A LỜI MỞ ĐẦU Trong trường sử đấu tranh tự giải phóng, giai cấp công nhân, với tính cách là giai cấp có lợi ích căn bản đối lập với giai cấp tư sản, đã không ngừng nâng cao trình độ giác ngộ ý thức giai cấp, sáng tạo ra những hình thức đấu tranh đa dạng chống lại sự áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản. tham gia trực tiếp vào phong trào đấu tranh sôi động của giai cấp công nhân, các nhà sáng lập CNXH khoa học không chỉ phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân mà còn vạch ra một trong những quy luật cơ bản nhất – quy luật đấu tranh từ tự phát lên tự giác – quy định sự vận động, phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Ngày nay, trong bối cảnh quốc tế mới, việc nghiên cứu và nắm vững quy luật này một mặt giúp chúng ta nhận thức đầy đủ hơn về lịch sử phong trào cộng sản công nhân quốc tế, mặt khác còn góp phần làm giàu thêm nguồn tri thức lí luận của Đảng ta, đóng góp thiết thực vào việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH – HĐH đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Trang 1A- LỜI MỞ ĐẦU *****
Trong trường sử đấu tranh tự giải phóng, giai cấp công nhân, với tính cách là giai cấp có lợi ích căn bản đối lập với giai cấp tư sản, đã không ngừng nâng cao trình độ giác ngộ ý thức giai cấp, sáng tạo ra những hình thức đấu tranh đa dạng chống lại sự áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản tham gia trực tiếp vào phong trào đấu tranh sôi động của giai cấp công nhân, các nhà sáng lập CNXH khoa học không chỉ phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân mà còn vạch ra một trong những quy luật cơ bản nhất – quy luật đấu tranh từ tự phát lên tự giác – quy định sự vận động, phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Ngày nay, trong bối cảnh quốc tế mới, việc nghiên cứu và nắm vững quy luật này một mặt giúp chúng
ta nhận thức đầy đủ hơn về lịch sử phong trào cộng sản công nhân quốc tế, mặt khác còn góp phần làm giàu thêm nguồn tri thức lí luận của Đảng ta, đóng góp thiết thực vào việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH – HĐH đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”
Trang 2B- PHẦN NỘI DUNG
*****
I Nguồn gốc và sự phát triển của giai cấp công nhân:
Nhìn lại tiến trình lịch sử phong trào công nhân quốc tế có thể thấy, giai cấp vô sản ra đời là một quá trình lâu dài, từ tầng lớp vô sản đầu tiên đến vô sản công trường thủ công và giai cấp vô sản hiện đại Vào thế kỷ XIV – XV quan hệ sản xuất TBCN bắt đầu hình thành ở một số nước châu
Âu Quá trình tích lũy nguyên thủy TBCN diễn ra làm xuất hiện lao động làm thuê TBCN Lớp người lao dộng này từng bước bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất, tư liệu sinh hoạt chủ yếu, trở thành người tự do bán sức lao động
để kiếm sống Đó chính là những người vô sản đầu tiên Từ cuối thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII, cùng với sự ra đời và phát triển kiểu tổ chức sản xuất công trường thủ công TBCN, giai cấp vô sản công trường thủ công hình thành Song, phần lớn họ còn mang tư tưởng, tâm lí của người sản xuất nhỏ, chưa
bị cột chặt vào guồng máy sản xuất TBCN Cho nên, giai cấp vô sản công trường thủ công chua trở thành một lực lượng ổn định, độc lập trong xã hội
Cuộc cách mạng công nghiệp cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, tạo
ra bước nhảy vọt trong đời sống kinh tế, chính trị - xã hội Nó thúc đẩy phương thức sản xuất TBCN phát triển rất mạnh mẽ, đánh dấu bước chuyển căn bản của CNTB sang giai đoạn đại công xưởng và giai cấp vô sản hiện đại ra đời Giai cấp vô sản nhanh chống trở thành một lực lượng xã hội to lớn Chính vì vậy, có thể nói sự ra đời của GCCN gắn liền với nền sản xuất đại công nghiệp đã thay thế về cơ bản nền sản xuất thủ công Ăng ghen khi nghiên cứu giai cấp vô sản đã nhận xét: “Đại công nghiệp kéo người công nhân công trường thủ công ra khỏi những điều kiện gia trưởng của họ, họ
Trang 3mất hết tài sản cuối cùng của họ và chỉ khi đó họ mới trở thành người vô sản , giai cấp vô sản là do cuộc cách mạng công nghiệp sinh ra”
Dưới chế độ TBCN, GCCN là giai cấp không có tư liệu sản xuất phải bán sức lao động cho nhà tư bản để kiếm sống Họ là người chủ yếu làm ra của cải cho xã hội, nhưng lại phải sống trong cảnh nghèo khó Trong sản xuất họ là giai cấp phụ thuộc và trong phân phối họ là người bị bóc lột dưới hình thức bóc lột giá trị thặng dư Là sản phẩm của nền sản xuất đại công nghiệp và được nền đại công nghiệp rèn luyện Giai cấp công nhân có tính tổ chức kỉ luật cao và có điều kiện thuận lợi tập hợp lực lượng kiên quyết đấu tranh chống lại sự áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản, có khả năng đoàn kết quần chúng lao động đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản
II Đấu tranh từ tự phát lên tự giác là quy luật vận động phát triển của phong trào cộng sản công nhân quốc tế:
2.1 Đấu tranh tự phát của phong trào cộng sản công nhân quốc tế:
Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống giai cấp tư sản diễn ra ngay từ khi nó mới ra đời Cuộc đấu tranh đó phát triển từ thấp đến cao, từ đấu tranh kinh tế đến đấu tranh chính trị, từ đấu tranh tự phát đến đấu tranh
tự giác Thật vậy, từ cuối thế kỷ XVIII đến những năm 40 của thế kỷ XIX, những cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân diễn ra sôi nổi và ngày càng mang tính quần chúng rộng rãi Từ những yêu sách kinh tế thuần túy, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đã bắt đầu hướng tới mục tiêu chính trị rõ nét Liên tiếp trong các năm 1831-1834, công nhân dệt thành phố Lyon(Pháp) tiến hành hai cuộc khởi nghĩa chống lại giới chủ tư bản Nếu năm 1831 họ giương lên lá cờ đen với dòng chữ “ sống có việc làm hay chết trong đấu tranh”, thì năm 1834 lá cờ đỏ mà họ giương cao với khẩu hiệu chính trị “ nền cộng hòa hay là chết” Năm 1844, công nhân thành phố dệt
Trang 4Xiledi (Phổ) vùng lên đấu tranh tiến hành đập phá máy móc, đốt kho tàng, nhà xưởng của nhiều chủ tư bản Ở Anh, phong trào Hiến chương diễn ra suốt từ 1835-1850 đòi cải cách chế độ tiễn cử và dân sinh Đây là phong trào mang tính chính trị đầu tiên của giai cấp công nhân Anh trực tiếp tiến công vào chính quyền của giai cấp tư sản
Mặc dù, những cuộc đấu tranh trên đều thất bại, song chúng đánh dấu bước chuyển biến rất quan trọng của giai cấp công nhân từ chổ lệ thuộc vào giai cấp tư sản đến chỗ độc lập về chính trị và đối lập với giai cấp tư sản; từ chỗ chỉ biết đấu tranh kinh tế đến chỗ sử dụng đấu tranh chính trị; từ chỗ đấu tranh rời rạc, lẻ tẻ đến chỗ hành động có tổ chức khá thống nhất trên phạm vi rộng lớn Giai cấp công nhân đã bước lên vũ đài chính trị như một lực lượng độc lập với những yêu sách của riêng mình Hơn nữa, giai cấp công nhân tự thể hiện là giai cấp có tính tổ chức nhất, có tinh thần cách mạng triệt
để nhất trong số các giai tầng bị tư bản áp bức
Tuy nhiên, xét trên mọi phương diện, những cuộc đấu tranh độc lập đầu tiên của giai cấp công nhân đến nữa đầu thế kỷ XIX vẫn mang nặng tính
tự phát, nghĩa là về cơ bản vẫn mang tính bản năng, hướng tới mục tiêu ngắn hạn trước mắt là chủ yếu như: đòi tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện sống và làm việc, phản đối tình trạng lương thực, thực phẩm đắt đỏ, chống chế độ cúp phạt v.v… Những yêu sách chính trị tuy được nêu ra nhưng còn mờ nhạc so với kinh tế Về đối tượng đấu tranh, lúc đầu là máy móc, kho tàng, nhà xưởng của nhà tư bản, phản đối các nhà tư bản áp dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất… về sau giai cấp công nhân bắt đầu chuyển hướng đấu tranh vào nhà tư bản, nhưng là cá nhân từng nhà tư bản chưa phải toàn bộ giai cấp tư sản Về quy mô và lực lượng tham gia đấu trang còn lẻ
tẻ, chưa có sự liên kết công nhân ở các địa phương các ngành: chưa xác lập được mối liên hệ giữa công nhân với nông dân và các tầng lớp lao động
Trang 5khác Mặt khác xét về lực lượng lãnh đạo, do cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân ngày một phát triển đã đòi hỏi và làm xuất hiện những tổ chức công nhân, góp phần quan trọng vào việc tăng cường tính tổ chức và đoàn kết lực lượng giai cấp công nhân Song, do chưa có các chính đảng độc lập của giai cấp công nhân nên phong trào công nhân trên thực tế chưa vượt khỏi giới hạn tự phát của chủ nghĩa công đoàn
Tính tự phát trong phong trào công nhân thời kỳ khởi đầu được quy định trước hết và chủ yếu là bởi trình độ nhận thức và ý thức giai cấp của giiai cấp công nhân còn hạn chế Họ chưa nhận rõ bản chất bóc lột của giai cấp tư sản, chưa phân biệt được máy móc với việc sử dụng máy múc1theo kiểu TBCN, đặc biệt họ chưa thấy được sứ mệnh lịch sử của giai cấp mình Mặc dù vậy, những cuộc đấu tranh quy mô lớn đầu tiên đã giáo dục, rèn luyện giai cấp công nhân nâng cao tinh thần giỏc1 ngộ giai cấp, rèn luyện ý chí và phương pháp đấu tranh là cơ sở để họ nhận rõ sức mạnh đoàn kết của giai cấp mình trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản và chế độ TBCN
2.2 Đấu tranh tự giác của phong trào cộng sản công nhân quốc tế:
Kinh nghiệm lịch sử của những cuộc đấu tranh độc lập đầu tiên đã chỉ cho giai cấp công nhân thấy rằng để giành thắng lợi trước giai cấp tư sản thì tất yếu phải tiến hành đấu tranh với trình độ cao hơn trên cơ sở nhận thức một cách đầy đủ, đúng đắn về đối tượng, mục tiêu, lực lượng đấu tranh, phải sáng tạo ra những hình thức đấu tranh mới thích hợp Nghĩa là giai cấp công nhân phải đoạn tuyệt với các cuộc đấu tranh mang tính tự phát để chuyển sang các cuộc đấu ngày càng mang tính tự giác Thực tế vận động của phong trào công nhân cũng chỉ ra rằng để chuyển từ trình độ đấu tranh tự phát lên
tự giác phong trào cần hội tụ và chín muồi những điều kiện có ý nghĩa tiên quyết là:
Trang 6Thứ nhất, phong trào công nhân phải có học thuyết cách mạng, hệ tư tưởng chính trị và lí luận khoa học soi sáng, dẫn đường Chỉ trên cơ sở đó, phong trào mới được trang bị thế giới quan duy vật và phép biện chứng duy vật – công cụ để nhận biết sự vận động của thế giới và cải tạo thế giới; đồng thời nhận thức đúng đắn về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân trong sự nghiệp giải phóng giai cấp và giải phóng xã hội
Thứ hai, giai cấp công nhân phải có chính đảng tiên phong được tổ chức chặt chẽ, bao gồm những người triệt để cách mạng nhất, giác ngộ nhất của giai cấp công nhân, đại biểu cho lợi ích căn bản của giai cấp công nhân Đảng tiên phong được trang bị lí luận khoa học đóng vai trò là người tổ chức, định hướng chính trị và giáo dục, động viên tập hợp quần chúng hành động cách mạng một cách tự giác
Thứ ba, phong trào công nhân dưới sự lãnh đạo của chính đảng tiên phong phải vạch ra được cương lĩnh chính trị đúng đắn phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể Đây là đường lối chiến lược, sách lược chỉ đạo cuộc đấu tranh trong từng giai đoạn cách mạng của giai cấp công nhân
Đến những năm 40 của thế kỉ XIX, sự trưởng thành của phong trào công nhân đã đặt ra đòi hỏi bức bách cần có lí luận khoa học – cách mạng dẫn đường Chủ nghĩa Mác ra đời đã đáp ứng được đòi hỏi ấy Với trí tuệ thiên tài và lập trường cách mạng kiên định, triệt để của mình, Mác và Ăng ghen đã chắt lọc và kế thừa những tư tưởng tiến bộ của triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học Anh, chủ nghĩa xã hội Pháp và những thành tựu rực rỡ trong khoa học tự nhiên để làm cuộc cách mạng vĩ đại trong khoa học
xã hội – sáng tạo ra chủ nghĩa xã hội khoa học – học thuyết cách mạng và khoa học của giai cấp công nhân Lần đầu tiên trong lịch sử, mác và Ăng ghen nhận ra rằng, chính trong quá trình đấu tranh giải phóng mình, giai cấp công nhân đồng thời giải phóng cho toàn nhân loại
Trang 7Tháng 2 năm 1848 Mác và Ăng ghen viết “ tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”, đây là tác phẩm lí luận hoàn chỉnh, đánh dấu sự chín muồi ra đời của chủ nghĩa Mác Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đồng thời cũng trở thành bản cương lĩnh chính trị đầu tiên của giai cấp công nhân Nó chỉ ra nhiệm vụ chiến lược cơ bản của giai cấp công nhân : khẳng định sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân là sự nghiệp tự giải phóng của bản thân giai cấp công nhân Sự nghiệp đó chỉ có thể thực hiện được với điều kiện vô sản tất cả các nước liên hiệp lại Tuyên ngôn chỉ rõ trong cuộc đấu tranh tự giải phóng, giai cấp công nhân phải lập ra chính đảng độc lập của mình và sử dụng con đường cách mạng bạo lực v.v…
Tham gia trực tiếp vào phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Mác và Ăng ghen nhận thức sâu sắc rằng phong trào cũng đòi hỏi phải có
sự lãnh đạo thống nhất Bởi vậy Mác và Ăng ghen đã xúc tiến việc cải tổ Đồng minh những người chính nghĩa thành Đồng minh những người cộng sản (11/1847) Đây là tổ chức công nhân quốc tế đầu tiên lấy chủ nghĩa Mác làm ngọn cờ tư tưởng; xác định mục đích hoạt động là lật đổ giai cấp tư sản, xóa bỏ xã hội tư bản, giành chính quyền về tai giai cấp vô sản, xây dựng xã hội mới trên cơ sở cộng đồng tài sản, không có tư hữu về tư liệu sản xuất v.v… Hoạt động của Đồng minh đã mở ra quá trình kết hợp chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân, thúc đẩy sự phát triển tính tự giác của cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân trong cao trào cách mạng 1848 – 1850 ở Châu Âu
Sau khi Đồng minh những người cộng sản tự giải tán (1852), trước những bước phát triển mới của phong trào công nhân, năm 1864 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Mác và Ăng ghen, Hội liên hiệp công nhân quốc tế ( Quốc
tế I)- tổ chức chính trị quốc tế đầu tiên của giai cấp công nhân ra đời Quốc
tế I đã có những đóng góp lịch sử trong việc bảo vệ, truyền bá chủ nghĩa
Trang 8Mác vào phong trào công nhân, đấu tranh kiên quyết chống lại các trào lưu
tư tưởng đối lập và cơ hợi chủ nghĩa, hướng cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân vào những mục tiêu chính trị quan trọng Trong bối cảnh quan trọng đó, năm 1871 giai cấp công nhân Pháp với tinh thần cách mạng tấn công đã nổi dậy khởi nghĩa thiết lập Công xã Pari Tuy chỉ tồn tại trong 72 ngày đêm nhưng Công xã Pari đã ghi một mốc son chói lọi trên lộ trình tự giải phóng của giai cấp công nhân, khai sinh một hình thức nhà nước kiểu mới – nhà nước chuyên chính vô sản đầu tiên trong lịch sử
Như vậy, từ khi chủ nghĩa Mác ra đời và sự xuất hiện của các tổ chức quốc tế của giai cấp công nhân là Đồng minh những người Cộng sản và Quốc tế I, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân đã có thêm những tiền đề cần thiết cho bước chuyển biến về chất phát triển lên trình độ tự giác Tuy nhiên, nhìn toàn cục, phong trào công nhân trước cách mạng XHCN tháng Mười Nga năm 1917, cho dù ngày có thêm những biểu hiện của nhân
tố tự giác, song về cơ bản vẫn mang tính tự phát Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân chưa đi đến thắng lợi hoàn toàn và triệt để bởi thiếu vắng
sự lãnh đạo đúng đắn của một chính đảng cách mạng mác xít chân chính
Cách mạng XHCN tháng Mười Nga với tính chất và mục tiêu của nó
đã trở thành cuộc cách mạng xã hội điển hình thể hiện tính chất tự giác triệt
để của giai cấp công nhân Nga Lần đầu tiên, dưới sự lãnh đạo của chính đảng cách mạng – Đảng Bôn-sê-vich đứng đầu là Lênin, giai cấp công nhân trong liên minh với nông dân và quần chúng lao động bị áp bức đã đứng lên đập tan ách thống trị của tư bản và địa chủ, giành lấy chính quyền, bắt tay vào xây dựng xã hội mới – xã hội XHCN Cách mạng tháng Mười thực hiện
sứ mệnh giải phóng giai cấp công nhân và quần chúng lao động đưa họ từ thân phận người nô lệ làm thuê lên địa vị người chủ chân chính của xã hội, đưa lại hòa bình và tình hữu nghị cho các dân tộc, bình đẳng và công bằng
Trang 9xã hội cho mọi người Với tầm vốc lớn lao ấy, Cách mạng tháng Mười đã đặt cột móc vĩ đại mở đầu thời đại mới – thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga là bằng chứng sống động chứng minh trên thực tế rằng sự vận động phát triển của phong trào công nhân từ tự phát lên tự giác là quy luật khách quan Đồng thời, cuộc cách mạng ấy cũng chứng tỏ phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân chỉ có thể mang tính tự giác khi nó được soi sáng bởi học thuyết cách mạng, hệ tư tưởng chính trị và lý luận khoa học, khi nó được lãnh đạo bởi chính đảng tiên phong chân chính, có đường lối, cương lĩnh cách mạng đúng đắn và phù hợp
Đấu tranh tự phát và tựu giác là hai cấp độ đấu tranh của phong trào công nhân có mối quan hệ biện chứng, chuyển hóa lẫn nhau và luôn xen kẽ nhau, phản ánh trình độ phát triển nhận thức của giai cấp công nhân Vậy nên, ngay cả khi đã giành được chính quyền, nếu trình độ nhận thức nhất là nhận thức lý luận của giai cấp công nhân và chính đảng của nó không được nâng cao và cập nhật, rơi vào trì trê hoặc chủ quan, duy ý chí hoặc xa rời những nguyên lý nền tảng của CNXH khoa học thì cuộc đấu tranh bảo vệ, củng cố các thành quả cách mạng đã giành được cũng như xây dựng CNXH cũng có thể quay về tự phát Sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân chỉ có thể thành công khi giai cấp công nhân nhận thức đầy đủ, đúng đắn các quy luật khách quan, điều đó cũng có nghĩa là hành động cách mạng của họ phải mang tính tự giác
Trong khúc quanh đầy thử thách của phong trào cộng sản công nhân quốc tế cuối thập niên 80 – đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, không ít các đảng cộng sản và công nhân trong đó có những đảng cộng sản có bề dày truyền thống cách mạng oanh liệt, từng trở thành trụ cột của hệ thống XHCN, của phong trào cách mạng thế giới nhưng đã phạm phải những sai
Trang 10lầm nghiêm trọng về nguyên tắc, về đường lối chiến lược cũng như sách lược Không tính đến một cách đầy đủ các quy luật khách quan nên hành động trên thực tế vẫn mang tính tự phát, từng bước trượt sang lập trường cơ hội chủ nghĩa, thậm chí phản bội lại lợi ích của giai cấp công nhân và CNXH Chính trên cách tiếp cận này, có thể lý giải một phần vì sao chế độ XHCN ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ
Biến cố chính trị từ sự sụp đổ của chế độ XHCN ở Đông Âu và Liên
Xô đã đẩy phong trào cộng sản quốc tế rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng nhất, CNXH tạm thời lâm vào thoái trào Tuy nhiên, nhờ những nổ lực của các Đảng cộng sản và công nhân trên thế giới trong suốt hơn mười năm qua, phong trào đã từng bước hồi phục, có những chuyển động tích cực, chứng tỏ sức sống mảnh liệt của phong trào hiện thực được dung dưỡng không chỉ bằng lý tưởng – niềm tin khoa học mà còn bằng cả một cơ sở giai cấp – xã hội sâu rộng Phong trào cộng sản quốc tế vẫn là đội ngũ đi tiên phong của thời đại ngày nay – thời đại được khai vạch từ cuộc cách mạng tháng Mười vĩ đại
III Ý nghĩa của quy luật đấu tranh từ tự phát lên tự giác của phong trào cộng sản công nhân quốc tế hiện nay:
Nhìn khái quát, cho đến nay, mặc dù còn phải đối mặt với không ít những khó khăn thách thức, song các ĐCS cầm quyền đã vượt qua được những thử thách khắc nghiệt nhất bắt nguồn từ sự đỗ vỡ của hệ thống XHCN thế giới, tiếp tục kiên định con đường đi lên CNXH Còn các ĐCS chưa cầm quyền từng bước hồi phục trụ lại và có những điều chỉnh rõ nét về chiến lược, sách lược đấu tranh trong tình hình mới bằng nhiều hình thức Trong bối cảnh quốc tế sau chiến tranh lạnh, cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại phát triển rất mạnh mẽ đã đưa sự phát triển biến đổi theo chiều sâu các lĩnh vực đời sông xã hội Sự phát triền và biến đổi ấy là xu thế khách