A MỞ ĐẦU Bất cứ quốc gia nào trên thế giới, trong xã hội đều có sự xuất hiện của lợi ích nhóm đây là tất yếu khách quan, nó ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội Không nằm ngoài quy luật chung đó,[.]
Trang 1A- MỞ ĐẦU
Bất cứ quốc gia nào trên thế giới, trong xã hội đều có sự xuất hiện của lợi ích nhóm - đây là tất yếu khách quan, nó ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội Không nằm ngoài quy luật chung đó, vấn đề lợi ích nhóm ở nước ta đã và đang trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc Việt Nam chủ nghĩa xã hội
Về bản chất, lợi ích nhóm là sự phản ánh lợi ích chung của nhiều chủ thể đang có nhu cầu tìm kiếm những phương tiện, điều kiện thực hiện những lợi ích cá nhân Lợi ích nhóm có cả tác động tích cực và tác động tiêu cực đến đời sống kinh
tế, chính trị, văn hoá, xã hội
Lợi ích nhóm tích cực là lợi ích của nhóm phù hợp với lợi ích của cộng đồng, xã hội Lợi ích nhóm ảnh hưởng tích cực sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo môi trường dân chủ, công bằng, nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì việc chấp nhận hoạt động của các nhóm lợi ích chính đáng và kịp thời ngăn chặn sự lũng đoạn của các nhóm lợi ích tiêu cực sẽ góp phần xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Lợi ích nhóm tiêu cực là lợi ích của một cộng đồng, có tổ chức hoặc tự phát của những người có cùng chung một số mục đích, cùng chung lợi ích; họ tìm mọi cách tác động đến cơ quan, người có quyền theo hướng có lợi cho nhóm của mình; kết quả mà họ đạt được thường xâm hại tới lợi ích chung của toàn xã hội, làm tha hóa cán bộ, gây mất lòng tin của nhân dân và làm tăng nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa Có thể nhận thấy, lợi ích nhóm tiêu cực những năm gần đây ngày càng gia tăng và phát triển sâu rộng, quy mô lớn hơn nhiều, có cả những dấu hiệu cho
thấy nó đang tác động vào quá trình hoạch định chính sách dẫn đến "tham nhũng chính sách" Đảng ta đã chỉ ra, một số cản trở cơ bản trong phát triển đất nước,
trong đó khẳng định ba cản trở lớn nhất là lợi ích nhóm, tư duy nhiệm kỳ và tính cục bộ Nếu không ngăn chặn tích cực và hiệu quả, những hệ lụy đó sẽ cộng hưởng lên trong thời gian tới và khủng hoảng xã hội chắc sẽ bắt đầu mạnh lên
Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, vấn đề phòng, chống lợi ích nhóm tiêu cực nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh cũng đã được đặt ra
Trang 2Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 3, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh rằng, phải khắc phục “tư duy nhiệm kỳ” và “lợi ích nhóm” trong đầu tư công, trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách đầu tư Tư duy nhiệm kỳ có thể tạo
ra tầm nhìn ngắn, làm việc theo giai đoạn, chỉ lo thu vén cho cá nhân mình, hay với nhiều biểu hiện khác nữa, nhưng thực chất đó cũng là biểu hiện cụ thể của lợi ích
cá nhân, nếu nó được cộng hưởng, hội nhập với các cá nhân khác cũng có lợi ích như vậy sẽ tạo ra lợi ích nhóm và do đó cũng tạo nên nhóm lợi ích
Với mong muốn hiểu sâu sắc hơn về lợi ích nhóm ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, qua những kiến thức được tiếp thu và nghiên cứu trong học phần
Hoạch định và thực thi hính sách công, tôi lựa chọn nội dung “Vấn đề lợi ích nhóm ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận môn học.
Trang 3B- NỘI DUNG I- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LỢI ÍCH NHÓM
1 Khái niệm và vai trò của lợi ích
1.1- Khái niệm lợi ích
Lợi ích theo Từ điển Tiếng Việt, là “điều có lợi, có ích cho một đối tượng nào đó, trong mối quan hệ với đối tượng ấy”
C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ lợi ích chính là sản phẩm hoạt động của con người, là sự kết tinh, đối tượng hoá bản chất con người, tính người Nó vừa tồn tại dưới hình thái vật thể, vừa là quan hệ xã hội Nhưng cái sản phẩm ấy chỉ trở thành lợi ích khi nó thuộc về sở hữu của người nào đó, liên quan và có thể thoả mãn nhu cầu nào đó, được đặt trong quan hệ giữa con người với nhau Người ta quan hệ với nhau, trao đổi tính người cho nhau chính là thông qua sản xuất và trao đổi sản phẩm của quá trình sản xuất ấy Do đó, lợi ích không phải là bản thân quan hệ xã hội, mà là cái mang quan hệ xã hội
Theo đạo đức học Mác - Lênin, “lợi ích là những điều kiện vật chất, tinh thần có tính khách quan đối với sự tồn tại và phát triển bình thường của các cá nhân, các cộng đồng người, các giai cấp và của xã hội nói chung”
Như vậy, lợi ích, xét đến cùng, chính là mục tiêu, động lực, phương thức để thực hiện nhu cầu trong hoạt động thực tiễn, nhất là trong quan hệ xã hội, trong đấu tranh xã hội
1.2- Vai trò của lợi ích đối với sự phát triển xã hội
Lợi ích có vai trò là động lực để phát triển xã hội, lợi ích là động lực thúc đẩy sự phát triển theo hướng xã hội hóa và quá trình giải quyết những mâu thuẫn lợi ích thông qua nhiều biện pháp trong đó có cách mạng xã hội là động lực thúc đẩy lịch sử phát triển
2- Khái niệm, nguồn gốc, phân loại lợi ích nhóm và ảnh hưởng của lợi ích nhóm đến đời sống kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội
2.1- Khái niệm lợi ích nhóm
Lợi ích nhóm là lợi ích của một nhóm người gắn kết với nhau, hỗ trợ, móc ngoặc với nhau, giúp đỡ lẫn nhau để cùng nhau có lợi ích và bảo vệ lợi ích đó Nói cách khác, lợi ích nhóm là sự phản ánh lợi ích chung của nhiều chủ thể có nhu cầu tương đồng, họ tìm kiếm những phương tiện, điều kiện thực hiện những lợi ích riêng, song lại có những điểm gần gũi hoặc tương đồng với nhau
Trang 4Nói tóm lại, lợi ích nhóm được dùng để đề cập đến khía cạnh đối tượng thỏa mãn những nhu cầu của ít nhất hai chủ thể trở lên
2.2- Nguồn gốc hình thành lợi ích nhóm
Trước hết, tạo lập nhóm là một xu thế của xã hội, xuất phát từ nhu cầu của con người, sự xuất hiện của lợi ích nhóm do tác động của thể chế và có thể tác động tới thể chế Trong xã hội ngày nay, chúng ta có thể nhận thấy rằng: có bao nhiêu tổ chức hay đoàn, hội được thành lập thì có bấy nhiêu nhóm lợi ích; sự hình thành lợi ích nhóm là một tất yếu khách quan, nhất là trong xã hội có sở hữu khác nhau, giai cấp khác nhau, vị thế và quan niệm khác nhau
2.3- Phân loại lợi ích nhóm
Có nhiều cách phân loại lợi ích nhóm Có thể kể đến một số cách phân loại lợi ích nhóm của một số nhà nghiên cứu như: lợi ích nhóm công và lợi ích nhóm tư; lợi ích nhóm chính thức và lợi ích nhóm phi chính thức; lợi ích nhóm tự phát và lợi ích nhóm tự giác… Tuy nhiên, xét trên phương diện mục đích và tính chất, lợi ích nhóm
có thể phân chia thành hai loại: lợi ích nhóm tích cực và lợi ích nhóm tiêu cực
2.4- Ảnh hưởng của lợi ích nhóm đến kinh tế, chính trị, xã hội
Ảnh hưởng tích cực là giúp cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân đến được với chính quyền, đặc biệt là cơ quan lập pháp một cách rõ ràng, chính xác và nhanh chóng; lợi ích nhóm góp phần thúc đẩy quá trình dân chủ hóa xã hội và góp phần cung cấp thông tin cho nhà nước trong quá trình hoạch định chính sách có chất lượng, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, có được nguồn lực để thực hiện các chính sách và chia sẻ lợi ích trong xã hội
Ảnh hưởng tiêu cực là lợi ích nhóm sẽ tạo ra sự bất công trong xã hội một cách phi pháp, thúc đẩy sự tha hóa quan chức, làm tăng môi trường cho tham nhũng, hối lộ phát triển và có thể gây nguy cơ bế tắc trong xây dựng hoặc triển khai chính sách của quốc gia
3- Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về lợi ích nhóm
3.1- Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về lợi ích nhóm
C.Mác, Ph.Ăngghen đã đề cập đến vấn đề lợi ích nhóm thông qua việc bàn đến lợi ích giai cấp Giai cấp tư sản dùng mọi phương thức để bảo vệ lợi ích của mình còn giai cấp công nhân thông qua đấu tranh giai cấp, cách mạng xã hội để giành lấy lợi ích chính đáng của mình từ tay giai cấp tư sản Lợi ích của giai cấp
Trang 5công nhân đối lập với lợi ích của giai cấp tư sản nhưng lại có chung lợi ích với toàn thể nhân dân lao động Chính vì lợi ích của giai cấp công nhân phù hợp với lợi ích của toàn xã hội, nên việc giai cấp công nhân giành được chính quyền, xây dựng chủ nghĩa xã hội đảm bảo cho sự công bằng, hài hòa về lợi ích giữa các giai tầng Đồng thời, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chỉ ra những lợi ích nhóm tiêu cực ảnh hưởng đến phong trào công nhân, đến quá trình đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân trong việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình Đó là lợi ích nhóm của những người tiểu tư hữu bao gồm: tiểu nông, tiểu chủ, tiểu thương
Kế thừa và phát triển quan điểm của C.Mác và Ph.ăngghen, V.I.Lênin khi nghiên cứu về lợi ích các giai cấp, đã chỉ ra các nhóm lợi ích đặc quyền, đặc lợi và công cụ bảo vệ sự đặc quyền, đặc lợi đó của chúng trong xã hội tư bản Khi giai cấp công nhân giành chính quyền, Đảng Cộng sản cầm quyền lại đứng trước nguy
cơ quan liêu, chủ nghĩa cơ hội và tệ hối lộ, chủ nghĩa bè phái, cục bộ và chủ nghĩa
cá nhân Người chỉ rõ, giai cấp công nhân phải nhận thức đầy đủ về vấn đề trên và
có trách nhiệm chống lại khuynh hướng đặt lợi ích của cá nhân, của nhóm lên trên lợi ích chung của xã hội
3.2- Tư tưởng Hồ Chí Minh về lợi ích nhóm
Kế thừa và phát triển các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vấn đề phải đặt lợi ích cách mạng, lợi ích của Đảng lên trên hết Bởi vì, Đảng chính là người lãnh đạo, dẫn dắt toàn dân thực hiện lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc, của nhân dân, “ngoài lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc, thì Đảng không có lợi ích khác… Vì vậy, mỗi người trong Đảng phải hiểu rằng: lợi ích của cá nhân nhất định phải phục tùng lợi ích của Đảng Lợi ích của mỗi bộ phận nhất định phải phục tùng lợi ích của toàn thể Lợi ích tạm thời nhất định phải phục tùng lợi ích lâu dài…” Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, Đảng ta đại biểu cho lợi ích chung của giai cấp công nhân, của toàn thể nhân dân lao động, chứ không phải mưu cầu lợi ích riêng của một nhóm người nào, của cá nhân nào Như vậy, mặc dù Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa sử dụng khái niệm “lợi ích nhóm” nhưng nội hàm của nó đã được thể hiện, trong đó, lợi ích nhóm được hiểu là lợi ích
bộ phận, tư tưởng “địa phương chủ nghĩa”, chỉ biết đến lợi ích của địa phương mình, bộ phận mình; “Óc bè phái”, là chủ nghĩa cá nhân, “ích kỷ, hủ hóa”, thích ăn ngon mặc đẹp, xa hoa, chỉ lo danh lợi của bản thân mình…
3.3- Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về lợi ích nhóm
Trang 6Trước đây, vấn đề lợi ích nhóm tiêu cực chưa được đề cập đến nhưng các biểu hiện cụ thể của nó đã được Đảng ta bàn đến trong một số văn bản, nghị quyết, văn kiện có nội dung thể hiện nội hàm của lợi ích nhóm như tính cục bộ địa phương, tham nhũng, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa cơ hội Ở nước ta hiện nay, lợi ích nhóm thường được nhìn dưới góc độ tiêu cực Để đạt được lợi ích nhóm theo nghĩa này, con người phải lợi dụng quyền lực, lợi dụng quan hệ để móc nối kiếm lợi, chà đạp lên đạo đức, luật pháp và danh dự để cầu lợi cho mình, cho nhóm mình; nói cách khác, lợi ích nhóm là một nhóm có quyền lực và vị thế nhất định câu kết với nhau để mưu cầu lợi ích cho các thành viên trong nhóm, nhưng lợi ích này đi ngược lại với lợi ích quốc gia, ảnh hưởng không tốt đến lợi ích chính đáng của đại đa số người dân
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII cũng đã chỉ rõ quan điểm về các biểu hiện của lợi ích nhóm, như: “… tranh thủ bổ nhiệm người thân, người quen, người nhà dù không đủ tiêu chuẩn, điều kiện giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý hoặc bố trí, sắp xếp vào vị trí có nhiều lợi ích… Lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn được giao để dung túng, bao che, tiếp tay cho tham nhũng, tiêu cực. Thao túng trong công tác cán bộ; chạy chức, chạy quyền, chạy chỗ, chạy luân chuyển, chạy bằng cấp, chạy tội Sử dụng quyền lực được giao để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc để người thân, người quen lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để trục lợi…”
4- Lợi ích nhóm trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Lợi ích nhóm tồn tại khách quan và cần được thừa nhận, định hướng điều tiết trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, lợi ích nhóm vẫn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và cả trong chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội tạo cơ sở cho xu hướng cộng đồng về lợi ích ngày càng phát triển nhưng không chấp nhận sự khác biệt tới mức xung đột về lợi ích giữa các nhóm để
từ đó tạo ra xung đột giai cấp, gây mất ổn định chính trị - xã hội
Xây dựng chủ nghĩa xã hội là cơ sở định hướng cho việc thực hiện các lợi ích nhóm tích cực Ngược lại, vấn đề lợi ích, lợi ích nhóm cũng có tác động đến chủ nghĩa xã hội Lợi ích nhóm phù hợp với lợi ích cộng đồng sẽ góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và cần đến vai trò thúc đẩy hỗ trợ của Đảng và Nhà nước Lợi ích nhóm không phù hợp với lợi ích chung sẽ trở thành lực cản trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Trang 7II- NHẬN DIỆN LỢI ÍCH NHÓM Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA LỢI ÍCH NHÓM ĐẾN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC
TA HIỆN NAY
1- Nhận diện lợi ích nhóm ở Việt Nam
1.1- Các lợi ích nhóm chính thức ở Việt Nam
Có thể xem lợi ích nhóm chính thức là các tổ chức chính trị - xã hội và một số
tổ chức xã hội, trung thành với lợi ích chung của dân tộc, gắn bó với mục tiêu “độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”, được pháp luật thừa nhận và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Các hội đoàn có vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, các tổ chức này là bộ phận hữu cơ của hệ thống chính trị hoặc là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - đây là sự thừa nhận sự tồn tại của các lợi ích nhóm chính thức ở nước ta hiện nay
1.2- Các lợi ích nhóm phi chính thức
Lợi ích nhóm phi chính thức thường được hình thành một cách tự phát, tập hợp lại khi lợi ích chung của họ bị ảnh hưởng hoặc khi cùng mong muốn giành được một số quyền lợi nào đó Đó cũng có thể là các nhóm lợi ích hoạt động ngầm, bất hợp pháp Ở nước ta chưa có hành lang pháp lý cho các lợi ích nhóm phi chính thức hoạt động, tuy nhiên, không phải tất cả các nhóm này đều trái pháp luật và có
ý nghĩa xấu Nhưng do những điều kiện khách quan và chủ quan nên sự hình thành
và hoạt động của các lợi ích nhóm phi chính thức ở Việt Nam gần đây thường được gắn với ý nghĩa tiêu cực
2- Ảnh hưởng tích cực của lợi ích nhóm đến chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay
Hoạt động của lợi ích nhóm tích cực là một kênh quan trọng để đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng, góp phần quan trọng trong việc giám sát cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những người giữ cương vị, trọng trách trong hệ thống chính trị; lợi ích nhóm tích cực còn là một kênh quan trọng để thực hiện các hoạt động phản biện xã hội trong việc ban hành chính sách, tạo nên sức mạnh đồng thuận để bảo vệ lợi ích chung, có vai trò tích cực trong việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và trong việc đảm bảo
để đưa đường lối, chủ trương của Đảng vào thực tiễn cuộc sống
Lợi ích nhóm góp phần vào việc hình thành nên các chính sách góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội thông qua việc kiến nghị nhiều chính sách
Trang 8quan trọng Lợi ích nhóm còn góp phần cải thiện chất lượng thực thi chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Nhà nước, là cầu nối để cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách
Bằng những hoạt động của mình, lợi ích nhóm còn thúc đẩy sự phát triển dân chủ ở các cấp, đặc biệt là thúc đẩy sự cạnh tranh công bằng giữa các nhóm lợi ích, qua đó, góp phần nâng cao sự hiểu biết của dân chúng trong việc tham gia quản lý nhà nước Các lợi ích nhóm tích cực giúp giải phóng sức sản xuất Thông qua giai đoạn từ “khoán chui” đến phá rào “khoán 10” ở nước ta trước thời kỳ đổi mới cho thấy, lợi ích nhóm của nông dân góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp, cải thiện đời sống người nông dân Kể từ khi đổi mới, với chủ trương xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần, đội ngũ doanh nhân được coi trọng, đã có những đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế của đất nước
3- Ảnh hưởng tiêu cực của lợi ích nhóm đến chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay
Hiện nay, ở nước ta, lợi ích nhóm tiêu cực phát triển khá phổ biến, hiện diện ở tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội Nhưng, phổ biến nhất, tác hại và nguy hiểm nhất là lợi ích nhóm trong quá trình thực hiện chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và được thể hiện dưới các dạng sau đây: Tạo quan hệ với cấp trên, với cơ quan có thẩm quyền, khi cần thiết có thể “hối lộ” dưới mọi hình thức để giành được kinh phí, đề tài, dự án… cho đơn vị, địa phương, trong khi có thể bố trí kinh phí, đề tài, dự án cho đơn vị, địa phương khác sẽ có lợi và hiệu quả hơn; tạo quan hệ, móc ngoặc với những người có chức, có quyền quyết định để được
bố trí vào các chức vụ mong muốn cho bản thân hoặc cho người thân trong gia đình, trong khi năng lực, phẩm chất không đáp ứng được yêu cầu của vị trí công tác đó; nhà đầu tư, doanh nghiệp tạo quan hệ móc nối với cơ quan, người có thẩm quyền quyết định, hình thành nhóm lợi ích để xây dựng các dự án, chủ trương đầu tư hoặc giành được các dự án “phát triển kinh tế - xã hội” nhằm mục đích kiếm lợi, rút ruột công trình, dự án để chi phần trăm cao cho chủ đầu tư, không tính đến hiệu quả đầu
tư hoặc hiệu quả thấp, miễn là “có việc” là “có ăn”, người có chức quyền, thoái hóa, biến chất, chỉ chăm lo thu vén lợi ích cá nhân, chỉ phê duyệt cho đơn vị, cá nhân nào biết quan hệ, biết điều, chi phần trăm đậm hơn; các doanh nghiệp là “sân sau”, đồ đệ trung thành của những người có chức, có quyền hình thành nhóm lợi ích, cố kết với nhau để cùng nhau có lợi ích, bảo vệ lợi ích cho nhau
Trang 9Lợi ích nhóm tiêu cực có những đặc điểm: một là, lúc đầu là lợi ích cục bộ của đơn vị, địa phương không được kiểm soát ngăn chặn phát triển thành lợi ích nhóm tiêu cực của những nhóm ít hơn cấu kết với nhau để cùng hưởng lợi ích bất chính; hai là, sự cấu kết của một bộ phận cán bộ, công chức có chức, có quyền, thoái hóa, biến chất với các đơn vị kinh tế, các thành phần ngoài xã hội hỗ trợ nhau nhằm trục lợi, thu vén lợi ích cá nhân; ba là, luôn gắn với hành vi tham nhũng của những người có chức, có quyền Điều đó có nghĩa là lợi ích nhóm tiêu cực gắn với quyền lực nhà nước tạo nên nhóm lợi ích tiêu cực ở cấp độ cao hơn, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hơn, chi phối các cá nhân có thẩm quyền, ảnh hưởng đến cả các chủ trương, chính sách, quyết định của chính quyền, tính chất nguy hiểm đối với xã hội càng cao hơn; bốn là, cấu kết, lôi kéo những người có chức, có quyền bằng vật chất ngày càng chặt chẽ, khép kín, đủ sức lũng đoạn từ tập thể nhỏ đến tập thể lớn từ kinh tế đến chính trị; năm là, lợi dụng chính sách, pháp luật; nhân danh lợi ích xã hội, nhân danh quy định của pháp luật để trục lợi
Lợi ích nhóm tiêu cực có ảnh hưởng xấu vô cùng lớn, ảnh hưởng tới sự hưng thịnh của quốc gia, sự tồn vong của chế độ xã hội; trước hết, nó làm giảm sút vai trò lãnh đạo của Đảng, làm suy thoái đạo đức, lối sống, của cán bộ, đảng viên; làm cán bộ, đảng viên xa rời mục tiêu, lý tưởng chủ nghĩa xã hội; làm giảm sút hiệu lực quản lý của Nhà nước, phá vỡ quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước, tác động đến công tác tổ chức, cán bộ; lợi ích nhóm tiêu cực ảnh hưởng xấu đến sự phát triển kinh tế ở nước ta, nó là nguyên nhân gây nên sự tụt hậu về kinh tế, gia tăng tình trạng tham nhũng, tổn thất các nguồn lực và giảm hiệu quả đầu tư Lợi ích nhóm tiêu cực đã tác động, tạo sự phân hóa giàu nghèo không xuất phát từ tài năng, đóng góp cho xã hội mà do ý muốn chủ quan, sự điều chỉnh lợi ích của một nhóm người
Trong xây dựng nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, lợi ích nhóm có thể xuất hiện trong tất cả các công đoạn, các khâu, các bước Chẳng hạn, có địa phương vì lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ mà cấp ủy đã ra nghị quyết về một số chính sách thu hút đầu tư trái với cả nghị quyết của Đảng, của Trung ương trong chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư về cấp đất, cấp phép, về ưu đãi thuế, thậm chí bất chấp cả quy hoạch chung của quốc gia, quy định về loại đất sử dụng cho việc thu hút đầu tư nước ngoài như: đất cho xây dựng, phát triển các khu công nghiệp, khu kinh
tế cửa khẩu, đất đầu tư phát triển sân gôn, tổng diện tích đất cấp, số lượng sân gôn
Từ đó, dẫn đến có lợi cho cấp ủy, cho một số cán bộ trong cấp ủy, ủy ban nhân dân,
Trang 10nhưng lại thiệt hại cho đa số dân cư, cho quy hoạch chung của cả nước, cho chính sách thuế, thu hút đầu tư chung của cả nước theo nghị quyết của Đảng
Đây là hệ quả tất yếu của tư duy nhiệm kỳ, tư tưởng cục bộ và lợi ích nhóm trong thời gian qua ở một số địa phương Một số địa phương, đơn vị thông qua nhiều hình thức đã “chạy” để được cấp trên ban hành kết luận, nghị quyết, quyết định “đặc thù” để phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có một số lợi ích mang tính chất “ưu đãi” cho địa phương, có lợi, hấp dẫn hơn so với các địa phương, đơn vị khác Và như vậy, không loại trừ trong đó có lợi ích của một số cán bộ của cấp tham mưu cho việc ban hành nghị quyết, kết luận về các chủ trương, chính sách đầu tư phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương, đơn vị, các doanh nghiệp, nhà đầu tư ở các địa phương, đơn vị đó, thậm chí kể cả doanh nghiệp là người thân, “sân sau” của cán bộ tham mưu của cấp trên ở các địa phương, đơn vị đó cũng có thị phần
Việc tạo lợi ích nhóm ở lĩnh vực này tuy chưa nhiều, chưa phổ biến ở tất cả các địa phương, đơn vị, nhưng cũng đã gây ra hậu quả, hệ luỵ rất nguy hại, tạo nên
sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương, đơn vị, ảnh hưởng đến việc phân bổ và quản lý, sử dụng nguồn lực trong phạm vi quốc gia Qua kiểm điểm, tự phê bình và phê bình ở một số địa phương thời gian qua cũng đã thấy biểu hiện lợi ích nhóm trong vấn đề trên ở một số địa phương, nhất là những địa phương có nhiều tài nguyên rừng, khoáng sản, đang có sự chi phối không chỉ nhóm lợi ích ở các cán
bộ có chức, có quyền của địa phương, mà còn có cả sự chi phối của một số cán bộ tham mưu thoái hoá, biến chất ở các bộ, ngành, cơ quan Trung ương Điều đó không chỉ làm phá vỡ quy hoạch chung trong chỉ đạo phát triển kinh tế - xã hội của đất nước mà còn phá vỡ cả quy hoạch của từng ngành, từng vùng và quy hoạch chung của từng địa phương, thu lợi cho một nhóm cán bộ, công chức, cho một số doanh nghiệp “sân sau”, do có nhiều “tiềm năng, thế mạnh” hơn các doanh nghiệp khác, gây thiệt hại chung cho quốc gia, cho từng địa phương và cho đại đa số doanh nghiệp làm ăn chân chính và người dân
Trong thực hiện nghị quyết của Đảng về tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, trong đó có việc đầu tư, phát triển các khu công nghiệp, phát triển các cảng biển, sân gôn, các khu du lịch, cấp ủy, chính quyền một số địa phương, một mặt, tranh thủ các bộ, ngành Trung ương về cơ chế, chính sách liên quan đến đất đai, quy hoạch, về huy động vốn, về chính sách ưu đãi thuế, thu hút