Hoàn thiện pháp luật về các biện pháp tư pháp, các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

MỤC LỤC MỤC LỤC i PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 3 CHƯƠNG I QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 3 1 1 Người dưới 18 tuổi phạm tội 3 1 2 Biện pháp tư pháp giáo dụ. MỤC LỤCMỤC LỤCiPHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU1PHẦN II: NỘI DUNG3CHƯƠNG I: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI31.1. Người dưới 18 tuổi phạm tội31.2. Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội31.2.1. Biện pháp khiển trách áp dụng đối với người dưới 18 tuổi41.2.2. Hòa giải tại cộng đồng, áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây:41.2.3. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát51.3. Biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội61.3.1. Biện pháp khiển trách61.3.2. Hòa giải tại cộng đồng71.3.3. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn7CHƯƠNG II: NHỮNG ĐIỂM VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP TRONG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỐI82.1. Tình hình và nguyên nhân ngƣời chƣa thành niên phạm tội82.1.1. Tình hình người chưa thành niên phạm tội82.1.2. Nguyên nhân phạm tội của người chưa thành niên92.2. Những bất cập trong tư pháp, các biện pháp giám giáo dục đối với người dưới 18 tuổi102.2.1. Đối với biện pháp tư pháp102.2.2. Đối với các biện pháp giám sát, giáo dục11CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI133.1. Đối với các biện pháp tư pháp133.2. Đối với các biện pháp giám sát, giáo dục15KẾT LUẬN16TÀI LIỆU THAM KHẢO17  PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦUChăm sóc và bảo vệ trẻ em là nhiệm vụ chung của toàn nhân loại, không có sự phân biệt giữa các quốc gia có chế độ xã hội và bản sắc dân tộc khác nhau. Với người Việt Nam, việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em không chỉ là nhiệm vụ mà còn là một truyền thống tốt đẹp, lâu đời của dân tộc. Quyền và lợi ích trẻ em không chỉ được ghi nhận trong các văn bản pháp luật trong nước như Hiến pháp, Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em (năm 2004)… mà còn thể hiện ở những cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên ở Châu Á tham gia Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng pháp luật, biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội còn tồn tại một số điểm hạn chế như hiệu quả áp dụng của biện pháp không cao, người bị áp dụng lẫn gia đình, cộng đồng nơi người đó sinh sống thường có tâm lý được tha bổng, cơ chế phân công, theo dõi không chặt chẽ, việc tái hòa nhập của người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là khó khăn, phạm vi áp dụng còn hạn chế, biện pháp lựa chọn còn ít…, chưa tương thích với các chuẩn mực quốc tế. Xuất phát từ những điểm hạn chế trên cho thấy cần phải nâng cao hiệu quả của các biện pháp tư pháp đang được quy định trong Bộ luật Hình sự. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung thêm một số biện pháp tư pháp để tăng thêm sự lựa chọn nhằm có những biện pháp áp dụng hiệu quả nhất đối với người chưa thành niên phạm tội. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự về biện pháp tư pháp, giám sát và giáo dục là một việc làm quan trọng và mang tính cấp thiết, đây cũng chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài Hoàn thiện pháp luật về các biện pháp tư pháp, các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội làm đề tài nghiên cứu PHẦN II: NỘI DUNGCHƯƠNG I: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI1.1. Người dưới 18 tuổi phạm tộiThứ nhất, áp dụng bộ luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tộiĐối với người dưới 18 tuổi phạm tội, cụ thể là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương xii; theo quy định khác của Phần thứ nhất của Bộ luật này không trái với quy định của Chương XII Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.Vậy hiện nay ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung, chưa có một khái niệm nào cụ thể, nhất định quy định chung cho người dưới 18 tuổi hay còn gọi là người chưa thành niên.Ở Việt Nam, độ tuổi chịu trách nhiệm dân sự trong các vụ việc được bộ luật dân sự quy định cụ thể và chia ra thành nhiều giai đoạn khác nhau. Đối với Bộ luật hình sự, điều 90 quy định: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương xii; theo quy định khác của Phần thứ nhất của Bộ luật này không trái với quy định của Chương XII Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.1.2. Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tộiĐể tạo điều kiện cho nghười dưới 18 tuổi sửa chữa lầm lỗi, khắc phục hậu quả, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định, trong quá trình giải quyết vụ án, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp khiển trách, hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này. Cụ thể:1.2.1. Biện pháp khiển trách áp dụng đối với người dưới 18 tuổi Đối với phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội, hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ: Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội lần đầu, ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng, trừ các tội: cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; hiếp dâm; cướp tài sản và các tội phạm về ma túy quy định tại các điều 248, 249, 250, 251 và 252 của Bộ luật Hình sự; Người dưới 18 tuổi là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án quyết định áp dụng biện pháp khiển trách. Việc khiển trách đối với người dưới 18 tuổi phạm tội phải có sự chứng kiến của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp của người dưới 18 tuổi. Người bị khiển trách phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 93 Bộ luật Hình sự. Tùy từng trường hợp cụ thể cơ quan có thẩm quyền ấn định thời gian thực hiện các nghĩa vụ quy định trên từ 03 tháng đến 01 năm.1.2.2. Hòa giải tại cộng đồng, áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây: Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng thuộc trường hợp phạm tội lần đầu, ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng, trừ các tội: cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; hiếp dâm; cướp tài sản và các tội phạm về ma túy quy định tại các điều 248, 249, 250, 251 và 252 của Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật Hình sự.

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN II: NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 3

1.1 Người dưới 18 tuổi phạm tội 3

1.2 Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 3

1.2.1 Biện pháp khiển trách áp dụng đối với người dưới 18 tuổi 4

1.2.2 Hòa giải tại cộng đồng, áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây: 4

1.2.3 Giáo dục tại xã, phường, thị trấn do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát 5

1.3 Biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội 6

1.3.1 Biện pháp khiển trách 6

1.3.2 Hòa giải tại cộng đồng 7

1.3.3 Giáo dục tại xã, phường, thị trấn 7

CHƯƠNG II: NHỮNG ĐIỂM VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP TRONG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỐI 8

2.1 Tình hình và nguyên nhân người chưa thành niên phạm tội 8

2.1.1 Tình hình người chưa thành niên phạm tội 8

2.1.2 Nguyên nhân phạm tội của người chưa thành niên 9

2.2 Những bất cập trong tư pháp, các biện pháp giám giáo dục đối

với người dưới 18 tuổi 10

2.2.1 Đối với biện pháp tư pháp 10

2.2.2 Đối với các biện pháp giám sát, giáo dục 11

CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI 13

3.1 Đối với các biện pháp tư pháp 13

3.2 Đối với các biện pháp giám sát, giáo dục 15

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

ii

PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU

Chăm sóc và bảo vệ trẻ em là nhiệm vụ chung của toàn nhân loại, không có sự phân biệt giữa các quốc gia có chế độ xã hội và bản sắc dân tộc khác nhau Với người Việt Nam, việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em không chỉ là nhiệm vụ mà còn là một truyền thống tốt đẹp, lâu đời của dân tộc Quyền và lợi ích trẻ em không chỉ được ghi nhận trong các văn bản pháp luật trong nước như Hiến pháp, Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em (năm 2004)

… mà còn thể hiện ở những cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Việt Nam là một trong những nước đầu tiên ở Châu Á tham gia Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc

Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng pháp luật, biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội còn tồn tại một số điểm hạn chế như hiệu quả áp dụng của biện pháp không cao, người bị áp dụng lẫn gia đình, cộng đồng nơi người đó sinh sống thường có tâm lý được "tha bổng", cơ chế phân công, theo dõi không chặt chẽ, việc tái hòa nhập của người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là khó khăn, phạm vi áp dụng còn hạn chế, biện pháp lựa chọn còn ít…, chưa tương thích với các chuẩn mực quốc tế Xuất phát từ những điểm hạn chế trên cho thấy cần phải nâng cao hiệu quả của các biện pháp tư pháp đang được quy định trong Bộ luật Hình sự Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung thêm một số biện pháp tư pháp để tăng thêm sự lựa chọn nhằm có những biện pháp áp dụng hiệu quả nhất đối với người chưa thành niên phạm tội

Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự về biện pháp tư pháp, giám sát và giáo dục là một việc làm quan trọng và mang tính cấp thiết, đây cũng chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài "

Hoàn thiện pháp luật về các biện pháp tư pháp, các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội" làm đề tài nghiên cứu

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐỐI

VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI 1.1 Người dưới 18 tuổi phạm tội

Thứ nhất, áp dụng bộ luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, cụ thể là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương xii; theo quy định khác của Phần thứ nhất của Bộ luật này không trái với quy định của Chương XII Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

Vậy hiện nay ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung, chưa có một khái niệm nào cụ thể, nhất định quy định chung cho người dưới 18 tuổi hay còn gọi là người chưa thành niên

Ở Việt Nam, độ tuổi chịu trách nhiệm dân sự trong các vụ việc được bộ luật dân sự quy định cụ thể và chia ra thành nhiều giai đoạn khác nhau Đối với Bộ luật hình sự, điều 90 quy định: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương xii; theo quy định khác của Phần thứ nhất của Bộ luật này không trái với quy định của Chương XII Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

1.2 Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Để tạo điều kiện cho nghười dưới 18 tuổi sửa chữa lầm lỗi, khắc phục hậu quả, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định, trong quá trình giải quyết vụ án,

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp khiển trách, hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này Cụ thể:

1.2.1 Biện pháp khiển trách áp dụng đối với người dưới 18 tuổi

Đối với phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội, hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ:

- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội lần đầu, ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng, trừ các tội: cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; hiếp dâm; cướp tài sản và các tội phạm về ma túy quy định tại các điều 248, 249, 250, 251 và 252 của Bộ luật Hình sự; Người dưới 18 tuổi là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án quyết định áp dụng biện pháp khiển trách Việc khiển trách đối với người dưới 18 tuổi phạm tội phải có sự chứng kiến của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp của người dưới 18 tuổi

- Người bị khiển trách phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 93 Bộ luật Hình sự

Tùy từng trường hợp cụ thể cơ quan có thẩm quyền ấn định thời gian thực hiện các nghĩa vụ quy định trên từ 03 tháng đến 01 năm

1.2.2 Hòa giải tại cộng đồng, áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng thuộc trường hợp phạm tội lần đầu, ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng, trừ các tội: cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; hiếp dâm; cướp tài sản và các tội phạm về ma túy quy định tại các điều 248, 249, 250, 251 và 252 của Bộ luật Hình sự

- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật Hình sự

4

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức việc hòa giải tại cộng đồng khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đã tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự

- Người bị áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng phải thực hiện các nghĩa vụ sau: Xin lỗi người bị hại và bồi thường thiệt hại; Tham gia các chương trình học tập, dạy nghề do địa phương tổ chức, tham gia lao động với hình thức phù hợp

Tùy từng trường hợp cụ thể, cơ quan có thẩm quyền ấn định thời điểm xin lỗi, thời gian thực hiện nghĩa vụ từ 03 tháng đến 01 năm

1.2.3 Giáo dục tại xã, phường, thị trấn do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát

Ngoài ra Tòa án có thể áp dụng từ 01 năm đến 02 năm đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 2 Điều 91 của

Bộ luật Hình sự;

- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của Bộ luật Hình sự

Người bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được giao cho

Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức giám sát, giáo dục phải thực hiện các nghĩa

vụ sau: Chấp hành đầy đủ nghĩa vụ về học tập, lao động; Chịu sự giám sát, giáo dục của gia đình, xã, phường, thị trấn; Không đi khỏi nơi cư trú khi không được phép và thực hiện nghĩa vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 93 của Bộ luật Hình sự Nếu người được giáo dục tại xã, phường, thị trấn đã chấp hành một phần hai thời hạn và có nhiều tiến bộ thì theo đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp xã được giao trách nhiệm giám sát, giáo dục, Cơ quan đã áp

dụng biện pháp này có thể quyết định chấm dứt thời hạn giáo dục tại xã, phường, thị trấn

1.3 Biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Các biện pháp giám sát, giáo dục được quy định tại Mục 2 Chương XII,

từ Điều 93 đến Điều 95 BLHS năm 2015 Bao gồm các biện pháp: Khiển trách; hòa giải tại cộng đồng và giáo dục tại xã, phường, thị trấn

Đó là các trường hợp người dưới 18 tuổi phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại điểm a, khoản 2 Điều 91 BLHS năm 2015 và có nhiều tình tiết giảm nhẹ, tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 29 của BLHS, thì có thể được miễn TNHS và áp dụng các biện pháp khiển trách; hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, nếu người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này Cụ thể như sau:

1.3.1 Biện pháp khiển trách

Điều 93 BLHS 2015 được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 2 điều 91 của BLHS 2015; người dưới 18 tuổi là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án

Việc khiển trách đối với người dưới 18 tuổi phạm tội phải có sự chứng kiến của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp của người dưới 18 tuổi Người

bị khiển trách phải tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế của nơi cư trú, học tập, làm việc; trình diện trước cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu; tham gia các chương trình học tập, dạy nghề do địa phương tổ chức, tham gia lao động với hình thức phù hợp

6

Tùy từng trường hợp cụ thể cơ quan có thẩm quyền ấn định thời gian thực hiện các nghĩa vụ quy định tại điểm b và điểm c khoản 3 Điều 93 BLHS

2015 từ 03 tháng đến 01 năm

Biện pháp này nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội và hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ

1.3.2 Hòa giải tại cộng đồng

Điều 94 BLHS năm 2015 được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 2 điều 91 của BLHS 2015; người từ đủ

14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng quy định tại điểm b khoản

2 Điều 91 của BLHS

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức việc hòa giải tại cộng đồng khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đã tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn TNHS

Người được áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng phải xin lỗi người bị hại và bồi thường thiệt hại; tuân thủ pháp luật, nội quy, quy chế của nơi cư trú, học tập, làm việc; trình diện trước cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu; tham gia các chương trình học tập, dạy nghề do địa phương tổ chức, tham gia lao động với hình thức phù hợp

Tùy trường hợp cụ thể, cơ quan có thẩm quyền ấn định thời điểm xin lỗi, thời gian thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại quy định tại điểm a khoản 3 điều 94 BLHS 2015 và nghĩa vụ quy định tại điểm b và điểm c khoản

3 điều 93 của BLHS 2015 từ 03 tháng đến 01 năm

1.3.3 Giáo dục tại xã, phường, thị trấn

Theo điều 95 BLHS năm 2015, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án có thể áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn từ 01 năm đến 02 năm đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm

trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng quy định tại điểm a khoản 2 Điều 91 của BLHS; người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 91 của BLHS

Người được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức giám sát, giáo dục phải chấp hành đầy đủ nghĩa

vụ về học tập, lao động; chịu sự giám sát, giáo dục của gia đình, xã, phường, thị trấn; không đi khỏi nơi cư trú khi không được phép và thực hiện các nghĩa

vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 93 của BLHS 2015

Nếu người được giáo dục tại xã, phường, thị trấn đã chấp hành một phần hai thời hạn, có nhiều tiến bộ thì theo đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp

xã được giao trách nhiệm quản lý, giáo dục, cơ quan đã áp dụng biện pháp này có thể quyết định chấm dứt thời hạn giáo dục tại xã, phường, thị trấn

Việc áp dụng các biện pháp thay thế xử lý hình sự đối với người dưới

18 tuổi phạm tội là một trong những điểm mới nổi bật của BLHS 2015, thể hiện rõ chính sách nhân đạo của Nhà nước ta, tăng tính hướng thiện trong chính sách xử lý hình sự, nhất là đối với đối tượng cần bảo vệ đặc biệt là người chưa thành niên

CHƯƠNG II: NHỮNG ĐIỂM VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP TRONG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỐI 2.1 Tình hình và nguyên nhân người chưa thành niên phạm tội

2.1.1 Tình hình người chưa thành niên phạm tội

Trong những năm qua, hoạt động tội phạm trong lứa tuổi người chưa thành niên đang có xu hướng gia tăng với tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội Cùng với sự gia tăng về số lượng thì mức độ nguy hiểm của tội phạm do người chưa thành niên thực hiện cũng có xu hướng nguy hiểm, liều lĩnh hơn Tội phạm có tính chất băng nhóm, dùng hung khí đã xuất hiện

8

Về cơ cấu của tội phạm do người chưa thành niên phạm tội thường tập trung vào các tội xâm phạm sở hữu hoặc tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người

Về độ tuổi của người chưa thành niên phạm tội, chủ yếu do người từ đủ

16 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội ít hơn

2.1.2 Nguyên nhân phạm tội của người chưa thành niên

Về phía gia đình: Phần lớn trẻ em vi phạm pháp luật có hoàn cảnh gia đình kinh tế khó khăn hoặc gặp hoàn cảnh éo le: bố mẹ ly thân, ly dị, bố mẹ không có việc làm hoặc việc làm không ổn định Trong nhiều trường hợp, người chưa thành niên phạm tội do thiếu sự quan tâm, giám sát dạy bảo của người thân, nảy sinh tâm lý chán chường, bỏ học và bị bạn bè xấu rủ rê vào con đường phạm tội

Về phía nhà trường: Qua nghiên cứu cho thấy có lúc có nơi nhà trường chưa thực hiện tốt chức năng của mình Việc giáo dục lối sống, đạo đức cho các em trong nhà trường chưa được quan tâm đúng mức, tình trạng học sinh lười học, bỏ học đi lang thang còn nhiều Một số vụ án phạm tội xẩy ra do nhà trường chưa quản lý chặt chẽ, chưa nắm được những mâu thuẫn trong học sinh để kịp thời can thiệp nên dẫn đến trường hợp học sinh tụ tập lại thành từng nhóm giải quyết các mâu thuẫn theo kiểu xã hội đen, dẫn đến hành vi phạm tội

Nguyên nhân từ phía xã hội: Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển,

có sự giao thoa mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa giữa các nước Cùng với những yếu tố tích cực trong sự giao thoa kinh tế, văn hóa thì các yếu tố mang tính tiêu cực cũng xâm nhập ảnh hưởng tới mọi người dân Việt Nam, đặc biệt là người chưa thành niên với tâm lý thích cái mới