Giải sgk lịch sử 10 – cánh diều bài (13)

Giải Lịch sử lớp 10 Bài 13 Văn minh Chăm pa, Văn minh Phù Nam Mở đầu trang 88 Lịch sử 10 Mộ chum và tượng thần Bra ma là những hiện vật khảo cổ tiêu biểu cho nền văn minh Chăm pa và nền văn minh Phù N[.]

Giải Lịch sử lớp 10 Bài 13: Văn minh Chăm-pa, Văn minh Phù Nam

Mở đầu trang 88 Lịch sử 10: Mộ chum và tượng thần Bra-ma là những hiện vật

khảo cổ tiêu biểu cho nền văn minh Chăm-pa và nền văn minh Phù Nam Mai táng người đã mất trong mộ chum là một nét đặc sắc trong nền văn minh Chăm-pa Thần Bra-ma (thần Sáng tạo) là một trong ba vị thần Hin-đu giáo được điêu khắc trên nhiều chất liệu thuộc nền văn minh Phù Nam

Vậy cơ sở nào dẫn đến sự hình thành nền văn minh Chăm-pa và nền văn minh Phù Nam? Thành tựu tiêu biểu của các nền văn minh đó là gì?

Trả lời:

- Văn minh Chăm-pa và Phù Nam được hình thành dựa trên những cơ sở về: điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội cụ thể, riêng biệt

- Ở thời kì cổ - trung đại, cư dân Chăm-pa, Phù Nam đã đạy được nhiều thành tựu rực rỡ trên các phương diện về: đời sống vật chất; đời sống tinh thần; tổ chức nhà nước và xã hội

1 Văn minh Chăm-pa

Câu hỏi trang 89 Lịch sử 10: Đọc thông tin và quan sát Hình 13.3 hãy nêu cơ sở

về điều kiện tự nhiên góp phần hình thành nền văn minh Chăm-pa

Trả lời:

- Cơ sở về điều kiện tự nhiên hình thành nền văn minh Chăm-pa:

+ Văn minh Chăm-pa hình thành trên vùng duyên hải miền Trung Bộ ngày nay, có địa hình cao nguyên và đồng bằng nhỏ

+ Sông Thu Bồn bồi đắp phù sa cho đồng bằng màu mỡ, phì nhiêu => thuận lợi cho

cư dân định cư và canh tác nông nghiệp

+ Có đường bờ biển dài => thúc đẩy kinh tế biển sớm phát triển, tiếp nhận các luồng

di cư và giao lưu văn hóa bên ngoài (ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ)

Câu hỏi trang 89 Lịch sử 10: Đọc thông tin, hãy nêu cơ sở dân cư hình thành nền

văn minh Chăm-pa

Trả lời:

- Cơ sở dân cư hình thành nền văn minh Chăm-pa:

+ Cư dân bản địa là những người nói tiếng Môn cố

+ Bên cạnh đó, còn có sự xuất hiện của bộ phận cư dân nói tiếng Mã Lai - Đa Đảo

=> Những nhóm cư dân này cộng cư với nhau và là chủ nhân đầu tiên của văn minh Chăm-pa

Câu hỏi trang 89 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát Hình 13.4, hãy trình

bày những thành tựu tiêu biểu về đời sống vật chất của nền văn minh Chăm-pa

Trả lời:

- Thành tựu tiêu biểu về đời sống vật chất:

+ Nguồn lương thực chính là: gạo nếp, gạo tẻ; kê, đậu, ngoài ra còn có nguồn hải sản đa dạng với các loại cá, tôm, ốc,

+ Trang phục: nam, nữ thường quấn ngang tấm vải từ lưng trở xuống, tai đeo trang sức,

+ Vua thường ở trong lầu cao, dân thường ở nhà sản dựng bằng gỗ

+ Thuyển đi biển phổ biến là loại hai đầu nhọn, có cánh buồm, phần đầu lái và mũi thuyền đểu uốn cong

+ Kĩ thuật làm đồ gốm và xây dựng đền tháp rất phát triển

Câu hỏi trang 90 Lịch sử 10: Đọc thông tin tư liệu, hãy trình bày những thành tựu

tiêu biểu về đời sống tinh thần trong nền văn minh Chăm-pa

Trả lời:

* Thành tựu tiêu biểu về đời sống tinh thần:

- Sáng tạo ra chữ Chăm cổ trên cơ sở tiếp thu chữ Phạn

- Văn học dân gian (thần thoại, truyền thuyết, văn bi kị, sử thi, ) và văn học viết (thơ, trường ca, ) cùng song hành tồn tại

- Tín ngưỡng - tôn giáo:

+ có tục thờ cúng tổ tiên, chôn người chết trong các mộ chum

+ Tiếp thu các tôn giáo của Ấn Độ là: Phật giáo và Hin-đu giáo

- Tư duy thẩm mĩ và sự sáng tạo của cư dân Chăm-pa thể hiện rõ qua các công trình kiến trúc, điêu khắc, chế tác đồ trang sức,

- Âm nhạc và ca múa đặc biệt phát triển với các loại nhạc cụ, như đàn cầm, trồng, kèn, cùng nhiều kiểu múa, như điệu múa Áp-sa-ra…

Câu hỏi trang 91 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát Sơ đồ 13, hãy trình

bày những thành tựu tiêu biểu về tổ chức xã hội và nhà nước của nền văn minh Chăm-pa

Trả lời:

- Tổ chức xã hội: Cư dân chủ yếu sinh sống trong làng, duy trì quan hệ cộng đồng

và thân tộc

- Tổ chức nhà nước theo thể chế quân chủ chuyên chế:

+ Vua là người đứng đầu nhà nước, có quyền lực tối cao và tuyệt đối

+ Giúp việc cho vua là quan lại ở trung ương và địa phương, phân cấp thành ba hạng: tôn quan, thuộc quan và ngoại quan Trong đó: Tôn quan là chức quan cao cấp nhất trong triều đình Thuộc quan là những chức quan dưới quyền tôn quan Ngoại quan

là những quan trấn trị tại địa phương

+ Cả nước chia thành nhiều châu, dưới châu là huyện, dưới huyện là làng

2 Văn minh Phù Nam

Câu hỏi trang 92 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu, hãy nêu cơ sở về điều kiện tự

nhiên hình thành nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

- Cơ sở về điều kiện tự nhiên hình thành nền văn minh Phù Nam:

+ Văn minh Phù Nam hình thành trên lưu vực châu thổ sông Cửu Long với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt đổ ra biển

+ Địa hình khu vực thấp, nguồn nước dồi dào, thuận lợi cho canh tác nông nghiệp trồng lúa nước

+ Có vị trí địa lí tiếp giáp biển với nhiều nơi thuận lợi cho việc tránh bão, neo đậu thuyền bè của các thương nhân, cư dân Phù Nam sớm có điều kiện giao lưu với nền văn minh của nhiều quốc gia khác

Câu hỏi trang 92 Lịch sử 10: Đọc thông tin và tư liệu, hãy nêu cơ sở dân cư hình

thành nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

- Cơ sở dân cư hình thành nền văn minh Phù Nam:

+ Cư dân bản địa chủ yếu là người Môn cổ

+ Ngoài ra còn có một bộ phận cư dân đến từ bên ngoài

=> Các tộc người này đã cùng nhau thiết lập quốc gia mới, làm chủ nền văn minh Phù Nam

Câu hỏi trang 93 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát các hình 13.5, 13.6

hãy nêu thành tựu tiêu biểu về đời sống vật chất của nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

- Thành tựu tiêu biểu về đời sống vật chất:

+ Nguồn lương thực, thực phẩm chính là: lúa gạo, các loại rau, củ, quả; gia súc, gia cầm, thuỷ hải sản…

+ Trang phục: phố biến mặc áo chui đầu (hoặc ở trần), dùng vải quấn làm váy (nhà giàu dùng tơ lụa, gấm) Dân đi chân đất hoặc dép gỗ, vua đi dép bằng ngà voi Cư dân thích đeo đồ trang sức làm bằng vàng, bạc, đá quý,…

+ Cư dân sống chủ yếu trong các nhà sàn bằng gỗ

+ Việc di chuyển đi lại giữa các khu vực chủ yếu bằng thuyền bè trên kênh rạch, sông, biển

Câu hỏi trang 93 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát các hình 13.7, 13.8

hãy nêu thành tựu tiêu biểu về đời sống tinh thần trong nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

- Thành tựu tiêu biểu về đời sống tinh thần:

+ Sử dụng chữ viết từ sớm; các loại văn tự có loại giống chữ Hán, chữ Phạn

+ Cư dân Phủ Nam có tư duy thẩm mĩ phát triển ở trình độ khá cao, thể hiện qua kĩ thuật chế tác đồ trang sức, kĩ thuật dệt vải, làm gốm, điêu khắc, kiến trúc

+ Tín ngưỡng: sùng bái núi thiêng và nàng công chúa rắn;

+ Tôn giáo: Phật giáo và Hinđu giáo được tôn sùng

Câu hỏi trang 94 Lịch sử 10: Đọc thông tin và tư liệu, hãy trình bày những thành

tựu tiêu biểu về tổ chức xã hội và nhà nước của nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

- Tổ chức xã hội:

+ Cư dân sinh sống trong các xóm làng (còn gọi là: phum, sóc), gồm nhiều gia đình

có cùng huyết thống, cùng sinh sống trên một khu vực

+ Xóm làng (phum, sóc) có quan hệ lỏng lẻo với nhau và bị chia cắt bởi rừng rậm, đầm lầy

- Nhà nước Phù Nam là tập hợp của nhiều tiêu quốc và được tổ chức nhà nước theo thể chế quần chủ chuyên chế:

+ Vua là người đứng đầu có quyền lực tối cao

+ Giúp việc cho vua là hệ thống quan lại, tăng lữ

Luyện tập và Vận dụng (trang 94)

Luyện tập 1 trang 94 Lịch sử 10: lập bảng so sánh về cơ sở hình thành của nền văn

minh Chăm-pa, văn minh Phù Nam theo mẫu dưới đây

Trả lời:

Tương đồng - Cơ sở tự nhiên:

+ Đều có những điều kiện về địa hình, sông ngòi, khí hậu, đất đai thuận lợi cho cư dân định cư và canh tác nghề nông trồng lúa nước + Đều tiếp giáp với biển nên có điều kiện tiếp thu, giao lưu văn hóa bên ngoài (ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ)

- Cơ cở xã hội: cư dân bản địa là những người nói tiếng Môn Cổ;

bên cạnh đó còn có một bộ phận di cư từ nơi khác tới

Khác biệt - Hình thành vùng duyên hải, một

phần cao nguyên miền Trung của Việt Nam hiện nay

- Địa hình: cao nguyên, đồng bằng nhỏ hẹp

- Hình thành ở lưu vực sông Cửu Long của Việt Nam hiện nay

- Địa hình thấp, đồng bằng rộng lớn, đất đai phì nhiêu

Luyện tập 2 trang 94 Lịch sử 10: Kể tên các thành tựu tiêu biểu về đời sống vật

chất và đời sống tinh thần của nền văn minh Chăm-pa, nền văn minh Phù Nam

Trả lời:

a/ Thành tựu vật chất, tinh thần của cư dân Chăm-pa

- Thành tựu về đời sống vật chất:

+ Nguồn lương thực chính là: gạo nếp, gạo tẻ; kê, đậu, ngoài ra còn có hải sản…

+ Trang phục: nam, nữ thường quấn ngang tấm vải từ lưng trở xuống, tai đeo trang sức,

+ Phong cách nhà ở phổ biến là nhà sàn

+ Phương tiện đi lại chủ yếu là thuyền

+ Kĩ thuật làm đồ gốm và xây dựng đền tháp rất phát triển

- Thành tựu về đời sống tinh thần:

+ Sáng tạo ra chữ Chăm cổ trên cơ sở tiếp thu chữ Phạn

+ Văn học dân gian và văn học viết cùng song hành tồn tại

+ Tín ngưỡng - tôn giáo: có tục thờ cúng tổ tiên, chôn người chết trong các mô chum; tiếp thu các tôn giáo của Ấn Độ là: Phật giáo và Hin-đu giáo

+ Cư dân có tư duy thẩm mĩ và sự sáng tạo cao

+ Âm nhạc và ca múa đặc biệt phát triển

b/ Thành tựu vật chất, tinh thần của cư dân Phù Nam

- Thành tựu về đời sống vật chất:

+ Nguồn lương thực, thực phẩm chính là: lúa gạo, rau, củ, quả; gia súc, gia cầm, thuỷ hải sản…

+ Trang phục tuỳ theo từng tầng lớp xã hội: dân nghèo dùng vải may quần áo, nhà giàu dùng tơ lụa, gấm Cư dân đặc biệt thích đeo đồ trang sức

+ Phương tiện đi lại chủ yếu là thuyền

+ Phương tiện đi lại chủ yếu là thuyền

Vận dụng 3 trang 94 Lịch sử 10: Hãy đóng vai hướng dẫn viên du lịch giới thiệu

với bạn học về một di tích thuộc văn minh Chăm-pa hoặc văn minh Phù Nam còn tồn tại đến ngày nay

Trả lời:

(*) Giới thiệu về Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam)

Xin chào các bạn đã đến với tour du lịch Hội An- Đà Nẵng, tôi tên là….trong vai hướng dẫn viên du lịch sẽ đưa các bạn đến các điểm tham quan cực kì thú vị, điểm đến đầu tiên trong tour du lịch hôm nay đó chính là khu di tích Thánh địa Mỹ Sơn

ở Quảng Nam

Nằm cách thành phố Đà Nẵng gần 70 cây số, thuộc địa phận xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam Thánh địa Mỹ Sơn có niên đại khoảng thế kỷ IV - sớm nhất ở Mỹ Sơn, vua Bhadresvara đã xây dựng một ngôi đền dâng cúng vua Bhadravarman - vị vua sáng lập dòng vua đầu tiên vùng Amaravati vào cuối thế kỷ

IV, được đồng hóa với thần Siva, trở thành tín ngưỡng thờ thần - vua cùng tổ tiên hoàng tộc

Đây là tổ hợp gồm nhiều đền đài của vương quốc Champa, nằm lọt trong một thung lũng nhỏ có đường kính khoảng 2 km, được bao quanh bởi núi đồi Với hơn

70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc điêu khắc tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của vương quốc Champa Phong cách kiến trúc ở đây được chia làm 6 loại: phong cách cổ, Hòa Lai, Đồng Dương, Mỹ Sơn, PoNagar và phong cách của người dân Bình Định Hầu hết các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc tại Mỹ Sơn đều chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo

Tổng thể thánh địa: gồm hai ngọn đồi, đối diện nhau theo hướng Đông - Tây và ngay tại ngã tư của một con suối, các nhánh suối đã trở thành ranh giới tự nhiên chia nơi đây thành bốn khu vực A, B, C, D Cách chia này hợp với yếu tố phong thủy lại vừa tránh được tình trạng xé lẻ các tổng thể kiến trúc Trung tâm Thánh địa là một tháp chính (Kalan) và nhiều tháp phụ nhỏ bao bọc xung quanh Tháp chính có hai cửa theo hướng đông tây, mỗi cửa có 8 bậc cấp để đi lên và các vòm cuốn Trên mỗi vòm cuốn là một hình tháp thu nhỏ, theo những tài liệu để lại thì đây là ngôi tháp cao nhất trong các tháp thánh địa ở Mỹ Sơn với chiều cao 24m, đáy tháp hình vuông, mỗi cạnh dài 10m Trong tháp thờ một bộ Linga - Yoni lớn ( nay chỉ còn một bệ đá Yoni) Phần trên tháp có 3 tầng, các tầng nhỏ dần lại và trên cùng là đỉnh tháp bằng sa thạch Ở mỗi tầng đều có cửa giả, có hình người đứng dưới vòm cuốn Hai cửa giả hai bên là hai vòm cuốn chồng lên nhau, trang trí hoa văn rất tinh xảo

Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ mang đậm nét kiến trúc riêng biệt mà nơi đây còn mang đậm nét văn hóa của người Chăm với những vũ điệu Chăm nhẹ nhàng, uyển chuyển Độc đáo với những vũ điệu dâng lễ chính là điệu múa thiêng hướng vọng thần linh ở các ngôi đền tháp Du khách sẽ thấy những cô nàng vũ nữ Chăm

thường đội trên đầu cây nến, nước, hoa trái, trầu cau để dâng mừng trông thật sống động Hay điệu múa Apsara là điệu múa dành cho sân khấu Sự uyển chuyển, mượt

mà ca ngợi vẻ đẹp, những đường cong tuyệt mỹ mà tạo hóa đã ban tặng cho các người đẹp dễ dàng đi vào lòng du khách khi tới Mỹ Sơn Ngoài ra nơi đây còn có nhiều hoạt động nghệ thuật đặc sắc như nghệ thuật diễn xướng dân gian, điệu múa cắn lửa, vũ điêu dâng lễ, múa đội nước…

Như vậy, vừa rồi các bạn đã tham quan về Thánh địa Mỹ Sơn - là công trình kiến trúc được đánh giá ngang hàng với các di tích nổi tiếng trong khu vực như Ăngkor, Pagan, Như nhà kiến trúc sư tài ba Kazik đãphải thốt lên rằng: “ người Chăm cổ

đã gửi tâm linh vào đất đá, và đã biết dựa vào thiên nhiên để làm nên một Mỹ Sơn tráng lệ, thâm nghiêm, hùng vĩ Đây là một bảo tàng kiến trúc điêu khắc nghệ thuật

vô giá của nhân loại mà sẽ còn lâu chúng ta mới hiểu hết” Cảm ơn các bạn đã đồng hành cùng tôi trong chuyến tham quan này, hẹn gặp lại các bạn vào một ngày không xa Chúc các bạn luôn mạnh khỏe, bình an và thành công!

Lưu ý: Học sinh trình bày quan điểm cá nhân Bài làm trên chỉ mang tính tham khảo