Vấn đề pháp lý của hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA MỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP  BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN LUẬT BẢN QUYỀN Đề tài Hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan – những vấn đề[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA MỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP



BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: LUẬT BẢN QUYỀN

Đề tài: Hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan –

những vấn đề pháp lý và thực tiễn

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 2

I Quyền tác giả, quyền liên quan 2

II Vấn đề pháp lý của hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan 2

1 Khái niệm 2

2 Đặc điểm pháp lý 3

3 Phân loại hợp đồng 4

4 Chủ thể hợp đồng 6

5 Đối tượng hợp đồng 8

6 Hình thức hợp đồng 10

III Thực tiễn 11

1 Tích cực 11

2 Tiêu cực 12

3 Đề xuất giải pháp 14

C TỔNG KẾT 15

I Kết luận 15

II Liên hệ bản thân 16

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

- Kể từ khi Việt Nam tham gia tổ chức thương mại thế giới (WTO), và ban hành Luật

sở hữu trí được thông quà vào ngày 29/1/2005 trong kì hợp thứ 8 của Quốc hội khóa

XI, vấn đề liên quan đến bản quyền luôn là một vấn đề được nhiều người quan tâm bởi tính chất thời sự của nó Điều đó được thể hiện rõ trong bối cảnh đát nước phát triển, pháp luật nuốc ta ngày càng có nhiều chính sách bổ sung, sửa đổi nhằm đảm bảo quyền và nghĩa vụ của chủ thể sở hữu bản quyền nhưng mức độ thường xuyên và nghiêm trọng của các vụ kiện tụng, tranh chấp bản quyền đã chỉ ra những lỗ hổng trong luật pháp cũng như ý thức của người dân

- Hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan là một phần vô cùng quan trọng trong khái niệm rộng lớn của Luật Sở hữu trí tuệ Việc nghiên cứu và nắm vững những vấn đề pháp lý trong hợp đồng chuyển nhượng quyền

sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan, cũng như nhìn vào các mặt tích cực lẫn tiêu cực trong thực tiễn, dưới cương vị một sinh viên khối ngành sáng tạo, chính là điều kiện để bản thân hiểu hơn về vấn đề chuyển nhượng bản quyền

II Mục đích nghiên cứu

- Nắm được khái niệm về quyền tác giả, quyền liên quan

- Tìm hiểu các vấn đề pháp lý của hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan

- Phân tích mặt tích cực, tiêu cực trong thực tiễn của hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan

- Đề xuất giải pháp xử lí phù hợp với thực tiễn

III Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

- Quyền tác giả, quyền liên quan và vấn đề pháp lý của hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan, cái nhìn thực tiễn của việc chuyển nhượng quyền sở hữu

- Nghiên cứu được căn cứ trên Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi và bổ sung vào năm 2009, các trang chính thống của nhà nước và liên đoàn luật sư Việt Nam

B NỘI DUNG

I Quyền tác giả, quyền liên quan

1 Quyền tác giả

Theo khoản 2 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung 2009 quy định như

sau: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các tác phẩm do mình sáng

tạo ra hoặc sở hữu” Như vậy, khi cá nhân sáng tác ra một tác phẩm và thể hiện tác

phẩm dưới dạng hình thức nhất định, thông qua quá trình lao động sáng tạo hoặc một

tổ chức, cá nhân được chuyển giao quyền tác giả thì những tổ chức, cá nhân đó được xem là chủ thể của quyền tác giả

2 Quyền liên quan

Theo khoản 3 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung 2009 quy định như

sau: “Quyền liên quan đến quyền tác giả (gọi là quyền liên quan) là quyền của cá

nhân, tổ chức đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, tín hiệu vệ tinh, chương trình phát sóng mang chương trình được mã hóa”

Có thể được hiểu, những chủ thể được sở hữu quyền liên quan này khi họ thực hiện một cuộc biểu diễn, hoặc tổ chức một buổi ghi hình, ghi âm, buổi biểu diễn…

3 Mối liên hệ giữa quyền tác giả và quyền liên quan

Để có được quyền liên quan, các chủ thể như: người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi

âm, ghi hình… phải biểu diễn, thể hiện, phát sóng, tổ chức dựa trên tác phẩm gốc của chủ sở hữu quyền tác giả Tức là người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, người phát sóng có vai trò trung gian, truyền đạt, thông tin, nội dung, giá trị của tác phẩm gốc đến với công chúng Đó chính là lý do tại sao quyền trung gian này được

gọi tên là: quyền liên quan đến quyền tác giả

II Vấn đề pháp lý của hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả và quyền liên quan

1 Khái niệm

- Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả và quyền liên quan là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa chủ sở hữu quyền tác giả với các tổ chức, cá nhân khác về việc chuyển nhượng quyền sở hữu quyền tác giả cũng như các quyền liên quan

- Chuyển nhượng quyền tác giả là sự chuyển giao một, một số hoặc toàn bộ quyền tài sản liên quan đến quyền tác giả theo quy định của pháp luật Các giấy phép sử dụng

quyền tác giả chỉ gồm việc cấp quyền sử dụng quyền tài sản, còn việc chuyển nhượng quyền tác giả chính là chuyển nhượng quyền sở hữu tác giả

- Người chuyển giao quyền tác giả được coi là người chuyển giao quyền sở hữu quyền tác giả Người chuyển giao đầu tiên được coi là tác giả, người thừa kế của tác giả Người nhận chuyển giao là người nhận chuyển giao quyền sở hữu quyền tác giả

- Chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan là việc chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan chuyển nhượng quyền sở hữu đối với các quyền quy định cho tổ chức, cá nhân khác theo hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật có liên quan

2 Đặc điểm pháp lý

- Bản chất của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan là hợp đồng dân sự, cho nên nó mang dấu hiệu đặc trưng là “sự thỏa thuận” của các bên tham gia quan hệ hợp đồng Sự thỏa thuận đó thể hiện qua việc một hoặc một số quyền nhân thân, tài sản sẽ được chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan chuyển nhượng cho bên được chuyển nhượng theo hình thức, phạm vi, thời hạn được các bên xác định rõ ràng trong hợp đồng Có thể nói, đây chính là dấu hiệu cơ bản để khẳng định thiết lập quan hệ hợp đồng giữa các bên Nếu các bên không thể thống nhất ý kiến, quan điểm

để dẫn đến sự thỏa thuận thì sẽ không có sự xuất hiện của hợp đồng

- Chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan là người được hưởng các quyền nhân thân và quyền tài sản theo quy định của pháp luật Nếu như đối tượng của hợp đồng

dân sự chỉ có thể là tài sản hoặc công việc thì đối tượng của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan còn có đối tượng là quyền nhân thân Thông thường quyền nhân thân này là quyền nhân thân gắn với tài sản và theo quy định của pháp luật có thể chuyển giao được Tuy nhiên, quyền nhân thân là đối tượng vô cùng hạn

chế (cụ thể hơn, tác giả không được chuyển nhượng quyền nhân thân quy định tại Điều 19 trong Luật Sở hữu trí tuệ), và chỉ có một số quyền nhân thân nhất định mới có

thể trở thành đối tượng của hợp đồng này

- Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả quyền liên quan là hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu, điều đó đồng nghĩa với việc:

+ Khi các bên thỏa thuận chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan thì bên chuyển nhượng sẽ chuyển giao quyền sở hữu đối với quyền nhân thân và quyền tài sản cho bên được chuyển nhượng Do đối tượng của hợp đồng là những quyền năng vô hình nên việc nhượng quyền ở đây được thể hiện về mặt pháp

lý Bên được chuyển nhượng sẽ có quyền sở hữu đối tượng ghi trong hợp đồng

kể từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực hoặc kể từ thời điểm các bên có thoả thuận khác hoặc theo quy định khác của pháp luật

+ Cũng kể từ thời điểm chuyển giao đó, bên chuyển nhượng sẽ chấm dứt tư cách chủ sở hữu đối với các quyền đã chuyển giao Do vậy, sau khi chuyển nhượng, bên chuyển nhượng không có quyền sử dụng cũng như định đoạt các quyền năng đó

3 Phân loại hợp đồng

Trên thực tế, hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu tác giả, quyền liên quan vô cùng phong phú và đa dạng Tuy nhiên, việc phân loại sẽ giúp ta phân biệt rõ bản chất của từng loại hợp đồng, từ đó giúp quá trình nghiên cứu và áp dụng thuận lợi hơn Dựa vào các tiêu chí khác nhau, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan có thể được chia thành các loại như sau:

a Căn cứ vào năng lực sử dụng :

– Hợp đồng sử dụng độc quyền: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan

mà theo đó chỉ có bên được chuyển quyền có quyền sử dụng các quyền được chuyển giao và ngay cả chủ sở hữu cũng không có quyền sử dụng các quyền năng đó trong thời hạn chuyển giao

– Hợp đồng sử dụng không độc quyền: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên

quan mà các bên có thỏa thuận sau khi chuyển nhượng bên chuyển nhượng vẫn có quyền sử dụng đối tượng của hợp đồng và vẫn có quyền chuyển giao quyền sử dụng các quyền năng đó cho các chủ thể khác

● Luật Sở hữu trí tuệ không quy định rõ nếu các bên không thỏa thuận rõ ràng về vấn

đề độc quyền thì hợp đồng đó sẽ được sử dụng độc quyền hay không độc quyền, tuy nhiên, về mặt lí luận, chủ sở hữu luôn có quyền sử dụng tuyệt đối đối với tài

sản thuộc sở hữu của mình Do đó, nếu các bên không có thỏa thuận thì trong trường hợp này hợp đồng được coi là hợp đồng sử dụng không độc quyền và chủ sở hữu vẫn có quyền sử dụng đối với các quyền năng đã chuyển giao

● Không giống với việc chuyển giao tài sản thông thường, quyền tài sản thuộc quyền tác giả, quyền liên quan có thể đồng thời được sử dụng bởi nhiều người khác nhau

Vì vậy, việc phân loại độc quyền - không độc quyền có thể giúp pháp luật xác định chính xác ai là người có quyền sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan để có thể áp dụng quy chế quản lí phù hợp để bảo vệ chủ thể

b Căn cứ vào phạm vi sử dụng

– Hợp đồng sử dụng một lần: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà

theo đó bên sử dụng chỉ được sử dụng duy nhất một lần đối với các quyền năng đã được chuyển giao và khi bên sử dụng đã sử dụng thì hợp đồng sẽ chấm dứt (mặc dù thời hạn sử dụng có thể vẫn còn) Nếu bên sử dụng muốn sử dụng thêm mà không được sự đồng ý của bên chuyển giao thì bị coi như xâm phạm đến quyền tác giả, quyền liên quan được Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ và sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lí nhất định

– Hợp đồng sử dụng nhiều lần: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà

theo đó thì bên sử dụng có thể sử dụng các quyền năng đã được chuyển giao nhiều lần trong thời hạn đã thỏa thuận Số lần sử dụng sẽ được các bên thỏa thuận, hợp đồng này tạo điều kiện thuận lợi cho bên sử dụng có thể sử dụng nhiều lần mà không cần phải xin phép hoặc kí kết hợp đồng lại với bên chuyển giao

c Căn cứ vào thời hạn sử dụng

– Hợp đồng sử dụng có thời hạn xác định: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền

liên quan mà theo đó các bên có thỏa thuận về thời hạn sử dụng và bên sử dụng chỉ được sử dụng các quyền năng đã chuyển giao trong khoảng thời gian đó

– Hợp đồng sử dụng có thời hạn không xác định: Hợp đồng sử dụng quyền tác giả,

quyền liên quan mà theo đó các bên có thỏa thuận về thời hạn sử dụng là không xác định Trong trường hợp này, bên sử dụng sẽ được sử dụng các quyền đã chuyển giao cho đến hệt thời hạn bảo hộ đối với quyền tác giả, quyền liên quan do pháp luật quy định Tuy nhiên, đây cũng không phải là hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả,

quyền liên quan vì trong thời hạn đó chủ sở hữu hoặc người khác vẫn có quyền sử dụng đối với các quyền năng đó

● Ngoài ra, hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan còn có thể được phân

loại thành hợp đồng có đền bù hoặc không có đền bù, hợp đồng một người sử dụng hoặc nhiều người sử dụng…

4 Chủ thể của hợp đồng

Chủ thể của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả và quyền liên quan là các bên tham gia giao kết hợp đồng bao gồm bên chuyển nhượng và bên được chuyển nhượng

quyền tác giả, quyền liên quan

a Bên chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan

a1 Chủ sở hữu quyền tác giả

Theo điều 36 Luật sở hữu trí tuệ 2005, chủ sở hữu của quyền tác giả là tổ chức, cá nhân nắm giữ một, một số hoặc toàn bộ quyền tài sản do pháp luật quy định

Chủ sở hữu quyền tác giả bao gồm:

+ Tác giả, đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả

+ Các đồng tác giả đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả

+ Cơ quan, tổ chức giao nhiệm vụ sáng tác cho tác giả hoặc kí kết hợp đồng sáng tác với tác giả để sáng tạo ra tác phẩm là chủ sở hữu đối với một, một số hoặc toàn bộ các quyền tài sản

+ Người được thừa kế quyền tác giả

+ Người được chuyển nhượng quyền tác giả

+ Người được chuyển giao quyền tác giả là tổ chức, cá nhân được chuyển nhượng một

số hoặc toàn bộ quyền theo thoả thuận trong hợp đồng với chủ sở hữu quyền tác giả + Tổ chức, cá nhân đang quản lí tác phẩm khuyết danh được coi là người được chuyển giao quyền và họ sẽ được hưởng quyền của chủ sở hữu cho đến khi danh tính của tác giả được xác định

+ Đối với các tác phẩm khuyết danh không có người quản lí hay tác phẩm trong thời hạn bảo hộ mà chủ sở hữu quyền tác giả đã chết nhưng không có người thừa kế, hoặc người thừa kế từ chối nhận, không có quyền hưởng thừa kế thì Nhà nước là chủ sỡ hữu quyền tác giả

- Tác giả nhưng không phải là chủ sở hữu quyền tác giả thì không phải là chủ thể của

hợp đồng vì theo quy định của pháp luật thì tác giả không đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả chỉ có thể được hưởng các quyền nhân thân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra mà không phải là chủ sở hữu các quyển tài sản được phép chuyển giao do

đó họ không có quyền chuyển nhượng các quyền tài sản cho người khác

a2 Chủ sở hữu quyền liên quan

- Chủ sở hữu quyền liên quan là chủ đầu tư cuộc biểu diễn, nhà sản xuất âm nhạc, ghi hình, nhà phát hành, phát sóng Các chủ thể này là chủ sở hữu các quyền tài sản do pháp luật quy định và họ có quyền định đoạt, chuyển nhượng một, một số hoặc toàn

bộ quyền tài sản này cho người khác

- Trong trường hợp bên chuyển nhượng là đồng chủ sở hữu đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng thì việc chuyển nhượng phải

có sự thỏa thuận của tất cả các đồng chủ sở hữu

- Trong trường hợp có đồng chủ sở hữu nhưng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng có các phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập thì chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan có quyền chuyển nhượng quyển tác giả, quyền liên quan đối với phần riêng biệt của mình cho tổ chức, cá nhân khác

- Trên thực tế, có nhiều người cùng sáng tác chung một tác phẩm nhưng tác phẩm chung đó đôi khi tách biệt rõ ràng về những phần sáng tạo của mỗi người Trong trường hợp này, mỗi tác giả có quyền chuyển nhượng quyền tài sản liên quan đến phần tác phẩm của mình cho người khác mà không cần phải có sự đồng ý của các đồng sở hữu chủ khác

b Bên được chuyển nhượng quyển tác giả, quyền liên quan

- Là cá nhân, tổ chức được chuyển nhượng các quyền tài sản Sau khi được chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan thì bên được chuyển nhượng trở thành chủ sở hữu đối với các quyền đó

- Luật sở hữu trí tuệ không quy định điều kiện để cá nhân, tổ chức trở thành chủ thể của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan nhưng hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan là một loại hợp đồng dân sự, do đó chủ thể tham gia kí kết và thực hiện hợp đồng này cũng phải thoả mãn điều kiện về năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự.ư

5 Đối tượng của hợp đồng

Đối tượng của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan là quyền nhân thân và quyền tài sản do pháp luật quy định Theo quy định của luật Sở hữu trí tuệ

2005 thì đối tượng của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan chỉ

bao gồm những quyền được đề cập sau

a Các quyền của chủ sở hữu quyền tác giả

- Các quyền của chủ sở hữu quyền tác giả gồm các quyền sau:

+ Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm

+ Làm tác phẩm phái sinh

+ Biểu diễn tác phẩm trước công chúng

+ Sao chép tác phẩm;

+ Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm

+ Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;

+ Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính

b.Các quyền của chủ sở hữu quyền liên quan

- Các quyền của chủ sở hữu quyền liên quan gồm các quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng, cụ thể:

 Đối với người biểu diễn:

+ Định hình cuộc biểu diễn trực tiếp của mình trên bản ghi âm, ghi hình