Skkn một số biện pháp dạy từ vựng tiếng anh ở tiểu học

1 MỤC LỤC Trang PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 3 PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3 1 Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết 3 5 2 Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy từ vựng môn Tiếng Anh 5 7 a Biện pháp 1 7[.]

MỤC LỤC

Trang

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 3

PHẦN II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3

1.Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết 3-5

2.Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy từ vựng môn Tiếng Anh 5-7

a.Biện pháp 1 7

b.Biện pháp 2 7

c.Biện pháp 3 7

d.Biện pháp 4 7

3.Thực nghiệm sư phạm 7

a.Mô tả cách thức thực hiện 7-15 b.Kết quả đạt được 16-17 c.Điều chỉnh,bổ sung sau thực nghiệm 15-16 4.Kết luận 17

5.Kiến nghị,đề xuất 17-18 a.Đối với tổ,nhóm chuyên môn 17

b.Đối với lãnh đạo nhà trường 17

c.Đối với Phòng GDDT,Sở GDĐT 18

PHẦN III.TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

PHẦN IV.MINH CHỨNG VỀ HIỆU QUẢ CỦA GIẢI PHÁP 18-19 PHẦN V.CAM KẾT 19

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Bộ GDĐT Bộ Giáo Dục Đào Tạo

Sở GDĐT Sở Giáo Dục Đào Tạo

Phòng GDĐT Phòng Giáo Dục Đào Tạo

GV Giáo viên

HS Học sinh

HT Hoàn thành

PHẦN I.ĐẶT VẤN ĐỀ

Tiếng Anh là công cụ giao tiếp quan trọng trong việc hoà nhập với cộng đồng quốc tế và khu vực Đất nước ta đang trên đường đổi mới, chúng ta đang quyết tâm công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, mở rộng quan hệ với nhiều nước khác Do vậy việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và môn Tiếng Anh nói riêng ngày càng được coi là công cụ đắc lực cho quá trình hội nhập

Trong quá trình học ngoại ngữ, từ vựng có thể xem là phần quan trọng nhất

vì nó là phương tiện dùng để diễn đạt ý tưởng đồng thời đó cũng là cầu nối giữa các kĩ năng nghe, nói, đọc và viết Tuy nhiên, việc dạy từ vựng lại không đơn giản chút nào, nhất là dạy cho trẻ đang ở ngưỡng bắt đầu học ngoại ngữ Dạy tiếng Anh nói chung và dạy từ vựng nói riêng cho trẻ đòi hỏi ở người giáo viên không chỉ có khả năng ngôn ngữ mà còn là cách làm thế nào để khiến học sinh tham gia vào bài học Để làm được điều đó, giáo viên buộc phải tạo ra sự đa dạng trong các hoạt động trong giờ học Đó là lí do tại sao giáo viên cần lựa chọn và phối hợp các phương pháp và kỹ thuật dạy từ một cách linh hoạt và uyển chuyển để duy trì khả năng tập trung vốn kém ở học sinh tiểu học Làm thế nào có thể tạo ra cho trẻ một không khí học tập vui vẻ và thư giãn mà hiệu quả là điều mà tôi băn khoăn, trăn trở Với nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn bước đầu sẽ phần nào giúp mình dần khắc phục những khó khăn trên, từ

đó trao đổi kinh nghiệm của bản thân với các đồng nghiệp, để việc dạy môn Tiếng Anh trong nhà trường đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực, chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của bài học Đó cũng là lý do tôi chọn

nghiên cứu đề tài này “MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY TỪ VỰNG TIẾNG ANH

Ở TIỂU HỌC’’

PHẦN II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết.

Trong dạy và học tiếng Anh, từ vựng là một trong ba thành tố tạo thành hệ thống kiến thức ngôn ngữ và đóng vai trò là phương tiện, điều kiện hình thành và phát triển kỹ năng giao tiếp Trong bất kỳ một ngôn ngữ nào, vai trò của từ vựng cũng hết sức quan trọng Có thể thấy một ngôn ngữ là một tập hợp của các từ vựng Không thể hiểu ngôn ngữ mà không hiểu biết từ vựng, hoặc qua các đơn

vị từ vựng Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc chỉ hiểu các đơn vị từ vựng riêng lẻ, độc lập với nhau mà chỉ có thể nắm vững được ngôn ngữ thông qua mối quan hệ biện chứng giữa các đơn vị từ vựng Như vậy việc học từ vựng

và rèn luyện kĩ năng sử dụng từ vựng là yếu tố hàng đầu trong việc truyền thụ và tiếp thu một ngôn ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng Vì từ vựng là một đơn

vị ngôn ngữ nên nó được thể hiện dưới hai hình thức: Lời nói và chữ viết Muốn

sử dụng được ngôn ngữ đó, tức là phải nắm vững hình thức biểu đạt của từ bằng lời nói và chữ viết Song do có mối liên quan của từ vựng với các yếu tố khác trong ngôn ngữ (ngữ pháp, ngữ âm, ngữ điệu ) hoặc trong tình huống giao tiếp Nếu không có một vốn từ vựng cần thiết thì người học không thể sử dụng các cấu trúc câu và các chức năng ngôn ngữ trong giao tiếp Tuy nhiên, các quan điểm dạy và học từ vựng trong tiếng Anh không ngừng biến đổi dẫn đến các phương pháp dạy và học từ vựng cũng đã có nhiều đổi thay Do đó, việc lựa chọn phương pháp dạy hoc như thế nào để phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên cho học sinh là điều mà tất cả giáo viên dạy Tiếng Anh quan tâm

Trong đề án ngoại ngữ 2008-2020 của Bộ GDĐT, mục tiêu cụ thể của

chương trình Tiếng Anh tiểu học là sau khi kết thúc cấp học, học sinh có thể: -Có vốn từ vựng khoảng 500-700 từ gồm cả khẩu ngữ và bút ngữ

-Học sinh có thể vận dụng vốn từ vựng đã học trong các tình huống giao tiếp đơn giản thông qua bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết trong đó chủ yếu là hai kĩ năng nghe, nói

-Có kiến thức tối thiểu về ngôn ngữ tiếng Anh, và thông qua Tiếng Anh có những hiểu biết ban đầu về đất nước, văn hóa và con người của các nước nói Tiếng Anh

-Có thái độ tích cực đối với việc học Tiếng Anh

-Hình thành các cách học tiếng Anh một cách có hiệu quả, tạo cơ sở cho việc học ngoại ngữ khác trong tương lai

Để đạt được mục tiêu trên thật không hề đơn giản bởi nhiều lẽ:

-Việc dạy và học tiếng Anh trong nhà trường diễn ra trong môi trường giao tiếp của thầy và trò còn có rất nhiều hạn chế: Dạy học trong một tập thể lớn, trình độ nhận thức có nhiều cấp độ khác nhau, phương tiện hỗ trợ giảng dạy

chưa đồng bộ Những điều này làm phân tán sự tập chung của học sinh, tác động rất lớn đến việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh, làm chậm quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh và sự phân bố thời gian cho từng phần nội dung bài sao cho phù hợp với từng loại bài giảng (thực hành, kĩ năng) cũng là một tác động tới việc lựa chọn, nghiên cứu và áp dụng kĩ năng dạy từ vựng sao cho thích hợp -Ngoài ra, còn những yếu tố khác làm ảnh hưởng đến quá trình làm giàu vốn

từ của học sinh Tiểu học như:

+Cảm giác không thoải mái, căng thẳng hay phân tán tư tưởng, bối rối vì những khái niệm trừu tượng khó hiểu về nguyên tắc ngữ pháp cũng như cách áp dụng chúng

+Những hoạt động đòi hỏi chúng phải tập trung chú ý trong một thời gian dài + Sự nhàm chán

+ Việc giáo viên chữa lỗi quá nhiều

Hơn nữa:

-Do đa số học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin, ngại phát âm, thực hành giao tiếp Thêm vào đó, cấu tạo âm tiết của ngoại ngữ có nhiều khác biệt, do đó khả năng ghi nhớ từ, cấu trúc câu của các em còn hạn chế

- Học sinh tiểu học rất hiếu động, dễ mất tập trung nên việc dạy ngôn ngữ mới cho các em gặp không ít khó khăn

-Thiếu nhiều nguồn tài liệu cần thiết để giúp các em hiểu thêm văn hóa của các nước nói Tiếng Anh

-Thiếu môi trường thực tế để học sinh có thể tham gia vào các hoạt động giao tiếp có ý nghĩa bằng Tiếng Anh

-Thiếu nguồn kinh phí để làm thêm đồ dùng học tập

-Nhiều phụ huynh đặc biệt phụ huynh ở vùng nông thôn chưa thấy được tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ nên chưa quan tâm đến môn học này

Tuy nhiên, hiện nay trong nhà trường tiểu học việc dạy và học tiếng Anh đang diễn ra cùng với sự đổi mới phương pháp giáo dục, nhằm làm phù hợp với nhận thức của học sinh, giúp cho học sinh được tiếp cận với các nội dung, kiến thức hiện đại Vốn từ vựng tiếng Anh trong chương trình học cũng được

sử dụng phù hợp với sự phát triển chung của xã hội và đặc điểm tâm lí của học sinh Do học sinh tiểu học đang hình thành và phát triển năng lực nhận thức trên cơ sở tư duy cụ thể nên việc dạy từ vựng cần bắt nguồn từ hệ thống chủ điểm, chủ đề thú vị, gần gũi với trải nghiệm của các em để quá trình học tập diễn ra tự nhiên Ở độ tuổi này học sinh vận dụng từ vựng tốt nhất khi được tham gia tích cực vào các hoạt động giao tiếp thông qua các tình huống

cụ thể, các chủ đề quen thuộc Điều này đòi hỏi mỗi giáo viên phải vận dụng, linh hoạt, mềm dẻo các phương pháp và kỹ thuật dạy từ nhằm đáp ứng nhu cầu và điều kiện dạy học khác nhau ở các địa phương Hơn nữa việc cung cấp vốn từ cho học sinh phải đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học, tính tích hợp giữa các chủ đề, chủ điểm Làm thế nào để cung cấp cho học sinh vốn từ vựng phong phú và qua đó giúp các em hình thành và phát triển năng lực sử dụng Tiếng Anh như một công cụ giao tiếp? đó là câu hỏi lớn cần được giải đáp để nâng cao chất lượng học từ vựng của học sinh Tiểu học

2.Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy từ vựng môn Tiếng Anh

Mặc dù rất khó khăn song chúng ta phải nhận thấy rằng việc học Tiếng Anh

ở thời điểm này là sự khởi đầu cho việc xây dựng nền móng tri thức cơ bản cho học sinh, Là điều kiện cần thiết để các em tiến bước đến các bậc học cao hơn

Do vậy việc dạy và học Tiếng Anh ở tiểu học là vấn đề rất đáng quan tâm Để giải quyết vấn đề đó, giáo viên cần tạo ra những hình thức dạy học phong phú,

đa dạng Trong đó việc vận dụng tốt các kỹ thuật và phương pháp dạy từ là một trong những hình thức thu hút được nhiều học sinh tham gia học tập và mang lại hiệu quả cao trong việc làm tăng vốn từ cho các em

Để học sinh có hứng thú học tập, chủ động tích cực chiếm lĩnh tri thức thì trong dạy học giáo viên luôn cố gắng đảm bảo quy tắc 4 L (Learn – Live – Love – Laugh) (Học- sống - yêu- cười) Thật vậy khi dạy cho học sinh tiểu học chúng

ta cần đảm bảo nguyên tắc: Học mà chơi- chơi mà học Để tạo cho học sinh cảm giác thoải mái, nhẹ nhàng, GV cố gắng rút ngắn khoảng cách giữa thầy và trò, xóa bớt mặc cảm tâm lí “sợ cô”, cô và trò cùng học cùng vui chơi như những người bạn Không nhồi nhét hay biến học sinh thành người thụ động mà

trái lại phát huy tính tích cực trong mỗi cá nhân Để làm được điều đó bản thân tôi đã áp dụng một số biện pháp dạy từ vựng sau:

a.Biện pháp 1: Chọn từ để dạy

b.Biện pháp 2:Thực hiện tốt các bước dạy từ

c.Biện pháp 3:Áp dụng các kỹ thuật làm rõ nghĩa của từ

d.Biện pháp 4: Sử dụng biện pháp chống quên ở học sinh tiểu học

3.Thực nghiệm sư phạm

a.Mô tả cách thức thực hiện

a.Biện pháp 1: Chọn từ để dạy

Tiếng Anh có hằng trăm ngàn từ, vì thế việc dạy từ mới quả là một nhiệm vụ

không hề dễ dàng đối với các giáo viên ngoại ngữ Tuy nhiên cần nhớ là trung bình một người nói tiếng bản ngữ chỉ dùng khoảng năm nghìn từ trong giao tiếp hằng ngày Hơn nữa, học sinh không cần phải dùng chính xác tất cả những từ đã học vì đôi lúc các em chỉ cần nhận ra và hiểu được thông điệp mà những từ đó chuyển tải Vì thế, việc chọn từ để dạy dựa vào tần suất sử dụng và công dụng của từ theo nhu cầu của học sinh là rất quan trọng

Ở môi trường tiểu học hiện nay, khi nói đến ngữ liệu mới là chủ yếu nói đến ngữ pháp và từ vựng, từ vựng và ngữ pháp luôn có mối quan hệ khắng khít với nhau, luôn được dạy phối hợp để làm rõ nghĩa của nhau Tuy nhiên dạy và giới thiệu từ vựng là vấn đề cụ thể cần xem xét theo mục đích của đề tài mà tôi chọn Thông thường trong một bài học luôn xuất hiện những từ mới, xong không phải từ mới nào cũng cần đưa vào để dạy Để chọn từ cần dạy, giáo viên cần xem xét những vấn đề:

-Từ chủ động (active vocabulary)

-Từ bị động (passive vocabulary)

Chúng ta đều biết cách dạy hai loại từ này khác nhau Từ chủ động có liên quan đến bốn kỹ năng (nghe – nói – đọc – viết) Đối với loại từ này giáo viên cần đầu tư thời gian để giới thiệu và cho học sinh luyện tập nhiều hơn

Với từ bị động giáo viên chỉ cần dừng ở mức nhận biết, không cần đầu tư thời gian vào các hoạt động ứng dụng Giáo viên cần biết lựa chọn và quyết định xem sẽ dạy từ nào như một từ chủ động và từ nào như một từ bị động

- Khi dạy từ mới cần làm rõ ba yếu tố cơ bản của ngôn ngữ là:

+ Form

+ Meaning

+ Use

Đối với từ chủ động ta chỉ cho học sinh biết chữ viết và định nghĩa như từ điển thì chưa đủ, để cho học sinh biết cách dùng chúng trong giao tiếp, giáo viên cần cho học sinh biết cách phát âm, không chỉ từ riêng lẻ, mà còn biết phát âm đúng những từ đó trong chuỗi lời nói, đặc biệt là biết nghĩa của từ

-Số lượng từ cần dạy trong bài tuỳ thuộc vào nội dung bài và trình độ của học sinh Không bao giờ dạy tất cả các từ mới, vì sẽ không có đủ thời gian thực hiện các hoạt động khác Tuy nhiên, trong một tiết học ở tiểu học theo tôi chỉ nên dạy tối đa là 6 từ

- Trong khi lựa chọn từ để dạy, tôi xem xét đến hai điều kiện sau:

+ Từ đó có cần thiết cho việc hiểu văn bản không ?

+ Từ đó có khó so với trình độ học sinh không ?

- Nếu từ đó cần thiết cho việc hiểu văn bản và phù hợp với trình độ của học sinh, thì nó thuộc nhóm từ tích cực, do đó ta phải dạy cho học sinh nắm vững với những biện pháp cụ thể tôi sẽ nêu bên dưới

- Nếu từ đó cần thiết cho việc hiểu văn bản nhưng khó so với trình độ của học sinh, thì nó không thuộc nhóm từ tích cực, do đó ta nên giải thích rồi cho học sinh hiểu nghĩa từ đó ngay

- Nếu từ đó không cần thiết cho việc hiểu văn bản và cũng không khó lắm thì bạn nên yêu cầu học sinh đoán

b.Biện pháp 2:Thực hiện tốt bước dạy từ

Bước giới thiệu bài, giới thiệu chủ đề: đây là bước khá quan trọng trong việc dạy từ vựng Bước này sẽ quyết định sự thành công của tiết học, nó sẽ gợi

mở cho học sinh liên tưởng đến những từ sắp học qua chủ điểm vừa mới được giới thiệu

Điều quan trọng nhất trong giới thiệu từ mới là phải thực hiện theo trình tự: nghe, nói, đọc, viết Đừng bao giờ bắt đầu từ hoạt động nào khác “nghe” Hãy nhớ lại quá trình học tiếng mẹ đẻ của chúng ta, bao giờ cũng bắt đầu bằng nghe, bắt chước phát âm rồi mới tới những hoạt động khác Hãy giúp cho học sinh của bạn có một thói quen học từ mới một cách tốt nhất:

-Bước 1: “nghe”, cho học sinh nghe từ mới bằng cách đọc mẫu hoặc dùng CD giọng bản ngữ là tốt nhất

-Bước 2: “nói”,sau khi học sinh đã nghe được ba lần bạn mới yêu cầu học sinh nhắc lại Khi cho học sinh nhắc lại, cần chú ý cho cả lớp nhắc lại trước, sau đó mới gọi cá nhân để kiểm tra và sửa lỗi ngay lập tức cho các em

-Bước 3: “đọc”,viết từ đó lên bảng và cho học sinh nhìn vào đó để đọc Cho học sinh đọc cả lớp, rồi đọc cá nhân và sửa lỗi cho học sinh

-Bước 4: “viết”,sau khi học sinh đã đọc từ đó một cách chính xác rồi bạn mới yêu cầu học sinh viết từ đó vào vở

-Bước 5: Xác định xem học sinh có hiểu nghĩa của từ không

-Bước 6: Đánh trọng âm từ: phát âm lại từ và yêu cầu học sinh nhận diện âm tiết có trọng âm và đánh dấu

-Bước 7: Cho câu mẫu và yêu cầu học sinh xác định từ loại của từ mới học

c.Biện pháp 3: Áp dụng các kỹ thuật làm rõ nghĩa của từ

Trong Tiếng Anh mỗi từ thường có hai mặt: nghĩa của từ và cách sử dụng.

Nghĩa của từ và cách chúng được dùng như thế nào là hai vấn đề khác nhau Có nhiều trường hợp khi tra từ điển chúng ta có thể hiểu được nghĩa của từ, song không phải như vậy là đã biết cách sử dụng từ đó Cách sử dụng của một từ phụ thuộc vào chức năng của từ trong câu, ngữ cảnh, thói quen của người sử dụng và các mối quan hệ của họ với môi trường văn hóa và xã hội Sau đây là những thủ thuật làm rõ nghĩa từ mà tôi đã áp dụng:

c.1/ Dùng trực quan: đồ vật thật trên lớp, tranh ảnh, hình vẽ phác hoạ (hình

que), hình cắt dán từ tạp chí, cử chỉ điệu bộ v.v Có tác dụng mạnh mẽ đến hứng thú học tập của học sinh và giúp học sinh ghi nhớ nhanh hơn, lâu hơn

+ Dùng vật thật để dạy về chủ đề đồ dùng học tập ( School things), trang phục (clothes)

+ Phác họa những hình ảnh đơn giản để dạy hình (shapes), số đếm (numbers), + Dùng bảng màu để dạy về màu sắc ( colour)

+ Dùng lịch để dạy các thứ trong tuần (days in a week), các tháng trong năm (months of the year)

+ Dùng các bộ phận của cơ thể dể dạy về chủ đề cơ thể ( Parts of body)

+ Dùng hoạt động để làm rõ nghĩa các động từ chỉ hoạt động (actions)

+ Bắt chước các động tác, cử chỉ, nét mặt: bản thân GV và HS luôn là nguồn trực quan sinh động mà khéo vận dụng sẽ mang laị hiệu quả tích cực

c.2/ Dùng ngôn ngữ đã học: