Skkn một số biện pháp rèn kĩ năng miêu tả đồ vật cho học sinh lớp 4

Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét về đối tượng miêu tả * Mục tiêu: - Giúp học sinh cách quan sát, nhận xét đối tượng miêu tả trong bài văn tả đồ vật.. * Nội dung bi

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong các môn học của bậc Tiểu học thì Tiếng Việt là môn học giữ vị tríquan trọng, bởi nó là công cụ để giao tiếp và tư duy Đó là môn học góp phầnhình thành và phát triển ở học sinh 4 kỹ năng: Đọc, viết, nói và nghe Trong đó,Tập làm văn là phân môn có tính tổng hợp cao, bởi nó tích hợp năng lực từnhiều môn học khác

Trong phân môn Tập làm văn, miêu tả là thể loại dùng lời nói có hình ảnhvà có cảm xúc làm cho người nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét, cụ thể

về người, vật và cảnh vật Đây là dạng văn có tác dụng rất lớn trong việc táihiện đời sống, hình thành và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát và khả năngnhận xét, đánh giá của con người Với đặc trưng của phân môn, những bài vănmiêu tả làm cho tâm hồn, trí tuệ người đọc thêm phong phú, giúp ta cảm nhậnđược văn học và cuộc sống một cách tinh tế hơn, sâu sắc hơn Ở lớp Bốn, vănmiêu tả là dạng bài dựa vào những căn cứ quan sát được, cảm nhận về đối tượng(cây cối, con vật, đồ vật) đã để lại ấn tượng Từ những hình ảnh trực quan sinhđộng đó chuyển sang tư duy trừu tượng và sản sinh ngôn ngữ Đối với học sinhlớp Bốn nói đúng, viết đúng, diễn đạt mạch lạc đã khó; vậy mà để làm văn hay,giàu hình ảnh, giàu cảm xúc lại càng khó hơn nhiều

Nhưng thực tế thì sao? Xuất phát từ những nhu cầu, đặc điểm và đặc biệt làtính cấp thiết trong việc dạy và học cho thấy việc rèn luyện kĩ năng viết vănmiêu tả cho học sinh lớp là vô cùng cần thiết Người giáo viên tiểu học chính làngười thợ xây đặt những viên gạch đầu tiên để xây dựng một cái nền vững chắccho quá trình tích lũy của học sinh ở bậc học sau này Tuy nhiên nhiệm vụ nàykhông phải là điều có thể thực hiện được một cách dễ dàng đối với người giáoviên Tiểu học nếu như không có một trình độ chuyên môn, một kĩ năng sư phạmtốt, một vốn kiến thức sâu rộng về Tiếng Việt và Văn học Vì vậy, tôi mạnh dạn

chọn “Một số biện pháp rèn kĩ năng miêu tả đồ vật cho học sinh lớp 4” nhằm

đưa ra một vài ý kiến về biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu tả đồ vật cho các

em với hi vọng giúp các em rèn luyện kĩ năng sản sinh văn bản, tạo điều kiện đểcác em tự tìm tòi và tự thể hiện những ý tưởng, suy nghĩ độc lập và chủ động.

* Văn miêu tả là gì? Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, ngườinghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, conngười, phong cảnh,…làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc,người nghe Trong văn miêu tả, năng lực quan sát của người viết, người nóithường được bộc lộ rõ nhất

* Đặc điểm của bài văn miêu tả:

Văn miêu tả là loại văn mang tính thông báo thẩm mĩ Đó là sự miêu tả thể hiệnđược cái mới mẻ, cái riêng trong cách quan sát, cách cảm nhận của người viết

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết

1.1 Thực trạng tại cơ sở

- Tình hình đội ngũ: Năm học 2021 – 2022, Nhà trường có 54 cán bộ giáoviên trong đó Ban giám hiệu có 03 đồng chí; nhân viên hành chính 03 đồng chí;giáo viên 48 trong đó có 03 giáo viên dạy môn Tiếng Anh; 02 giáo viên dạy Âmnhạc; 02 giáo viên dạy Mĩ thuật; 01 giáo viên dạy Thể dục; 02 giáo viên dạy Tinhọc 56/57 = 98.2% cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên có trình độ đại họctrở lên (05) cán bộ quản lý và giáo viên có trình độ trung cấp lý luận chính trị.Đảng viên 35 đồng chí Đội ngũ cán bộ giáo viên, nhân viên có phẩm chất đạođức tốt, chấp hành nghiêm chủ trương của Đảng chính sách pháp luật của Nhànước các quy định của ngành và trường Thực hiện tốt “Học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh”

- Tình hình cơ sở vật chất: Trường Tiểu học Thị trấn Phố Mới có 100% cácphòng học kiên cố cao tầng trong đó có 36 phòng học văn hóa; có 03 phòng học

bộ môn (Tin học: 01, Tiếng Anh: 02) Khu hiệu bộ gồm: phòng Hiệu trưởng;phó Hiệu trưởng; Văn phòng trường; Công đoàn- Đội; Văn thư- Kế toán; Thiếtbị- Đồ dùng; phòng y tế và khu nhà ăn bán trú khang trang Phòng học bộ mônTin học có 40 máy tính được nối mạng đầy đủ phục vụ tốt cho dạy học của giáo

viên và học sinh, có đủ hệ thống tăng âm loa máy phục vụ cho các hoạt độngtập thể Tất cả các phòng học đều được kết nối mạng Trường có khuôn viênrộng với diện tích 9334 m2 có cây xanh, bóng mát Các phòng học, phòng chứcnăng, nhà đa năng đều được xây dựng kiên cố và được bố trí gọn gàng, ngănnắp thuận tiện cho các hoạt động.

1.2 Thuận lợi

Nhà trường luôn luôn nhận được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của Đảngủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban mặt trận Tổ quốc Thị trấn PhốMới trong việc xây dựng cơ sở vật chất nhà trường Sự phối hợp chặt chẽ cácđoàn thể của địa phương; sự ủng hộ nhiệt tình của Hội cha mẹ học sinh trongviệc thực hiện các hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Đội ngũ cán bộ giáo viên của nhà trường có sức trẻ, nhiệt huyết trongcông tác giảng dạy và giáo dục học sinh, có trình độ chuyên môn vững vàng,các thầy cô giáo không ngừng nâng cao về chuyên môn nghiệp vụ Thực hiệntốt các cuộc vận động của ngành và phong trào thi đua Nhiều cô giáo và thầygiáo đạt dạy giỏi cấp tỉnh, cấp huyện Chất lượng giáo dục toàn diện, chất lượngmũi nhọn học sinh giỏi được nâng lên rõ rệt được nhiều phụ huynh tin tưởng vàlà địa chỉ tin cậy gửi con em đến học tại trường Các đoàn thể như Công đoàn -Đội tổ chức nhiều hoạt động sôi nổi và tích cực có nhiều ý nghĩa Luôn quyếttâm phấn đấu đạt danh hiệu và thành tích cao

1.3 Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi từ phía nhà trường còn có một số khó khăn, đốivới học sinh, lên lớp 4 các em mới bắt đầu học cách lập dàn ý, dựng đoạn vàviết thành bài văn hoàn chỉnh Hơn nữa, khả năng ngôn ngữ của các em còn hạnchế Khả năng quan sát miêu tả còn chưa tinh tế, học sinh chưa biết sử dụng cácgiác quan để quan sát, quan sát chưa theo một trình tự, thấy đâu tả đó Thực tếcho thấy, đa số học sinh lớp 4 viết văn miêu tả chưa hay hoặc sắp xếp ý còn lộnxộn, lủng củng, hình ảnh trong bài văn chưa gợi tả, ít liên tưởng hoặc chỉ là saochép một cách sống sượng bài văn mẫu Hầu hết khi dạy các loại bài này giáo

viên mới chỉ dừng lại ở việc giải quyết hoàn thành các yêu cầu của các bài tậptheo chuẩn kiến thức chứ chưa đi sâu, mở rộng, rèn kỹ năng viết văn cho các emcó năng khiếu văn học Giáo viên cũng chưa định hướng cụ thể cho các em cáchhọc văn như thế nào cho có hiệu quả nên bài văn của các em phần nhiều chỉ đạtđược ở mức độ bình thường Việc chấm và sửa bài còn chung chung, chưa sửađược ý hay, câu văn hay nhằm phát huy sự sáng tạo cho học sinh khi học Tậplàm văn Tiết trả bài chưa nhận xét, đánh giá cụ thể ưu khuyết điểm của từnghọc sinh Chính vì vậy, trong quá trình giảng dạy, tôi đã luôn tìm tòi, tham khảotài liệu, trao đổi với đồng nghiệp giàu kinh nghiệm để nắm bắt những phươngpháp tối ưu nhất phục vụ quá trình giảng dạy.

Năm học 2021 - 2022, tôi được Ban giám hiệu phân công giảng dạy và chủnhiệm lớp 4D Tôi đã tiến hành khảo sát 49 lớp 4D của tôi Nội dung khảo sát:

* Nguyên nhân dẫn đến kết quả như vậy:

+ Học sinh chưa thật sự đam mê, chưa hăng say học tập, còn mất tập trung,trong lớp chưa chú ý nghe giảng, chưa xác định được đúng mục tiêu, trọng tâmyêu cầu của môn học; học sinh chưa có phương pháp để viết bài,… nên kết quảbài làm chưa cao

+ Thầy cô chưa thật sự quan tâm, tạo hứng thú học tập

Từ những khó khăn và qua kết quả khảo sát nêu trên, tôi đưa ra một sốbiện pháp để cải thiện chất lượng môn Tập làm văn lớp 4 nói chung và dạng bàivăn miêu tả đồ vật nói riêng.

2 Các biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy tập làm văn miêu tả đồ vật cho học sinh lớp 4.

2.1 Biện pháp 1: “Phải yêu thích thì mới có thể học được” Tạo cho học sinh nguồn cảm hứng, sự yêu thích khi học văn miêu tả.

* Mục tiêu:

- Giúp các em yêu thích môn học

- Bồi dưỡng cảm hứng, say mê khi học văn miêu tả

* Nội dung biện pháp:

Mọi việc làm thành công đều bắt đầu bằng đam mê và rèn viết văn cũngvậy Người giáo viên phải có nhiều biện pháp để thu hút, tạo nguồn cảm hứng,nhu cầu nói năng, kích thích học sinh tham gia vào cuộc giao tiếp (nói, viết).Nhiệm vụ của phân môn tập làm văn bậc Tiểu học là mở rộng vốn sống, rènluyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho họcsinh Trong đó học văn miêu tả sẽ góp phần phát triển tư duy hình tượng cho các

em nhờ các biện pháp so sánh, nhân hóa, khi miêu tả Nhưng làm thế nào để thựchiện được nhiệm vụ trên mà không biến các em thành những “ thợ ” viết văn? Vậy

ta cần kích thích các em yêu văn và có nhu cầu viết văn Giống như việc muatranh, nếu các em có ý tưởng tốt, có những nội dung cốt lõi khi viết văn là khi đócác em đã sở hữu một bức tranh, thấy đồng cảm và mong muốn sở hữu nó

2.2 Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét về đối tượng miêu tả

* Mục tiêu:

- Giúp học sinh cách quan sát, nhận xét đối tượng miêu tả trong bài văn tả

đồ vật

* Nội dung biện pháp:

Quan sát đồ vật là giáo viên tổ chức hướng dẫn cho học sinh độc lập quansát đối tượng, từ đó học sinh thu nhận được những thông tin quan trọng, hiểu

biết sâu sắc về đối tượng như đặc điểm về cấu tạo, màu sắc, hình dáng cũng nhưcông dụng của một đồ vật nào đó làm cơ sở cho bài văn tả đồ vật

Bên cạnh quan sát phải luôn có sự hỗ trợ của ghi chép, nhận xét bởi lẽ haiyếu tố này luôn tạo cơ sở cho học sinh trong việc lựa chọn những chi tiết, nhữnghình ảnh đặc sắc Tôi đã hướng dẫn học sinh cách ghi chép, nhận xét khi quansát: Ghi những đặc điểm cơ bản về hình dạng, màu sắc, hoạt động, của đốitượng, nhất là những điểm mới, riêng, độc đáo mà người khác không nhìn thấy Quan sát giúp học sinh có cái nhìn chính xác và sâu sắc hơn về đối tượngmiêu tả Từ đó, các em có thể thể hiện những điều mà các em cảm nghĩ bằngvốn từ nghệ thuật của mình để làm hiện rõ trước mắt người đọc về đối tượngphản ánh một cách chân thực và sinh động nhất Đặc biệt thông qua quan sátgiúp học sinh phát hiện những nét riêng biệt của sự để so sánh với sự vật khác.Nhưng chỉ quan sát thôi thì chưa đủ, quan sát phải gắn liền với liên tưởng,tưởng tượng

2.3 Biện pháp 3: Tập cho học sinh lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy, xây dựng các đoạn văn trong bài văn miêu tả đồ vật

* Mục tiêu: Học sinh nắm được cách lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy

* Nội dung biện pháp:

2.3.1 Lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy

Việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học sẽ dần hình thành cho các em

tư duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề mộtcách tổng thể, khoa học chứ không phải học vẹt, học thuộc lòng

Khi lập sơ đồ tư duy các em dễ dàng nắm bắt được trọng tâm của đề bài,

dễ dàng hình dung bố cục của bài văn Ngoài ra còn tạo hứng thú cho học sinh,giải tỏa áp lực, khơi dậy năng khiếu viết văn, phát triển khả năng tư duy, tạo chocác em thói quen tích cực suy nghĩ và cảm giác tự tin khi viết văn

Sau khi học sinh đã xác định đề tài miêu tả và có những tài liệu thu thậpđược về đối tượng miêu tả trong khi quan sát thì việc quan trọng là các em phải

biết sắp xếp các chi tiết đó lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy để tạo thành một bố cụcchặt chẽ và hấp dẫn người đọc khi viết thành một bài văn

2.3.2 Sắp xếp các ý tìm được thành đoạn văn hoàn chỉnh

Căn cứ vào các ý đã được lập để sắp xếp các ý theo đoạn cho phù hợp Đểviết được bài văn, học sinh cần tập viết đoạn Trong chương trình tập làm văn,bài tập viết đoạn chiếm số lượng nhiều Đoạn văn được phân loại theo chứcnăng: đoạn mở bài, đoạn thân bài, đoạn kết bài Cách phân loại này chi phốicách xây dựng các kiểu bài viết đoạn mở bài, viết đoạn thân bài và đoạn kết bài.Mỗi đoạn văn theo chức năng này lại được phân loại nhỏ hơn: mở bài trực tiếp,mở bài gián tiếp, kết bài mở rộng, kết bài tự nhiên (không mở rộng) Mặc dù mởbài, thân bài, kết bài là ba phần riêng song chúng phải có sự thống nhất về ý Mỗi bài Tập làm văn miêu tả đồ vật là thành quả lao động của học sinh, đólà những sáng tạo riêng, không có bài viết giống nhau Vì vậy tôi hướng dẫn đểcác em biết cách viết từng đoạn trong bài văn miêu tả đồ vật, tiếp theo là hướngdẫn các em sắp xếp các đoạn đã viết thành một bài văn hoàn chỉnh Khi sắp xếpcác đoạn văn tôi lưu ý học sinh cần chú ý đến các từ ngữ hoặc câu chuyển đoạnví dụ như : Thật vậy, quả đúng như vậy, mở cặp ra,…

2.4 Biện pháp 4: Giúp học sinh sử dụng một số biện pháp nghệ thuật và biết bộc lộ cảm xúc trong bài văn miêu tả đồ vật.

* Mục tiêu:

+ Làm giàu vốn từ cho học sinh

+ Học sinh biết sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong bài văn miêu tả

đồ vật

+ Biết bộc lộ cảm xúc trong bài văn

* Nội dung biện pháp:

Để giúp học sinh sử dụng một số biện pháp nghệ thuật và bộc lộ cảm xúctrong bài văn miêu tả đồ vật, tôi hướng dẫn học sinh tích luỹ vốn từ ngữ và lựachọn vốn từ ngữ có ý nghĩa quan trọng đến với việc làm văn miêu tả nói chungvà văn miêu tả đồ vật nói riêng Đây là vấn đề tôi quan tâm nhất để học sinh tích

luỹ vốn từ miêu tả Trước hết tôi giúp học sinh tích luỹ vốn từ ngữ miêu tả quacác bài tập đọc và các bài văn hay của các nhà văn như bài văn tả “ Cái cối tân”,

tả “Cái trống trường”, tả “ Chiếc xe đạp của chú Tư” Số lượng từ ngữ miêu tảtrong bài rất phong phú, cách sử dụng chúng rất sáng tạo Khi dạy các bài Tậpđọc và Tập làm văn này, tôi thường chỉ ra các từ ngữ miêu tả, chọn một, haitrường hợp đặc sắc nhất để phân tích cái hay, sự sáng tạo của nhà văn khi dùngchúng Có như vậy mới giúp học sinh nhớ được một số từ ngữ, hình ảnh, thậmchí cả câu văn hay sau mỗi bài Tập đọc

2.5 Biện pháp 5: Thực hiện nghiêm túc tiết trả bài tập làm văn

* Mục tiêu:

+ Học sinh biết tự sửa lỗi bố cục, dùng từ đặt câu, lỗi chính tả thông quatiết tả bài

+ Biết viết lại một đoạn trong bài cho hay hơn, giàu hình ảnh và cảm xúc

* Nội dung biện pháp:

Tôi luôn cùng học sinh đặt ra mục tiêu ( yêu cầu cần đạt) của tiết trả bài đểthực hiện một cách nghiêm túc, kĩ lưỡng, không làm “lấy lệ”, không qua loa, đạikhái

Khi học sinh biết viết văn miêu tả và viết được hay là khi các em đã bướcđầu hiểu được đặc điểm của văn miêu tả, biết cách quan sát đối tượng, tích luỹđược vốn từ miêu tả nhất định, biết xây dựng đoạn văn mở bài, thân bài, kết bài;cách diễn đạt và xây dựng bố cục bài văn; biết cách tưởng tượng và sử dụng cácbiện pháp tu từ, biện pháp nghệ thuật trong viết văn; được sửa lỗi kĩ lưỡng saumỗi bài viết Từ đó, các em viết bài dễ dàng hơn, thích thú hơn, có cảm xúchơn, chất lượng bài viết được nâng cao Trong khi chữa văn cho học sinh, tôithường chữa ý, chữa lời kết hợp với chữa lỗi chính tả

3 Thực nghiệm sư phạm

3.1 Mô tả cách thức thực hiện

3.1.1 Biện pháp 1: “Phải yêu thích thì mới có thể học được” Tạo cho học sinh nguồn cảm hứng, sự yêu thích khi học văn miêu tả.

Tôi đổi mới bằng cách: thay đổi linh hoạt và thường xuyên các hình thức họcvăn, để cho các em học mà như không học thì khi ấy các em tự chiếm lĩnh đượckiến thức một cách tự nhiên nhưng không mang màu sắc khô khan và khôngkhiến các em nặng nề

Ví dụ: Với đề bài: “ Tả một món đồ chơi mà em yêu thích” Trước đó, tôi

cho các em mang theo đồ chơi mà em yêu thích đến lớp để cùng chia sẻ với cácbạn cách chơi Sau đó, tôi phân nhóm theo các món đồ chơi mà các bạn nam

hay nữ yêu thích rồi phân chia tổ thi đua kể các món đồ chơi, rồi sau đó kể cácchi tiết của một món đồ,… Cứ thế nâng dần mức khó Qua đó các em liệt kêđược các đồ vật xung quanh, liệt kê các chi tiết của món đồ,… nhưng không gâynhàm chán cho tiết học

Ngoài ra khi ra đề tập làm văn, tôi luôn chú ý đề bài cần yêu cầu viết vềnhững gì gần gũi, thân thiết với học sinh, phù hợp với tình hình hiện tại của lớp,phù hợp với hoàn cảnh miễn sao vẫn giữ được tinh thần của bài học để tạo rađược nguồn cảm hứng, kích thích các em muốn nói, viết về nội dung mà đề bài

đã yêu cầu Dựa vào gợi ý của các đề bài mẫu trong sách giáo khoa, tôi có thểđưa ra những đề bài tập làm văn có yêu cầu được nêu ra một cách gián tiếp Đốitượng miêu tả là do các em tự lựa chọn sẽ khiến các em cảm thấy rất hứng thúvà được chủ động, có thể đưa ra một số đề như sau:

Ví dụ:

Đề 1: Những đồ vật quanh em tuy nhỏ bé nhưng rất có ích: Chiếc đồng hồ báo thức, cây bút, cái thước kẻ, quyển sách Em hãy tả một trong những đồ vật đó

Đề 2: Tuổi thơ ai cũng có những đồ chơi đã từng gắn bó với mình như một người bạn Hãy tả lại một trong những đồ chơi đó

Khi học sinh đã có hứng thú đối với đối tượng miêu tả tôi duy trì hứng thúđó ở các em, khơi gợi giúp các em có thể miêu tả đối tượng đó không nhữngđúng mà phải hay

3.1.2 Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh quan sát – nhận xét về đối tượng miêu tả

Khi các em quan sát, tôi giúp các em hiểu được mục đích quan sát là gì vàphải quan sát như thế nào cho hợp Để có thể giúp học sinh rèn kĩ năng quan sáttốt trong văn miêu tả đồ vật tôi đã thực hiện:

- Tôi hướng dẫn học sinh sử dụng các giác quan để quan sát Mỗi giácquan sẽ đem đến cho người quan sát những ghi nhận về một mặt của đối tượng.Trong năm giác quan thì thị giác (mắt nhìn) cho nhiều ghi nhận nhất về đặcđiểm đồ vât cần miêu tả Tùy từng đồ vật mà tận dụng thêm các giác quan khác.Càng sử dụng được nhiều giác quan thì kết quả ghi nhận càng phong phú và đốitượng miêu tả càng hiển hiện sắc nét trước mắt người quan sát, người đọc Tôihướng dẫn học sinh sử dụng giác quan vào làm những công việc sau:

+ Thu nhận các điểm đặc sắc hay độc đáo của đồ vật do từng giác quan manglại

+ Thu nhận các cảm xúc, các liên tưởng, so sánh do các đặc điểm của đồvật gợi ra cho bản thân học sinh

+ Tìm tòi các từ ngữ thích hợp để diễn đạt các điều thu nhận trên

Ví dụ: Khi miêu tả chiếc cặp sách, học sinh dùng mắt quan sát nhận thấy “

nắp cặp có hình chú chuột Mickey đang cầm quyển sách và cười (đặc điểm thunhận được) như muốn nói chuyện với em” (liên tưởng) Sau đó viết thành một

câu hoàn chỉnh: “Nắp cặp có hình chú chuột Mickey đang cầm quyển sách vàcười như muốn nói với em rằng: Cậu hãy chăm chỉ học tập nhé”

Ngoài mắt ( nhìn) để bao quát về hình dạng, kích thước, màu sắc,… ta còn

sử dụng tay sờ vào cặp để phát hiện ra độ sần sùi hay nhẵn bóng của da cặp, bậtkhoá chiếc cặp để nghe tiếng kêu của chiếc khoá (bằng tai), ngửi mùi của nhữngchiếc cặp mới tinh, Tình cảm của em đối với chiếc cặp

Cần thiết nhất là học sinh sau khi quan sát phải mô tả lại sự vật đó trướclớp để các em mạnh dạn giao tiếp và sau đó được bạn bè và thầy cô chỉnh sửađể các em có kinh nghiệm trong lần quan sát sau

- Quan sát trong văn miêu tả, tôi luôn hướng cho học sinh tìm ra những đặcđiểm riêng biệt của đồ vật và không quên bỏ qua đặc điểm chung

Ví dụ: “Quan sát cây bút chì” không những cho các em thấy được màu

sắc, hình dáng của nó tôi còn giúp các em nhận ra những dòng chữ in trên vỏ vàcác đặc điểm khác như có bị dính mực không? Có bị trầy không? Bị sứt không?

… những đặc điểm ấy chỉ riêng cây bút chì của em mới có

Khi dạy văn miêu tả, tôi luôn nhắc nhở gợi ý học sinh tìm ra những nétriêng biệt, những tình cảm riêng biệt đối với đối tượng được tả Có thể nhữngđặc điểm riêng đó đối với người khác là bình thường nhưng đối với riêng em làđặc biệt vì nó gắn bó với em bằng một kỷ niệm hoặc một niềm vui, … nào đó

Ví dụ: Tả cái bàn học của em có bạn viết : Cái bàn học này là món quà của

bố tặng em trong ngày sinh nhật Nay bố đã đi công tác xa nhưng mỗi khi ngồivào bàn học em cảm nhận như thấy bố đang ở bên cạnh em nhắc nhở em họctập Em tự nhủ sẽ giữ chiếc bàn thật cẩn thận, vì đó là một món quà chứa đựngtình yêu thương của bố dành cho em

- Quan sát theo một trình tự hợp lý Trình tự hợp lý là trình tự giúp ngườiquan sát không bỏ sót một chi tiết của đồ vật, giúp người quan sát dễ dàng táihiện đồ vật trên trang viết, giúp người đọc không khó khăn trong việc hình dung

đồ vật được miêu tả Có thể quan sát toàn bộ đến từng bộ phận hoặc ngược lại,quan sát từ trái sang phải hay trên xuống dưới hay ngoài vào trong hoặc ngược

lại Trong khi quan sát tôi phải hướng dẫn cho các em quan sát theo một trình tựnhất định để tiện cho việc miêu tả được đầy đủ Nếu vật có hình khối, có lớp vỏbên ngoài và lõi bên trong thì trình tự hợp lý là quan sát từ ngoài vào trong Nếu

đồ vật trải rộng trên một bình diện thì quan sát cần theo trình tự từ bên phảisang bên trái hoặc ngược lại, từ bên trên xuống bên dưới

Với đề bài: Em hãy miêu tả cái cặp của em hoặc cái cặp mà em đã nhìnthấy

Tôi hướng dẫn học sinh quan sát đặc điểm chung của cái cặp rồi quan sátcác bộ phận từ ngoài vào trong

Ví dụ: Quan sát bên ngoài :

Tôi hướng dẫn học sinh quan sát một số chiếc cặp ở ngoài thực tế kết hợp

với hình ảnh một số chiếc cặp ( chiếu trên màn hình của máy chiếu) để ở các

- Tả mặt ngoài: Chiếc cặp được làm bằng gì? Kích cỡ thế nào? Cặp có màugì? Cách trang trí như thế nào?

- Tả chi tiết quai xách hoặc dây đeo : Quai xách (dây đeo) được làm bằnggì? Trông như thế nào? Đường khâu xung quanh mép ra sao?

Khi hướng dẫn học sinh quan sát bên ngoài xong tôi hướng dẫn học sinhquan sát bên trong chiếc cặp Tôi cho học sinh quan sát bên trong của những

chiếc cặp thật và hình ảnh bên trong của chiếc cặp

Tiếp theo, tôi hướng dẫn học sinh bằng các câu hỏi gợi ý như : Bên trongcặp có mấy ngăn, cấu tạo mỗi ngăn như thế nào? Mỗi ngăn em đựng những gì?

Nêu ích lợi của chiếc cặp,

3.1.3 Biện pháp 3: Tập cho học sinh lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy, xây dựng các đoạn văn trong bài văn miêu tả đồ vật

* Cho học sinh làm quen với sơ đồ tư duy: Tôi đưa ra một số mô hình sơ

đồ tư duy đơn giản dễ đọc, dễ hiểu, dẫn dắt các em quan sát, nhận biết và tậpđọc hiểu sơ đồ tư duy, tập diễn đạt các ý được hàm chứa trong đó

* Vẽ sơ đồ tư duy:

Giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy theo nhóm hay cá nhân trêngiấy về đối tượng cần miêu tả bằng những cách thể hiện riêng có thể vẽ thêm