III Một số di sản vh tiêu biểu ở Việt Nam 1 Di sản văn hóa phi vật thể 1 1 Vị trí phân bố Câu hỏi 11 trang 27 SGK chuyên đề Lịch sử 10 Cánh diều Đọc thông tin và quan sát bảng 2 5, lược đồ 2 1, hãy xá[.]
Trang 1III: Một số di sản vh tiêu biểu ở Việt Nam
1 Di sản văn hóa phi vật thể
1.1 Vị trí phân bố
Câu hỏi 11 trang 27 SGK chuyên đề Lịch sử 10 Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát
bảng 2.5, lược đồ 2.1, hãy xác định vị trí phân bố của các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Việt Nam trên lược đồ và rút ra nhận xét về sự phân bố đó
Lời giải:
- Xác định vị trí phân bố của các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Việt Nam:
+ Nhã nhạc cung đình Huế => phân bố ở: Thừa Thiên Huế
+ Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên => phân bố ở các tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đắk Nông, Lâm Đồng
+ Dân ca quan họ => phân bố ở các tỉnh: Bắc Ninh, Bắc Giang
+ Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc => phân bố ở Hà Nội
+ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; hát Xoan => phân bố ở Phú Thọ
+ Dân ca ví, dặm Nghệ - Tĩnh => phân bố Nghệ An và Hà Tĩnh
+ Nghi lễ và trò chơi kéo co => phân bố ở Bắc Ninh, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Lào Cai… + Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ => phân bố ở hầu hết các địa phương trên cả nước + Đờn ca tài tử Nam Bộ => phân bố ở hầu hết các tỉnh thành thuộc khu vực Nam Bộ của Việt Nam hiện nay
+ Nghi lễ Then của người Tày, Nùng, Thái => phân bố ở các tỉnh miền núi phía Bắc của Việt Nam hiện nay
+ Nghệ thuật xòe Thái => phân bố ở: yên Bái, Lai Châu, Sơn La và Điệm Biên
+ Nghệ thuật bài chòi => phân bố ở các tỉnh Nam Trung Bộ
- Nhận xét:
+ Các di sản văn hóa phi vật thể được phân bố trên phạm vi rộng lớn, ở hầu hết các tỉnh
thành trên phạm vi cả nước của Việt Nam
+ Có một số di sản văn hóa tồn tại ở nhiều địa phương nhưng cũng có những di sản mang tính chất đặc trưng riêng của người dân ở từng vùng/ miền
Trang 21.2 Một số di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu
Nhã nhạc cung đình Huế
Câu hỏi 12 trang 28 SGK chuyên đề Lịch sử 10 Cánh diều: Đọc thông tin và quan
sát hình 2.9, hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Nhã nhạc cung đình Huế
Lời giải:
- Nhã nhạc là thể loại nhạc chính thức của triều đình, được trình diễn trong cung đình gắn với các nghi lễ đặc biệt
- Nhã nhạc là sản phẩm của sự kết hợp giữa lễ và nhạc
- Nhã nhạc cung đình Huế có sự kế thừa từ lễ nhạc của các triều đại trước, đến thời Nguyễn, đặc biệt là thời vua Minh Mệnh, đã phát triển rực rỡ, đạt đến trình độ uyên bác
- Trình diễn nhã nhạc là các nhạc công, ca công và vũ công được tuyển chọn, đào tạo kĩ lưỡng, sử dụng hàng chục nhạc cụ khác nhau Quy mô dàn nhạc, cách thức diễn xướng,
hệ thống nhạc khí, nhạc cụ được quy định chặt chẽ
- Năm 2003, Nhã nhạc cung đình Huế đã được UNESCO ghi danh là Kiệt tác truyền khấu và di sản phi vật thể nhân loại
- Năm 2008, nhã nhạc được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại
Đờn ca tài tử Nam Bộ
Câu hỏi 13 trang 29 SGK chuyên đề Lịch sử 10 Cánh diều: Đọc thông tin và quan
sát hình 2.10, hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Đờn ca tài tử Nam Bộ
Lời giải:
- Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian gắn liền với sinh hoạt cộng đồng của cư dân Nam Bộ, được cải biến từ nhạc cung đình Huế và sáng tác mới trên nền tảng âm nhạc dân ca, hát đối, hò vè của vùng đất Nam Bộ
- Đờn ca tài tử ra đời từ thế kỉ XIX, ban đầu là thú vui tao nhã của những người yêu văn hóa, văn nghệ; đến nay, đờn ca tài tử đã phát triển ở 21 tỉnh, thành phố, trải dài từ Ninh
Thuận đến Cà Mau
Trang 3- Giá trị cốt lõi của đờn ca tài tử Nam Bộ là sự kết hợp hài hoà của ngôn ngữ và âm
nhạc, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, đời sống sinh hoạt và phong cách phóng khoáng của người dân đất Nam Bộ
- Năm 2013, Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại
2 Di sản văn hóa vật thể
2.1 Vị trí phân bố
Câu hỏi 14 trang 30 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Bảng
2.6, Hình 2.11 Lược đồ 2.2 hãy xác định vị trí phân bố của các di sản văn hóa vật thể tiêu biểu ở Việt nam trên lược đồ và rút ra nhận xét về sự phân bố đó
Lời giải:
- Xác định vị trí phân bố của các di sản văn hóa vật thể tiêu biểu ở Việt Nam:
+ Đền Hùng => phân bố ở Phú Thọ
+ Thành nhà Hồ => phân bố ở Thanh Hóa
+ Chiến trường Điện Biên Phủ => phân bố ở Điện Biên
+ Dinh Độc Lập => phân bố ở Thành phố Hồ Chí Minh
+ Quần thể di tích cố đô Huế => phân bố ở Thừa Thiên Huế
+ Đô thị cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn => phân bố ở Qảng Nam
+ Thành Cổ Loa; Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long; Văn miếu - Quốc Tử Giám; khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh => phân bố ở Hà Nội
- Nhận xét: Các di sản văn hóa vật thể được phân bố trên phạm vi rộng lớn, ở hầu hết các tỉnh thành trên phạm vi cả nước của Việt Nam
2.2 Một số di sản văn hóa vật thể tiêu biểu
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long
Câu hỏi 15 trang 31 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin tư liệu và quan sát
Hình 2.12 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Hoàng thành Thăng Long
Lời giải:
Trang 4- Hoàng thành Thăng Long nằm ở quận Ba Đình - Hà Nội, là khu di tích lịch sử của kinh thành Thăng Long xưa
- Dấu tích còn lại quan trọng nhất của Hoàng thành Thăng Long là khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu, nơi lưu giữ dấu tích trực tiếp của khu trung tâm Hoàng thành Tại đây, các nhà khảo cổ đã khai quật được nhiều dấu tích lịch sử như nền nhà, các trụ móng kiên cố, giếng cổ, tượng rồng-phượng, tiền đồng, đồ gốm sứ của Trung Quốc, Nhật Bản, Tây Á, Nhiều bằng chứng cho thấy Thăng Long là trung tâm giao lưu văn hoá với các nước trong khu vực
- Năm 2010, UNESCO đã ghi danh khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long là Di sản
văn hóa thế giới
Thánh địa Mỹ Sơn
Câu hỏi 16 trang 32 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát HÌnh
2.13 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Thánh địa Mỹ Sơn
Lời giải:
- Thánh địa Mỹ Sơn thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam Nơi đây được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Hin-đu giáo ở Đông Nam Á
- Thánh địa Mỹ Sơn có hơn 70 ngôi đền, tháp bằng gạch đá, được xây dựng từ thế kỉ thứ
IV đến thế kỉ XIII
- Ngoài chức năng hành lễ, Mỹ Sơn còn là trung tâm văn hoá, tín ngưỡng và là khu lăng
mộ của các vua quan, hoàng thân quốc thích của các vương triều Chăm-pa
- Năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Văn hoá Thế giới Năm 2009, nơi đây đã được Thủ tướng Chính phủ đưa vào danh sách xếp hạng
Di tích Quốc gia đặc biệt ở Việt Nam
3 Di sản thiên nhiên
3.1 Vị trí phân bố
Câu hỏi 17 trang 33 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Bảng 2.7
Lược đồ 2.3 hãy xác định vị trí phân bố của các di sản thiên nhiên tiêu biểu ở Việt Nam
và rút ra nhận xét về sự phân bố đó
Trang 5Lời giải:
- Xác định vị trí phân bố của các di sản thiên nhiên tiêu biểu ở Việt Nam:
+ Hồ Ba Bể => phân bố ở Bắc Kạn
+ Ngũ hành sơn => phân bố ở Đà Nẵng
+ Gành Đá Đĩa => phân bố ở Phú Yên
+ Vịnh Hạ Long => phân bố ở Quảng Ninh
+ Quần đảo Cát Bà => phân bố ở Hải Phòng
+ Non nước Cao Bằng => phân bố ở Cao Bằng
+ Cao nguyên đá Đồng Văn => phân bố ở Hà Giang
+ Công viên địa chất Đăk Nông => phân bố ở Đăk Nông
+ Vương Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng => phân bố ở Quảng Bình
+ Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình => phân bố ở Tuyên Quang
+ Vườn quốc gia Cát Tiên => phân bố ở các tỉnh: Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Phước
- Nhận xét: Các di sản thiên nhiên được phân bố trên phạm vi rộng lớn, ở hầu hết các
tỉnh thành trên phạm vi cả nước của Việt Nam
3.2 Một số di sản thiên nhiên tiêu biểu
Vịnh Hạ Long
Câu hỏi 18 trang 34 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Hình
2.14 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Vịnh Hạ Long
Lời giải:
- Vịnh Hạ Long là một vịnh nhỏ thuộc phần bờ tây Vịnh Bắc Bộ tại khu vực biển Đông Bắc Việt Nam, bao gồm vùng biển đảo của thành phố Hạ Long (Quảng Ninh) với 1.969 hòn đảo lớn nhỏ
- Lịch sử kiến tạo địa chất đá vôi của Vịnh Hạ Long đã trải qua khoảng 500 triệu năm
Sự tác động của các yếu tố tự nhiên đã khiến Vịnh Hạ Long trở thành một khu vực có cảnh quan kì thú
- Vùng lõi của Vịnh Hạ Long đã được UNESCO hai lần ghi danh là Di sản Thiên nhiên Thế giới (năm 1994 và năm 2000)
Trang 6Công viên địa chất Đăk Nông
Câu hỏi 18 trang 35 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Hình
2.15 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Công viên địa chất Đăk Nông
Lời giải:
- Công viên địa chất Đắk Nông trải rộng trên địa bàn 5 huyện: Krông Nô, Cư Jút, Đắk Mil, Đắk Song, Đắk Glong và thành phố Gia Nghĩa thuộc tỉnh Đắk Nông
- Công viên địa chất Đắk Nông có khoảng 65 điểm di sản địa chất, địa mạo, gần 50 hang động, các miệng núi lửa, thác nước… Đồng thời là một vùng đất đỏ trù phú với hệ sinh thái rừng nhiệt đới, lưu giữ các giá trị đặc trưng về đa dạng sinh học, nhiều nét độc đáo
về văn hoá
- Năm 2020, UNESCO đã ghi danh Công viên địa chất Đắk Nông vào Danh mục Công viên địa chất toàn cầu
4 Di sản phức hợp tiêu biểu ở Việt Nam
4.1 Vị trí phân bố
Câu hỏi 19 trang 36 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Bảng
2.8, Lược đồ 2.4 hãy xác định vị trí phân bố của các di sản phức hợp tiêu biểu ở Việt nam và rút ra nhận xét về sự phân bố đó
Lời giải:
- Xác định vị trí phân bố của các di sản phức hợp tiêu biểu ở Việt Nam:
+ Quần thể An Phụ - Kính chủ - Nhẫm Dương => phân bố ở Hải Dương
+ Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử => phân bố ở Quảng Ninh
+ Quần thể danh thắng Tràng An => phân bố ở Ninh Bình
+ Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn => phân bố ở Hà Nội
+ Tây Thiên - Tam Đảo => phân bố ở Vĩnh Phúc
+ Quần thể Hương Sơn => phân bố Hà Nội
+ Núi Non Nước => phân bố ở Ninh Bình
+ Sầm Sơn => phân bố ở Thanh Hóa
Trang 7- Nhận xét: Các di sản phức hợp được phân bố trên phạm vi rộng lớn, ở hầu hết các tỉnh
thành trên phạm vi cả nước của Việt Nam
4.2 Một số di sản phức hợp tiêu biểu
Quần thể danh thắng Tràng An
Câu hỏi 20 trang 37 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Hình
2.16 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Quần thể danh thắng Tràng An
Lời giải:
- Quần thể danh thắng Tràng An thuộc địa phận tỉnh Ninh Bình
- Tràng An mang trong mình những khung cảnh thiên nhiên độc đáo như núi đá, rừng cây, thảm thực vật, đồng lúa, hố đầm, hang động
- Về phương diện lịch sử, nơi đây từng là môi trường sống của người tiền sử; đồng thời
là bằng chứng về sự tồn tại của các triều đại Đinh, Tiền Lê và đầu triều Lý
- Năm 2014 Quần thể danh thắng Tràng An chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản phức hợp thế giới đầu tiên của Việt Nam và cũng là Di sản thế giới kép duy nhất ở khu vực Đông Nam Á
Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử
Câu hỏi 21 trang 38 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Đọc thông tin và quan sát Hình
2.17 hãy giới thiệu một số nét cơ bản về Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử
Lời giải:
- Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử nằm trên địa phận ba tỉnh Bắc Giang, Hải Dương và Quảng Ninh
- Vùng lõi của quần thể di tích và danh thắng Yên Tử là Khu di tích và danh thắng Đông Yên Tử Địa hình nơi đây đã tạo nên các cảnh quan kì vĩ; đây cũng là nơi hội tụ của các công trình kiến trúc cổ như chùa Bí Thượng, chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên,
- Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập năm trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử
- Năm 2012, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử được Thủ tướng Chính phủ ra quyết định xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt
Trang 8B - CÂU HỎI CUỐI BÀI:
Câu 1 trang 38 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Vẽ sơ đồ tư duy khái quát nội dung cơ
bản về khái niệm, ý nghĩa, phân loại, danh hiệu xếp hạng, các giải pháp bảo tồn và phát
huy giá trị di sản văn hóa
Lời giải: (*) Sơ đồ tham khảo
Trang 10Câu 2 trang 38 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Lập bảng thống kê các di sản văn hóa
tiêu biểu của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới
Lời giải:
(*) Bảng thống kê các di sản văn hóa tiêu biểu của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào danh mục Di sản thế giới
ghi danh
1
Di sản văn hóa phi
vật thế
2 Không gian văn hóa cồng chiêng Tây
12 Nghi lễ Then của người Tày, Nùng và Thái 2019
13
Di sản văn hóa vật
thể
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long 2010
2000
Trang 1119 Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng 2003 và
2015
25 Di sản phức hợp Quần thể danh thắng Tràng An 2014
Câu 3 trang 38 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Kể tên các di sản văn hóa tiêu biểu ở
Việt Nam theo không gian được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới trên lược đồ
Lời giải:
1 Nhã nhạc cung đình Huế DSVH phi vật thể
Thừa Thiên Huế
2 Quần thể di tích Cố đô Huế DSVH vật thể
3 Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây
4 Hội Gióng đền Phù Đổng và đền Sóc
DSVH phi vật thể
Hà Nội
5 Nghi lễ và trò chơi kéo co
6 Trung tâm Hoàng thành Thăng Long DSVH vật thể
Bắc Giang
8 Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
DSVH phi vật thể Phú Thọ
9 Hát Xoan
10 Đờn ca tài tử Nam Bộ DSVH phi vật thể Khu vực Nam Bộ
11 Dân ca ví, giặm Nghệ - Tĩnh DSVH phi vật thể Nghệ An, Hà Tĩnh
12 Nghi lễ Then của người Tày, Nùng và
Trang 1213 Thành nhà Hồ DSVH vật thể Thanh Hóa
14 Đô thị cổ Hội An
DSVH vật thể Quảng Nam
15 Thánh địa Mỹ Sơn
16 Vịnh Hạ Long
DS thiên nhiên
Quảng Ninh
22 Quần thể danh thắng Tràng An DS phức hợp Ninh Bình
Câu 4 trang 38 SGK Lịch sử 10 - Cánh diều: Sưu tầm, tư liệu về một trong những di
sản văn hóa tiêu biểu tại địa phương hoặc ở Việt Nam để giới thiệu với thầy, cô và bạn
học
Lời giải:
(*) Giới thiệu về hát Xoan (Phú Thọ)
Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của vùng Đất Tổ nói riêng và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay “Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng
Nguồn gốc của Hát Xoan có nhiều cách giải thích bằng huyền thoại được đặt vào thời các Vua Hùng dựng nước Có chuyện kể rằng Vua Hùng đi tìm đất đóng đô, một hôm nghỉ chân ở nơi này là quê Xoan Phù Đức - An Thái, thấy các trẻ chăn trâu hát múa, vua rất ưa thích và lại dạy thêm nhiều điệu khúc nữa, những điệu hát múa ấy của Vua Hùng
và các em chăn trâu, đó cũng là những điệu Xoan tiên
Lại có câu chuyện kể rằng vợ Vua Hùng đau bụng đã lâu ngày mà vẫn không sinh nở, một nàng hầu gái bàn nên đón nàng Quế Hoa múa đẹp hát hay đến múa hát Quế Hoa được gọi đến trước giường, uốn tay đưa chân, dáng như tiên, giọng như suối, sắc như hoa Vợ Vua Hùng xem múa nghe hát quả nhiên vui vẻ sinh ra được 3 người con trai
Trang 13tuấn tú khác thường Vua Hùng rất vui mừng, truyền cho các công chúa trong cung nữ đều học những điệu múa hát của Quế Hoa Lúc đó vào mùa xuân nên vua đặt tên các điệu múa hát đó là Hát Xuân
Chuyện dân gian xã Cao Mại kể rằng Nguyệt Cư công chúa, Vua bà xã Cao Mại, con Vua Hùng, lúc lọt lòng mẹ cứ khóc hoài không ai dỗ được, chỉ khi nghe người làng An Thái hát em mới nín khóc, cứ như thế cho tới năm em lên ba tuổi Các cụ còn kể rằng Nguyệt Cư qua làng An Thái được nghe hát rồi đau bụng đẻ, quân gia phải khiêng kiệu chạy thật nhanh về trang để bà kịp sinh nở Cũng vì những tình tiết trên mà ở Cao Mại
có lệ chạy kiệu Vua Bà và có hát Xoan trong các ngày đình đám tế lễ, đó là những trò diễn hội làng có ý nghĩa kỷ niệm
Làng Hương Nộn, nơi có hát Xoan thờ Xuân Nương, một tướng của Hai Bà Trưng, các
cụ kể rằng: Xuân Nương khởi nghĩa đánh giặc Hán tham tàn, có lần hành quân qua làng Xoan được nghe hát Xoan bèn cho quân học hát Cũng vì sự tích trên mà ngày tế Xuân Nương, dân làng Hương Nộn tổ chức Hát Xoan Nếu thời Hai Bà Trưng đã có Hát Xoan
để quân bà Xuân Nương học hát thì Hát Xoan hẳn đã ra đời trước đó nghĩa là vào thời Hùng Vương
Một số nhà nghiên cứu âm nhạc lại cho rằng: Hát Xoan xuất hiện vào khoảng thế kỷ XV (tức là đời hậu Lê), lời ca Xoan có những đặc điểm như hình thức, văn chương của thế
kỷ XV, nghĩa là hình thể chưa cố định, vừa gồm các thể thất ngôn, vừa xen kẽ những câu 6 tiếng và kết luận rằng: Hát Xoan là một hình thức âm nhạc phong tục phát sinh từ thời kỳ nhà Lê
Hát Xoan có 3 chặng: Hát nghi lễ, hát quả cách và hát giao duyên (hát hội) Hát nghi lễ gồm các bài: Hát chào Vua, mời Vua, Giáo trống, Giáo pháo, Thơ nhang, Đóng đám Hát quả cách gồm 14 bài (quả là bài; cách là hình thức hát, lối hát): Kiều giang cách; Nhàn ngâm cách; Tràng mai cách; Ngư tiều canh mục cách; Đối dẫy cách; Hồi liên cách; Xoan thời cách; Hạ thời cách; Thu thời cách; Đông thời cách; Tứ mùa cách; Thuyền chèo cách; Tứ dân cách; Chơi dâu cách Hát hội gồm nhiều bài, hát tự do phóng