SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT BẾN TRE BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN TÊN SÁNG KIẾN “KẾT HỢP TRÒ CHƠI DẠY HỌC VÀ BẢN ĐỒ TƯ DUY KHI DẠY BÀ[.]
Lời giới thiệu
Trong xu thế hội nhập, công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo diễn ra toàn diện từ cấp tiểu học đến đại học, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại Các đổi mới này tập trung vào việc cải thiện mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp và hình thức dạy học, nhằm phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của người học Mục tiêu lớn là thúc đẩy năng lực cá nhân và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của nền giáo dục Việt Nam.
Trong các phương pháp dạy học đổi mới, trò chơi dạy học, bản đồ tư duy và hoạt động nhóm đang thu hút sự quan tâm của nhiều giáo viên Các trò chơi được lựa chọn phù hợp với mục đích, nội dung và nguyên tắc giảng dạy nhằm tổ chức, hướng dẫn, động viên học sinh tích cực tìm kiếm, lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng Đồng thời, các hoạt động này giúp học sinh phát triển các phương thức hoạt động, hành vi ứng xử xã hội, văn hóa, đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật, khoa học ngôn ngữ và cả về mặt thể chất Việc tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập qua các trò chơi góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh.
Bản đồ tư duy (BĐTD) là công cụ ghi chép sáng tạo sử dụng màu sắc và hình ảnh để khai thác sâu, mở rộng ý tưởng, và tổng hợp các nội dung chính của một chủ đề Bản đồ tư duy giúp hệ thống hóa kiến thức một cách trực quan, dễ hiểu và dễ nhớ, phù hợp để hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến thức sau mỗi buổi học, và ôn tập toàn diện sau mỗi chương Ngoài ra, BĐTD còn là công cụ hữu ích cho cán bộ quản lý giáo dục trong việc lập kế hoạch công tác hiệu quả.
Dựa trên tài liệu tham khảo và ý kiến của đồng nghiệp, hầu hết giáo viên đều lựa chọn sử dụng một trong hai phương pháp chính để dạy học, đó là trò chơi dạy học hoặc bản đồ tư duy Nhiều giáo viên còn kết hợp các phương pháp này với một số phương pháp giảng dạy khác nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và thu hút học sinh Việc áp dụng các phương pháp này giúp tăng tính tương tác, sáng tạo và hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập Đây là các chiến lược phổ biến và hiệu quả được nhiều giáo viên tin dùng trong giảng dạy hàng ngày.
Dù tổ chức các trò chơi giúp phát triển kỹ năng, nhưng nếu không hướng dẫn học sinh rõ ràng về mục đích của giờ học, các em dễ bị phân tâm và học không hiệu quả Ngược lại, chỉ dùng bản đồ tư duy có thể gây khó khăn cho những học sinh chậm suy luận, vì họ có thể coi đây là những hình vẽ phức tạp, làm giảm khả năng tiếp thu kiến thức Do đó, cần kết hợp cả trò chơi và bản đồ tư duy một cách hợp lý để nâng cao hiệu quả giảng dạy và đảm bảo mọi học sinh đều theo kịp bài học.
Trường trung học phổ thông là cấp học cuối cùng của hệ thống giáo dục phổ thông và đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội Mục tiêu chính của trường là trang bị cho học sinh kiến thức nền tảng về tự nhiên và xã hội, phát triển khả năng tư duy sáng tạo, năng động, dám nghĩ dám làm, cùng kỹ năng sống và ứng xử trong cuộc sống hàng ngày Học sinh được hình thành nhân sinh quan duy vật biện chứng, biết yêu thương đồng loại và hòa nhập với cộng đồng Một bộ phận học sinh sẽ được đào tạo nghề để trở thành những công nhân kỹ thuật có tay nghề cao, góp phần cung cấp nhân lực cho các ngành kinh tế, văn hóa và xã hội của đất nước.
Học sinh trường trung học phổ thông Bến Tre là những học sinh đã tốt nghiệp trung học cơ sở, đủ điều kiện xét tuyển và đang học tập tại các trường trung học phổ thông, trong độ tuổi từ 15 đến 18 Họ bao gồm học sinh các khối lớp 10, 11, 12, có thể trạng tốt, học lực khá, nhạy cảm với cái mới và những tác động khách quan, đồng thời còn hạn chế trong hiểu biết xã hội và khả năng chịu đựng khó khăn, gian khổ Để đạt được mục tiêu học tập, học sinh dựa trên sự hướng dẫn của giáo viên và hoạt động học thường diễn ra dưới sự chỉ đạo, điều khiển hoặc hướng dẫn của giáo viên và lực lượng quản lý giáo dục, khi đó họ trở thành chủ thể nhận thức tích cực, tự mình tiến hành các hoạt động học tập để lĩnh hội kiến thức.
Giáo viên gặp khó khăn trong việc giảng dạy các bài luyện tập do lượng kiến thức cần ôn tập lớn, bao gồm cả lý thuyết và bài tập thực hành Học sinh thường cảm thấy sợ hãi khi nghĩ đến việc lên bảng làm bài luyện tập, khiến không khí tiết học trở nên căng thẳng hơn Tâm lý này ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh, làm giảm hiệu quả học tập.
Để xây dựng mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò, nâng cao sự hứng thú học tập và phát triển khả năng tư duy, suy luận, tính logic của học sinh, việc kết hợp phương pháp sử dụng trò chơi dạy học và bản đồ tư duy mang lại hiệu quả vượt trội Đặc biệt, việc áp dụng đồng thời hai phương pháp này trong các giờ luyện tập giúp kích thích sự tương tác tích cực, tạo môi trường học tập sáng tạo và thúc đẩy khả năng ghi nhớ, phân tích thông tin của học sinh.
Việc thúc đẩy học sinh hứng thú học tập thông qua phương pháp học mà chơi, chơi mà học góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức môn Hóa học Phương pháp này còn giúp củng cố kiến thức sâu sắc hơn về môn học, đồng thời phát triển khả năng tư duy logic và sáng tạo, từ đó hỗ trợ tốt cho sự học tập của các môn học khác.
Giáo viên cần chủ động tìm hiểu các phương pháp dạy học sáng tạo và trò chơi kết hợp bản đồ tư duy nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy Việc này giúp giáo viên tiếp cận công nghệ thông tin nhiều hơn, mở rộng khả năng giao lưu và học hỏi, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục của đất nước.
Tác giả sáng kiến
- Họ và tên: Trần Thị Hương Bình
- Địa chỉ: Trường THPT Bến Tre – Phúc Yên –Vĩnh Phúc
- Email: tranthihuongbinh.gvbentre@vinhphuc.edu.vn
Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến
- Họ và tên: Trần Thị Hương Bình
- Địa chỉ: Trường THPT Bến Tre – Phúc Yên –Vĩnh Phúc
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
- Lĩnh vực giảng dạy hóa học ở trường phổ thông.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của việc thay đổi phương pháp dạy học: Dùng kết hợp cả trò chơi dạy học và BDTD vào các giờ học luyện tập.
Nghiên cứu nhằm nâng cao sự hứng thú học tập của học sinh THPT, giúp các em phát triển khả năng tư duy, suy luận và tư duy logic một cách hiệu quả Mục tiêu chính là thúc đẩy học sinh chủ động, sáng tạo trong quá trình tiếp thu kiến thức, từ đó nâng cao kết quả học tập và sự phát triển toàn diện Việc phát triển các kỹ năng này không chỉ giúp học sinh nắm bắt kiến thức dễ dàng hơn mà còn hình thành tư duy phản biện và sáng tạo cho tương lai.
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho công tác đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tại các trường trung học phổ thông thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Đây còn là tài liệu tham khảo quan trọng cho đội ngũ cán bộ, giáo viên cũng như các cơ quan quản lý giáo dục, giúp nâng cao hiệu quả giáo dục đào tạo trong bối cảnh hiện nay.
Mô tả bản chất của sáng kiến
Về nội dung của sáng kiến
Tìm hiểu cơ sở lí luận của vấn đề:
Các trò chơi được lựa chọn để giảng dạy phải tuân thủ mục đích, nội dung, nguyên tắc và phương pháp dạy học, nhằm tổ chức, hướng dẫn và khuyến khích học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức và phát triển kỹ năng Những hoạt động này còn giúp học sinh rèn luyện các phương thức hoạt động, hành vi xã hội, văn hóa, đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật, ngôn ngữ và các lĩnh vực khác, đồng thời cải thiện và phát triển thể chất của học sinh Chính vì thế, trò chơi đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh khi tham gia vui chơi, nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện.
- Bản đồ tư duy (BĐTD) còn được gọi là lược đồ tư duy hay sơ đồ tư duy, trong chuyên đề này dùng khái niệm BĐTD.
Bản đồ tư duy (BĐTD) là một biểu đồ hình tròn thể hiện các từ ngữ, ý tưởng, nhiệm vụ hoặc mục liên kết và sắp xếp xung quanh từ khóa hoặc ý trung tâm Đây là phương pháp đồ họa giúp thể hiện ý tưởng và khái niệm một cách trực quan, dễ hiểu Trong bản đồ tư duy, thông tin được tổ chức một cách cấu trúc, mô phỏng cách bộ não hoạt động để ghi nhớ và liên kết ý tưởng hiệu quả.
BĐTD là một công cụ tổ chức tư duy hiệu quả, giúp dễ dàng chuyển tải thông tin vào trong não bộ và xuất ra ngoài một cách chính xác Phương pháp này là cách ghi chép sáng tạo và tối ưu, đảm bảo thông tin được lưu trữ một cách rõ ràng và dễ truy xuất Nhờ vào tính linh hoạt và hiệu quả của BĐTD, người dùng có thể tổ chức suy nghĩ một cách khoa học và nâng cao khả năng ghi nhớ, học hỏi Đây chính là phương tiện hỗ trợ tư duy và truyền đạt thông tin một cách trực quan và dễ hiểu nhất.
Tìm hiểu thực trạng của vấn đề:
Hóa học là ngành khoa học thực nghiệm có vai trò quan trọng trong cuộc sống và là nền tảng thiết yếu cho các ngành khoa học công nghệ khác Kho tàng kiến thức hóa học vô cùng phong phú và ngày càng mở rộng theo sự phát triển của nhân loại Nhiệm vụ của giáo viên hóa học ngày càng nặng nề hơn khi phải đáp ứng yêu cầu “trồng người” phù hợp với nhu cầu của xã hội Thời gian trên lớp hạn chế trong khi kiến thức hóa học là vô hạn, khiến giáo viên không thể truyền đạt hết cho học sinh Do đó, việc kích thích sự hứng thú học hóa học để khơi dậy khả năng tự tìm hiểu và bổ sung kiến thức của các em là vô cùng cần thiết.
Phương pháp đàm thoại để nhắc lại kiến thức cần nhớ và các bài tập hóa học nhằm củng cố kiến thức là hiệu quả, tuy nhiên nếu giáo viên chỉ sử dụng phương pháp này liên tục sẽ dẫn đến sự nhàm chán cho học sinh Học sinh sẽ tiếp thu bài một cách thụ động và dễ quên kiến thức nếu không được luyện tập thường xuyên Thậm chí, chính giáo viên đứng lớp cũng cảm thấy nhàm chán vì áp dụng cùng một phương pháp cho nhiều đối tượng học sinh trong nhiều năm liền, dẫn đến việc nhiều khi giáo viên khuyến khích học sinh tự đọc bài, làm bài tập trong sách giáo khoa và đưa ra các dạng bài tập khác nhau mà chưa đảm bảo học sinh đã nắm vững kiến thức nền tảng.
Sử dụng trò chơi dạy học và bản đồ tư duy là phương pháp hiệu quả để tổng kết và củng cố kiến thức cho học sinh, đặc biệt trong các giờ luyện tập Phương pháp này giúp học sinh vừa học vừa chơi, tạo không khí sôi động và hấp dẫn, từ đó thúc đẩy sự tương tác và hứng thú học tập Nhờ đó, học sinh không chỉ ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc hơn mà còn giữ được lâu hơn, nâng cao hiệu quả học tập và phát triển tư duy sáng tạo.
Về khả năng áp dụng của sáng kiến
Các đồng nghiệp đã cùng nhau góp ý, trao đổi và thảo luận để nâng cao chất lượng giảng dạy, đồng thời thực hiện thành công các bài giảng cho học sinh khối 11 tại các trường THPT nổi bật như Bến Tre - Vĩnh Phúc, Mê Linh - Hà Nội, Xuân Hòa - Vĩnh Phúc, Nguyễn Viết Xuân - Vĩnh Phúc, Phúc Yên - Vĩnh Phúc và Hai Bà Trưng – Vĩnh Phúc.
Sáng kiến kinh nghiệm này có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả học sinh lớp 11 các trường THPT, giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực của học sinh Ngoài ra, sáng kiến còn có thể được mở rộng để áp dụng cho các bài giảng của các khối lớp khác và các môn học khác nhau, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy toàn diện Việc thực hiện sáng kiến này sẽ mang lại lợi ích lớn cho giáo viên và học sinh, thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
Đối tượng và khách thể nghiên cứu
Nghiên cứu tập trung vào việc thiết kế và ứng dụng trò chơi dạy học cùng bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy bài luyện tập ankin trong chương trình Hóa học lớp 11, ban cơ bản Phương pháp này giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động và dễ ghi nhớ hơn, đồng thời thúc đẩy sự tự học và sáng tạo trong quá trình học tập Việc sử dụng các công cụ này đã chứng minh mang lại sự hứng thú và nâng cao kết quả học tập của học sinh trong môn Hóa học.
Khách thể nghiên cứu gồm hai lớp học có khả năng học môn Hóa học tương đương nhau, đảm bảo độ đồng đều về số lượng học sinh, trình độ giáo viên dạy và điều kiện học tập tại trường THPT Bến Tre – Phúc Yên – Vĩnh Phúc Việc chọn lựa này giúp đảm bảo tính khách quan và chính xác trong phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập và kết quả học môn Hóa học Các lớp học được lựa chọn phải có môi trường học tập đồng đều, đảm bảo các yếu tố như số lượng học sinh, chất lượng giáo viên và điều kiện học tập để so sánh hiệu quả một cách khách quan.
+ Lớp 11A2 (Lớp thực nghiệm – 35 học sinh) + Lớp 11A3 (Lớp đối chứng – 35 học sinh)
- Bảng thiết kế nghiên cứu:
Nhóm thực nghiệm (35) N1 Kết hợp trò chơi dạy học
Nhóm đối chứng (35) N2 Sử dụng trò chơi dạy học, giới thiệu bản đồ tư duy do nhóm N1 và GV đã xây dựng.
Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu, thử nghiệm và đề xuất phương pháp dạy học : trò chơi dạy học và bản đồ tư duy áp dụng cho các bài luyện tập.
Bài dạy: Bài 33: Tiết 47 Luyện tập: Ankin
Lớp 11- Ban cơ bản – Trường THPT Bến Tre – Phúc Yên – Vĩnh Phúc
Thiết kế bài giảng
TI ẾT 47 Bài 33: LUYỆN TẬP ANKIN
- Củng cố kiến thức về: Đặc điểm cấu tạo của anken, ankin; sự giống và khác nhau về cấu tạo của hai loại hiđrocacbon này.
Tính chất hóa học đặc trưng của anken và ankin: Phản ứng cộng,
Sự chuyển hóa qua lại giữa ankin, anken và ankan.
Nguyên nhân gây ra tính chất hóa học đặc trưng của ankin và anken.
Phân biệt các chất ankan, anken, ankin bằng phương pháp hóa học.
- So sánh, tìm mối liên hệ cơ bản giữa anken và ankin để từ đó có cách nhớ hệ thống
Chương trình học về ankin, anken và ankan bao gồm việc vận dụng giải các bài tập nhận biết, sơ đồ phản ứng, xác định công thức phân tử, cũng như các bài toán liên quan đến hỗn hợp, đồng đẳng và tổng hợp các dạng phản ứng hóa học của các hợp chất này Việc nắm vững kiến thức về cách nhận diện và xử lý các bài tập về ankin, anken, ankan giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy logic và làm bài hiệu quả hơn Các bài tập về sơ đồ phản ứng và xác định công thức hóa học là phần quan trọng để hiểu rõ các phản ứng hóa học của các hợp chất này Đồng thời, thực hành các bài toán tổng hợp, phân loại hỗn hợp và học cách xác định thành phần đồng đẳng giúp củng cố kiến thức và chuẩn bị tốt cho kỳ thi.
Tham gia tích cực vào quá trình nhận thức và giải quyết vấn đề giúp phát triển khả năng hợp tác và độc lập trong tư duy Khả năng này giúp học sinh hoặc người học phát hiện và xử lý các kiến thức liên quan một cách hiệu quả, từ đó nâng cao kỹ năng thực tiễn và khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày Việc tích cực tham gia còn thúc đẩy quá trình hiểu biết sâu rộng và phát triển tư duy phản biện, giúp giải quyết các vấn đề một cách linh hoạt và sáng tạo.
4 Định hướng phát triển năng lực
- Phát triển cho HS những năng lực sau:
+ Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề.
+ Năng lực tư duy logic.
II Chuẩn bị hoạt động
- Thiết kế phiếu hoạt động nhận thức cho HS.
- Chuẩn bị giấy, bút dạ cho HS hoạt động nhóm
Hãy sử dụng các từ ngữ hóa học liên quan đến các nguyên tố, hợp chất hoặc phản ứng để xác định từ khóa trong phiếu học tập của nhóm bạn Phân tích các thuật ngữ như “hóa trị”, “phản ứng oxy hóa khử”, “dưỡng chất”, “hợp chất vô cơ”, “công thức phân tử” để tìm ra các từ khóa chính Tham khảo các thành phần như “nguyên tố”, “axit”, “bazơ”, “muối” để mở rộng khả năng tìm kiếm Chuyên sâu vào các thuật ngữ hóa học giúp nhóm bạn dễ dàng nhận diện từ khóa liên quan đến nội dung bài học, nâng cao hiệu quả học tập và tối ưu hóa khả năng ghi nhớ kiến thức.
(GV chia lớp thành 2 nhóm)
3 Liên kết pi, mạch hở 4 Đồng phân mạch C
5 Đồng phân vị trí liên kết bội 6 Đồng phân hình học
1 Phản ứng cộng 2 Phản ứng trùng hợp
3 Phản ứng oxi hóa không hoàn toàn 4 Maccopnhicop
5 Liên kết pi kém bền 6 Oxi hóa hoàn toàn
7 Phản ứng thế ion kim loại
Trong phiếu học tập số 2, học sinh được yêu cầu sử dụng từ ngữ hóa học để gợi ý giúp bạn cùng chơi tìm ra tên của hidrocacbon trong phiếu Các gợi ý phải liên quan đến cấu trúc phân tử, tính chất hoá học hoặc công thức của hidrocacbon để giúp người chơi dễ dàng xác định đúng tên phù hợp Việc áp dụng thuật ngữ khoa học chính xác sẽ nâng cao hiểu biết và kiến thức hóa học của các em Trò chơi này là phương pháp học tập sáng tạo, giúp cải thiện kỹ năng phân tích và vận dụng kiến thức hóa học một cách linh hoạt và hiệu quả.
(GV gọi 2 học sinh bất kì của 2 nhóm lên bảng lập bản đồ tư duy của phiếu học tập số 1, hoàn thiện tiếp theo phiếu học tập số 2)
Em gợi ý để bạn tìm được từng từ khóa:
Phiếu học tập số 3: Hoàn thành sơ đồ chuyển hóa sau:
(Chia lớp thành 2 nhóm, xây dựng bản đồ tư duy)
Hoàn thành sơ đồ chuyển hóa:
Phiếu học tập số 4: (Chia lớp thành 2 nhóm, làm bài tập)
Nhóm 1: Trình bày phương pháp hóa học để phân biệt 3 bình đựng ba khí riêng biệt là: metan, etilen, axetilen.Viết phương trình hóa học minh họa.
Nhóm 2: Dẫn hỗn hợp khí gồm metan, etilen, axetilen đi vào một lượng dư dung dịch bạc nitrat trong dung dịch ammoniac Khí còn lại được dẫn vào dung dịch brom (dư) Nêu và giải thích các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm.
Trong bài tập này, ta xác định thành phần của hỗn hợp khí X gồm propan, etilen và axetilen qua các phản ứng hoá học Khi dẫn khí X qua dung dịch brom dư, phần khí không bị hấp thụ (1,68 lít) cho thấy có khí ít phản ứng hơn như etilen, còn phần khí bị hấp thụ (5 lít) chứa các khí dễ phản ứng với brom Phương trình hoá học của phản ứng brom với các khí này giúp xác định thành phần của hỗn hợp Đồng thời, khi dẫn khí qua dung dịch bạc nitrat trong amoniac, tạo thành 24,24 gam kết tủa bạc phản ánh sự hiện diện của các khí chứa nhóm alken hoặc alkin Từ các dữ liệu này, ta tính toán thành phần phần trăm theo thể tích và khối lượng của từng khí trong hỗn hợp, giúp xác định rõ thành phần của hỗn hợp khí X một cách chính xác.
Bài tập 7: Ứng với CTPT C 5 H 8 có bao nhiêu đồng phân ankin ? và bao nhiêu ankin tác dụng với dung dịch bạc nitrat trong amoniac thấy có kết tủa ?
- HS ôn lại các kiến thức đã học trước khi đến lớp.
III Phương pháp dạy học
- Sử dụng trò chơi dạy học và bản đồ tư duy.
- Phương pháp dạy học theo nhóm.
- Phương pháp sử dụng bài tập hóa học.
IV Kế hoạch dạy học
Hoạt động 1: HOẠT ĐỘNG VÀO BÀI
Chúng ta đã học xong các loại hiđrocacbon không no như anken, ankađien và ankin, và giờ là lúc tìm hiểu đặc điểm cấu tạo cũng như tính chất hóa học của chúng để hiểu rõ sự khác biệt và điểm giống nhau giữa các loại này Hiđrocacbon không no có đặc điểm cấu tạo phân tử gồm liên kết đôi hoặc ba, giúp chúng có tính chất hóa học đặc trưng phù hợp với cấu trúc của chúng Tính chất hóa học của anken, ankađien và ankin có điểm chung là phản ứng với thuốc thử phù hợp, phản ứng trong các điều kiện nhất định, song chúng cũng có những khác biệt do cấu trúc liên kết của chúng Việc vận dụng kiến thức này vào việc giải các dạng bài tập về anken, ankađien, ankin giúp học sinh hiểu sâu hơn và dễ dàng áp dụng vào thực hành Hôm nay, chúng ta sẽ tổng kết lại các kiến thức qua một trò chơi và xây dựng bản đồ tư duy nhằm ôn tập hiệu quả, đồng thời vận dụng kiến thức vào giải một số bài tập cụ thể để nâng cao kỹ năng Các em đã sẵn sàng khám phá các nội dung này chưa?
*/ HS hình thành mục đích bài học và xuất hiện nhu cầu học tập.
Hoạt động 2: KIẾN THỨC CẦN NẮM VỮNG
PPDH sử dụng trò chơi dạy học “Đoán ý đồng đội” kết hợp với bản đồ tư duy nhằm giúp học sinh tổng kết và củng cố kiến thức về cấu tạo, tính chất hóa học của anken, ankin Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia tích cực, phát triển kỹ năng đàm thoại, tái hiện kiến thức qua các hoạt động thực hành Việc sử dụng bản đồ tư duy giúp hệ thống hóa kiến thức về sự chuyển hóa qua lại giữa các hợp chất như ankan, anken, ankin, nâng cao khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức trong học tập This innovative teaching methodology enhances student engagement and understanding of complex chemical transformations, giúp làm rõ mối liên hệ giữa các loại hợp chất hữu cơ trong hóa học.
Mục tiêu của bài học là giúp học sinh nắm vững lý thuyết về cấu tạo và tính chất hóa học của anken, ankin Phương pháp dạy học tích cực được giới thiệu nhằm nâng cao khả năng tư duy và hợp tác của học sinh thông qua trò chơi “đoán ý đồng đội” và hoạt động lập bản đồ tư duy theo nhóm Những hoạt động này sẽ giúp học sinh tổng kết kiến thức một cách sinh động và hiệu quả, đồng thời phát huy khả năng làm việc nhóm và tư duy sáng tạo.
Các em cần chú ý lắng nghe rõ cách thức và luật chơi để đảm bảo tham gia an toàn và đúng quy định Trong quá trình chơi, các em harus thực hiện theo hiệu lệnh của cô quản trò, bắt đầu khi cô nói "trò chơi bắt đầu" và dừng lại khi cô ghi rõ "kết thúc trò chơi" Đặc biệt, các hoạt động nhóm cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt hiệu lệnh của cô để đảm bảo trật tự và thành công của hoạt động.
*/ Chúng ta bắt đầu chơi trò chơi thứ nhất.
- Trò chơi 1: GV phổ biến cách chơi và luật chơi
Trong trò chơi đầu tiên, cô giáo chia lớp thành hai nhóm, mỗi nhóm gồm các dãy học sinh Mỗi nhóm cử 2 người lên tham gia trò chơi, trong khi các bạn ở dưới cổ vũ và có thể tham gia bổ sung khi cô hỏi, giúp tăng khả năng chiến thắng cho nhóm Trò chơi này giúp nâng cao tinh thần đồng đội và khả năng phản xạ của học sinh.
Trong hoạt động này, người thứ nhất đứng quay mặt xuống lớp để đưa ra các gợi ý về các từ khóa trong phiếu được phát, giúp học sinh dễ dàng nhận diện từ khóa Người thứ hai đứng quay lưng vào lưng với người thứ nhất, hướng mặt lên bảng, có nhiệm vụ đọc đúng các từ khóa đó một cách chính xác như trong phiếu Các từ khóa hỏi và trả lời đúng sẽ được giáo viên ghi lên bảng, thúc đẩy sự tương tác và rèn luyện kỹ năng nghe – nói cho học sinh Hoạt động diễn ra trong thời gian 3 phút, tạo không khí sôi nổi và thúc đẩy sự nhanh nhẹn trong phản xạ của học sinh.
Trong trò chơi này, các em phải sử dụng ngôn ngữ và kiến thức hóa học để gợi ý từ khóa một cách rõ ràng và dễ hiểu cho người khác Người hỏi không được phép dùng tiếng lóng, tiếng Anh, các từ đồng nghĩa hoặc các từ có trong từ khóa để gợi ý, nhằm đảm bảo tính công bằng và chính xác của trò chơi Nếu vi phạm quy định này, từ khóa sẽ không được tính điểm, khuyến khích các em thể hiện khả năng sáng tạo và kiến thức hóa học một cách hợp lệ.
Nếu người trả lời không nghĩ ra từ khóa có thể nói “chuyển” để chuyển sang từ khóa khác, sau đó có thể quay lại sau.
Mỗi từ khóa đúng được 10 điểm Với các từ khóa người chơi không gợi ý được, đội nào gợi ý đúng được tính 5 điểm.
Các em tiến hành thảo luận nhóm sau khi hai đại diện đội chơi hoàn thành phần thi Nội dung thảo luận tập trung vào việc xác định chủ đề chính của các từ khóa của cả hai nhóm và sau đó thiết lập bản đồ tư duy dựa trên chủ đề đã xác định Các em sử dụng giấy Ao và bút dạ nhiều màu để vẽ bản đồ tư duy, trong đó có các nhánh chứa các từ khóa liên quan của cả hai nhóm, giúp hệ thống hóa kiến thức một cách trực quan Sau khi hoàn thành, các nhóm nhanh chóng treo bản đồ tư duy lên bảng để các nhóm trình bày Thời gian thảo luận và lập bản đồ tư duy là 5 phút, phần trình bày của mỗi nhóm kéo dài 1 phút, nhằm phát huy khả năng thuyết trình và làm rõ nội dung đã thảo luận.
- Lập bản đồ tư duy đúng được 20 điểm, trình bày rõ ràng được 10 điểm.(Từ khóa cho 2 nhóm trong phiếu học tập số 1)
HS: Hai nhóm chơi trò chơi
Trong hoạt động GV điều khiển trò chơi, ghi các từ khóa đúng lên bảng và tính điểm cho từng đội, thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh Sau mỗi cặp chơi, GV nhận xét về những từ khóa học sinh gợi ý chưa sát với kiến thức, phân tích và đưa ra gợi ý cải thiện Hoạt động này giúp nâng cao khả năng ghi nhớ và phân tích kiến thức của học sinh, đồng thời khuyến khích các em tự đưa ra gợi ý và học hỏi lẫn nhau.
- GV: Chiếu đáp án gợi ý cho các từ khóa của mỗi nhóm.
- GV: Chiếu yêu cầu thảo luận nhóm và lập bản đồ tư duy.
- HS: Thảo luận nhóm lập bản đồ tư duy; làm xong treo bản đồ tư duy lên bảng.
- GV: Sửa bản đồ tư duy của hai nhóm, chiếu bản đồ tư duy của GV và tổng.
*/ Đáp án gợi ý cho các từ khóa ở phiếu học tập 1:
1 C n H 2n (n ≥ 2) : đây là CTPT của anken
2 C n H 2n-2 (n ≥ 2): đây là CTPT của ankin
3 mạch hở, liên kết pi: đây là đặc điểm cấu tạo của các HC không no
4 Đồng phân mạch C: các chất có cùng CTPT nhưng khác nhau về cách nối các nguyên tử C được gọi là ……
5 Đồng phân vị trí liên kết bội: các chất có cùng CTPT, cùng mạch C, nhưng khác nhau về chỗ nối đặc trưng của anken, ankin được gọi là …
6 Đồng phân hình học:dạng cis và trans của anken được gọi là