A Phương pháp giải Ví dụ 1 Đường tiệm cận ngang Cho hàm số y = f(x) xác định trên một khoảng vô hạn (là khoảng dạng (a; +∞),( ∞; b) hoặc ( ∞; +∞) Đường thẳng y = y0 là đường tiệm cận ngang (hay tiệm.
Trang 1A Phương pháp giải & Ví dụ
1 Đường tiệm cận ngang
Cho hàm số y = f(x) xác định trên một khoảng vô hạn (là khoảng dạng (a;
+∞),(-∞; -b) hoặc (-∞; +∞) Đường thẳng y = y0 là đường tiệm cận ngang (hay tiệm
cận ngang) của đồ thị hàm số y = f(x) nếu ít nhất một trong các điều kiện sau được
thỏa mãn
Nhận xét: Như vậy để tìm tiệm cận ngang của đồ thị hàm số ta chỉ cần tính
giới hạn của hàm số đó tại vô cực
2 Đường tiệm cận đứng
Đường thẳng x = x0 được gọi là đường tiệm cận đứng (hay tiệm cận đứng)
của đồ thị hàm số y = f(x) nếu ít nhất một trong các điều kiện sau được thỏa mãn
Trang 2là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số
b Ta có:
là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
⇒ Đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng
c Ta có:
⇒ Đồ thị hàm số không có tiệm cận ngang
Trang 4⇒ y = 4; y = 2 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Trang 5⇒ y = 11/2 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Trang 6Câu 2: Tìm các đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Hiển thị đáp án
Ta có
⇒ y = 0 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Trang 7⇒ y = 1/2; y = -1/2 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Câu 5: Tìm các đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm
số
Hiển thị đáp án
Đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng
Trang 8⇒ y = 0 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm số
Bài tập trắc nghiệm tìm tiệm cận của đồ thị hàm số
Câu 1: Đồ thị hàm số có các đường tiệm cận đứng và tiệm cận
Trang 9Câu 3: Đồ thị hàm số có các đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang là:
Trang 10Câu 5: Số tiệm cận đứng và tiệm cận ngang của đồ thị hàm
A 0
B 1
Trang 11Đồ thị hàm số không có tiệm cận đứng và ngang
A Phương pháp giải & Ví dụ
Ví dụ minh họa
Ví dụ 1.(THPT Chuyên Bảo Lộc – Lâm Đồng 2017) Cho hàm
số Đồ thị hàm số nhận trục hoành và trục tung làm tiệm cận ngang và tiệm cận đứng Tính giá trị biểu thức P = m + n
Hướng dẫn
Đồ thị hàm số có tiệm cận ngang y = m + 1 và tiệm cận đứng x = n - 1 Do đó đồ thị hàm số nhận trục tung x = 0 và trục hoành y = 0 làm tiệm cận khi và chỉ khi
Ví dụ 2 (THPT chuyên Thái Nguyên 2017 L2) Tìm m để đồ thị hàm
Hướng dẫn
Trang 12Ta có x2 - 3x + 2 = 0 ⇔ x = 1 hoặc x = 2
Để hai đường thẳng x = 1 và x = 2 là đường tiệm cận của đồ thị hàm số thì x = 1 và
x = 2 không là nghiệm của tử số mx3 - 2 Tức là:
Ví dụ 3: Tìm tất cả các giá trị của tham số m để đồ thị hàm
số có tiệm cận ngang mà không có tiệm cận đứng
Hướng dẫn
Ta có nên y = 0 là tiệm cận ngang của đồ thị hàm
số
Do đó để đồ thị hàm số có tiệm cận ngang mà không có tiệm cận đứng thì
phương trình x2 - 4x + m = 0 vô nghiệm ⇔ Δ' < 0 ⇔ 4 - m < 0 ⇔ m > 4
Đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số là y = -m/2
Để đồ thị hàm số nhận y = 1 làm tiệm cận ngang thì -m/2 = 1 ⇔ m = -2 (thỏa mãn) Vậy giá trị tham số m cần tìm là m = -2
Trang 13Câu 2: Tìm giá trị của tham số m để đồ thị hàm số nhận đường thẳng x = 1 làm tiệm cận đứng
Vậy giá trị tham số m cần tìm là m = 2
x = 2; y = 2 lần lượt là tiệm cận đứng và tiệm cận ngang Biểu thức 9m2 + 6mn + 36n2 có giá trị là bao nhiêu?
Hiển thị đáp án
Để x = 2 làm tiệm đứng của đồ thị hàm số thì x = 2 là nghiệm của mẫu nhưng không
là nghiệm của tử hay
Để y = 2 làm tiệm cận ngang của đồ thị hàm số thì m/n = 2 ⇔ m = 2n
Giải hệ
Biểu thức 9m2 + 6mn + 36n2 = 9.(1/3)2 + 6 1/3.1/6 + 36.(1/6)2 = 7/3
Trang 14Câu 4:Tìm giá trị của m và n để đồ thị hàm số nhận đường thẳng x = 2 làm tiệm cận đứng và đường thẳng y = 2 làm tiệm cận ngang
Hiển thị đáp án
Để x = 2 làm tiệm đứng của đồ thị hàm số thì x = 2 là nghiệm của mẫu nhưng không
là nghiệm của tử hay
Để y = 2 làm tiệm cận ngang của đồ thị hàm số thì m = 2
Trang 15Vậy giá trị của tham số m cần tìm là -1 ≤ m < 1
x = 1 là nghiệm của mẫu nhưng không là nghiệm của tử hay
Vì đồ thị hàm số có tiệm cận ngang y = 0 nên a - 2b = 0 ⇔ a = 2b = 4
Vậy a + 2b = 4 + 2.2 = 8
Trang 16Câu 2: Tìm tất cả các giá trị thực của tham số m để đồ thị hàm
số nhận đường thẳng y = 8 làm tiệm cận ngang
Trang 17Ta có hàm số là hàm phân thức nên nhận y = m - 2n - 3 là tiệm cận ngang và x = m + n là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số
Vì đồ thị hàm số nhận x = 0; y = 0 làm tiệm cận đứng và tiệm cận ngang nên ta có:
Khi đó S = m2 + n2 - 2 = 1 + 1 - 2 = 0
Câu 4: (THPT Lý Thái Tổ - Hà Nội 2017 L4) Tìm m để đồ thị hàm
số có tiệm cận ngang là đường thẳng y = 1
Trang 18Câu 5: (THPT Triệu Sơn – Thanh Hóa 2017 L3) Biết đồ thị hàm
số nhận trục hoành và trục tung làm hai tiệm cận thì giá trị của a + b là:
Vì đồ thị hàm số nhận y = 0 làm tiệm cận ngang nên ta có 4a - b = 0 ⇒ a = b/4 = 3 Khi đó a + b = 15
A Phương pháp giải & Ví dụ
Ví dụ minh họa
Trang 19Ví dụ 1: Tìm m để đồ thị hàm số có đường tiệm cận ngang cắt đường thẳng d:y = x tại điểm A(1; 1)
Hướng dẫn
Nghiệm của tử thức 2x - 1 = 0 ⇔ x = 1/2
Để đồ thị hàm số có tiệm cận thì x = 1/2 không là nghiệm của mẫu hay m.1/2 - 1 ≠
0 ⇔ m ≠ 2
Đường tiệm cận ngang y = 2/m
Phương trình hoành độ giao điểm của đường tiệm cận ngang y = 2/m và đường thẳng d:y = x là:
2/m = x
Mà hai đường này cắt nhau tại điểm A(1; 1) nên ta có 2/m = 1 ⇔ m = 2 (loại) Vậy không tồn tại giá trị của m thỏa mãn yêu cầu bài toán
Ví dụ 2: Tìm trên đồ thị hàm số những điểm M sao cho khoảng cách
từ điểm M đến tiệm cận đứng bằng 3 lần khoảng cách từ M đến tiệm cận ngang của
đồ thị
Hướng dẫn
Gọi M(a;(2a + 1)/(a - 1)) với a ≠ 1 là điểm thuộc đồ thị
Đường tiệm cận đứng d1: x = 1; đường tiệm cận ngang d2:y = 2
Vì M cách đều hai tiệm cận của đồ thị hàm số
nên
Trang 20Với a = -2 thì tọa độ điểm M là M =(-2; 1)
Với a = 4 thì tọa độ điểm M là M =(4; 3)
Vậy các điểm cần tìm là M(-2; 1) và M(4; 3)
Ví dụ 3: Cho hàm số ) có đồ thị (C) Với giá trị nào của m thì đường tiệm cận đứng, tiệm cận ngang của đồ thị hàm số cùng hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng 8
Hướng dẫn
Để x = 1 là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số thì x = 1 là nghiệm của mẫu nhưng không là nghiệm của tử hay 2m.1 + m ≠ 0 ⇔ 3m ≠ 0 ⇔ m ≠ 0
Đường tiệm cận đứng x = 1; đường tiệm cận ngang y = 2m
Vì đường tiệm cận đứng, tiệm cận ngang của đồ thị hàm số cùng hai trục tọa độ tạo thành một hình chữ nhật có diện tích bằng 8 nên
(thỏa mãn) Giá trị của tham số m cần tìm là m = 4; m = -4
B Bài tập vận dụng
Câu 1: Tìm giá trị của tham số m để tiệm cận đứng của đồ thị hàm
số đi qua điểm M(2; 3)
Hiển thị đáp án
Nghiệm của mẫu thức x = -m
Trang 21Để đồ thị hàm số có tiệm cận đứng thì x = -m thì x = -m không là nghiệm của phương trình 2x + 1 = 0 Khi đó 2.(-m) = 1 ≠ 0 ⇔ m ≠ -1/2
Vì tiệm cận đứng đi qua điểm M(2; 3) nên 2 = -m ⇔ m = -2
Câu 2: Cho hàm số có đồ thị (C) Biết tiệm cận ngang của (C) đi qua điểm A(-1; 2) đồng thời điểm I(2; 1) thuộc (C) Tìm giá trị của biểu thức P = m + n
Hiển thị đáp án
Để x = 1 là tiệm cận đứng của đồ thị hàm số thì x = 1 là nghiệm của mẫu nhưng không là nghiệm của tử hay m + n ≠ 0
Đường tiệm cận ngang là y = m
Vì tiệm cận ngang của (C) đi qua điểm A(-1; 2) nên m = 2
Vì I∈(C) nên 1 = (2m + n)/(2 - 1) ⇒ 2m + n = 1 ⇔ n = 1 - 2m = -3
Khi đó P = m + n = 2 + (-3) = -1
Câu 3: Cho hàm số có đồ thị (C) Gọi M(x0; y0) là điểm thuộc (C) sao cho tổng khoảng cách từ M đến hai tiệm cận của (C) là nhỏ nhất Tìm giá trị nhỏ nhất của d
Hiển thị đáp án
Gọi thuộc đồ thị (C) với x0 ≠ -2
Đồ thị (C) có tiệm cận đứng Δ1:x = 2; tiệm cận ngang Δ2:y = 2
Ta có d(M; Δ1 )= |x0 - 2| và d(M; Δ2 )= |y0 - 2| = 1/|x0 - 2|
Trang 22Áp dung AM - GM ta được d(M; Δ1 ) + d(M; Δ2 )
=
Vậy giá trị nhỏ nhất của d là 2
Câu 4: Cho hàm số có đồ thị (H) Tìm tích số các khoảng cách từ một điểm M tùy ý thuộc (H) đến hai đường tiệm cận của (H)
Trang 23Kết hợp điều kiện: Giá trị của tham số m thỏa mãn
Trang 24Để tiệm cận đứng đi qua điểm M(-1; √2) thì -1 = -m/2 ⇔ m = 2
Câu 3: Cho hàm số có đồ thị (C) Nếu đồ thị hàm số có tiệm cận đứng x = 3 và đi qua điểm A(2; 5) thì phương trình hàm số là:
Trang 25Để đồ thị hàm số có tiệm cận đứng x = 3 thì x = 3 là nghiệm của mẫu nhưng không
là nghiệm của tử hay
Để đồ thị hàm số đi qua điểm A(2; 5) thì 5 = (2m + 1)/(2 + n) ⇔ 10 + 5n = 2m + 1
⇔ m = -3
Khi đó phương trình hàm số là
Câu 4: Cho hàm số có đồ thị (C) và điểm A(1; 2) Gọi I là giao điểm của hai đường tiệm cận của đồ thị (C) Tìm m để khoảng cách giữa hai điểm I và A nhỏ nhất?
Điều kiện có các đường tiệm cận là m ≠ -1
Đường tiệm cận đứng x = m; đường tiệm cận ngang y = 1 Suy ra I(m; 1)
Ta
có
Suy ra AI nhỏ nhất khi m = 1
Trang 26Vậy m = 1
Câu 5: Cho hàm số có đồ thị (C) Tìm tất cả các giá trị của tham số m để đường tiệm cận ngang của đồ thị hàm số (C) cắt đường thẳng (d):y = -x - 3 tại điểm có hoành độ bằng -1
Điều kiện để có các đường tiệm cận là m2 - 3m + 1 ≠ 0
Đường tiệm cận ngang là: y = m2 - 3m
Phương trình hoành độ giao điểm của đường tiệm ngang y = m2 - 3m và đường thẳng (d):y = -x - 3 là: m2 - 3m = -x - 3
Vì giao điểm có hoành độ bằng -1 nên ta có
m2 - 3m = 1 - 3 (thỏa mãn)