Bài giảng môn Văn hóa kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp: Chương 3 - Đạo đức kinh doanh

Bài giảng Văn hóa kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp: Chương 3 - Đạo đức kinh doanh được biên soạn với các nội dung chính sau: Khái niệm đạo đức kinh doanh; Vai trò của đạo đức kinh doanh; Các khía cạnh thể hiện của đạo đức kinh doanh;... Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết bài giảng!

CHƯƠNG 3 Đạo đức kinh doanh

Khái niệm đạo đức

kinh doanh

Các khía cạnh thể hiện đạo đức kinh

doanh

3.1 Khái niệm đạo đức kinh doanh

Đ o đ c là gì?  ạ ứ

•  Đ o đ c là t p h p các  ạ ứ ậ ợ nguyên t c, quy t c,  ắ ắ chu n  m c ẩ ự  xã  h i  nh m  ộ ằ đi u  ch nh,  đánh  ề ỉ giá hành vi c a con ng i ủ ườ  đ i v i b n thân  ố ớ ả

và trong quan h  v i ng i khác, v i xã h i ệ ớ ườ ớ ộ

• T   góc  đ   khoa  h c,  đ o  đ c  là  m t  môn  ừ ộ ọ ạ ứ ộ khoa  h c  nghiên  c u  v   ọ ứ ề b n  ch t  t   nhiên  ả ấ ự

c a các đúng – cái sai và  ủ phân bi t  ệ khi l a  ự

ch n gi a cái đúng – cái sai,  ọ ữ tri t lý  ế v  các  ề đúng  –  cái  sai,  quy  t c  hay  chu n  m c  ắ ẩ ự chi 

ph i  hành  vi  c a  các  thành  viên  cùng  m t  ố ủ ộ ngh  nghi p ề ệ

• Ch c năng c  b n c a đ o đ c là  ứ ơ ả ủ ạ ứ đi u ch nh  ề ỉ hành vi  c a con ng i theo các chu n m c,  ủ ườ ẩ ự quy  t c  đ o  đ c  đã  đ c  xã  h i th a  nhân  ắ ạ ứ ượ ộ ừ

b ng s c m nh c a l ng tâm cá nhân, d   ằ ứ ạ ủ ươ ư

lu n xã h i, t p quán, giáo d c  ậ ộ ậ ụ

3.1.1 Khái niệm đạo đức

So sánh đạo đức và pháp luật

Đ o đ c ạ ứ

• Có  tính  t   nguy n  và  ự ệ

không ghi thành văn b n ả

• Ph m  vi  đi u  ch nh:  m i  ạ ề ỉ ọ

lĩnh v c c a đ i s ng tinh  ự ủ ờ ố

th n ầ

Pháp lu t ậ

• Có  tính  c ng  b c  và  ghi  ưỡ ứ thành văn b n ả

• Ph m  vi  đi u  ch nh:  các  ạ ề ỉ quan  h   xã  h i  mà  pháp  ệ ộ

lu t đi u ch nh ậ ề ỉ

3.1.2 Khái niệm đạo đức kinh doanh

•  Đ o đ c kinh doanh là  ạ ứ m t t p h p các  ộ ậ ợ

nguyên t c, chu n m c ắ ẩ ự  có tác d ng đi u  ụ ề

ch nh, đánh giá, h ng d n và ki m soát  ỉ ướ ẫ ể

hành vi c a các ch  th  kinh doanh ủ ủ ể

• Đ o  đ c  kinh  doanh  là  m t  d ng  đ o  ạ ứ ộ ạ ạ

đ c ngh  nghi p ứ ề ệ

3.1.2 Khái niệm đạo đức kinh doanh

Bản chất các mối quan hệ cá nhân và

sự hình thành đạo đức kinh doanh

Quy t c chi ph i ắ ố Ph m vi đ i t ng ạ ố ượ Quy t c chi ph i ắ ố

M i quan h  xã h i ố ệ ộ M i quan h  kinh doanhố ệ

­ đ ng ồnghi pệ

­Khách hàng

3.1.3 Trách nhiệm xã hội

• Trách  nhi m  xã  h i ệ ộ :  là  cam  k t  c a  ế ủ

doanh nghi p đóng góp cho vi c phát tri n  ệ ệ ể

kinh t  b n v ng, thông qua vi c tuân th   ế ề ữ ệ ủ

chu n  m c  v   b o  v   môi  tr ng,  bình  ẩ ự ề ả ệ ườ

đ ng v  gi i, an toàn lao đ ng, quy n l i  ẳ ề ớ ộ ề ợ

lao đ ng, tr  l ng công b ng, đòa t o và  ộ ả ươ ằ ạ

phát  tri n  nhân  viên,  phát  tri n  c ng  ể ể ộ

đ ng,…  theo  cách  có  l i  cho  c   doanh  ồ ợ ả

nghi p cũng nh  phát tri n chung c a xã  ệ ư ể ủ

h i  ộ

• Trách  nhi m  xã  h i  ệ ộ :  là  nghĩa  v   mà  ụ

m t doanh nghi p ph i th c hi n  đ i v i  ộ ệ ả ự ệ ố ớ

xã h i ộ

Nội dung của trách nhiệm xã hội

• Trách nhi m v i th  tr ng và ng i tiêu  ệ ớ ị ườ ườ

dùng

• Trách nhi m v  b o v  m i tr ng ho c ít  ệ ề ả ệ ộ ườ ặ

nh t  không  vì  lý  do  kinh  t   mà  gây  h i  ấ ế ạ

đ n môi sinh ế

• Trách nhi m đ i v i ng i lao đông  ệ ố ớ ườ

•  Trách nhi m chung v i c ng đ ng ệ ớ ộ ồ

Một số quan điểm tiếp cận trách nhiệm

xã hội của doanh nghiệp

Một số chứng chỉ quốc tế

• SA 8000: tiêu chu n v  lao đ ng trong các nhà máy s n xu t ẩ ề ộ ả ấ

• WRAP: trách nhiệm toàn cầu trong ngành sản xuất may mặc

• ISO 9001: hệ thống quản lý chất lượng

• ISO 14001: hệ thống quản lý môi trường trong doanh nghiệp

Các khía cạnh của trách nhiệm xã hội

Nghĩa vụ kinh tế

• là  ph i  s n  xu t  ra  nh ng  hàng  hóa,  ả ả ấ ữ

d ch v  mà xã h i c n và mu n v i m t  ị ụ ộ ầ ố ớ ộ

m c giá phù h p ứ ợ

• Là  tìm  ngu n  cung  ng  lao  đ ng,  phát  ồ ứ ộ

hi n nh ng ngu n tài nguyên m i, thúc  ệ ữ ồ ớ

đ y  ti n  b   công  ngh ,  phát  tri n  s n  ẩ ế ộ ệ ể ả

ph m ẩ

• Là vi c phân ph i các hàng hóa, d ch v   ệ ố ị ụ

nh  th  nào ư ế

(i) đi u ti t c nh tranh ề ế ạ

(ii) b o v  ng i tiêu dùng ả ệ ườ

(iii) b o v  môi tr ng ả ệ ườ

(iv) an toàn và bình đ ng ẳ

(v) khuy n khích phát tri n ngăn ế ể

 ch n hành vi sai trái ặ

Nghĩa vụ đạo đức

• là  nh ng  hành  vi,  ho t  đ ng  mà  xã  h i  ữ ạ ộ ộ mong  đ i    doanh  nghi p  nh ng  không  ợ ở ệ ư

đ c quy đ nh trong h  th ng pháp lu t ượ ị ệ ố ậ

• Liên  quan  t i  nh ng  gì  các  doanh  nghi p  ớ ữ ệ quy t đ nh là đúng, công b ng ế ị ằ

• Nó ch  ra nh ng hành vi, ho t đ ng mà các  ỉ ữ ạ ộ thành viên c a t  ch c, c ng đ ng, xã h i  ủ ổ ứ ộ ồ ộ mong đ i t  phía các doanh nghi p dù cho  ợ ừ ệ chúng không đ c vi t thành lu t ượ ế ậ

• Đ c  th   hi n  thông  qua  nh ng  nguyên  ượ ể ệ ữ

t c,  giá  tr   đ o  đ c  đ c  tôn  tr ng  trình  ắ ị ạ ứ ượ ọ bày  trong  b n  s   m nh,  chi n  l c  c a  ả ứ ệ ế ượ ủ công ty 

Nghĩa vụ nhân văn

• là  nh ng  hành  vi,  ho t  đ ng  th   hi n  nh ng ữ ạ ộ ể ệ ữmong  mu n  đóng  góp  và  hi n  dâng  cho  c ng ố ế ộ

đ ng, xã h iồ ộ

• Nh ng đóng góp có th  trên 4 ph ng di nữ ể ươ ệ

(i) nâng cao ch t l ng cu c s ngấ ượ ộ ố

Đạo đức kinh doanh – trách nhiệm xã hội

Đạo đức kinh doanh Trách nhiệm xã hội

Bao gồm những quy định và các tiêu chuẩn

chỉ đạo hành vi trong thế giới kinh doanh Là nghĩa vụ một DN, một cá nhân phải thực hiện đối với xã hội nhằm đạt được nhiều nhất

những tác động tích cực, giảm tối thiểu tác động tiêu cực đối với xã hội

Bao gồm các quy định rõ ràng về các phẩm

chất đạo đức của DN Được xem như một bản cam kết với xã hội

Liên quan đến các nguyên tắc, quy định chỉ

đạo những quyết định của cá nhân, tổ chức Quan tâm tới hậu quả của những quyết định của tổ chức tới xã hội Thể hiện những mong muốn, kỳ vọng xuất

phát từ bên trong Thể hiện những mong muốn, kỳ vọng xuất phát từ bên ngoài

3.1.4 Vai trò của đạo đức kinh doanh

L Ợ I

N H U Ậ N

3.1.4 Vai trò của đạo đức kinh doanh

3.2 Các khía cạnh thể hiện của đạo đức

3.2.1 Xem xét trong các chức năng của

doanh nghiệp

3.2.1.1 Đ o đ c trong qu n tr  ngu n nhân l c ạ ứ ả ị ồ ự

(i) đánh giá ng i lao đ ng trên c  s  đ nh ki nườ ộ ơ ở ị ế

(i) đ m b o đi u ki n lao đ ng an toàn ả ả ề ệ ộ

(ii) v n đ  qu y r i tình d c n i công s ấ ề ấ ố ụ ơ ở

3.2.1.2 Đạo đức trong Marketing

• Marketing và phong trào b o h  ng ả ộ ườ i tiêu dùng

(i) Marketing là ho t đ ng giúp l u chuy n hàng hóa và d ch v  t  nhà s nạ ộ ư ể ị ụ ừ ả

 xu t t i ng i tiêu dùngấ ớ ườ

(ii) b o h  ng i tiêu dùng xu t hi n khi có s  b t bình đ ng gi a nhà s nả ộ ườ ấ ệ ự ấ ẳ ữ ả

 xu t và ng i tiêu dùngấ ườ

• 8 quy n c a ng ề ủ ườ i tiêu dùng

(i) quy n đ c th a mãn nh ng nhu c u c  b n, (ii) quy n đ c an toàn, ề ượ ỏ ữ ầ ơ ả ề ượ (iii) quy n đ c thông tin, (iv) quy n đ c l a ch n, (v) quy n đ c l ng ề ượ ề ượ ụ ọ ề ượ ắ  nghe, (vi) quy n đ c b i th ng, (vii) quy n đ c giáo d c v  tiêu dùng, ề ượ ồ ườ ề ượ ụ ề  (viii) quy n đ c có m t môi tr ng lành m nh, b n v ng ề ượ ộ ườ ạ ề ữ

3.2.1.2 Đạo đức trong Marketing

• Các bi n pháp marketing phi đ o đ c ệ ạ ứ

(i) qu ng cáo phi đ o đ cả ạ ứ

(ii) bán hàng phi đ o đ cạ ứ

(iii) nh ng th  đo n phi đ o đ c trong quanữ ủ ạ ạ ứ

 h  v i đ i th  c nh tranhệ ớ ố ủ ạ

3.2.2 Xem xét trong quan hệ với các đối

tượng hữu quan

• Các đ i t ng h u quan là nh ng nhóm đ i ố ượ ữ ữ ố

t ng có  nh h ng quan tr ng đ n s  s ng ượ ả ưở ọ ế ự ố

còn, thành công c a 1 ho t đ ng kinh doanh. ủ ạ ộ

• H  là nh ng ng i có nh ng quy n l i c n ọ ữ ườ ữ ề ợ ầ

đ c b o v , có quy n h n đ  đòi h i công ty ượ ả ệ ề ạ ể ỏ

làm theo ý mu n c a h   ố ủ ọ

• Đ i t ng h u quan bao g m c  nh ng ng i ố ượ ữ ồ ả ữ ườ

bên trong, bên ngoài doanh nghi pệ

3.2.2 Xem xét trong quan hệ với các đối

tượng hữu quan

3.2.2 Xem xét trong quan hệ với các đối

tượng hữu quan

Đạo đức trong quan hệ với chủ sở hữu

• Ch   s   h u:  ủ ở ữ là  các  cs  nhân,  nhóm  cá  nhân,  t  ổ

ch c  đóng  góp  m t  ph n  hay  toàn  b   ngu n  l c ứ ộ ầ ộ ồ ự

v t  ch t,  tài  chính  c n  thi t  cho  các  ho t  đ ng ậ ấ ầ ế ạ ộ

c a doanh nghi p, có quy n ki m soát nh t đ nh ủ ệ ề ể ấ ị

đ i v i tài s n, ho t đ ng c a t  ch c thông qua ố ớ ả ạ ộ ủ ổ ứ

giá tr  đóng gópị

• Các  v n  đ   đ o  đ c  liên  quan  đ n  ch   s   h u ấ ề ạ ứ ế ủ ở ữ

g m;ồ

(i) mâu thu n gi a nhi m v  c a các nhà qu n ẫ ữ ệ ụ ủ ả

lý đ i v i các ch  s  h u, l i ích c a chính hố ớ ủ ở ữ ợ ủ ọ

(ii) s  tách b ch gi a vi c s  h u và đi u khi n ự ạ ữ ệ ở ữ ề ể

doanh nghi pệ

Đạo đức trong quan hệ với người lao động

• V n đ  cáo giác: cáo giác là m t vi c thành ấ ề ộ ệ

viên  c a  t   ch c  công  b   nh ng  thông  tin ủ ổ ứ ố ữ

làm ch ng c  v  nh ng hành đ ng b t h p ứ ứ ề ữ ộ ấ ợ

pháp hay vô đ o đ c c a t  ch cạ ứ ủ ổ ứ

• Bí m t th ng m i: là nh ng thông tin đ c ậ ươ ạ ữ ượ

s   d ng  trong  quá  trình  ti n  hành  ho t ử ụ ế ạ

đ ng  kinh  doanh  không  đ c  nhi u  ng i ộ ượ ề ườ

bi t  đ n  nh ng  l i  có  th   t o  c   h i  cho ế ế ư ạ ể ạ ơ ộ

ng i s  h u nó có m t l i th  so v i nh ng ườ ở ữ ộ ợ ế ớ ữ

đ i  th   c nh  tranh  không  bi t,  không  s  ố ủ ạ ế ử

d ng nh ng thông tin đóụ ữ

• Đi u ki n, môi tr ng làm vi cề ệ ườ ệ

• L m d ng c a công, phá ho i ng mạ ụ ủ ạ ầ

• Xin ngh   m trong khi b n v n kh e m nhỉ ố ạ ẫ ỏ ạ

• G i đi n tho i, l t web vì m c đích cá nhân ọ ệ ạ ướ ụtrong gi  làmờ

• Tán g u v i đ ng nghi p trong gi  làmẫ ớ ồ ệ ờ

• Th ng xuyên đi mu n, v  s mườ ộ ề ớ

• Ỉm đi vi c nhân viên bán hàng tr  nh m b n ệ ả ầ ạ

m t  s   ti n  l n  h n  mà  đáng  l   b n  ph i ộ ố ề ớ ơ ẽ ạ ả

tr  l iả ạ

Đạo đức trong quan hệ với khách hàng

đo n  c nh  tranh  không  lành  m nh  đ   c n ạ ạ ạ ể ả

tr  ho t đ ng c a đ i th , gây thi t h i cho ở ạ ộ ủ ố ủ ệ ạ

đ i th  và doanh nghi pố ủ ệ

(i)  thông  đ ng  gi a  các  đ i  th   c nh  tranh ồ ữ ố ủ ạ

đ  nâng giá, phân chia th  tr ng, bán phá giá, ể ị ườ

(ii) dùng th  đo n x u đ  th ng th uủ ạ ấ ể ắ ầ

(iii) ăn c p bí m t th ng m iắ ậ ươ ạ

(iv) s  d ng các bi n pháp thi u văn hóaử ụ ệ ế

Đạo đức trong quan hệ với đối thủ cạnh tranh

Làm thế nào để nhận diện vấn đề

đạo đức

Bài tập tình huống