Skkn chuyên đề phong trào yêu nước và cách mạng ở việt nam từ đầu thế kỉ xx đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất

PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT CHUYÊN ĐỀ PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI T[.]

CHUYÊN ĐỀ PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ

NHẤT.

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm

1 Nguyên nhân nảy sinh phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam.

a Trong nước.

- Thực dân Pháp dập tắt phong trào Cần Vương  sự thất bại của phong trào

yêu nước theo ngọn cờ phong kiến  đặt ra yêu cầu cần có con đường mới thaythế

- Phỏp căn bản hoàn thành công cuộc bình định quân sự, chúng bắt tay vào côngcuộc khai thác lần thứ nhất Xã hội Việt Nam bước đầu phân hoá, các giai tầng xãhội mới ra đời như tư sản, tiểu tư sản, cn nhưng những tầng lớp này còn non yếuchưa đủ sức phát động được một cuộc cách mạng mới, trong khi các sỹ phu Nhohọc có nhiều chuyển biến về tư tưởng, chính trị đã nắm lấy thời cơ để tổ chức nênmét trào lưu cứu nước mới theo khuynh hướng dân chủ tư sản…

b.Những ảnh hưởng bên ngoài tác động vào Việt Nam.

+Ảnh hưởng từ Trung Quèc:

Cuộc Duy tân Bách nhật của Lương, Khang… Các sỹ phu tiến bộ TrungQuècđã viÕt,dịch nhiều loại tân văn, tân báo truyền bá vào nước ta,các sĩ phu yêunước tiến bộ Việt Nam đã tiếp thu tư tưởng tư sản, chuyển từ tư tưởng quân chủsang quân chủ lập hiến

Cỏch mạng Tõn Hợi lật đổ triều đình Mãn Thanh, lập Trung Hoa Dân quốc, các

sĩ phu yêu nước tiến bộ Việt Nam đoạn tuyệt với tư tưởng quân chủ, chuyển sang

tư tưởng cộng hoà

+ Từ Nhật Bản:

Sau Minh Trị duy tân, Nhật Bản đã trở thành mét đế quốc hùng mạnh…

Sau chiến thắng trong chiến tranh Nga-Nhật, Nhật càng được các sỹ phu yêu nướctiến bộ Việt Nam ngưỡng mộ, muốn noi gương Nhật Bản tiến hành cải cách và nhờNhật giúp đánh Pháp

+ Từ yêu cầu thời đại: ThÕ kØ XX là thời kỳ cáo chung của chế độ phong

kiến, sự thắng thế của CNTB trên quy mô toàn thế giới, nhiều nước châu Á mangnặng tư tưởng phong kiến cũng đã chuyển biến theo con đường tư sản đã tác độngmạnh đến nhận thức của giới sỹ phu yêu nước tiÕn bé ViÖt Nam

2 Phan Bội Châu và xu hướng bạo động.

( 10 phút)

a Chủ trương.

Vận động nhân dân trong nước, dựa vào sự giúp đỡ bên ngoài, dùng bạo lực để

giành độc lập, xây dựng chế độ tiến bộ vì dân ( Cứu nước để cứu dân ).

Nguyên nhân

+Điều kiện bên trong: Quê hương Nam Đàn- Nghệ An là nơi có truyền thống đấu

tranh vũ trang; là một trong những trung tâm khai thác, bóc lột của thực dân Pháp

+ Điều kiện bên ngoài:

Tiếp thu ảnh hưởng từ Nhật Bản ( đánh bại đế quốc Nga trong chiến tranh Nhật), sau đó là Cách mạng Tân Hợi ( Trung Quốc) rồi ảnh hưởng của Cách mạngtháng Mười Nga

Nga-b.Hoạt động:

- Tổ chức Hội Duy tân và phong trào Đông Du.

+ Năm 1904, Hội Duy tân thành lập Mục đích

+ Phong trào Đông Du ( 1905 – 1908) Năm 1905, Phan Bội Châu cùng Hội Duy tân tổ chức phong trào Đông du, đưa 200 thanh , thiếu niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập, chuẩn bị cán bộ cho việc bạo động vũ trang sau này Tháng 8 - 1908, Chính phủ Nhật Bản câu kết với thực dân Pháp ở Đông Dương trục xuất toàn bộ lưu học sinh Việt Nam Phong trào tan rã

- Việt Nam quang phục hội.

+ 6 / 1912, Việt Nam Quang phục hội thành lập Tôn chỉ

+Điều kiện bên trong:

Quê hương Quảng Nam là nơi có truyền thống về hoạt đông giao lưu buôn bán

( Hội An ) Không phải là trung tâm khai thác, bóc lột của thực dân Pháp

+ Điều kiện bên ngoài:

Phan Châu Trinh - Tiếp thu tư tưởng tư sản, nhưng chủ yếu là tư tưởng dân chủ

với mức độ sâu sắc hơn …

b Hoạt động.

.-Sang Nhật cùng Phan Bội Châu song phản đối bạo động

-Viết nhiều đơn thỉnh nguyện…

- Vận động , tuyên truyền tư tưởng dân quyền…cải cách xã hội…

- Phong trào Duy tân: 1906, Phan Châu Trinh cùng nhóm sĩ phu yêu nước tiến bộ

mở cuộc vận động Duy tân ở Trung Kỳ tiến hành trên nhiều lĩnh vực: về kinh tế, cổđộng chấn hưng thực nghiệp, lập hội buôn, công ti, phát triển nghề làm vườn, nghề thủ công; mở trường dạy học theo lối mới; vận động cải cách trang phục và lối sống Tư tưởng Duy tân khi đi vào quần chúng đã biến thành cuộc đấu tranh quyết liệt- phong trào chống thuế ở Trung Kì năm 1908

Ngoài ra, 1907 ở Hà Nội có hoạt động của Đông Kinh nghĩa thục cũng là một trung tâm của phong trào Duy tân ở Bắc Kì

Thực dân Pháp đàn áp dữ dội , các lãnh tụ phong trào bị bắt, bị giết, phong trào kết thúc

Nội dung học

Biờn soạn, dịch thuật một số sỏch bỏo tiến bộ

Diễn thuyết, bỡnh văn - mục đích

11/ 1907, thực dân Pháp đàn áp, trường chấm dứt hoạt động

- Đánh giá Đông Kinh nghĩa thục đó cú những đóng góp lớn trong cuộc vận động

văn hoá đầu thế kỉ XX

b Vụ đầu độc binh sĩ Pháp ở Hà Nội

( 1908 ) ( 10 phỳt).

- Nguyờn nhõn.

+ Sâu xa: Bị ngược đói, trong họ cũn cú ớt nhiều tinh thần yờu nước

+ Trực tiếp: nằm trong kế hoạch khởi nghĩa của binh lớnh Hà Nội kết hợp với nghĩa quõn Yờn Thế

1.Noi gương Nhật Bản.

“ Cờ độc lập đứng đầu phất trước

Nhật Bản kia vốn nước đồng văn

Á Đông mở hội duy tân

Nhật hoàng Minh Trị anh quân ai bì Gương Nhật Bản đất Á Đông

Dòng ta, ta phải soi chung kẻo lầm ằ

2.Tư tưởng gắn nước với dân.

- “Nghìn muôn ức triệu người chung góp

Gây dựng nên cơ nghiệp nước nhà Người dân ta, của dân ta

Dân là dân nước, nước là nước dân” ( Phan Bội Chõu)

- “ Dân ta là thánh là thầnĐồng tâm hiệp lực, quỷ thần cũng xiêu”

(Phan Chõu Trinh)

3 Tụn chỉ của Việt Nam Quang phục hội

Muốn cho ích nước lợi nhà

Ắt là dõn chủ cộng hũa mới nờn

4 Hoạt động kinh tế.

“ Lợi quyền đã nắm trong tay

Có ngày tiến hoá, có ngày văn minh”.

5, Cải cỏch

- ô Phen này cỏt túc đi tu

Tụng kinh Độc lập ở chựa Duy tõn ằ

- ô Buổi diễn thuyết người đông như hội

Kỳ bỡnh văn khỏch tới như mưa ằ

 Khai dân trí: bỏ lối học tầm chương trích cú, mở trường dạy chữ Quốc ngữ,kiến thức khoa học thực dụng, bài trừ hủ tục xa hoa

 Chấn dân khí: thức tỉnh tinh thần tự lực tự cường, mọi người giác ngộ đượcquyền lợi của mỡnh, giải thoát được nọc độc chuyên chế

 Hậu dân sinh: phát triển kinh tế, cho dân khai hoang làm vườn, lập hội buôn,sản xuất hàng nội hóa

MỘT SỐ ĐỀ LUYỆN TẬP

Câu ( 2,5 điểm)

Trong hoàn cảnh nào phong trào giải phóng dân tộc theo khuynh hướng dân chủ tư sản xuất hiện ở nước ta vào đầu thế kỷ XX?

Nội dung Điểm

a.Hoàn cảnh xuất hiện phong trào đấu tranh theo khuynh hướng dõn

chủ tư sản ở Việt Nam đầu thế kỉ XX:

- Hoàn cảnh trong nước:

+ Sau khi đàn ỏp xong phong trào Cần Vương, Thực dõn Phỏp tiến hành

chương trỡnh khai thỏc thuộc địa lần I, phơng thức sản xuất t bản

chủ nghĩa đợc du nhập vào Việt Nam làm biến đổi nhiều về cơ

cấu kinh tế cũng như xó hội Việt Nam.Nhiều giai tầng mới ra đời đó

cú khả năng tiếp thu những tư tưởng cỏch mạng mới

+ Cuộc khai thỏc thuộc địa làm tăng thờm mõu thuẫn dân tộc và

giai cấp trong xó hội Việt Nam, thỳc đẩy phog trào đấu tranh lờn cao

+ Lỳc này, khuynh hướng phong kiến đó hoàn toàn thất bại sau khi

phong trào Cần Vương bị đàn ỏp,đặt ra yờu cầu cần cú con đường mới

thay thế

+ Xó hội Việt Nam đó xuất hiện nhiều tầng lớp mới như tư sản, tiểu

tư sản nhưng những tầng lớp này cũn non yếu chưa đủ sức phỏt động

được một cuộc cỏch mạng mới, trong khi cỏc sỹ phu Nho học cú nhiều

0,25

0,25

0,25

0,5

chuyển biến về tư tưởng, chớnh trị đó nắm lấy thời cơ để tổ chức nờn mộttrào lưu cứu nước mới theo khuynh hướng dõn chủ tư sản…

- Hoàn cảnh quốc tế:

+Ảnh hưởng từ Trung Quốc:

Cuộc Duy tõn Bỏch nhật của Lương, Khang… Cỏc sỹ phu tiến bộTrung Quốcđó viết,dịch nhiều loại tõn văn, tõn bỏo truyền bỏ vào nướcta,cỏc sĩ phu yờu nước tiến bộ Việt Nam đó tiếp thu tư tưởng tư sản,chuyển từ tư tưởng quõn chủ sang quõn chủ lập hiến

Cỏch mạng Từn Hợi lật đổ triều đỡnh Món Thanh, lập Trung Hoa Dõnquốc, cỏc sĩ phu yờu nước tiến bộ Việt Nam đoạn tuyệt với tư tưởng quõnchủ, chuyển sang tư tưởng cộng hoà

+ Từ Nhật Bản:

Sau Minh Trị duy tõn, Nhật Bản đó trở thành một đế quốc hựng mạnh…

Sau chiến thắng trong chiến tranh Nga-Nhật, Nhật càng được cỏc sỹ phuyêu nớc tiến bộ Việt Nam ngưỡng mộ, muốn noi gương Nhật Bảntiến hành cải cách và nhờ Nhật giúp đánh Pháp

+ Từ yờu cầu thời đại: Thế kỉ XX là thời kỳ cỏo chung của chế độ

phong kiến, sự thắng thế của CNTB trờn quy mụ toàn thế giới, nhiều nước

0,5

0,5

châu Á mang nặng tư tưởng phong kiến cũng đã chuyển biến theo con

đường tư sản đã tác động mạnh đến nhận thức của giới sỹ phu yêu nước

tiÕn bé ViÖt Nam

0,25

Đề ( 3 điểm )

Về Phan Bội Châu, cụ Huỳnh Thúc Kháng có viết: “ Với bầu nhiệt huyết yêu nước, Ông khăng khăng nhắm vào cái đích duy nhất là cứu quốc và giải thoát dân tộc, còn thủ đoạn để ứng phó với biến chuyển cả trong lẫn ngoài cũng không ngần ngại ”.

Bằng hiểu biết về chủ trương cứu nước và hoạt động của Phan Bội Châu, Anh

( Chị ) hãy làm sáng tỏ nhận định trên ?

a Khẳng định nhận định của Huỳnh Thúc Kháng là đúng Giải thích

ngắn gọn “thủ đoạn” tức là biện pháp, cách làm cho phù hợp với

chuyển biến của tình hình.

b Biểu hiện cụ thể:

- Về tư tưởng, lập trường cứu nước: từ tư tưởng quân chủ, yêu nước

trên lập trường phong kiến ( lập đội thí sinh quân, hưởng ứng Chiếu Cầnvương) chuyển sang yêu nước trên lập trường tư sản: chủ trương lập chế

độ quân chủ lập hiến ( lập Duy tân hội 1904 do ảnh hưởng Duy tân MinhTrị, Duy tân Mậu Tuất), sau đó chuyển sang tư tưởng dân chủ cộng hoà( do ảnh hưởng Cách mạng Tân Hợi) Sau đó, do ảnh hưởng Cách mạngtháng Mười Nga,Phan Bội Châu đã tiếp thu tư tưởng cách mạng xã hộichủ nghĩa, nhận thức cách mạng Nga “ là một cuộc cách mạng triệt để vàchân chính”

- Về vấn đề bạo động và cải cách: Là người kiên trì chủ trương bạo động

chống Pháp, song chủ trương đó dần dần được bổ sung, phát triển, Ôngnhận thức được muốn khởi nghĩa vũ trang phải chuẩn bị nên Ông đã lập rahội buôn, hội công nghiệp để tạo ra tiền bạc cho phong trào.Như vậy,trong tư tưởng và hoạt động của Phan Bội Châu, bạo động và cải cáchthống nhất với nhau, bổ sung cho nhau

-Về tập hợp lực lượng: Ông kêu gọi 10 giới đồng tâm nhưng không có

công nhân, nông dân; khi tiếp thu tư tưởng cách mạng xã hội chủ nghĩa,

nhận thức được vai trò của công nhân, nông dân.

- Về việc cầu ngoại viện, đoàn kết quốc tế: Chủ trương dựa vào Nhật để

đánh đuổi thực dân Pháp vì Nhật là “ đồng văn, đồng chủng, đồng châu”,

cầu viện thất bại, Ông chuyển sang “ cầu học”, chuẩn bị cán bộ cho cuộc

bạo động sau này Khi phong trào Đông du thất bại, Ông nhận ra “ ỉ lại

vào người thì không thể thành công được” và chuyển sang đoàn kết với

những nước “ đồng bệnh”: lập Hội Đông Á, Hội Chấn Hoa hưng Á, Hội

Điền - Quế - Việt

c Kết luận : Trong nhận thức cũng như hành động,Phan Bội Châu luôn

luôn cố gắng vươn lên, cố gắng thay đổi cho phù hợp với tình hình nhằm

đạt mục đích cứu nước cứu dân

Câu7 ( 2,5 điểm)

Lập bảng so sánh về chủ trương và hoạt động cứu nước của 2 cụ Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh theo các tiêu chí sau: Xác định kẻ thù; Nhiệm vụ- mục tiêu trước mắt; ; Phương pháp đấu tranh;Phương thức hoạt động; Những hoạt động chính.

Tiêu chí Phan Bội Châu Phan Chu Trinh Điểm

Dựa vào Pháp chống vua quan phong kiến, cải cách

xã hội: Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh…

( cứu dân để cứu nước)

Công khai, không qua tổ chức cách mạng nào… 0,5

- Vận động , tuyên truyền

tư tưởng dân quyền…cải cách xã hội…

-Tổ chức cuộc vận động Duy tân ở Trung kỳ… có nhiều ảnh hưởng đến phong trào chống sưu thuế ở Trung kỳ…

Cơ sở hình thành tư tưởng cách mạng:

- Điều kiện bên trong :

+ Phan Bội Châu : Quê hương Nam Đàn- Nghệ An là nơi có truyền

thống đấu tranh vũ trang; là một trong những trung tâm khai thác, bóc lột

của thực dân Pháp

+ Phan Châu Trinh : Quê hương Quảng Nam là nơi có truyền thống về

hoạt đông giao lưu buôn bán ( Hội An ) Không phải là trung tâm khai thác,

bóc lột của thực dân Pháp

- Điều kiện bên ngoài:

+ Phan Bội Châu : Tiếp thu ảnh hưởng từ Nhật Bản ( đánh bại đế quốc

Nga trong chiến tranh Nga- Nhật), sau đó là Cách mạng Tân Hợi

( Trung Quốc) rồi ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga

+ Phan Châu Trinh - Tiếp thu tư tưởng tư sản, nhưng chủ yếu là tư tưởng

dân chủ với mức độ sâu sắc hơn

+ Phan Bội Châu : Cứu nước rồi cứu dân.Phương pháp: vận động nhân

dân trong nước, nhờ sự giúp đỡ của nước ngoài ( Nhật Bản ) bạo động

giành độc lập, thiết lập chế độ tiến bộ vì dân nhưng vẫn chủ trương cải cách

, lập hội buôn công ti để tạo tiền bạc cho khởi nghĩa

+ Phan Châu Trinh : Cứu dân rồi cứu nước Phương pháp: Cải cách xã

hội ( khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh), dựa vào Pháp đánh đổ chế độ

phong kiến lỗi thời coi đó là điều kiện tiên quyết giành độc lập dân tộc

Nội dung kiến thức Điểm.

Cơ sở hình thành tư tưởng cách mạng:

- Điều kiện bên trong :

+ Phan Bội Châu : Quê hương Nam Đàn- Nghệ An là nơi có truyền

thống đấu tranh vũ trang; là một trong những trung tâm khai thác, bóc lột 0,25

của thực dân Pháp.

+ Phan Châu Trinh : Quê hương Quảng Nam là nơi có truyền thống về

hoạt đông giao lưu buôn bán ( Hội An ) Không phải là trung tâm khai thác,

bóc lột của thực dân Pháp

- Điều kiện bên ngoài:

+ Phan Bội Châu : Tiếp thu ảnh hưởng từ Nhật Bản ( đánh bại đế quốc

Nga trong chiến tranh Nga- Nhật), sau đó là Cách mạng Tân Hợi

( Trung Quốc) rồi ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga

+ Phan Châu Trinh - Tiếp thu tư tưởng tư sản, nhưng chủ yếu là tư tưởng

dân chủ với mức độ sâu sắc hơn

Đường lối chính trị.

+ Phan Bội Châu : Cứu nước rồi cứu dân.Phương pháp: vận động nhân

dân trong nước, nhờ sự giúp đỡ của nước ngoài ( Nhật Bản ) bạo động

giành độc lập, thiết lập chế độ tiến bộ vì dân nhưng vẫn chủ trương cải cách

, lập hội buôn công ti để tạo tiền bạc cho khởi nghĩa

+ Phan Châu Trinh : Cứu dân rồi cứu nước Phương pháp: Cải cách xã

0,25

0,25

0,25

0,25

hội ( khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh), dựa vào Pháp đánh đổ chế độ

phong kiến lỗi thời coi đó là điều kiện tiên quyết giành độc lập dân tộc 0,5

Hoạt động chủ yếu.

+ Phan Bội Châu : Viết hịch “ Bình Tây thu Bắc”, lập đội thí sinh quân

hưởng ứng chiếu Cần Vương ( yêu nước trên lập trường phong kiến )

Lập Duy tân hội - Mục đích: Đánh đuổi thực dân Pháp, lập chế độ quân chủ

lập hiến Tổ chức phong trào Đông Du, đưa 200 thanh niên sang Nhật học

tập để chuẩn bị cán bộ cho việc đánh về trong nước

Lập Việt Nam Quang phục hội ( 1912) - mục đích: Đánh đuổi thực dân

Pháp , giành độc lập, lập Cộng hoà dân quốc Việt Nam Cho người về nước

tiến hành các vụ ám sát; cử Quang phục quân tiến công các đồn Pháp dọc

biên giới Việt – Trung nhưng kết quả rất hạn chế, lực lượng bị hao mòn

nhiều

+ Phan Châu Trinh : Thực hiện phong trào Duy tân: tiến hành các hoạt

động kinh tế ( lập hội buôn, hội thủ công, hội làm vườn ), mở trường học

kiểu mới, vận động cải cách lối sống( đầu tóc, ăn mặc theo lối Âu hoá), diễn

0,25

0,25

0,25

0,25

thuyết ảnh hưởng đến phong trào chống thuế ở Trung Kì.

Kết quả : đều thất bại Chứng tỏ sự khủng hoảng về đường lối, khủng

hoảng lãnh đạo của cách mạng Việt Nam

ý nghĩa : đều tạo đà cho những cuộc vận động cách mạng mới.

Cần Vương :

- Thành phần lãnh đạo, tư tưởng :

+ Phong trào Cần Vương : Văn thân, sĩ phu yêu nước Một số là thổ

hào hoặc nông dân Tư tưởng của họ là " trung quân, ái quốc", gắn "

nước" với " vua"

+ Trào lưu dân tộc chủ nghĩa : Văn thân, sĩ phu yêu nước tiến bộ Họ

được đào tạo trong nền khoa cử cũ nhưng đã tiếp thu tư tưởng mới của

thời đại : chủ nghĩa quốc gia dân tộc - gắn " nước" với "dân"

- Mục tiêu :

+ Phong trào Cần Vương: Đánh đuổi thực dân Pháp, khôi phục quốc

gia phong kiến độc lập

+ Trào lưu dân tộc chủ nghĩa: Đánh đuổi thực dân Pháp, xây dựng chế

độ tiến bộ vì dân

- Lực lượng tham gia:

+ Phong trào Cần Vương: Nông dân ( người Kinh, dân tộc ít người