Những vấn đề lí luận về cơ chế thị trường và nền kinh tế thị trường vai trò điều tiết của nhà nước để khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường việt nam

MỤC LỤC PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU 1 PHẦN II NỘI DUNG 2 CHƯƠNG I MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG 2 1 1 Lý luận về cơ chế thị trường 2 1 1 1 Khái niệm cơ chế thị trư. MỤC LỤCPHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU1PHẦN II: NỘI DUNG2CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG. CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG21.1.Lý luận về cơ chế thị trường21.1.1.Khái niệm cơ chế thị trường21.1.1.Hình thức21.2.Kinh tế thị trường41.2.1.Khái niệm nền kinh tế thị trường41.2.2. Kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước.51.3. Ưu, nhược điểm của thị trường và cơ chế thị trường61.2.1. Ưu điểm61.2.2. Những khuyết tật của cơ chế kinh tế thị trường:7CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT CỦA NHÀ NƯỚC ĐỂ KHẮC PHỤC NHỮNG KHUYẾT TẬT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP92.1. Thực trạng vai trò điều tiết của nhà nước92.2. Một số giải pháp để khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường142.2.1. Thực hiện nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần142.2.2. Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế, tạo lập đồng bộ các loại thị trường.152.2.3. Nâng cao năng lực và hiệu lực quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà nước162.2.4. Nhà nước thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội.17PHẦN III: KẾT LUẬN18TÀI LIỆU THAM KHẢO19  PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦUTrong thời gian vừa qua ở Việt Nam, cải cách các chính sách kinh tế đã có ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng và cấu trúc lại nền kinh tế. Sự kết hợp giữa các biện pháp ổn định hoá kinh tế và các biện pháp tự do hoá, giảm bớt sự can thiệp trực tiếp của Chính phủ Trung ương đối với các hoạt động kinh tế dựa trên thước đo của thị trường, thực hiện chính sách mở cửa trong quan hệ kinh tế quốc tế đã tạo nên những chuyển biên rõ nét về tốc độ tăng trưởng kinh tế và ổn định môi trường kinh tế vĩ mô. Cùng với các chính sách cải cách đó, hoạt động của nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể.Tuy nhiên, triển vọng phát triển kinh tế xã hội trong những năm tới ở Việt Nam có lẽ sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc giải quyết các vấn đề cơ bản mà nội dung của chúng có liên quan đến chính sự tiếp tục quá trình cơ cấu lại nền kinh tế. Vấn đề nổi bật trong số đó là xác định vai trò hợp lý của nhà nước trong nền kinh tế. Trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang một nền kinh tế thị trường, Việt Nam đang mong muốn tìm kiếm cho mình một nền kinh tế mà trong đó có sử dụng được các tác dụng tích cực và hạn chế những khiếm khuyết của cả hai yếu tố thị trường và sự can thiệp của nhà nước đối với hai mặt tăng trưởng kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội. Do đó, sau một thời gian tìm hiểu tác giả đã lựa chọn đề tài “ Những vấn đề lí luận về cơ chế thị trường và nền kinh tế thị trường vai trò điều tiết của nhà nước để khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường Việt Nam”. PHẦN II: NỘI DUNGCHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG. CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG1.1.Lý luận về cơ chế thị trường1.1.1.Khái niệm cơ chế thị trườngNhững năm gần đây khi nền kinh tế nước ta bước từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế mở cửa. Thì cũng là lúc chúng ta làm quen và sử dụng khái niệm về thị trường. Thị trường được hiểu theo nghĩa hẹp đó là nơi gặp gỡ giữa người mua và người bán để trao đổi hàng hoá và dịch vụ. Nhưng để hiểu theo nghĩa rộng hơn thì thị trường là nơi diễn ra sự trao đổi hàng hoá và dịch vụ theo yêu cầu của quy luật sản xuất và lưu thông hàng hoá và tổng hợp các quan hệ lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ.Cơ chế thị trường là guồng máy hoạt động của nền kinh tế hàng hoá, cơ chế thị trường tự điều tiết quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá theo những yêu cầu khách quan của các quy luật của kinh tế vốn có của nó như: quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quyluật lưu thông tiền tệ. Có thể nói cơ chế thị trường là tổng thể hữu cơ giữa các nhân tố kinh tế: cung cầu, giá cả trong đó người sản xuất và người tiêu dùng tác động lẫn nhau thông qua thị trường để xác định được ba vấn đề cơ bản là sản xuất cái gì ? như thế nào? và cho ai ? 1.1.1.Hình thứcCơ chế chỉ huy tập trungThực chất là cơ chế mệnh lệnh, là một xã hội Chính phủ đề ra mọi quyết định về sản xuất và tiêu dùng. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ quyết định sẽ sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Sau đó các hướng dẫn cụ thể sẽ được phổ biến tới các hộ sản xuất gia đình, các doanh nghiệp.Quá trình như vậy là một nhiệm vụ rất phức tạp và không tồn tại một nền kinh tế mệnh lệnh hoàn chỉnh, trong đó tất cả các quyết định về phân bổ nguồn lực được tiến hành theo phương pháp này. Tất nhiên việc xây dựng một kế hoạch như vậy, trong đó không chỉ xác định chính xác số lượng từng loại sản phẩm phải sản xuất mà còn ấn định cả giá cả, theo đó các sản phẩm này được bán cho người tiêu dùng là một công việc khổng lồ. Chỉ cần nhà quản lý phạm sai lầm là có thể dẫn đến tình trạng dư thừa hay thiếu hụt to lớn một loại sản phẩm nào đó. Trước năm 1986, Chính phủ Việt Nam đã áp dụng cơ chế này.Cơ chế thị trường tự doCơ chế thị trường tự do, các đơn vị cá biệt được tự do tác động lẫn nhau trên thị trường. Nó có thể mua sản phẩm từ các đơn vị kinh tế này hoặc bán sản phẩm cho các đơn vị kinh tế khác. Trong một thị trường, các giao dịch có thể thông qua trao đổi bằng tiền hay trao đổi bằng hiện vật (hàng đổi hàng). Việc hàng đổi hàng gặp không ít phức tạp, đôi khi không có hàng cần để trao đổi lẫn cho nhau; ví dụ, có khi khó tìm ra người đổi xe máy lấy một cây đàn. Do đó việc đưa tiền tệ vào làm vật trung gian cho sự trao đổi đã làm thuận lợi rất nhiều cho những cuộc giao dịch. Trong một nền kinh tế thị trường hiện đại, người ta mua hoặc bán các sản phẩm và dịch vụ thông qua tiền tệ.Trong cơ chế thị trường, vấn đề giá cả đã quyết định việc mua cái và bán cái gì. Việc phân bổ nguồn lực thông qua hệ thống giá cả. Quá trình điều chỉnh giá cả sẽ khuyến khích xã hội phân bố lại các nguồn lực để phản ánh được sự khan hiếm đã tăng lên của một loại hàng hóa nào đó.Thị trường mà nhà nước không can thiệp vào gọi là thị trường tự do. Các cá nhân trên thị trường tự do theo đuổi quyền lợi của riêng mình bằng cách cố gắng làm càng nhiều cho mình càng tốt tùy theo khả năng của mình, không có ai trợ giúp hoặc can thiệp của Chính phủ. Với những động cơ cá nhân như vậy, nhưng chính điều đó đã làm cho xã hội khá giả lên bằng cách tạo ra những việc làm và những cơ hội mới. Chính vì vậy, mà đường giới hạn khả năng sản xuất dịch ra xa hơn.Cơ chế hỗn hợpThị trường tự do cho phép các cá nhân theo đuổi lợi ích riêng của mình mà không có sự can thiệp khống chế nào của Chính phủ. Kinh tế mệnh lệnh để cho tự do cá nhân về kinh tế một phạm vi rất hẹp, vì hầu hết các quyết định đều do Chính phủ đưa ra. Giữa hai thái cực đó là khu vực kinh tế hỗn hợp.Trong một nền kinh tế hỗn hợp, khu vực nhà nước và khu vực tư nhân tương tác với nhau trong việc giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế. Chính phủ kiểm soát một phần đáng kể của sản lượng thông qua việc đánh thuế, thanh toán chuyển giao cung cấp các hàng hóa và dịch vụ như lực lượng vũ trang, cảnh sát. Chính phủ cũng điều tiết mức độ theo đuổi lợi ích cá nhân.Trong cơ chế hỗn hợp, Chính phủ cũng có thể đóng vai trò là nhà sản xuất các hàng hóa tư nhân thông qua các doanh nghiệp có vốn chi phối của nhà nước1.2.Kinh tế thị trường1.2.1.Khái niệm nền kinh tế thị trườngNền kinh tế thị trường là một loại hình kinh tế xã hội mà ở đó các quan hệ kinh tế, sự trao đổi, sự mua bán các sản phẩm và nhất là sự phân chia lợi ích, tìm kiếm lợi nhuận,... đều do các quy luật của thị trường điều tiết và chi phối. Không thu được lợi nhuận thì người sản xuất, kinh doanh không còn động lực để tiếp tục, nhất là để thúc đẩy công việc sản xuất và kinh doanh của họ, do đó sự trì trệ của xã hội là khó tránh khỏi. Cho nên có thể nói kinh tế thị trường là thành quả quan trọng của sự phát triển lâu dài trong nền văn minh của toàn thể nhân loại từ khi nó xuất hiện chứ không phải là của riêng hoặc là độc quyền của một hình thái kinh tế xã hội nào. Đặc biệt, như C. Mác viết, trong nền kinh tế thị trường của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thì việc tìm kiếm “lợi nhuận là quy luật tuyệt đối của phương thức sản xuất này”(1). Trong nền kinh tế thị trường, rõ nhất là trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, lợi nhuận là yếu tố trung tâm, là động lực tuyệt đối thúc đẩy phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động và tăng hiệu quả của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Kinh tế thị trường là thành quả, là sản phẩm của sự phát triển của kinh tế toàn thế giới trải qua nhiều thế kỷ và được chủ nghĩa tư bản hiện đại nâng lên một tầm cao mới chứ không phải chỉ là sản phẩm của riêng chủ nghĩa tư bản.

MỤC LỤC

PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN II: NỘI DUNG 2

CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG 2

1.1 Lý luận về cơ chế thị trường 2

1.1.1 Khái niệm cơ chế thị trường 2

1.1.1 Hình thức 2

1.2 Kinh tế thị trường 4

1.2.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường 4

1.2.2 Kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước 5

1.3 Ưu, nhược điểm của thị trường và cơ chế thị trường 6

1.2.1 Ưu điểm 6

1.2.2 Những khuyết tật của cơ chế kinh tế thị trường: 7

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT CỦA NHÀ NƯỚC ĐỂ KHẮC PHỤC NHỮNG KHUYẾT TẬT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP 9

2.1 Thực trạng vai trò điều tiết của nhà nước 9

2.2 Một số giải pháp để khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường 14

2.2.1 Thực hiện nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần 14

2.2.2 Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế, tạo lập đồng bộ các loại thị trường 15

2.2.3 Nâng cao năng lực và hiệu lực quản lý kinh tế vĩ mô của Nhànước 162.2.4 Nhà nước thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo tăng trưởngkinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội 17

PHẦN III: KẾT LUẬN 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời gian vừa qua ở Việt Nam, cải cách các chính sách kinh tế đã

có ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng và cấu trúc lại nền kinh tế Sự kết hợpgiữa các biện pháp ổn định hoá kinh tế và các biện pháp tự do hoá, giảm bớt

sự can thiệp trực tiếp của Chính phủ Trung ương đối với các hoạt động kinh

tế dựa trên thước đo của thị trường, thực hiện chính sách mở cửa trong quan

hệ kinh tế quốc tế đã tạo nên những chuyển biên rõ nét về tốc độ tăng trưởngkinh tế và ổn định môi trường kinh tế vĩ mô Cùng với các chính sách cải cách

đó, hoạt động của nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam đã có những thay đổiđáng kể

Tuy nhiên, triển vọng phát triển kinh tế xã hội trong những năm tới ởViệt Nam có lẽ sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc giải quyết các vấn đề cơ bản

mà nội dung của chúng có liên quan đến chính sự tiếp tục quá trình cơ cấu lạinền kinh tế Vấn đề nổi bật trong số đó là xác định vai trò hợp lý của nhànước trong nền kinh tế Trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoátập trung sang một nền kinh tế thị trường, Việt Nam đang mong muốn tìmkiếm cho mình một nền kinh tế mà trong đó có sử dụng được các tác dụngtích cực và hạn chế những khiếm khuyết của cả hai yếu tố thị trường và sựcan thiệp của nhà nước đối với hai mặt tăng trưởng kinh tế và đảm bảo côngbằng xã hội Do đó, sau một thời gian tìm hiểu tác giả đã lựa chọn đề tài “

Những vấn đề lí luận về cơ chế thị trường và nền kinh tế thị trường vai trò điều tiết của nhà nước để khắc phục những khuyết tật của nền kinh tế thị trường Việt Nam”.

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG.

CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Lý luận về cơ chế thị trường

1.1.1 Khái niệm cơ chế thị trường

Những năm gần đây khi nền kinh tế nước ta bước từ nền kinh tế quanliêu bao cấp sang nền kinh tế mở cửa Thì cũng là lúc chúng ta làm quen và sửdụng khái niệm về thị trường Thị trường được hiểu theo nghĩa hẹp đó là nơigặp gỡ giữa người mua và người bán để trao đổi hàng hoá và dịch vụ Nhưng

để hiểu theo nghĩa rộng hơn thì thị trường là nơi diễn ra sự trao đổi hàng hoá

và dịch vụ theo yêu cầu của quy luật sản xuất và lưu thông hàng hoá và tổnghợp các quan hệ lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ

Cơ chế thị trường là guồng máy hoạt động của nền kinh tế hàng hoá, cơchế thị trường tự điều tiết quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá theonhững yêu cầu khách quan của các quy luật của kinh tế vốn có của nó như:quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quyluật lưu thông tiền

tệ Có thể nói cơ chế thị trường là tổng thể hữu cơ giữa các nhân tố kinh tế:cung cầu, giá cả trong đó người sản xuất và người tiêu dùng tác động lẫn nhauthông qua thị trường để xác định được ba vấn đề cơ bản là sản xuất cái gì ?như thế nào? và cho ai ?

1.1.1 Hình thức

Cơ chế chỉ huy tập trung

Thực chất là cơ chế mệnh lệnh, là một xã hội Chính phủ đề ra mọiquyết định về sản xuất và tiêu dùng Cơ quan quản lý nhà nước sẽ quyết định

sẽ sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai Sau đó các hướngdẫn cụ thể sẽ được phổ biến tới các hộ sản xuất gia đình, các doanh nghiệp

Quá trình như vậy là một nhiệm vụ rất phức tạp và không tồn tại mộtnền kinh tế mệnh lệnh hoàn chỉnh, trong đó tất cả các quyết định về phân bổnguồn lực được tiến hành theo phương pháp này Tất nhiên việc xây dựngmột kế hoạch như vậy, trong đó không chỉ xác định chính xác số lượng từngloại sản phẩm phải sản xuất mà còn ấn định cả giá cả, theo đó các sản phẩmnày được bán cho người tiêu dùng là một công việc khổng lồ Chỉ cần nhàquản lý phạm sai lầm là có thể dẫn đến tình trạng dư thừa hay thiếu hụt to lớnmột loại sản phẩm nào đó Trước năm 1986, Chính phủ Việt Nam đã áp dụng

cơ chế này

Cơ chế thị trường tự do

Cơ chế thị trường tự do, các đơn vị cá biệt được tự do tác động lẫnnhau trên thị trường Nó có thể mua sản phẩm từ các đơn vị kinh tế này hoặcbán sản phẩm cho các đơn vị kinh tế khác Trong một thị trường, các giaodịch có thể thông qua trao đổi bằng tiền hay trao đổi bằng hiện vật (hàng đổihàng) Việc hàng đổi hàng gặp không ít phức tạp, đôi khi không có hàng cần

để trao đổi lẫn cho nhau; ví dụ, có khi khó tìm ra người đổi xe máy lấy mộtcây đàn Do đó việc đưa tiền tệ vào làm vật trung gian cho sự trao đổi đã làmthuận lợi rất nhiều cho những cuộc giao dịch Trong một nền kinh tế thịtrường hiện đại, người ta mua hoặc bán các sản phẩm và dịch vụ thông quatiền tệ

Trong cơ chế thị trường, vấn đề giá cả đã quyết định việc mua cái vàbán cái gì Việc phân bổ nguồn lực thông qua hệ thống giá cả Quá trình điềuchỉnh giá cả sẽ khuyến khích xã hội phân bố lại các nguồn lực để phản ánhđược sự khan hiếm đã tăng lên của một loại hàng hóa nào đó

Thị trường mà nhà nước không can thiệp vào gọi là thị trường tự do.Các cá nhân trên thị trường tự do theo đuổi quyền lợi của riêng mình bằngcách cố gắng làm càng nhiều cho mình càng tốt tùy theo khả năng của mình,

không có ai trợ giúp hoặc can thiệp của Chính phủ Với những động cơ cánhân như vậy, nhưng chính điều đó đã làm cho xã hội khá giả lên bằng cáchtạo ra những việc làm và những cơ hội mới Chính vì vậy, mà đường giới hạnkhả năng sản xuất dịch ra xa hơn.

Cơ chế hỗn hợp

Thị trường tự do cho phép các cá nhân theo đuổi lợi ích riêng của mình

mà không có sự can thiệp khống chế nào của Chính phủ Kinh tế mệnh lệnh

để cho tự do cá nhân về kinh tế một phạm vi rất hẹp, vì hầu hết các quyết địnhđều do Chính phủ đưa ra Giữa hai thái cực đó là khu vực kinh tế hỗn hợp

Trong một nền kinh tế hỗn hợp, khu vực nhà nước và khu vực tư nhântương tác với nhau trong việc giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế.Chính phủ kiểm soát một phần đáng kể của sản lượng thông qua việc đánhthuế, thanh toán chuyển giao cung cấp các hàng hóa và dịch vụ như lực lượng

vũ trang, cảnh sát Chính phủ cũng điều tiết mức độ theo đuổi lợi ích cá nhân

Trong cơ chế hỗn hợp, Chính phủ cũng có thể đóng vai trò là nhà sảnxuất các hàng hóa tư nhân thông qua các doanh nghiệp có vốn chi phối củanhà nước

1.2 Kinh tế thị trường

1.2.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường là một loại hình kinh tế - xã hội mà ở đó cácquan hệ kinh tế, sự trao đổi, sự mua bán các sản phẩm và nhất là sự phân chialợi ích, tìm kiếm lợi nhuận, đều do các quy luật của thị trường điều tiết vàchi phối Không thu được lợi nhuận thì người sản xuất, kinh doanh không cònđộng lực để tiếp tục, nhất là để thúc đẩy công việc sản xuất và kinh doanh của

họ, do đó sự trì trệ của xã hội là khó tránh khỏi Cho nên có thể nói kinh tế thịtrường là thành quả quan trọng của sự phát triển lâu dài trong nền văn minh

của toàn thể nhân loại từ khi nó xuất hiện chứ không phải là của riêng hoặc làđộc quyền của một hình thái kinh tế - xã hội nào Đặc biệt, như C Mác viết,trong nền kinh tế thị trường của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thìviệc tìm kiếm “lợi nhuận là quy luật tuyệt đối của phương thức sản xuấtnày”(1) Trong nền kinh tế thị trường, rõ nhất là trong phương thức sản xuất

tư bản chủ nghĩa, lợi nhuận là yếu tố trung tâm, là động lực tuyệt đối thúc đẩyphát triển sản xuất, tăng năng suất lao động và tăng hiệu quả của hoạt độngsản xuất, kinh doanh Kinh tế thị trường là thành quả, là sản phẩm của sự pháttriển của kinh tế toàn thế giới trải qua nhiều thế kỷ và được chủ nghĩa tư bảnhiện đại nâng lên một tầm cao mới chứ không phải chỉ là sản phẩm của riêngchủ nghĩa tư bản

1.2.2 Kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước.

Đây là mô hình Kinh tế thị trường có sự kết hợp Kinh tế thị trường tự

do cạnh tranh với sự quản lý của nhà nước

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 1929_1933 đã chứng tỏ rằngkhi tính chất xã hội hoá sản xuất đã phát triển tới một trình độ nhất định thìkinh tế thị trường tự do cạnh tranh không thể phát triển một cách hài hoà,ổnđịnh được,bởi vậy cần phải có sự điều tiết của Nhà nước để hạn chế tác hạicủa tính tự phát vô chính phủ của nền kinh tế thị trường Nhưng sự can thiệpthái quá của Nhà nước đến mức gần như triệt tiêu tính năng hoạt động củakinh tế thị trường đã dẫn đến sự ra đời mô hình kinh tế chỉ huy,mà điển hình

là nền kinh tế hành hoá, tập trung, bao cấp, ở Liên Xô và Đông Âu trước đây.Trong mô hình kinh tế chỉ huy, Nhà nước quyết định việc phân bổ nguồn lực,phương hướng đầu tư…hầu như không tính đến nhu cầu thị trường

Cơ sở lý luận của nó là lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp củaPaul_Sammuel nhà kinh tế học người Mỹ Trong cuốn kinh tế học ôngviết:”Điều hành một nền kinh tế không có chính phủ hoặc thị trường thì cũng

như vỗ tay bằng một bàn tay” và “cả thị trường và chính phủ đều cần thiết chomột nền kinh tế vận hành lành mạnh”.

Mô hình này có ưu điểm là tập trung được nguồn lực vào những mụctiêu chủ yếu, nhưng nó lại thủ tiêu cạnh tranh nên đã kìm hãm tiến bộ khoahọc kỹ thuật và khi chuyển từ phát triển kinh tế theo chiều rộng sang pháttriển kinh tế theo chiều sâu là chủ yếu thì nó cản trở lực lượng sản xuất, dẫnđến trì trệ

1.3 Ưu, nhược điểm của thị trường và cơ chế thị trường

1.2.1 Ưu điểm

- Thừa nhận công dụng xã hội của sản phẩm và lao động chi phí sản xuất

ra nó Do đó nó kích thích những người sản xuất trao đổi hàng hoá giảm chiphí sản xuất và lưu thông cải tiến chất lượng, quy cách, mẫu mã, hình thứccho phù hợp nhu cầu, thị hiếu người tiêu dùng Sản xuất hàng hoá là việcriêng của từng người có tính độc lập đối với người sản xuất khác Nhưng hànghoá của họ có đáp ứng nhu cầu xã hội về chất lượng, hình thức thị hiếu ngườitiêu dùng không? Chỉ trên thị trường và thông qua thị trường các vấn đề trênmới được khẳng định và có lời giải đáp Ngoài chức năng là nơi kiểm nghiệm

sự chấp nhận của người tiêu dùng, thì thị trường còn có chức năng là đóng vaitrò như một đòn bẩy, nó kích thích và hạn chế sản xuất và tiêu dùng Trên thịtrường mọi hàng hoá đều mua bán theo giá cả thị trường Cho nên người sảnxuất luôn tìm cách hạ giá thành sản xuất ít hơn giá cả thị trường, không nhữngkhông giảm mà còn tăng chất lượng sản phẩm Điều này tạo điều kiện chongười sản xuất có một thế mạnh trên thị trường và làm ăn có lãi Dẫn đến làmphát triển sự tiến bộ xã hội Cạnh tranh cung - cầu làm cho giá cả thị trườngbiến đổi thông qua sự biến đổi đó thị trường có tác dụng kích thích hoặc hạnchế sản xuất đối với người sản xuất, kích thích hoặc hạn chế tiêu dùng đối với

người tiêu dùng Ngoài ra thị trường còn cung cấp thông tin cho người sảnxuất và người tiêu dùng Thị trường cho biết những biến động về nhu cầu xãhội, số lượng giá cả, cơ cấu và xu hướng thay đổi của nhu cầu các loại hànghoá dịch vụ đó là những thông tin cực kỳ quan trọng đối với người sản xuấthàng hoá, giúp họ điều chỉnh sản xuất cho phù hợp với thông tin của thịtrường.

Cơ chế thị trường hoạt đồng theo các quy luật của nền kinh tế thị trường

Đó là quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thôngtiền tệ Thông qua các hoạt động trao đổi mua bán hàng hoá cơ chế thị trườngvới sự dẫn dắt của giá cả đã có tác dụng trực tiếp điều tiết sản xuất, tiêu dùng vàđầu tư Chính bàn tay vô hình này làm cho cơ cấu sản xuất, cơ cấu hàng hoá phùhợp với khối lượng và chất lượng nhu cầu Samelson đã nói rằng “cơ chế thịtrường không phải là sự hỗn độn mà là trật tự kinh tế Một nền kinh tế thị trường

là một cơ chế tinh vi phối hợp một cách, không tự giác, nhân dân và doanhnghiệp thông qua hệ thống giá cả và thị trường Nó là một phương tiện giao tiếp

để tập hợp tri thức và hành động của Đảng trên các cá nhân khác nhau Không

có bộ não trung tâm mà nó vẫn giải quyết được bài toán mà máy vi tính lớn nhấtngày nay không thể giải nổi” Cơ chế thị trường tự động kích thích sự phát triểnsản xuất với người tiêu dùng Cơ chế thị trường đã đặt người tiêu dùng lên hàngđầu “khách hàng là thượng đế”

Như vậy nền kinh tế thị trường có khả năng tập hợp tự động được hànhđộng trí tuệ và tài lực của hàng triệu con người và hướng tới lợi ích chung của

xã hội đó là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng năng suất lao động,tăng hiệu quả sản xuất Các nhà kinh tế đã khẳng định rằng: cơ chế thị trường

là cơ chế tốt nhất điều tiết nền kinh tế hàng hoá cho hiệu quả cao nhất, cơ chếthị trường đã tạo ra những thành tựu to lớn nhất mà từ trước đến nay chưa mộtnền kinh tế nào đạt tới được

Cơ chế thị trường giải quyết tốt ba vấn đề cơ bản của nền sản xuất đó làsản xuất ra cái gì ? Như thế nào? Cho ai? thông qua lợi nhuận Đây là điều màcác cơ chế kinh tế trước đây không thể giải quyết nổi hoặc giải quyết đượcnhưng còn nhiều vướng mắc.

1.2.2 Những khuyết tật của cơ chế kinh tế thị trường:

Bên cạnh những vấn đề ưu điểm thì nền kinh tế thị trường không tránhkhỏi những hạn chế của nó Nhà kinh tế học nổi tiếng Samelson đã nói rằng

“sau khi tìm hiểu về bàn tay vô hình chúng ta không nên quá say mê vẻ đẹpcủa cơ chế thị trường coi đó là hiện thân của sự hoàn hảo là tinh tuý của sựhài hoà, của đấng cao siêu, nằm ngoài tầm tay con người” Cũng như báo cáocủa ban chấp hành Trung ương tại Đại hội VII nêu rõ “sẽ sai lầm nếu cho rằngnền kinh tế thị trường sẽ là liều thuốc vạn năng Cùng với sự kích thích củasản xuất phát triển, kinh tế thị trường cũng là môi trường thuận lợi làm nảysinh và phát triển nhiều loại tiêu cực của xã hội Thị trường cũng như hiệntượng thai nghén, chưa biết sẽ ra sao Điều đó có nghĩa là bao hàm cả khảnăng thất bại” Mặt khác cơ chế thị trường không bảo đảm được việc tạo ramột cơ cấu sản phẩm tối ưu phù hợp với yêu cầu xã hội Do chạy theo lợinhuận nên nhà sản xuất có thể gây nên những tác động tiêu cực cho xã hộinhư ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên, phân hoá giàu nghèo mà toàn xãhội phải gánh chịu

Thị trường và cơ chế thị trường có những khuyết tật nhất định và cụ thể

Do tính tự phát dẫn tới sự hỗn độn trong nền kinh tế Mặt khác nó kích thíchlợi ích cá nhân, lợi ích cục bộ, nhưng lại xem nhẹ lợi ích xã hội, lợi ích tậpthể Nó chỉ phản ánh những nhu cầu trước mắt mà không vạch ra nhu cầutương lai Những chỉ số kinh tế như giá cả lợi nhuận thường xuyên biến độnglàm cho người sản xuất và lưu thông hàng hoá khó định hướng, thường bịđộng đối phó, nhiều lúc gây ra sự lãng phí lao động xã hội

Nhận thức được những đặc điểm đó Nhà nước có thể sử dụng lực lượng

dự trữ về kinh tế và những chính sách phù hợp như kế hoạch, thuế, hợp đồngkinh tế để cùng với thị trường điều khiển sự hoạt động của nền kinh tế theođịnh hướng và mục tiêu xác định

Trước đây ta đã phân tích những mặt tích cực những chức năng to lớncủa nền kinh tế thị trường đem lại Nước là một nước đang yếu kém về mặtquản lý cũng như nền kinh tế nên chúng ta không thể không áp dụng nền kinh

tế thị trường được Tuy rằng chúng ta đi lên theo hướng tiến lên chủ nghĩa xãhội bỏ qua chủ nghĩa tư bản, nhưng chúng ta không phải bỏ đi toàn bộ mọiquan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Mà chúng ta bỏ qua kinh tế hàng hoá haykinh tế thị trường Vấn đề đặt ra là chúng ta phải áp dụng như thế nào đểkhông hạn chế những mặt tích cực của nền kinh tế thị trường và khai thác triệt

để nó Mà phải loại trừ những mặt trái, mặt tiêu cực của nó Để loại bỏ đượcnhững khuyết tật của nền kinh tế thị trường thì không có cách nào khác đó làphải có sự quản lý điều tiết của Nhà nước Sự quản lý của Nhà nước đối vớinền kinh tế thị trường không phải chỉ là để loại bỏ những khuyết tật của nó,

mà còn là sự định hướng phát triển của nó đi đúng với đường lối mà Nhànước ta đề ra

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT CỦA NHÀ NƯỚC ĐỂ KHẮC PHỤC NHỮNG KHUYẾT TẬT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP 2.1 Thực trạng vai trò điều tiết của nhà nước

Sự phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất, sự dao động thườngxuyên của các nhân tố tự nhiên, xã hội, kinh tế, chính trị làm cho các quan hệ

tỷ lệ đó luôn luôn biến động Theo quan hệ tỷ lệ đó, cơ chế phù hợp với yêucầu khách quan của các quy luật và tính quy luật vận động phát triển kinh tế,

xã hội và tạo điều kiện cho nền kinh tế đó có thể tăng trưởng và ngược lại các