của mình phải đấu tranh không mệt mỏi chống lại những người xã hội tư sản Đảng phải
có thái độ với những người này, không thể liên minh với họ vì họ bảo vệ cho lợi ích của kẻ thù của người cộng sản, không thể đi cùng với họ trong cả quá trình đấu tranh chính quyền Người cũng phải đấu tranh không mệt mỏi chống người xã hội của người tư sản đó, vì họat động của họ có lợi cho kẻ thù của người cộng sản, vì bọn họ bảo vệ một chế độ xã hội mà người cộng sản muốn xóa bỏ Người cộng sản trong lúc họat động, sẽ liên hiệp với người xã hội chủ nghĩa dân chủ và nói chung trong thời gian đó phải cố sức duy trì một chính sách chung với họ chỉ cần họ không phục vụ giai cấp tư sản thống trị, không tấn công những người cộng sản Để Đảng nắm được quần chúng thì đảng viên của Đảng và tổ chức của Đảng phải thực sự gương mẫu gắn bó với quần chúng, tuyên truyền đường lối của Đảng để quần chúng hiểu, ủng hộ đi theo làm cách mạng Nếu không có sự đồng tình ủng hộ của quần chúng thì mọi chủ trương, đường lối của Đảng không trở thành hiện thực Mối quan hệ mật thiết với quần húng, được quần chúng ủng hộ, đồng tình là cội nguồn sức mạnh của Đảng Thiếu điều kiện đó, Đảng không thể lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động Chính vì vậy “Liên đoàn phải cố gắng thành lập bên cạnh phái dõn chủ chính thống, một tổ chức Đảng công nhân bí mật và công khai độc lập biến mỗi chi bộ thành một trung tâm và hạt nhân của các hiệp hội công nhân”1
Quần chúng nhõn dân tuy có vai trò rất quan trọng, nhưng không ai khỏc ngoài quần chúng phải đứng lên tự giải phóng mình, sự đứng lên đó
1 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.7, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1993, tr.348
Trang 5không chỉ trong ý chí tư tưởng mà phải đứng lên trong hành động thực tiến Muốn vậy, quần chúng nhân dân phải được tập hợp, giáo dục và tổ chức dưới
sự lãnh đạo của giai cấp vô sản mà đội tiên phong của nó là chính đảng của giai cấp công nhân, xuất phát từ quan niệm đúng đắn về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, hai ông cho rằng: Tuy quần chúng có sức mạnh
to lớn song để phát huy được sức mạnh quần chúng nhân dân phải được giác ngộ, phải được đoàn kết, tập hợp và phải đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản mà trực tiếp là độ tiền phong của nó là Đảng Cộng sản Hai ông đã chú trọng đến việc xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với quần chúng, và coi đây là một vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựng chính Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân C.Mác và Ăngghen đã đưa ra tư tưởng về mối quan hệ liên minh công nông “Giai cấp vô sản công nghiệp thành thị đã trở thành hạt nhân của mọi phong trào dân chủ hiện đại”
Theo Mác và Ăngghen: Vấn đề dân tộc chỉ có thể được giải quyết trên lập trường của giai cấp vô sản, trong mỗi bước đi của tiến trình cách mạng chung “Hãy xóa bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng bị xóa bỏ Khi mà sự đối kháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời mất theo”2, chính vì vậy cần thiết củng cố mối quan hệ giữa các giai cấp
vô sản và dân tộc
Sau khi giành được chính quyền giai cấp vô sản phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc Điều này có nghĩa giai cấp vô sản phải biến lợi ích của mình thành lợi ích dân tộc hoặc nói cách khác, làm cho lợi ích dân tộc thành lợi ích của chính mình; giai cấp vô sản sẽ sống, trong lòng dân tộc và xác lập vai trò lãnh đạo đối với dân tộc lấy sức mạnh dân tộc để chiến thắng kẻ thù ngay trên địa bàn dân tộc mình, đồng thời góp
2 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.4, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1995, tr.624
Trang 6phần để chiến thắng kẻ thù trên thế giới, nhiệm vụ của Đảng là đoàn kết họ chung quanh giai cấp vô sản dẫn dắt họ đi lên CNXH, biểu hiện cụ thể là xây dựng củng cố khối liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và tầng lớp không vô sản dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân – lực lượng xã hội ta quyết định trong cuộc đấu tranh lật đổ giai cấp thống trị và xây dựng CNXH
Nghiên cứu học thuyết Mác về xây dựng Đảng thực chất là sự khaí quát những nguyên lý về xây dựng Đảng bao gồm những nội dung cơ bản Tư tưởng Mác - Ăngghen về tính tất yếu khách quan phải thành lập Đảng của giai cấp công nhân; quy luật ra đời của Đảng; tư tưởng của Mác-Ăngghen về những nguyên tắc tổ chức và họat động của chính Đảng CM của giai cấp công nhân trong đó nội dung xây dựng Đảng về tư tưởng; mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng chúng, với giai cấp là một nội dung hết sức quan trọng
Khi đã có chính quyền, Đảng có nhiều điều kiện mới tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng Đồng thời trong Đảng cũng nảy sinh bệnh quan liêu, mệnh lệnh cho một bộ phận cán bộ đảng viên rơi vào tình trạng thoái hóa biến chất Điều này trong các tác phẩm của C.Mác và Ăngghen, người khẳng định: Đảng chỉ mạnh khi khi quần chúng lao động ủng hộ chúng
ta Sức mạnh của chúng ta là ở đó Người cộng sản chỉ là giọt nước trong đại dương nhân dân Nếu chỉ trông vào bàn tay của những người cộng sản để xây dựng chủ nghĩa xã hội đó là tư tưởng hết sức ngây thơ Vìvậy, người cộng sản phải luôn quan hệ mất thiết với quần chúng, trực tiếp họat động trong phong trào quần chúng, đi sâu vào trong tất cả các giai cấp, tầng lớp để hướng dẫn, tuyên truyền, giáo dục giác ngộ họ, tổ chưc quần chúng họat động đường lối của Đảng Đảng viên họat động trong phong trào quần chúng không những phải nhiệt tâm hướng dẫn, tuyên truyền giáo dục, giác ngộ, tổ chức quần chúng mà còn là tấm gương mẫu mực về lòng trung thành với ý tưởng cộng sản, ý thức tổ chức kỷ luật và phẩm chất lối sống
Trang 71 2 Mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp vô sản.
Giữa tổ chức vô sản và Đảng Cộng sản có mối quan hệ mật thiết với nhau không thể tách rời C.Mác và Ăngghen chỉ ra rằng: Mục đích và lợi ích của giai cấp vô sản và Đảng cộng sản là thống nhất “Họ tuyệt nhiên không có một lợi ích nào tách khỏi lợi ích của toàn thể giai cấp vô sản”3 Về mặt lý luận
và thực tiễn, Đảng cộng sản luôn luôn đại biểu cho lợi ích của giai cấp vô sản, cũng như toàn thể nhân dân lao động Hơn nữa, cần hiểu rằng Đảng cộng sản đại biểu cho lợi ích chung cho toàn bộ phong tròa cộng sản, toàn bộ giai cấp
vô sản, quốc tế không phân biệt địa phương, dân tộc Vì vậy Đảng không những mang bản chất của giai cấp vô sản mà mang tính quốc tế Giai cấp vô sản dưới sự lãnh đạo của chỉ giải phóng được giai cấp mình thoát khỏi sự áp bức bóc lột của giai cấp công nhân toàn thế giới Đảng cộng sản đại biểu cho lợi ích chung của giai cấp vô sản và nhân dân lao động Nhưng không có nghĩa Đảng cộng sản và giai cấp vô sản là một trong giai cấp vô sản có nhiều
tổ chức, giai cấp vô sản có thể tham gia như công đoàn sự khác nhau giữa Đảng cộng sản và giai cấp ở chỗ đảng viên của đảng từ giai cấp vô sản mà ra nhưng không phải là toàn bộ giai cấp vô sản Đảng viên của đảng là chiến sĩ tiên phong của tổ chức của giai cấp công nhân, toàn bộ đời sống và họat động của đảng được xây dựng trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa cộng sản khoa học Đảng viờn đi đầu trong phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Trong tuyên ngôn Đảng cộng sản Mác và Ăngghen chỉ rõ: Sự khác nhau giữa giai cấp cộng sản và đảng ở chỗ: về mặt nhận thức thực tiễn người cộng sản là bộ phận kiên quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn thúc đẩy phong trào tiên tiến, về mặt lý luận, họ hơn hẳn bộ phận còn lại
3 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.4, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1995, trang 614
Trang 8của giai cấp cộng sản ở chỗ họ hiểu điều kiện, tiến trình, kết quả chung của phong trào vô sản4
Vậy nếu tách đảng cộng sản ra khỏi gia cấp vô sản, thì đảng cộng sản sẽ không còn đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động,
cơ sở lý luận của đảng sẽ không còn lấy lý luận của chủ nghĩa Mác là nền tảng
tư tưởng kim chỉ nam cho hành động
Trong điều lệ tạm thời của Hội liên hiệp công nhân quốc tế do Mác soạn thảo ghi rõ: “Hội này được thành lập là để làm một trung tâm liên lạc vì hợp tác giữa các đoàn thể công nhân hiện đang tồn tại ở các nước khác nhau
và theo đuổi cùng một mục đích – tức là bảo vệ, phát triển và giải phóng hoàn toàn giai cấp công nhân” Hai ông cho rằng: “Hậu quả tất yếu của nền dân chủ
ở tất cả các nước văn minh là quyền thống trị của giai cấp vô sản là tiền đề đầu tiên của tất cả mọi biện pháp cộng sản chủ nghĩa Cho nên, chừng nào còn chưa giành được quyền dân chủ thì những người cộng sản và những người dânchủ còn kề vai sát cánh chiến đấu, và lợi ích của những người dân chỉ cũng chỉ là lợi ích của chính những người cộng sản”
Như vậy, Đảng là một bộ phận không thể tách rời của giai cấp vô sản luôn luôn bảo vệ lợi ích của gia cấp vô sản và đại biểu cho lợi ích của toàn bộ phong trào cộng sản Phải lãnh đạo giai cấp vô sản mới làm tròn sứ mệnh tiên phong lãnh đạo cách mạng Nhiệm vụ của Đảng trước hết là tổ chức những người vô sản thành giai cấp lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản giành chính quyền có sự lãnh đạo của đảng, giai cấp vô sản mới hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình
1.3 Mối quan hệ giữa Đảng cộng sản đối với các đảng đối lập.
C.Mác và Ăngghen đã khẳng định: Những người cộng sản chiến đấu cho mục đích và những lợi ích trước mắt của giai cấp công nhân, nhưng đồng
4 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.4, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1995,tr.614-615
Trang 9thời trong phong trào hiện đại, họ bảo vệ và đại biểu cho tương lai của phong trào5 Đây là nguyên tắc có ý nghĩa chiến lược của Đảng cộng sản Trong từng giai đoạn cách mạng, chính đảng vô sản cần xác định rõ nhiệm vụ chính trị và lực lượng chủ yếu của cách mạng, xác định rõ kẻ thù và xác định rõ đảng phải khác cần liên hiệp nhằm đánh vào thế lực phản động thống trị
Người cộng sản phấu đấu cho sự đoàn kết và liên hợp với các đảng dân chủ vì mục đích chung trước mắt của người cộng sản phê phán những lời nói suông và ảo tưởng của các đảng phái ấy Họ ủng hộ đảng phái ấy với điều kiện đảng ấy phải đấu đanh chống các thế lực phản động, nhằm thực hiện tiến bộ
xã hội nhưng đồng thời họ giữ vững tính độc lập về chính trị, tư tưởng và tổ chức, giữ vững mục đích chiến lựoc của mình C.Mác và Ăngghen khẳng định
“không một phút nào quên công nhận ý thức hết sức rõ ràng về sự đối kháng kịch liệt giữa giai cấp tư sản và vô sản để đến thời cơ thì công nhân Đức biết
sử dụng các điều kiện và xã hội do sự thống trị của giai cấp tư sản tạo ra, như
vũ khí chống lại giai cấp tư sản, để ngay sau khi đánh đổ giai cấp phản động ở Đức là có thể đấu tranh chống lại chính ngay giai cấp tư sản”6
2 í nghĩa tư tưởng về mối quan hệ giữa Đảng, giai cấp và quần chúng.
2.1 Về lý luận:
Trong khoảng thời gian có rất nhiều biến đổi to lớn đã diễn ra trên thế giới Chủ nghĩa Mác là ngọn cờ động viên, cổ vũ với tổ chức, tập hợp, lôi cuốn hàng trăm triệu người vô sản trên thế giới vùng lên đấu tranh chống chủ nghĩa tư sản giành cuộc sống tự do cho giai cấp mình, cho dân tộc mình, giải phóng xã hội thoát khỏi sự tàn khốc của chủ nghĩa tư sản
5 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.4, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1995, tr.644
6 Mỏc- Ăngghen, toàn tập, t.4, nxb chớnh trị quốc gia, HN 1995, tr.645
Trang 10Thực tiễn ngày nay khẳng định sự đúng đắn của các nguyên lý cơ bản
mà C.Mác và Ph Ăngghen đã đưa ra vẫn còn nguyên giá trị, đồng thời đòi hỏi các đảng vận dụng các nguyên lý đối với tinh thần sáng tạo phù hợp với hoàn cảnh mới
Dưới ánh sáng vạch đường, chỉ lối của chủ nghĩa Mác, và các dân tộc bị
áp bức không ngừng nổ ra dưới hình thức này hay hình thức khác mở ra một thời kỳ mới vô cùng sôi động của phong trào công nhân quốc tế, thời kỳ quan điểm của chủ nghĩa Mác đã trở thành hiện thực trong đời sống chính trị-xã hội đang góp phần ý nghĩa quyết định vào quá trình thúc đẩy tiến bộ của nhân loại
Nhiệm vụ chính trị của chính đảng và mối quan hệ của đảng với giai cấp và quần chúng mà C.Mác và Ăngghen nêu ra trong tác phẩm của người vẫn là nhiệm vụ chính cho các đảng cộng sản hiện nay Đối với các đảng cộng sản chưa giành được chính quyền, nhiệm vụ quan trọng nhất là tuyên truyền chủ nghĩa Mác vào quần chúng Tổ chức giai cấp công nhân đứng lên giành chính quyền với những chiến lược và sách lược mới, sau khi giành được chính quyền thì thực hiện bước quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội
2.2 Về thực tiễn:
Hiện nay chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông Âu đã sụp đổ phong trào cộng sản và công nhân quốc tế chưa thoát khỏi thời kỳ thoái trào Điều đó
có tác động của những nguyên nhân khách quan, nhưng trước hết điều đó là hậu quả sai lầm chủ quan nổi bật là: Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản không được thường xuyên củng cố và do đó, vai trò chủ đạo, của giai cấp công nhân trong toàn bộ tiến trình phát triển của xã hội không được đảm bảo Việc xây dựng đảng nhiều năm không được tiến hành theo lối hình thức, không theo phương hướng cơ bản là rèn luyện lập trường giai cấp công nhân và tính tiên phong của giai cấp Quan hệ giữa Đảng cộng sản và giai cấp công nhân, đảng