Các yêu cầu cơ bản đối với pháp luật trong nhà nước pháp quyền và vai trò truyền thông trong việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA TRUYỀN THÔNG VÀ VĂN HÓA ĐỐI NGOẠI Học phần Pháp luật đại cương Đ Ề TÀI Các yêu cầu cơ bản đối với pháp luật trong nhà nước pháp quyền và vai trò truyền[.]

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA TRUYỀN THÔNG VÀ VĂN HÓA ĐỐI NGOẠI

Học phần: Pháp luật đại cương

Đ

pháp quyền và vai trò truyền thông trong việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : Đỗ Giang Nam

Sinh viên thực hiện : Vũ Ngọc Dũng

Lớp : TT47C1

Mã sinh viên : TT47C1-0474

Hà nội, ngày 15 tháng 6 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Các yêu cầu cơ bản đối với pháp luật trong nhà nước pháp quyền 2

1.1 Tính công bằng của pháp luật 2

1.2 Tính minh bạch của pháp luật 3

1.3 Tính dễ tiếp cận và được thực thi kịp thời của pháp luật 4

1.4 Sự đa dạng của các nguồn pháp luật 4

2 Một số sáng kiến, kiến nghị về vai trò truyền thông trong việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam 5

KẾT LUẬN 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

MỞ ĐẦU

Pháp luật là một phương diện của đời sống xã hội Nó xuất hiện trong những điều kiện xã hội phân chia thành giai cấp và biến đổi cùng với sự biến đổi của những điều kiện

đó Pháp luật đóng vai trò như một phương thức hữu hiệu để điều chỉnh hành vi, điều tiết

và định hướng sự phát triển của các quan hệ xã hội Pháp luật phục vụ nền văn minh nhân loại như một công cụ để sinh tồn trước sự tha hóa của con người Không thể tồn tại một nền văn minh hay một nền chính trị nếu không có pháp luật

Trong lịch sử loài người đã tồn tại hai tư tưởng pháp luật lớn nhưng cũng rất dễ nhầm lẫn, đó là pháp trị (Rule by law – sự cai trị bằng pháp luật) và pháp quyền (Rule of law – sự cai trị của pháp luật) Tư tưởng pháp trị được nhắc đến lần đầu tiên ở Trung Hoa vào cuối thời Chiến quốc bởi một học giả theo trường phái Pháp gia tên là Hàn Phi Trong trường phái này, pháp luật được xem là công cụ để cai trị xã hội của vua hoặc giới cầm quyền thông qua nhà nước Mặc dù pháp luật được tuân thủ tuyệt đối, nhưng việc ban hành pháp luật như thế nào lại là quyền độc đoán của giới cầm quyền hay nói cách khác, giới lãnh đạo đứng trên pháp luật và không bị ràng buộc bởi chính pháp luật mà họ ban hành1 Tuy nhiên, trong lịch sử nhân loại, pháp trị đã không thể chứng tỏ tính hiệu quả của

nó đối với sự phát triển bền vững của xã hội với bằng chứng là sự suy vong của hàng loạt triều đại phong kiến Trung Quốc, chế độ phát-xít , nhà nước Liên Xô,… Vì vậy, để đạt được sự bền vững của một thể chế chính trị và công bằng xã hội của một đất nước, pháp luật phải trở thành phương tiện hạn chế quyền lực của giới cầm quyền và nới rộng quyền

tự do, dân chủ cho người dân của nước đó Đây chính là tư tưởng cốt lõi của pháp quyền vốn từ lâu đã được đặt nền móng bởi các triết gia cổ đại như Platon, Aritxtốt… Về sau, tư tưởng pháp quyền được kế thừa và phát huy lên một tầm cao mới với đại diện sớm nhất là Anh và sau đó lan ra Pháp, Đức và Bắc Mĩ… Hầu hết các nước vận dụng tư tưởng pháp quyền đều gặt hái được sự thịnh vượng do giải quyết được đa số các mâu thuẫn giữa quyền của giới cầm quyền và quyền của thứ dân

Xuất phát từ quan niệm tiên tiến của tư tưởng pháp quyền, đa số các nhà nước trên thế giới hiện nay đều vận hành theo mô hình nhà nước pháp quyền Chính vì thế, bất cứ

1 Pháp quyền hay pháp trị?,

https://nhandan.vn/chuyen-de-cuoi-tuan/phap-quyen-hay-phap-tri-334177/.

hệ thống pháp luật của nhà nước pháp quyền nào cũng phải thể hiện được những yêu cầu

và đặc thù cơ bản của nó trong việc mang lại quyền dân chủ, bình đẳng cho mọi người dân Nhà nước Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục theo đuổi mô hình của nhà nước pháp quyền, điểu này đã được xác định rõ trong Hiến pháp năm 2013, tuy nhiên hệ thống pháp luật nước ta vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và vẫn đang trên đà kiện toàn hướng tới tinh thần của pháp quyền Để có thể đạt được mục tiêu đó, sự tham gia của yếu tố truyền thông những năm gần đây đã đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cải thiện tư duy làm luật và phổ biến pháp luật

Nội dung của bài tiểu luận được trình bày trong 2 phần: Các yêu cầu cơ bản đối với pháp luật trong nhà nước pháp quyền và đề xuất một số sáng kiến, kiến nghị về vai trò truyền thông trong việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

NỘI DUNG

1 Các yêu cầu cơ bản đối với pháp luật trong nhà nước pháp quyền

1.1 Tính công bằng của pháp luật

Trong xã hội, công bằng không chỉ là mục đích, mà còn là chuẩn mực để đánh giá khả năng tồn tại, phát triển của cộng đồng, của xã hội loài người Nếu sự thiết lập công bằng chỉ dựa vào ý chí chủ quan, do con người hoặc một nhóm người thiểu số quyết định thì đó tất yếu là sự công bằng trái với quy luật tự nhiên, xã hội và tư duy2 Sự sụp đổ của chính quyền độc tài toàn trị Đức quốc xã khi hiên ngang thanh trừng, đàn áp các đối tượng bất đồng chính kiến đặc biệt là sắc tộc Do Thái cùng với đó là sự hình thành nhà nước pháp quyền thay thế là ví dụ điển hình cho sự có mặt thiết yếu của yếu tố công bằng trong

xã hội Đại diện cho sự công bằng mà pháp quyền mang lại chính là việc chủ thể của quyền lực thuộc về toàn bộ người dân và quyền ấy được pháp luật bảo vệ và không thế lực nào có thể xâm phạm Nhân dân có quyền thiết lập nên nhà nước, ủy quyền cho nhà nước và kiểm tra giám sát hoạt động của nhà nước Nhà nước pháp quyền ra đời cũng đã làm thay đổi địa vị và trách nhiệm của nó trước cá nhân, công dân và xã hội Trước pháp luật, nhà nước cũng như mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội đều phải chịu trách nhiệm như nhau về hành vi của mình Nhân dân không chỉ lập nên nhà nước mà còn có thể thay đổi

2 Công bằng và ý nghĩa của bảo đảm nguyên tắc công bằng trong tố tụng hành chính,

https://tapchitoaan.vn/bai-viet/thoi-su/cong-bang-va-y-nghia-cua-bao-dam-nguyen-tac-cong-bang-trong-to-tung-hanh-chinh.

nhà nước khi nhà nước không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân Khi nhà nước không đáp ứng được yêu cầu của nhân dân thì nhân dân hoàn toàn có quyền bãi miễn và thay thế nó bằng một nhà nước khác có khả năng phục vụ nhân dân tốt hơn

Pháp luật của nhà nước pháp quyền không chỉ giải quyết mâu thuẫn quyền lực giữa người dân với nhà nước mà còn phải đáp ứng được việc giải quyết các mâu thuẫn về quyền và nghĩa vụ giữa các cá nhân với nhau trên cơ sở của sự công bằng và bình đẳng Pháp luật của nhà nước pháp quyền đòi hỏi sự đánh giá khoa học, lôgíc trên nhiều bình diện và nhiều khía cạnh bởi nếu chỉ xét trên một bình diện có thể coi là bất bình đẳng nhưng xét trên nhiều bình diện, thì lại hoàn toàn bình đẳng và hợp lý Điều này có thể thấy

rõ ở việc quy định độ tuổi, năng lực hành vi dân sự, giới tính, hoàn cảnh xuất thân… đối với việc hưởng một số quyền lợi và nghĩa vụ nhất định của công dân nhưng trên hết vẫn đảm bảo được tính công bằng Bên cạnh đó, trong xét xử, lẽ công bằng cũng được coi là một nguồn của pháp luật khi các nguồn hiện hành không thể giải quyết thỏa đáng các mâu thuẫn phát sinh trong xã hội và nó xuất phát từ niềm tin nội tâm về công lý dựa trên các quy tắc xử sự chung như đạo đức, văn hóa…

1.2 Tính minh bạch của pháp luật

Bên cạnh yếu tố công bằng, minh bạch cũng là một nguyên tắc cơ bản, không thể tách rời khỏi pháp luật nhà nước pháp quyền Tính minh bạch trong pháp luật biểu hiện ở

sự thống nhất, nhất quán trong các khâu; sự đảm bảo rõ ràng, chính xác, dễ hiểu Bên cạnh

đó, là nguồn của pháp luật phải là nguồn tin cậy được, lường trước được, có thể đoán trước được; đồng thời pháp luật cần được công khai, dễ dàng tiếp cận với mọi người dân3 Trong xã hội pháp trị, pháp luật không thể tồn tại tính minh bạch do việc ban hành pháp luật bị giới hạn bởi ý chí của giới cầm quyền, người dân chỉ được phép và chỉ có thể một mực tuân theo và không có quyền đòi hỏi giới cầm quyền phải giải trình hay đưa ra lý do ban hành đạo luật Xã hội ấy có sự kiểm duyệt mang tính chất cực đoan, pháp luật vận hành như một công cụ tẩy não, áp đặt ý chí và sẽ thẳng tay trừng phạt những ý kiến bất đồng với luật Pháp quyền ra đời thay thế chế độ pháp trị tàn bạo, dối trá với xương sống cốt lõi của nó nằm ở tính công bằng, minh bạch Pháp luật của nhà nước pháp quyền phải được xây dựng dựa trên các khâu chặt chẽ, theo trình tự được quy định trong luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, do đó không một thế lực nào có quyền tùy tiện ban

3 Tính minh bạch của pháp luật,

https://123docz.net//document/260882-tinh-minh-bach-cua-phap-luat.htm.

hành pháp luật Quy trình xây dựng đạo luật được công khai, không chỉ dễ tiếp thu ý kiến của giới chuyên môn mà phải đáp ứng nhu cầu tiếp thu, phản biện của tầng lớp người dân chịu ảnh hưởng tác động bởi đạo luật đó Một đạo luật đảm bảo được tính minh bạch khi

nó phù hợp với hiến pháp và pháp luật hiện hành, được đông đảo quần chúng nhân dân thừa nhận, có căn cứ, lí lẽ thuyết phục xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và phải được công khai rộng rãi, toàn diện Minh bạch trong pháp luật giúp đẩy lùi các tệ nạn xấu của xã hội khi chưa có pháp quyền, đặc biệt là tệ nạn tham nhũng, mang lại sự xét xử công tâm cho tòa án, tạo niềm tin trong nhân dân về hiệu quả của luật pháp và nâng cao uy tín của pháp luật nhà nước pháp quyền

1.3 Tính dễ tiếp cận và được thực thi kịp thời của pháp luật

Song hành cùng tính minh bạch, và cũng dựa trên cơ sở của tính minh bạch, pháp luật nhà nước pháp quyền có khả năng tiếp cận đông đảo mọi tầng lớp nhân dân và có tính hiệu lực để người dân chuẩn bị tâm thế sử dụng, thi hành và tuân thủ Nhà nước pháp quyền xuất hiện ngày một nhiều trong thời kỳ phát triển công nghệ thông tin, nhờ những tiến bộ về khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực truyền thông, luật pháp ngày càng được phổ biến đầy đủ và rộng rãi Không chỉ dễ tiếp cận về mặt phương tiện, hình thức và nội dung của pháp luật được cũng được gói gọn đầy đủ thông tin, tuy được tối giản các thuật ngữ mang tính luật học và được viết bằng ngôn ngữ phổ thông nhưng vẫn thống nhất, nhất quán với văn bản luật gốc Sự tiện lợi này giúp cho pháp luật được hiểu đúng về bản chất

và nội dung từ trung ương đến địa phương, ngăn chặn tình trạng tam sao thất bản Pháp luật được ban hành để giải quyết các mâu thuẫn mới phát sinh trong xã hội, do đó, khi được tiếp cận đông đảo bởi mọi tầng lớp nhân dân sẽ được nhanh chóng thực thi, rút ngắn thời gian từ khi luật được ban hành cho đến khi đi vào hiệu lực để có thể giải quyết nhanh, kịp thời các mâu thuẫn phát sinh tương tự

1.4 Sự đa dạng của các nguồn pháp luật

Trong xã hội pháp quyền, nguồn của pháp luật rất đa dạng và phong phú và có thể được vận dụng linh hoạt trong việc xét xử các bản án Nguồn của pháp luật được chia thành 5 loại với nguồn chính là các văn bản quy phạm pháp luật (luật thành văn), tiếp đó nếu không thể áp dụng luật thành văn trong giải quyết các tranh chấp, tòa án hoàn toàn có thể căn cứ vào các loại nguồn còn lại đó là án lệ, tập quán, học lý và lẽ công bằng Việc áp dụng và đề cao luật thành văn là đặc điểm chung của các nước theo hệ thống dân luật

(Civil law) Luật thành văn có ưu điểm chặt chẽ, ổn định, xuất phát từ tính khái quát, trừu tượng nhưng khi áp dụng vào các khía cạnh nhỏ, muôn hình vạn trạng của đời sống thì tỏ

ra không hiệu quả, dễ bị lạc hậu với thực tiễn4 Vì vậy, bên cạnh luật thành văn, hệ thống dân luật đã cởi mở hơn với việc thừa nhận án lệ vốn bắt nguồn từ quan điểm của hệ thống thông luật (Common law) Án lệ là những bản án tiền lệ được giải quyết thỏa đáng bởi các chủ thể có thẩm quyền (thường là tòa án) và chứa đựng tính khuôn mẫu để áp dụng cho các vụ việc tương tự, tuy có ưu điểm linh hoạt, dễ dàng nắm bắt thực tiễn nhưng việc áp dụng thủ tục quy trình của án lệ vẫn còn tồn đọng nhiều hạn chế, phức tạp5 Ngoài hai nguồn chủ yếu ở trên, pháp luật cũng có thể xuất phát từ tập quán – thói quen ứng xử truyền thống của cộng đồng người được nhà nước thừa nhận và học lý - các quan điểm, tư tưởng, học thuyết của các nhà khoa học pháp lý

Tuy nhiên, khi cả bốn nguồn trên không thể được vận dụng để giải quyết các vấn

đề pháp lý, tòa án phải tuân theo nguyên tắc “bất đẳng thụ lý” nghĩa là tòa án không được phép từ chối xét xử với lý do không có luật quy định hoặc luật quy định không rõ ràng6

Vì vậy, việc giải quyết các tranh chấp sẽ phải dựa trên niềm tin nội tâm về công lý của tòa tức là lẽ công bằng và tòa phải có trách nhiệm giải quyết cho đến khi đạt được sự đồng thuận thỏa đáng giữa các bên nếu không tòa sẽ bị truy cứu

2 Một số sáng kiến, kiến nghị về vai trò truyền thông trong việc đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Pháp luật phản ánh các quy luật của đời sống con người, từ đó hình thành nên các quy tắc xử sự chung Để có thể tiếp cận các góc nhìn của đời sống giúp xây dựng nên luật pháp, việc trao đổi, truyền đạt thông tin là đặc biệt quan trọng và thiết yếu Nếu thông tin,

sự vật, sự việc không được phơi bày, sẽ không có ai nhận thức được sự tồn tại của nó và càng không có luật pháp xây dựng trên nó bởi dĩ nhiên luật pháp bắt nguồn từ thực tiễn Đây chính là mối quan hệ tương hỗ không thể tách rời giữa pháp luật và truyền thông Mối quan hệ này càng được đặc biệt chú trọng kể từ khi Việt Nam chính thức xác nhận

mô hình nhà nước pháp quyền Nhờ có sự tham gia tích cực của lực lượng truyền thông trong đời sống xã hội, địa vị pháp quyền của Việt Nam ngày một củng cố, nâng cao

4 Mở rộng nguồn pháp luật đảm bảo quyền tiếp cận công lý tại Việt Nam,

http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=207408.

5 Nguồn của pháp luật là gì? Các loại nguồn của pháp luật?,

https://luatminhkhue.vn/nguon-cua-phap-luat-la-gi -quy-dinh-ve-nguon-cua-phap-luat.aspx.

6 Lẽ công bằng, công lý và vai trò của tòa án,

https://www.thesaigontimes.vn/132061/Le-cong-bang-cong-ly-va-vai-tro-cua-toa-an.html.

Truyền thông giúp người dân loại bỏ suy nghĩ lạc hậu về những hình ảnh mang nặng màu sắc pháp trị của giới cầm quyền, giúp họ hiểu rõ và nhận thức được quyền lợi và địa vị dân chủ của mình Ngược lại, cũng nhờ truyền thông, các vụ việc giới cầm quyền tham nhũng, lộng quyền được phanh phui, đưa ra ánh sáng, giúp thanh lọc bộ phận nhân sự biến chất ra khỏi bộ máy công quyền, mang lại sự minh bạch cho người dân Tuy nhiên, theo số liệu năm 2020 của tổ chức pháp quyền thế giới (WJP Rule of Law Index), Việt Nam đứng hạng 85 trong tổng số 128 nước trên thế giới với chỉ số pháp quyền 0,49/1,00; thấp hơn ngưỡng trung bình chuẩn của thế giới7 Điều này cho thấy pháp luật của nhà nước Việt Nam cần phải được kiện toàn hơn nữa; cùng với đó, vai trò của truyền thông càng cần phải được chú trọng Tôi xin đưa ra hai kiến nghị cho vai trò của truyền thông trong những năm tới để khắc phục những tồn tại yếu kém của pháp quyền nước ta:

Thứ nhất, truyền thông cần phải là phương tiện cung cấp những kinh nghiệm xây dựng thể chế pháp quyền từ các nước có hệ thống pháp luật pháp quyền tiên tiến trên thế giới Với đặc thù cung cấp thông tin với độ tin cậy, chính xác cao, truyền thông hoàn toàn

có thể hỗ trợ các nhà làm luật pháp các nguồn pháp luật tin cậy từ mọi nơi trên thế giới Thực tế thì trong các khâu xây dựng một đạo luật hiện nay không thể thiếu bước đối chiếu với các đạo luật nước ngoài trong các khâu lấy ý kiến về dự thảo luật, việc áp dụng những

ưu điểm của luật pháp nước ngoài giúp củng cố khung pháp lý, hạn chế được tệ nạn lách luật, nâng cao chất lượng luật pháp nước nhà Thế hệ những người được đào tạo truyền thông trong tương lai sở hữu năng lực ngoại ngữ tốt chắc chắn sẽ là đội ngũ nhân lực tiềm năng cho vị trí này Thậm chí, với sự lớn mạnh về các mảng quan hệ công chúng, các cơ quan truyền thông trong tương lai hoàn toàn có thể mời gọi các chuyên gia pháp lý quốc

tế về Việt Nam để phân tích và giải quyết các vấn đề pháp quyền từ đó đưa nền pháp luật Việt Nam tới tiệm cận hơn nữa các chuẩn mực của pháp quyền

Thứ hai, truyền thông cần hướng đến và tiếp cận các kênh thông tin không chính thống nhưng có sức ảnh hưởng lớn trong giới trẻ Đây là một thách thức rất nan giải đối với những người làm truyền thông bởi đối tượng giới trẻ không ưa thích những thông tin khô khan, cứng nhắc như chính trị và pháp luật Tuy nhiên, đây chính là giải pháp hữu hiệu nhất cho việc giải quyết tình trạng hiểu biết pháp luật còn hạn chế trong phần đông giới trẻ - những người chủ nhân tương lai của đất nước Mặc dù đây là vấn đề nan giải

7 Rule of Law Index,

https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/2020.

nhưng trên thực tế và đặc biệt trong thời gian gần đây một chương trình truyền hình đã chứng tỏ được hiệu quả trong việc thu hút lực lượng khán giả đặc biệt này đến với các vấn

đề chính trị - xã hội của đất nước, đó chính là chương trình “Chuyển động 24 giờ” của đài VTV Các vấn đề khô khan của xã hội luôn được chương trình mềm hóa trở nên hấp dẫn hơn trong mắt thanh thiếu niên, vừa mang lại tính giải trí nhưng cũng truyền tải được những thông điệp cần thiết về chính trị - xã hội như vấn đề bầu cử, tiêm vắc-xin… Tuy

“Chuyển động 24 giờ” là kênh chính thống nhưng điều này là hoàn toàn khả thi khi áp dụng với các kênh không chính thống ở trên nhiều nền tảng mạng xã hội như Facebook, Tiktok hay Instagram… Việc phổ cập được các vấn đề pháp luật dưới dạng thông tin mềm hóa không chỉ trang bị hiểu biết pháp luật cho giới trẻ, mà còn khơi gợi được mong muốn đóng góp chất xám cho xây dựng pháp luật nước nhà của các bạn trẻ

KẾT LUẬN

Từ những vấn đề lý luận về các yêu cầu của pháp luật đối với nhà nước pháp quyền, bài tiểu luận đã đề xuất các giải pháp thực tiễn cho việc củng cố hệ thống pháp luật pháp quyền ở nước ta thông qua vai trò của truyền thông Xuất phát từ những đặc điểm căn bản của pháp quyền như công bằng và minh bạch, pháp luật Việt Nam đã có thể đáp ứng được cơ bản những đặc điểm ấy Song, để có một nền pháp quyền mạnh, pháp luật Việt Nam cần phải được tiếp cận rộng rãi hơn và toàn diện hơn, sự tham gia của người dân vào bộ máy pháp luật cần phải tích cực hơn, bên cạnh đó, sự tiếp cận các nguồn luật cần được đa dạng hơn Truyền thông hoàn toàn có thể giải quyết các vấn đề này và đã cho thấy nhiều tín hiệu khởi sắc Trong tương lai, truyền thông sẽ ngày càng xây dựng được những cơ quan trọng yếu để phục vụ cho pháp luật và sẽ ngày càng nâng tầm vị thế cho pháp luật nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam Nếu ví pháp luật là bộ não của một cơ thể sống thì đương nhiên truyền thông chính là những mạch máu, những dây thần kinh để nuôi sống bộ não và cơ thể ấy

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 TS Nguyễn Sĩ Dũng (2018), “Pháp quyền hay pháp trị?”, Nhân Dân cuối tuần,

Truy cập lúc 18:06, Thứ Bảy, 01-09-2018

2 TS Nguyễn Thị Thủy (2019), “Công bằng và ý nghĩa của bảo đảm nguyên tắc công bằng trong tố tụng hành chính”, Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử,

Truy cập lúc 10:13, ngày 12-05-2019

3 Bạch Thanh Thanh, “Tính minh bạch của pháp luật”,

4 TS Nguyễn Văn Quân (2018), “Mở rộng nguồn pháp luật đảm bảo quyền tiếp cận công

lý tại Việt Nam”, Nghiên cứu lập pháp,

http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=207408,

Truy cập ngày 01-09-2018

5 Lê Minh Tường (2021), “Nguồn của pháp luật là gì? Các loại nguồn của pháp luật?”, Luật Minh Khuê,

https://luatminhkhue.vn/nguon-cua-phap-luat-la-gi -quy-dinh-ve-nguon-cua-phap-luat.aspx,

Truy cập ngày 20-01-2021

6 Lê Quang Vy, Lương Văn Trung (2015), “Lẽ công bằng, công lý và vai trò của tòa án”, Kinh tế Sài gòn Online,

Truy cập lúc 10:52, Thứ Hai, 29-06-2015

7 World Justice Project (2020), “Rule of Law Index”,

https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/2020

8 Nguyễn Thị Kim Anh (2021), “Các đặc trưng nhà nước pháp quyền? Giá trị của nhà nước pháp quyền?”, Luật Minh Khuê,

https://luatminhkhue.vn/cac-dac-trung-nha-nuoc-phap-quyen -gia-tri-cua-nha-nuoc-phap-quyen .aspx

Truy cập ngày 19-04-2021