MỤC LỤC PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 2 CHƯƠNG I MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2 1 1 Khái niệm hướng nghiệp 2 1 1 1 Khái niệm hướng nghiệp 2 1 1 2 K. MỤC LỤCPHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU1PHẦN II: NỘI DUNG2CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG21.1. Khái niệm hướng nghiệp21.1.1. Khái niệm hướng nghiệp21.1.2. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp21.2. Mục tiêu, nhiệm vụ công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông21.3. Cơ sở lý luận đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông31.3.1. Ý nghĩa của hoạt động tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông31.2.3. Những điều tiêu chí hướng nghiệp51.4. Cơ sở thực tiễn đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông61.4.1. Quá trình thực hiện hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh61.4.2. Quản lí hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh6CHƯƠNG II: QUY TRÌNH THAM VẤN, TƯ VẤN CHỌN NGHỀ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG72.1. Thực trạng quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường trung học phổ thông72.2. Những tồn tại trong công tác tham vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông82.3. Xây dựng quy trình tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông92.3.1. Tìm ra những ngành học phù hợp sở thích92.3.2. Chọn nghề phù hợp với hoàn cảnh, nhận lời khuyên từ chuyên gia102.3.3. Thử làm những công việc liên quan đến ngành học đã chọn112.3.4. Tìm hiểu về nghề mình sẽ chọn.112.3.5. Chuẩn bị phương án phụ122.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường thpt12KẾT LUẬN14TÀI LIỆU THAM KHẢO15 PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU. Mở đầu Trong những thập niên gần đây, do sự gia tăng dân số và nhu cầu giáo dục khiến giáo dục kĩ thuật nghề ở các quốc gia đã có nhiều thay đổi nhằm định hướng cho thế hệ trẻ nghề nghiệp tương lai. Công nghệ và đào tạo hướng nghiệp trở thành nền tảng trong hệ thống giáo dục của mọi quốc gia trên thế giới. Nước ta cũng bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa trong bối cảnh khoa học công nghệ 4.0 phát triển như vũ bão. Sự phát triển của kinh tế xã hội đã đặt ra yêu cầu cho nền giáo dục Việt Nam phải tạo ra lớp người lao động mới có khả năng làm chủ được khoa học công nghệ hiện đại. Để thực hiện mục tiêu này, giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận không thể thiếu của công tác giáo dục học sinh trung học phổ thông, giúp học sinh hiểu về chính mình, hiểu yêu cầu của nghề mình sẽ chọn, định hướng việc tìm hiểu thông tin về lĩnh vực nghề nghiệp mà xã hội đang có nhu cầu lao động.Tư vấn hướng nghiệp là một hoạt động quan trọng không thể thiếu ở các trường Trung học phổ thông nhằm giúp học sinh nâng cao sự hiểu biết về nghề và điều chỉnh xu hướng chọn nghề cho phù hợp. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, một số trường Trung học phổ thông chưa thực hiện công tác này một cách hiệu quả. Do đó, cần có những biện pháp để nâng cao hiệu quả của tư vấn hướng nghiệp.Trong những năm gần đây, công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh thường được nhắc đến trên các phương tiện thông tin đại chúng. Việc chọn “nhầm trường”, “nhầm nghề” không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động học tập và bước đường nghề nghiệp tương lai của học sinh mà còn gây ra sự lãng phí lớn đối với gia đình và xã hội. Do đó, tác giả đã chọn đề tài “ Lý luận về hoạt động tham vấn hướng nghiệp ở trường THPT. Quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường THPT hiện nay” để có cái nhìn sâu và rộng hơn.PHẦN II: NỘI DUNGCHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG1.1. Khái niệm hướng nghiệp1.1.1. Khái niệm hướng nghiệpHướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độ địa phương và quốc gia.Lựa chọn nghề nghiệp chỉ là một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người. Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc phổ thông, qua quá trình trao dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù hợp.1.1.2. Khái niệm tư vấn hướng nghiệpCó thể hiểu tư vấn hướng nghiệp là một hệ thống những biện pháp tâm lý – giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu các năng lực đó với những yêu cầu do nghề đặt ra đối với người lao động, có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của địa phương và xã hội, trên cơ sở đó cho họ những lời khuyên về chọn nghề có căn cứ khoa học, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chín chắn trong khi chọn nghề.1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ công tác hướng nghiệp ở trường phổ thôngTrong nhà trường phổ thông, hướng nghiệp là bộ phận quan trọng của nền giáo dục phổ thông. Thực hiện công tác hướng nghiệp là một yêu cầu cần thiết của cải cách giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nguyên lý và nội dung giáo dục của Đảng; góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phân công và sử dụng hợp lý học sinh sau khi tốt nghiệp.Công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông nhằm mục đích bồi dưỡng, hướng dẫn học sinh chọn nghề phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội, đồng thời phù hợp với thể lực và năng khiếu của cá nhân.Nhằm mục đích đó, công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông có các nhiệm vụ sau:•Giáo dục thái độ lao động và ý thức đúng đắn về nghề nghiệp;•Tổ chức cho học sinh thực tập, làm quen với một số nghề chủ yếu trong xã hội và các nghề truyền thống của địa phương;•Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến khích, hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất;•Động viên hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hoá.Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ trên, các trường cần quán triệt các vấn đề sau:•Hướng nghiệp phải dựa trên cơ sở giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dục toàn diện;•Hướng nghiệp phải căn cứ vào phương hướng phát triển kinh tế, văn hoá và nhu cầu sử dụng nguồn lao động dự trữ của đất nước và địa phương;•Mức độ nội dung, hình thức và phương pháp hướng nghiệp phải phù hợp với đặc điểm của học sinh (sức khoẻ, lứa tuổi, trình độ học tập, xu hướng v.v...)
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU 1
PHẦN II: NỘI DUNG 2
CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2
1.1 Khái niệm hướng nghiệp 2
1.1.1 Khái niệm hướng nghiệp 2
1.1.2 Khái niệm tư vấn hướng nghiệp 2
1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông .2 1.3 Cơ sở lý luận đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông 3
1.3.1 Ý nghĩa của hoạt động tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông 3
1.2.3 Những điều tiêu chí hướng nghiệp 5
1.4 Cơ sở thực tiễn đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông 6
1.4.1 Quá trình thực hiện hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh 6
1.4.2 Quản lí hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh 6
CHƯƠNG II: QUY TRÌNH THAM VẤN, TƯ VẤN CHỌN NGHỀ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7
2.1 Thực trạng quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường trung học phổ thông 7
Trang 22.2 Những tồn tại trong công tác tham vấn hướng nghiệp ở trường
trung học phổ thông 8
2.3 Xây dựng quy trình tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông 9
2.3.1 Tìm ra những ngành học phù hợp sở thích 9
2.3.2 Chọn nghề phù hợp với hoàn cảnh, nhận lời khuyên từ chuyên gia .10
2.3.3 Thử làm những công việc liên quan đến ngành học đã chọn 11
2.3.4 Tìm hiểu về nghề mình sẽ chọn 11
2.3.5 Chuẩn bị phương án phụ 12
2.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường thpt 12
KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU
Mở đầu Trong những thập niên gần đây, do sự gia tăng dân số và nhu cầu giáo dục khiến giáo dục kĩ thuật nghề ở các quốc gia đã có nhiều thay đổi nhằm định hướng cho thế hệ trẻ nghề nghiệp tương lai Công nghệ và đào tạo hướng nghiệp trở thành nền tảng trong hệ thống giáo dục của mọi quốc gia trên thế giới Nước ta cũng bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa- hiện đại hóa trong bối cảnh khoa học công nghệ 4.0 phát triển như vũ bão Sự phát triển của kinh tế- xã hội đã đặt ra yêu cầu cho nền giáo dục Việt Nam phải tạo ra lớp người lao động mới có khả năng làm chủ được khoa học - công nghệ hiện đại
Để thực hiện mục tiêu này, giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận không thể thiếu của công tác giáo dục học sinh trung học phổ thông, giúp học sinh hiểu về chính mình, hiểu yêu cầu của nghề mình sẽ chọn, định hướng việc tìm hiểu thông tin về lĩnh vực nghề nghiệp mà xã hội đang có nhu cầu lao động
Tư vấn hướng nghiệp là một hoạt động quan trọng không thể thiếu ở các trường Trung học phổ thông nhằm giúp học sinh nâng cao sự hiểu biết về nghề
và điều chỉnh xu hướng chọn nghề cho phù hợp Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, một số trường Trung học phổ thông chưa thực hiện công tác này một cách hiệu quả Do đó, cần có những biện pháp để nâng cao hiệu quả của tư vấn hướng nghiệp
Trong những năm gần đây, công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh thường được nhắc đến trên các phương tiện thông tin đại chúng Việc chọn
“nhầm trường”, “nhầm nghề” không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động học tập và bước đường nghề nghiệp tương lai của học sinh mà còn gây ra sự lãng phí
lớn đối với gia đình và xã hội Do đó, tác giả đã chọn đề tài “ Lý luận về hoạt động tham vấn hướng nghiệp ở trường THPT Quy trình tham vấn, tư vấn
Trang 4chọn nghề cho học sinh trường THPT hiện nay” để có cái nhìn sâu và rộng
hơn
PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Khái niệm hướng nghiệp
1.1.1 Khái niệm hướng nghiệp
Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độ địa phương và quốc gia
Lựa chọn nghề nghiệp chỉ là một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc phổ thông, qua quá trình trao dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù hợp
1.1.2 Khái niệm tư vấn hướng nghiệp
Có thể hiểu tư vấn hướng nghiệp là một hệ thống những biện pháp tâm lý – giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu các năng lực đó với những yêu cầu do nghề đặt ra đối với người lao động, có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của địa phương và xã hội, trên cơ sở
đó cho họ những lời khuyên về chọn nghề có căn cứ khoa học, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chín chắn trong khi chọn nghề
1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông
Trong nhà trường phổ thông, hướng nghiệp là bộ phận quan trọng của nền giáo dục phổ thông Thực hiện công tác hướng nghiệp là một yêu cầu cần thiết của cải cách giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nguyên lý và nội dung giáo dục
Trang 5của Đảng; góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phân công và sử dụng hợp
lý học sinh sau khi tốt nghiệp
Công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông nhằm mục đích bồi dưỡng, hướng dẫn học sinh chọn nghề phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội, đồng thời phù hợp với thể lực và năng khiếu của cá nhân
Nhằm mục đích đó, công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông có các nhiệm vụ sau:
Giáo dục thái độ lao động và ý thức đúng đắn về nghề nghiệp;
Tổ chức cho học sinh thực tập, làm quen với một số nghề chủ yếu trong xã hội và các nghề truyền thống của địa phương;
Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh
để khuyến khích, hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất;
Động viên hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hoá
Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ trên, các trường cần quán triệt các vấn đề sau:
Hướng nghiệp phải dựa trên cơ sở giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dục toàn diện;
Hướng nghiệp phải căn cứ vào phương hướng phát triển kinh tế, văn hoá và nhu cầu sử dụng nguồn lao động dự trữ của đất nước và địa phương;
Mức độ nội dung, hình thức và phương pháp hướng nghiệp phải phù hợp với đặc điểm của học sinh (sức khoẻ, lứa tuổi, trình độ học tập, xu hướng v.v )
Trang 61.3 Cơ sở lý luận đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông
1.3.1 Ý nghĩa của hoạt động tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông
Ý nghĩa giáo dục:
Tham vấn hướng nghiệp góp phần cụ thể hóa mục tiêu đào tạo ở trường phổ thông, trang bị cho học sinh kiến thức về các ngành nghề trong xã hội, góp phần định hướng nghề nghiệp trong tương lai Như vậy, quá trình hướng nghiệp
ở các trường THPT không những giáo dục ý thức lao động nghề nghiệp mà còn hướng cho học sinh lựa chọn nghề ngành trong tương lai
Ý nghĩa chính trị:
Công tác Tham vấn hướng nghiệp có chức năng thực hiện đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước Trong Tham vấn hướng nghiệp, việc tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội luôn được coi là vấn đề trọng tâm để học sinh được tiếp cận và định hướng nghề nghiệp Hoạt động Tham vấn hướng nghiệp có hiệu quả
sẽ tạo ra những thế hệ trẻ có phẩm chất và năng lực xây dựng đất nước, những con người lao động mới
Ý nghĩa xã hội:
Thông qua Tham vấn hướng nghiệp, học sinh được làm quen với những ngành nghề cơ bản trong xã hội, ngành nghề có vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, ngành nghề cần thiết ở địa phương Đồng thời, học sinh cần nắm được yêu cầu của từng ngành nghề, những điều kiện cần thiết khi chọn nghề Việc chọn nghề đúng sẽ không lãng phí trong đào tạo nguồn nhân lực, góp phần phát triển đất nước Hướng nghiệp có tác dụng điều chỉnh sự phân công lao động trong xã hội, tạo ra sự cân bằng nguồn nhân lực, khắc phục tình trạng một bộ phận nguồn nhân lực không có việc làm hoặc có việc làm không ổn định gây ra các hiện tượng lãng phí nguồn lực
Ý nghĩa kinh tế:
Trang 7Để bảo đảm ý nghĩa kinh tế, các trường cần gắn mục tiêu đào tạo với mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội của cả nước và địa phương Sự phân công lao động hợp lí sẽ thúc đẩy nền kinh tế phát triển Hướng nghiệp tốt cũng đồng nghĩa với việc cung cấp nguồn nhân lực cân đối và chất lượng, hỗ trợ phát triển kinh tế, tạo cơ hội cho người học được chọn nghề phù hợp, từ đó nỗ lực năng lực, cố gắng vươn lên, sáng tạo trong công việc để đạt hiệu quả tốt nhất
1.2.3 Những điều tiêu chí hướng nghiệp
Cần có thông tin nghề chuẩn xác:
Việctư vấn hướng nghiệpquan trọng nhất là khâu thông tin ngành nghề
Đó là việc giới thiệu cho các em về những ngành nghề cũng như loại hình sản xuất và thị trường lao động của ngành nghề đó ở cả hiện tại và tương lai Đặc biệt trong phần tư vấn tuyển sinhcần phải trình bày rõ về nghề nghiệp ấy cần có
sự đòi hỏi gì cũng như các em cần có sự hoàn thiện như thế nào để đáp ứng được trình độ nghề nghiệp mà công việc đó yêu cầu
Cần có sự định hướng nghề chuẩn xác:
Nhà trường và các tổ chức cũng cần phải biết rõ về việc định hướng nghề chuẩn xác đối với các em Điều này sẽ giúp cho các em có quyết định rõ ràng hơn về con đường chọn nghề nghiệp, xác định được bản thân cần phải nỗ lực như thế nào để đáp ứng được ngành nghề mà mình đã lựa chọn Để từ đó các em
có thể có sự xác định bước đầu về việc học tập của mình sao cho có được sự phù hợp nhất
Cần có sự tư vấn nghề đúng đắn và linh hoạt
Chắc chắn rằng không phải bất cứ em học sinh, sinh viên nào cũng giống nhau về mọi khía cạnh để đượctư vấn hướng nghiệpgiống nhau Điều này đòi hỏi các nhà tư vấn cần phải đưa ra những lời khuyên một cách bổ ích, cần phải xem xét về đặc điểm của hoạt động nghề có phù hợp hay không để có sự hướng nghiệp đúng đắn Ngoài ra khi tư vấn tuyển sinhcòn đòi hỏi sự linh hoạt để đảm
Trang 8bảo có sự tư vấn chính xác nhất đối với từng bạn học sinh ở mỗi khía cạnh, thực trạng khác nhau
Cần có sự tuyển chọn nghề đúng đắn
Khi tư vấn chọn ngành nghề cần phải có những câu hỏi, nội dung đưa ra phù hợp để từ đó có sự tuyển chọn nghề đúng đắn Cần xác định mức độ phù hợp để từ đó đưa ra những đòi hỏi và tiêu chuẩn cho từng đối tượng khác nhau
1.4 Cơ sở thực tiễn đổi mới công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông
Thực tiễn cho thấy công tác hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông còn nhiều tồn tại như sau:
1.4.1 Quá trình thực hiện hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
Hoạt động Giáo dục hướng nghiệp mới chỉ tập trung vào mục tiêu về mặt kiến thức, kĩ năng và thái độ còn nhiều hạn chế; các mục tiêu chưa được cụ thể hóa trong kế hoạch của nhà trường;
Nội dung Giáo dục hướng nghiệp vẫn còn mang tính hình thức, chưa gắn với thực tiễn, chưa bám sát mục tiêu, chưa đa dạng, linh hoạt và phong phú;
Việc phối hợp và sử dụng các phương pháp Giáo dục hướng nghiệp hiện đại cho học sinh chưa hiệu quả, chủ yếu vẫn là các phương pháp dùng lời; hình thức tích hợp Giáo dục hướng nghiệp vào các môn học liên quan dễ thực hiện, được giáo viên thực hiện thường xuyên và mang lại hiệu quả cao Tuy nhiên, việc tích hợp như vậy đã ảnh hưởng tới hoạt động dạy học môn học đó
1.4.2 Quản lí hoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
Việc lập kế hoạch hoạt động Giáo dục hướng nghiệp chưa được sự quan tâm, đầu tư, thậm chí có trường không xây dựng kế hoạch hoạt động Giáo dục hướng nghiệp với tư cách là một kế hoạch độc lập mà được lồng ghép trong kế hoạch năm học của nhà trường Nội dung kế hoạch phần lớn chỉ do một cá nhân xây dựng, thiếu sự tham gia đóng góp của các bộ phận có liên quan nên rất
Trang 9chung chung, chưa đi sâu vào nội dung cụ thể và mang nặng tính chủ quan, hình thức; chưa xây dựng cơ chế phối hợp với các nguồn lực trong và ngoài nhà trường;
Công tác tổ chức, chỉ đạo chưa thường xuyên và hiệu quả chưa cao: Việc chỉ đạo giáo viên tích hợp, lồng ghép nội dung Giáo dục hướng nghiệp thông qua các hình thức dạy học chưa được thực hiện triệt để; chưa xây dựng được đội ngũ cán bộ, giáo viên chuyên trách làm công tác Giáo dục hướng nghiệp; công tác bồi dưỡng thường xuyên đội ngũ vẫn còn mang tính hình thức, đối phó; chưa phối hợp chặt chẽ với cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, trường đại học, cao đẳng, cơ sở đào tạo nghề… trong hoạt động Giáo dục hướng nghiệp;
CHƯƠNG II: QUY TRÌNH THAM VẤN, TƯ VẤN CHỌN NGHỀ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Thực trạng quy trình tham vấn, tư vấn chọn nghề cho học sinh trường trung học phổ thông
Với giới trẻ, chọn nghề là bước đi đầu tiên, đồng thời là quyết định quan trọng nhất khi tiến vào ngưỡng cửa cuộc đời Tuy vậy, thực trạng tư vấn hướng nghiệp hiện nay tại Việt Nam vẫn còn khá nhiều bất cập, dẫn đến cái giá quá đắt cho nhiều học sinh khi đưa ra những quyết định sai lầm
Công tác hướng nghiệp hiện chưa được giới trẻ Việt Nam cũng như phụ huynh quan tâm đúng mực Việc chọn ngành nghề hầu hết phụ thuộc vào ý kiến của phụ huynh (thường có xu hướng chọn trường tốt trước khi chọn ngành) hay
độ “hot” của ngành trong thời điểm hiện tại Có thể nói, tại Việt Nam, cơ hội để sinh viên tiếp xúc để hiểu rõ về ngành nghề rất hạn chế Theo số liệu năm 2014 của Sở GD-ĐT TP.HCM, chỉ có 20% học sinh tại TP HCM hiểu biết về ngành nghề đã chọn
Trang 10Trong những năm trở lại đây, việc giáo dục hướng nghiệp sau trung học
đã nhận được nhiều quan tâm hơn Tuy vậy, việc cung cấp thông tin về nghề nghiệp cũng như định hướng tương lai cho học sinh còn khá nhiều bất cập Hiện học sinh đang gặp phải không ít khó khăn như thiếu sự đào tạo bài bản, không được cập nhật thông tin, không am hiểu về thị trường lao động, giáo dục mang nặng tính lí thuyết, thiếu trải nghiệm … Đây cũng chính là các nguyên nhân dẫn đến thực trạng tư vấn hướng nghiệp thiếu hiệu quả trong các trường THPT hiện nay
Chính vì công tác chuẩn bị, tìm hiểu về ngành học chưa được chú trọng, rất nhiều sinh viên đã phải trả những cái giá rất đắt Có không ít những sinh viên quyết định bỏ học sau một năm đầu ngồi trên giảng đường đại học khi chợt nhận
ra bản thân không phù hợp Bỏ môn, nợ môn, cũng là những tình trạng thường thấy trong sinh viên
2.2 Những tồn tại trong công tác tham vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
Có nhiều nguyên nhân khiến học sinh đánh giá không cao vai trò của nhà trường trong việc giúp các em hiểu biết nghề, trong đó có một số nguyên nhân chủ yếu sau:
- Đa phần phụ huynh cho rằng việc tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp nói chung, tư vấn hướng nghiệp nói riêng chưa hiệu quả Trong những hoạt động hướng nghiệp được các trường thực hiện, “Dạy nghề phổ thông” là hoạt động được tiến hành thường xuyên nhất Nhưng có lẽ việc dạy nghề ở trường phổ thông chỉ mới giúp học sinh hình thành những tri thức, kỹ năng cơ bản, sơ đẳng về nghề chứ chưa ảnh hưởng nhiều đến quyết định chọn nghề của học sinh (vì có đến phần lớn học sinh chọn học ở bậc đại học và chỉ có rất ít học sinh chọn học ở các trường nghề) Bên cạnh đó, nhiều học sinh học nghề chỉ nhằm mục đích được cộng điểm vào kỳ thi tốt nghiệp
Trang 11- Một số trường THPT chưa có đội ngũ cán bộ phụ trách công tác hướng nghiệp được đào tạo bài bản, đặc biệt là ở khâu tư vấn hướng nghiệp Giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp của các trường chủ yếu là giáo viên kiêm nhiệm chứ chưa có giáo viên hướng nghiệp chuyên trách Các thầy cô không có nhiều thời gian để tìm hiểu sâu về thế giới nghề nghiệp vốn dĩ vô cùng đa dạng
và phức tạp
- Điều kiện cơ sở vật chất lẫn kinh phí đầu tư cho hoạt động hướng nghiệp (trong đó có tư vấn hướng nghiệp) ở phần lớn các trường THPT còn hạn chế Nhiều trường chưa có phòng tư vấn hướng nghiệp, chưa có nguồn tài liệu phong phú về thế giới nghề nghiệp để giới thiệu đến học sinh…
Chính vì công tác hướng nghiệp ở các trường thực hiện chưa hiệu quả nên học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp tương lai Trong đó, khó khăn lớn nhất là “Không biết nghề đã chọn có những yêu cầu gì
về phẩm chất và năng lực” và "Không biết bản thân phù hợp với nghề nào” Thực chất, hai nội dung này liên quan mật thiết với nhau: vì học sinh không biết
rõ yêu cầu của nghề nên không biết bản thân phù hợp với nghề nào hoặc phù hợp với nghề nào hơn Ngoài ra, còn một số khó khăn khác khiến học sinh khó
có thể chọn được nghề phù hợp:“Không có người am hiểu về nghề để tư vấn”,
“Không biết những ngành nghề xã hội, địa phương đang cần”, “Thiếu thông tin
về trường đào tạo” và“Thiếu thông tin về ngành nghề”
2.3 Xây dựng quy trình tham vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông
2.3.1 Tìm ra những ngành học phù hợp sở thích
Thầy cô cha mẹ nên định hướng cho học sinh hiểu bản thân các em muốn làm công việc gì, muốn làm việc như thế nào Không nên cố ép các em học sinh phải đi theo hướng nghề nghiệp đang “hot” vì quan niệm rằng nghề này sau này
sẽ có cơ hội hơn các nghề nghiệp khác, hoặc bắt ép con em mình phải chọn lựa