TIỂU LUẬN MÔN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT ĐỀ TÀI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG VÀ QUYỀN TỰ DO SÁNG TẠO CỦA NGHỆ SĨ TRONG LĨNH VỰC ÂM NHẠC DÂN TỘC HỌC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 KẾT LUẬ[.]
Trang 1TIỂU LUẬN MÔN: QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT
ĐỀ TÀI:
SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG VÀ QUYỀN TỰ DO SÁNG TẠO
Trang 2MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 KẾT LUẬN 9
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Các Mác nói rằng, “dân tộc nào đánh mất bản sắc thì dân tộc đó sẽ bị
đồng hóa” Trong “thế giới phẳng” hiện nay, nguy cơ bị xâm lăng văn hóa là
điều mà các học giả vẫn thường cảnh báo các dân tộc Trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, sự giao thoa, tiếp biến văn hóa, xâm nhập văn hóa giữa các quốc gia, dân tộc ngày càng mạnh, càng sâu và nó trở thành một đặc điểm của xã hội hiện đại Trong sự giao thoa, tiếp nhận đó, cả những tích cực, tiến bộ, cả những cái lạc hậu, cả những cái không phù hợp với đặc tính, truyền thống của một dân tộc sẽ xảy ra Như vậy, mỗi dân tộc ở trong tương quan toàn cầu hóa, hiện đại hóa đều phải ứng phó với hai tác động Một là, tác động tích cực của quá trình toàn cầu hóa đó trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, văn học - nghệ thuật Hai là, tác động tiêu cực mà nó sẽ lái dân tộc đó lệ thuộc vào nền văn hóa mạnh hơn, của một quốc gia mạnh hơn mình Do sự phát triển của xã hội hiện đại và cuộc đấu tranh trong lĩnh vực hệ tư tưởng diễn ra rất phức tạp, cho nên ở bất cứ quốc gia nào đều có lãnh đạo của Đảng cầm quyền đối với văn hóa, văn học nghệ thuật
Với tư cách là sinh viên - những tri thức trẻ của đất nước, đặc biệt lại
là sinh viên trường Đảng, em thấy trọng trách của mình to lớn hơn những bạn trường khác khá nhiều Cần tích cực tìm hiểu, tiếp thu và bảo tồn và phát triển
những giá trị văn hoá - văn nghệ của dân tộc Do đó, em lựa chọn đề tài “Sự
lãnh đạo của Đảng và quyền tự do sáng tạo của nghệ sĩ trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc học ở nước ta hiện nay” để nghiên cứu và làm thành bài tiểu
luận cho môn Quản lý hoạt động nghệ thuật Với mục đích hiểu rõ hơn về lĩnh
vực âm nhạc dân tộc học, biết đến vai trò sự lãnh đạo của Đảng với lĩnh vực này và hiện nay, quyền tự do sáng tạo của nghệ sĩ trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc học ra sao Khi có kiến thức vững chắc, em có thể tự tin để phản bác, đấu tranh lại những luận điệu sai trái của thế lực thù địch; có thể tuyên truyền cho mọi người biết, mọi người hiểu, mọi người tin và rồi sẽ làm theo một cách
Trang 4đúng đắn, giúp bảo tồn, phát triển lĩnh vực âm nhạc dân tộc, gìn giữ cho bản sắc, nét đẹp của nước Việt Nam ta không bị mai một theo thời gian, sống mãi với con cháu ngàn đời sau
2
Trang 5NỘI DUNG
Trên thế giới, âm nhạc dân tộc học (Ethnomusicology) là môn khoa học có tuổi đời rất trẻ Số đông các nhà nghiên cứu cho rằng nó ra đời vào nửa cuối thế kỷ XIX tại châu Âu, cùng với phong trào mở rộng địa bàn nghiên cứu âm nhạc sang các truyền thống ngoài châu Âu.
Tại Việt Nam, ngay từ những năm 1935-1940, việc nghiên cứu theo hướng âm nhạc dân tộc học được ghi nhận với những bài viết, chuyên khảo của một số tác giả như Hoàng Yến, Nguyễn Xuân Khoát… Tiếp nối từ năm
1950, các thế hệ nhạc sĩ thuộc Viện Âm nhạc như Tô Vũ, Lưu Hữu Phước, Tú Ngọc, Tô Ngọc Thanh, Tân Huyền, Nguyễn Đăng Hòe… đã tỏa đi nhiều vùng miền trên đất nước để nghiên cứu âm nhạc của các dân tộc Năm 1978, tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), đề án đào tạo Âm nhạc dân tộc học Việt Nam đã được soạn thảo, sau
đó rút gọn thành môn học Âm nhạc dân tộc cổ truyền và được giảng dạy từ đó cho đến nay
Việt Nam là quốc gia đa sắc tộc với nền văn hóa âm nhạc lâu đời, phong phú về thể loại, đa dạng và đậm bản sắc tộc người Trên kho tàng lưu trữ âm nhạc đồ sộ của quốc gia có gần 30 nghìn bài dân ca, dân nhạc, hàng vạn giờ băng hình, băng tiếng tư liệu âm nhạc dân gian, hàng nghìn ảnh tư liệu chân dung nghệ nhân, nghệ sĩ của 54 dân tộc Việt Nam đã được các thế
hệ cán bộ, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu của Viện Âm nhạc sưu tầm, lưu giữ Đặc biệt, trong đó là các loại hình âm nhạc dân tộc được UNESCO vinh danh, như: Ca trù, quan họ, hát xoan, đờn ca tài tử, dân ca ví, giặm, bài chòi…
Vào năm 1959, Bác Hồ nói là sự “xâm lăng văn hoá” Từ đó nếu không biết tự bảo vệ mình sẽ dẫn tới bị đánh mất chính mình, không chỉ về mặt chính trị, không chỉ về mặt xã hội, mà sâu xa là đánh mất chính mình về mặt văn hóa
Trang 6Ở Đức, họ nói: “Nước Đức hiện phải đương đầu với ba thử thách Một
là phải độc lập về kinh tế Hai là giữ thế độc lập về chính trị Ba là độc lập về văn hóa Cho đến nay, chúng tôi đã độc lập được về kinh tế và chúng tôi đang
cố gắng bằng mọi cách để độc lập về mặt chính trị Nhưng nói thật với các ngài rằng, chúng tôi không có độc lập về văn hóa Chúng tôi đang bị điện ảnh
Mỹ, âm nhạc Mỹ, giải trí Mỹ chi phối, đặc biệt với thanh niên Đức” Với một
số nhà nghiên cứu văn hóa của Pháp, họ nói: “Không thể nhốt một con cáo
Mỹ với con gà trống Gô-loa của Pháp” Họ rất lo cho bản sắc văn hóa Pháp Như vậy nghĩa là họ cần phải bảo vệ nền văn hóa của chính dân tộc họ Mà đó
là một dân tộc lớn, một dân tộc có thành tựu vĩ đại về mặt văn hóa, mà phải đương đầu với một cuộc đấu tranh để bảo vệ nền văn hóa, và những đặc thù, đặc sắc của dân tộc họ
Cho nên phải khẳng định, Đảng lãnh đạo văn hóa, văn học - nghệ thuật
ở nước ta không phải là một sự áp đặt chủ quan, thừa thãi của Đảng Cộng sản Việt Nam, mà đó là sự nhận biết, thấu hiểu một quy luật, yêu cầu trong xã hội hiện đại, đặt trong toàn cảnh như vậy Cho nên, ai đó phủ định sự lãnh đạo của Đảng trong toàn bộ sự phát triển của xã hội, mà trong đó trực tiếp là văn hóa, văn học - nghệ thuật thì chính họ đã không hiểu đặc điểm của sự phát triển xã hội hiện đại, hoặc là muốn qua sự phủ định đó để phủ định những vấn
đề lớn hơn của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, đó là độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, đó là chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ
Không ai có thể phủ nhận được giá trị lịch sử, giá trị nhân văn của nền
âm nhạc dân tộc, bởi vì không có nó, dân tộc sẽ không thể vượt qua khỏi đêm trường nghìn năm Bắc thuộc, không thể vượt qua những khúc quanh cam go, khắc nghiệt của chiến tranh nối tiếp chiến tranh và lịch sử dựng nước và giữ nước của dòng dõi Lạc Hồng Đó là các làn điệu hát ru, hát đồng dao, hát giao duyên, hát mừng nhà mới, mừng được mùa của 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S (Việt Nam) Đó là các giá trị quý hiếm của sân khấu Tuồng, Chèo, Cải Lương, Ca Huế, các lối hát Cửa đình, Chầu văn, Quan họ, các điệu
4
Trang 7Hò - Vè - Ví - Lý đặc sắc của mỗi vùng đất, đã tạo nên vẻ đẹp lấp lánh, hun đúc nên hồn thiêng dân tộc Đó chính là ý chí Việt Nam, tâm hồn Việt Nam qua mọi thời đại, qua mọi thăng trầm mà vẫn giữ được cốt cách của chính dân tộc mình
Thực tế cho thấy, nghệ thuật dân tộc nói chung, âm nhạc cổ truyền dân tộc nói riêng đã và đang bị tác động rất lớn bởi cơ chế thị trường Nhiều loại hình âm nhạc cổ truyền đang mờ dần bản sắc, thưa vắng người nghe, người xem Một bộ phận lớp trẻ chỉ quan tâm đến nhạc thương mại, nhạc nước ngoài mà quay lưng với âm nhạc dân tộc, khiến những người tâm huyết với
âm nhạc cổ truyền lo ngại, các nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc cổ truyền cũng gặp nhiều khó khăn
Nhạc sĩ, nghệ nhân hát xẩm Mai Tuyết Hoa, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc nhận định: Âm nhạc dân tộc đang mờ dần bản sắc và thưa vắng người nghe, người xem “Một bộ phận rất lớn thanh thiếu niên từ chỗ không hiểu, hiểu không hết giá trị của âm nhạc truyền thống dẫn đến tôn sùng âm nhạc thương mại, sính nhạc Tây, nhạc Hàn Điều đó làm cho những người hoạt động âm nhạc dân tộc hết sức khó khăn"
Sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai càng làm cho hồn cốt của văn hóa Việt mờ dần bản sắc
Cuộc sống hội nhập mang đến nhiều dòng âm nhạc hiện đại, mới mẻ, hấp dẫn người nghe Âm nhạc dân gian đã trở nên lạc hậu, không còn phù hợp với thị hiếu đương đại Dường như giới trẻ hiện nay chỉ còn biết đến, chỉ thích nghe và hát nhạc trẻ, nhạc nước ngoài mà dần quên đi hoặc không còn mặn
mà với âm nhạc dân tộc
Có một thực tế rất buồn khác, là có những nghệ sĩ vì miếng cơm manh
áo mà phải chạy theo thị hiếu của một bộ phận khán giả đã làm biến dạng loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc, vì thế làm cho nghệ thuật dân tộc bị mất thẩm mỹ và không còn ý nghĩa như nguyên bản
Trang 8Theo GS TS Trần Văn Khê là nên đưa âm nhạc dân tộc vào học đường, giáo dục cho các em học sinh ngay từ khi còn trên ghế nhà trường Khi các em học sinh biết rằng âm nhạc dân tộc có cái gì, hay ở chỗ nào thì các
em mới thương, thương rồi mới học, học xong đi biểu diễn Khi âm nhạc dân tộc có biểu diễn, có người thưởng thức thì tự nhiên sẽ có sức sống trở lại, nếu không thì nhanh chóng bị lãng quên
Và có một quan điểm nhất quán toát lên từ các văn kiện của Đảng là khẳng định và bảo đảm quyền tự do sáng tác của văn nghệ sĩ Đặc biệt, Cương lĩnh 2011 đã ghi rất trang trọng: “Phát triển, nâng cao chất lượng sáng tạo văn học, nghệ thuật; khẳng định và biểu dương các giá trị chân, thiện, mỹ, phê phán những cái lỗi thời, thấp kém, đấu tranh chống những biểu hiện phản văn hoá Bảo đảm quyền được thông tin, quyền tự do sáng tạo của công dân”
Tư tưởng đó được hiện thực hóa rộng rãi
Những năm qua, từ sức tác động mạnh mẽ của tư duy đổi mới, văn học, nghệ thuật đã vượt qua nhiều thách thức và khó khăn, tiếp tục phát triển,
nỗ lực phản ánh chân thật cuộc sống đấu tranh, lao động, sáng tạo của nhân dân, bước đầu tạo dựng nên một diện mạo mới của văn học, nghệ thuật Việt Nam hiện đại Trong đó, một mặt tiếp tục phát huy các giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá, văn nghệ dân tộc là chủ nghĩa yêu nước và nhân văn sâu sắc, giàu bản sắc dân tộc, mặt khác, cố gắng bám sát hiện thực đời sống trong cuộc đấu tranh phong phú, phức tạp ngày hôm nay và nỗ lực vươn lên
sự phát triển toàn diện, ngày càng hiện đại, đa dạng hoá về nội dung và phương thức biểu hiện
Nói về tự do sáng tác, đây là một quy luật, đồng thời cũng là một nhận thức về mặt khoa học của Đảng ta đối với đặc trưng của văn học-nghệ thuật Không chỉ tự do sáng tác, với sự phát triển của internet, của mạng xã hội, giờ đây chỉ một lần kích chuột, văn nghệ sĩ đã đưa tác phẩm của mình đến thẳng với bạn đọc toàn cầu Nhưng cũng có thực tế ở nơi nào đó, có lúc nào đó vẫn
có bộ phận này bộ phận khác có khuynh hướng bảo thủ, hoặc máy móc, hoặc
6
Trang 9cứng nhắc chưa hiểu được đặc điểm ấy, cho nên có thể ảnh hưởng một phần đến tự do sáng tạo, đó là những hạn chế, những khuyết điểm có tính chất bộ phận Còn tư tưởng chỉ đạo của Đảng trong suốt thời kỳ đổi mới tới nay đều khẳng định tự do sáng tạo, tự do thông tin như một trong những nội lực, sức mạnh để tạo ra được những giá trị lớn trên lĩnh vực văn hóa, văn học - nghệ thuật Nhưng đồng thời, để bảo đảm cho định hướng chính trị và định hướng văn hóa phát triển đúng quy luật của nó, Đảng gắn liền tự do sáng tạo ấy với trách nhiệm công dân, và với quyền con người
Quyền tự do sáng tạo của nghệ sĩ trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc học
là chấp nhận nhiều cách thể hiện, sáng tạo nhạc dân tộc khác nhau, miễn sao phải giữ được cái gốc và được khán giả đón nhận, chứ không phải mang đi giới thiệu, giao lưu là nhạc dân tộc sẽ có đất sống
Trong Cương lĩnh 2011 và Hiến pháp 2013 nói rất rõ mối quan hệ biện chứng giữa quyền con người và nghĩa vụ công dân, trong đó tự do sáng tạo, tự
do nắm bắt thông tin là một quy luật không thể chối bỏ Cho nên nếu ai đó chỉ nhấn mạnh tự do sáng tạo, tự do sáng tác mà không thấy trách nhiệm, nghĩa
vụ công dân, lương tâm của một con người đối với đất nước là một sự lệch lạc, méo mó Văn nghệ sĩ đất nước nào cũng phải có đồng thời tình cảm, trách nhiệm, nghĩa vụ, lương tâm của người công dân đối với đất nước mình, và tự
do sáng tạo là để có thể nói được tất cả những gì thuộc về khát vọng “chân, thiện, mỹ” của mình, có ích cho đất nước, dân tộc, và người đọc có thể tiếp nhận
Sự lãnh đạo của Đảng và quyền tự do sáng tác trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc học ở nước ta hiện nay ngày càng chuyển biến theo chiều hướng tốt đẹp Ví dụ cụ thể như:
- NSƯT đàn tranh Hải Phượng cho biết, các nước chị từng đến biểu diễn, giao lưu đều có chính sách tài trợ của nhà nước hoặc các doanh nghiệp đối với loại hình âm nhạc dân tộc Chị lấy ví dụ, nhiều tập đoàn Hàn Quốc có học bổng cho những sinh viên xuất sắc theo học âm nhạc dân tộc Ở VN, từ
Trang 10năm 2017 các sinh viên theo học chuyên ngành nhạc cụ dân tộc của Nhạc viện TP.HCM và các trường nghệ thuật thuộc Bộ VH-TT-DL cũng đã được giảm 70% học phí so với sinh viên các ngành khác “Đây là một chính sách kịp thời và rất cần thiết để thu hút sinh viên đến với âm nhạc dân tộc”, NSƯT Hải Phượng nhận xét
- Nhiều cuộc thi về âm nhạc cổ truyền; Ngày hội Di sản văn hoá Việt Nam; được diễn ra hàng năm
- Theo Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cuộc thi độc tấu và hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2020 dự kiến diễn ra vào tháng 9 tới, tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk
8
Trang 11KẾT LUẬN
Sự lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn học - nghệ thuật nói chung
và cụ thể hơn là trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc học là nhu cầu cần thiết, một đòi hỏi khách quan trong sự phát triển hết sức phức tạp, khó lường của xã hội hiện đại Sự lãnh đạo đó không phải vì Đảng, mà vì mục đích phát huy cao nhất vai trò, sứ mệnh Chân - Thiện - Mỹ của văn nghệ, vì khát vọng cao đẹp của nhân dân, của dân tộc ta Sự phát triển văn hóa rất quan trọng đối với sự phát triển chung của đất nước Do đó chúng ta hãy chung tay, cùng nhau tích cực bảo tồn và phát triển lĩnh vực âm nhạc dân tộc, cổ truyền - di sản văn hoá đẹp đẽ bao đời nay của tổ tiên nước Việt ta để lại