ĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

ĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAYĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI.LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LỚP: L02 NHÓM: 26

HỌC KỲ 221, NĂM HỌC 2022-2023

ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI” LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

GVGD: ThS Phan Thị Thanh Hương

Nguyễn Đoàn Quế Trân 1915610 Phạm Ngọc Minh Trí 1915664

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10 NĂM 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÁO CÁO KẾT QUẢ THẢO LUẬN NHÓM BTL

Môn: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Lớp: L02, Nhóm: 26

Đề tài: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHIẾN LƯỢC “TRỒNG NGƯỜI” LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN

VÀ HOÀN THIỆN HÌNH MẪU SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

Kết quả

(Nhóm tự đánh giá mức độ đóng góp của từng cá nhân)

Ghi chú

3 1915664 Phạm Ngọc Minh Trí Soạn nội dung phần 2.2 & kết luận 100%

4 1910639 Phạm Đức Trọng Tổng hợp, chỉnh sửa, hoàn thiện bài tiểu luận 100%

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến lược “trồng người” 3

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người 3

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người 4

1.2.1 Con người là mục tiêu của cách mạng 4

1.2.2 Con người là động lực của cách mạng 7

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng con người 10

1.3.1 Ý nghĩa của việc xây dựng con người 10

1.3.2 Nội dung xây dựng con người 11

1.3.3 Phương pháp xây dựng con người 12

Tóm tắt chương 1 12

2 Liên hệ đến việc hình thành, phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 13

2.1 Thực trạng việc hình thành, phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 13

2.1.1 Ưu điểm của việc hình thành, phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 14

2.1.2 Khuyết điểm của việc hình thành, phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 18

2.2 Giải pháp cần thực hiện để góp phần hình thành, phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 21

2.2.1 Giải pháp để không ngừng phát triển và hoàn thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 21

2.2.2 Giải pháp để khắc phục những khuyết điểm của việc phát triển và hoàn

thiện hình mẫu sinh viên Việt Nam trong thời đại ngày nay 23

Tóm tắt chương 2 26

KẾT LUẬN 28

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng dân tộc, lãnh tụ thiên tài vô cùng kính yêu của Đảng ta, nhân dân và của

cả dân tộc ta, người chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Nhiều chính khách, nhiều nhà nghiên cứu về tư tưởng, về triết học, về lịch sử… ở nước ngoài

đã sớm nhìn nhận và khẳng định, Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng lỗi lạc, một nhà lý luận cách mạng độc đáo, đặc sắc Chiến lược “trồng người” là một trong những di sản

có giá trị to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc ta Tư tưởng, quan điểm

“trồng người” xuyên suốt, nhất quán trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, mang đậm nét nhân văn và có giá trị to lớn đối với sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay Suốt cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến sự nghiệp “trồng người” Bác là một tấm gương tự học và là nhà giáo dục lớn trong lịch sử Việt Nam Người đã có công đào tạo nên nhiều thế hệ cách mạng Việt Nam, những lãnh tụ xuất sắc của Đảng, trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Tư tưởng nhân văn của Người luôn hướng

về cộng đồng, con người Việt Nam: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc làm sao cho dân ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành ”1 Từ quan điểm

vì con người đến quan điểm về chiến lược “trồng người” là một bước phát triển hợp logic của tư tưởng triết học Hồ Chí Minh Để thực hiện chiến lược kinh tế - xã hội thì

1 Bác nói khi trả lời các nhà báo nước ngoài vào đầu năm 1946, sau thắng lợi của cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam độc lập và Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành Chủ tịch chính thức của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

2

chiến lược con người phải đi trước một bước Từ rất sớm, Người đã nêu ra một luận

điểm nổi tiếng: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì trước hết cần có những con người

xã hội chủ nghĩa”1 Do đó, “vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”2 Trước khi đi xa, trong Di chúc, Người căn dặn “Bồi dưỡng thế

hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”3 Công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế hiện nay đòi hỏi đất nước ta cần phát triển cả về bề rộng và chiều sâu, vì vậy, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao để phục vụ sự tăng trưởng bền vững đất nước đang là nhiệm vụ cực kỳ hệ trọng, là “đột phá khẩu” trong chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sớm đưa nước ta đến giữa thế kỷ này trở thành nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại Hơn bao giờ hết, sự nghiệp “trồng người” có nội dung mới, yêu cầu mới đối trở thành yêu cầu bức thiết ở trong nhà trường thuộc các cấp học

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự Thật, xuất bản lần thứ 3, H, 2011, t.13

2 Đây là lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người đến dự và phát biểu tại “Lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc”, ngày 13-9-1958

3 Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1965

3

NỘI DUNG

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến lược “trồng người”

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người

Theo Hồ Chí Minh, con người là một chỉnh thể, thống nhất về trí lực, tâm lực, thể lực, đa dạng bởi mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội (quan hệ gia đình, dòng tộc, làng

xã, quan hệ giai cấp, dân tộc…) và các mối quan hệ xã hội (quan hệ chính trị, văn hóa, đạo đức, tôn giáo…) Người có cách nhìn nhận, xem xét con người trong tính đa dạng của nó: đa dạng trong quan hệ xã hội; đa dạng trong tính cách, khát vọng, phẩm chất, khả năng, cũng như năm ngón tay dài ngắn khác nhau nhưng đều hợp nhau lại nơi bàn tay; mấy mươi triệu người Việt Nam, có người thế này, thế khác nhưng đều cùng là nòi giống Lạc Hồng; đa dạng trong hoàn cảnh xuất thân, điều kiện sống, làm việc Con người luôn có xu hướng vươn lên cái Chân, Thiện, Mỹ, mặc dù “có thế này, thế khác” Trong mỗi con người đều có tính tốt và tính xấu Hồ Chí Minh cũng chỉ ra yếu tố sinh vật của con người Theo Người, trong mọi đường lối, chủ trương, chính sách, nhiệm vụ phải thực hiện ngay làm cho dân có ăn, có mặt, có chỗ ở, có học hành Hồ Chí Minh cũng dùng khái niệm “con người” theo nghĩa rộng trong một số trường hợp nhưng đặt trong một bối cảnh cụ thể và một tư duy chung, còn phần lớn, Người xem xét con người trong các mối quan hệ xã hội, quan hệ giai cấp, theo giới tính, theo lứa tuổi, nghề nghiệp, chức vụ, vị trí, đảng viên, công dân,… trong khối thống nhất của cộng đồng dân tộc và quan hệ quốc tế Đó là con người cụ thể, hiện thực, khách quan Nét đặc sắc trong quan niệm của Hồ Chí Minh về con người là nhìn nhận đặc điểm con người Việt Nam với những điều kiện lịch sử cụ thể, với những cấu trúc kinh tế, xã hội cụ thể Để sinh tồn, con người phải lao động sản xuất Trong quá trình lao động, sản xuất, con người dần nhận thức được các hiện tượng, quy luật của tự nhiên, của xã hội; hiểu về mình và hiểu biết lẫn nhau…, xác lập các mối quan hệ giữa người với người Con người là sản phẩm của xã hội Cách tiếp cận dẫn đến việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp rất sáng tạo, không chỉ về mặt đường lối cách mạng mà cả về mặt con người

4

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người

1.2.1 Con người là mục tiêu của cách mạng

Con người là chiến lược đầu tiên trong tư tưởng và hành động của Hồ Chí Minh Mục tiêu này được cụ thể hóa trong ba giai đoạn cách mạng (giải phóng dân tộc - xây dựng chế độ dân chủ nhân dân - tiến dân lên xã hội chủ nghĩa) nhằm giải phóng dân tộc,

giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Theo Hồ Chí Minh, “trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”1.Nhân dân là lực lượng vô tận của cách mạng và là nhân tố tạo

nên thắng lợi của cách mạng, vì vậy, “Vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả”2.Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách

mạng Người cho rằng “việc dễ mấy không có nhân dân cũng chịu, việc khó mấy có dân liệu cũng xong”3 Nhân dân là người sáng tạo ra mọi giá trị vật chất và tinh thần Hồ Chí Minh tổng kết ngắn gọn: dân ta tốt lắm Người phân tích phẩm chất tốt đẹp của dân từ lòng trung thành và tin tưởng vào cách mạng, vào Đảng, không sợ gian khổ, tù đày, hy sinh đến việc dân nhường cơm sẻ áo, chở che, đùm bọc, bảo vệ, nuôi nấng bộ đội và cán

bộ cách mạng Dân ta là tài năng, trí tuệ và sáng tạo, họ biết “giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ, mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra”4 Đặc biệt là lòng sốt sắng, hăng hái của dân để thực hiện con đường cách mạng Hồ Chí Minh có niềm tin vững chắc rằng với tinh thần quật cường và lực lượng vô tận của dân tộc ta, với lòng yêu nước và chí kiên quyết của nhân dân và quân đội ta, chẳng những chúng ta có thể thắng lợi, mà chúng ta nhất định thắng lợi Nhân dân là yếu tố quyết định thành công của cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:

“Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi”5.Yêu nước, đoàn kết thống nhất, tự lực tự cường là nhân tố bên trong quan trọng, quyết định sức mạnh của dân tộc, của quốc gia trước mọi thách thức, khó khăn

1 Đây là lời khẳng định của Chủ tịch Hồ Chí Minh được trích trong “Bài nói chuyện tại lớp nghiên cứu chính trị khóa 2 Trường Đại học Nhân dân Việt Nam” Người nói ngày 8 tháng 12 năm 1956

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.12 tr.5

3 Đây là câu ca dao của Bác tại buổi nói chuyện với tại lớp cán bộ Miền Bắc 18-11-1967

4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia t.7 T 501-502 Hà Nội 2011

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 7, tr 164 – 165 Hà Nội 2011

5

Giải phóng dân tộc là xóa bỏ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, giành lại độc lập cho dân tộc Con người trong giải phóng dân tộc là cả công đồng dân tộc Việt Nam Phạm vi thế giới là giải phóng các dân tộc thuộc địa Hồ Chí Minh tổng kết ngắn gọn: dân ta tốt lắm Người phân tích phẩm chất tốt đẹp của dân từ lòng trung thành và tin tưởng vào cách mạng, vào Đảng, không sợ gian khố, tù đày, hy sinh đến việc dân nhường cơm sẻ áo, chở che, đùm bọc, bảo vệ, nuôi nấng bộ đội và cán bộ cách mạng

Giải phóng xã hội là đưa xã hội phát triển thành một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một xã hội có nền sản xuất phát triển cao và bền vững, văn hóa tiên tiến, mọi người là chủ và làm chủ xã hội, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, một xã hội văn minh, tiến bộ Xã hội đó phát triển cao nhất là xã hội công sản, giai đoạn đầu là xã hội xã hội chủ nghĩa

Giải phóng giai cấp là xóa bỏ sự áp bức, bóc lột của giai cấp này đối với giai cấp khác; xóa bỏ sự bất công, bất bình đẳng xã hội; xóa bỏ nền tảng kinh tế - xã hội đẻ ra sự bóc lột giai cấp; dần dần thủ tiêu sự khác biệt giai cấp, các điều kiện dẫn đến sự phân chia xã hội thành giai cấp và xác lập một xã hội không có giai cấp Con người trong giải phòng xã hội là các giai cấp cần lao, trước hết là giai cấp công nhân và giai cấp nông dân Phạm vi thế giới là giải phóng giai cấp vô sản và nhân dân lao động các nước Giải phóng con người là xóa bỏ tình trạng áp bức, bóc lột, nô dịch con người; xóa

bỏ các điều kiện xã hội làm tha hóa con người, làm cho mọi người được hưởng tự do hạnh phúc, có điều kiện phát huy khả năng sáng tạo, làm chủ xã hội, làm chủ tự nhiên

và làm chủ bản thân, phát triển toàn diện theo đúng bản chất tốt đẹp của con người Con người trong giải phóng con người là cá nhân mỗi con người Phạm và thế giới là giải phóng loài người

Các “giải phóng” đó kết hợp chặt chế với nhau, giải phóng dân tộc đã có một phần giải phóng xã hội và giải phóng con người; đồng thời nối tiếp nhau, giải phóng dân tộc

mở đường cho giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp và giải phóng con người

Con người là mục tiêu của sự phát triển xã hội - đó là tư tưởng xuyên suốt và nhất quán trong di sản lý luận của Hồ Chí Minh Trong đó, đấu tranh cách mạng nhằm giải phóng con người là nội dung căn bản đầu tiên, là tiền đề để phát triển con người

6

Như chúng ta đã biết, sự thối nát, bạc nhược của chế độ phong kiến Việt Nam, sự xâm lược và bóc lột tàn tệ của thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX làm cho dân tộc ta mất độc lập, nhân dân mất tự do, đồng bào ta phải sống trong cảnh tối tăm,

tủi nhục của kiếp người nô lệ Hồ Chí Minh đau xót khi thấy “chưa có bao giờ ở một thời đại nào, ở một nước nào, người ta lại vi phạm mọi quyền làm người một cách độc

Nam và vạch ra chân lý của thời đại qua luận điểm bất hủ: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”2 Tự do cho đồng bào, độc lập cho Tổ quốc - đó là mục tiêu mà suốt đời Người phấn đấu không mệt mỏi

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập t.1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 406

2 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược

Hà Nội, ngày 17/7/1966

7

1.2.2 Con người là động lực của cách mạng

Theo Hồ Chí Minh, con người là vốn quý nhất, động lực, nhân tố quyết định thành

công của sự nghiệp cách mạng Người nhấn mạnh “mọi việc đều do người làm ra”;

“Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng sức mạnh đoàn kết của nhân dân” “Ý dân là ý trời” “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”1 Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Nhân dân

là những người sáng tạo chân chính ra lịch sử thông qua các hoạt động thực tiễn cơ bản nhất như lao động sản xuất, đấu tranh chính trị - xã hội, sáng tạo ra các giá trị văn hóa Nói đến nhân dân là nói đến lực lượng, trí tuệ, quyền hành, lòng tốt, niềm tin, đó chính

là gốc, động lực cách mạng

Vì sống gần dân, với dân, giữa lòng dân, hiểu rõ dân tình, dân tâm, dân ý, Hồ Chí Minh thấy rõ yêu cầu giải phóng dân tộc, giải phóng con người, giải phóng lao động xã hội Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Năm 1911, giữa lúc đất

nước đang bị xâm lược, nhân dân phải chịu cảnh lầm than Người ra đi với ý chí “quyết giải phóng gông ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được cùm nô lệ cho đồng bào”2 Người xác định rõ trách nhiệm của Người cũng là của Đảng và Chính phủ là “làm sao cho nước học hành”

Ở Hồ Chí Minh, có sự cảm nhận, thông cảm sâu sắc với thân phận những người cùng khổ và nô lệ lầm than Nhưng không phải là sự cảm thông kiểu tôn giáo; ngược lại, người có niềm tin vững chắc và trí tuệ, bản lĩnh của con người, ở khả năng tự giải phóng của chính bản thân con người Người làm hết sức để xây dựng, rèn luyện con người và quyết tâm đấu tranh để đem lại độc lập, tự do, hạnh phúc cho con người Người xác định con người là mục tiêu trong điều kiện cụ thể của từng giai đoạn cách mạng Khi đất nước còn nô lệ, lầm than thì mục tiêu trước hết trên hết là giải phóng dân tộc Giành độc lập dân tộc Sau khi chính quyền đã về tay nhân dân, thì mục tiêu ăn, mặc, ở,

đi lại, học hành, chữa bệnh lại được ưu tiên hơn, bởi vì, “nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”3 Vì vậy chúng ta phải

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t.13, tr 42 Hà Nội 2011

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia- Sự thật, Hà Nội, 2011, t.3, tr.596 Hà Nội 2011

3 Đây là lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh được trích trong “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng”,

ký tên Hồ Chí Minh, đăng trên Báo Cứu quốc, số 69, ngày 17-10-1945 Hà Nội 2011

8

thực hiện ngay: Làm cho dân có ăn Làm cho dân có mặc Làm cho dân có chỗ ở Làm

cho dân có học hành Đến Di chúc, Người viết: “Đầu tiên là công việc đối với con người” Con người là mục tiêu của cách mạng nên mọi chủ trương, đường lối, chính

sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đáng của con người Có thể là lợi ích lâu dài, lợi ích trước mắt: lợi ích cả dân tộc và lợi ích của bộ phận, giai cấp, tầng lớp và cá nhân Với hoạt động thực tiễn thì việc gì lợi cho dân, dù nhỏ mấy - ta phải hết sức làm Việc gì hại cho dân, dù nhỏ mấy - ta phải hết sức tránh

Hồ Chí Minh có niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh vĩ đại và năng lực sáng tạo của

quần chúng Trong sự nghiệp xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh đã nhận rõ: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa”, “có dân thì có tất cả”1

Niềm tin vào sức mạnh của dân còn được nhận thức từ mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Chính phủ Hồ Chí Minh chỉ rõ: Nếu không có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng: nếu không có Chính phủ thì nhân dân không có ai dẫn đường Đảng lãnh đạo nhưng nhân dân là chủ Dân như nước, bộ đội như cá Lực lượng bao nhiêu là nhờ ở dân hết Tin dân, học dân, tôn trọng dân, dựa vào dân theo đúng đường lối quần chúng sẽ tạo nên sức mạnh vô địch Bởi vì, sự nghiệp cách mạng giành độc lập dân tộc

và xây dựng chủ nghĩa xã hội chỉ có thể thực hiện được với sự giác ngộ đầy đủ và lao động sáng tạo của hàng chục triệu quần chúng nhân dân Hồ Chí Minh tin ở dân còn xuất phát từ niềm tin vào tình người Đã là người cộng sản thì phải tin nhân dân và niềm tin quần chúng sẽ tạo nên sức mạnh cho người cộng sản Người nói: dân tộc ta là một dân tộc anh hùng Trong khi giữ vững niềm tin vào dân thì phải chống các bệnh: xa nhân dân, khinh nhân dân, sợ nhân dân; không tin cậy nhân dân: không hiểu biết nhân dân; không yêu thương nhân dân Không yêu thương và tin tưởng nhân dân là nguyên nhân của căn bệnh nguy hiểm - bệnh quan liêu, mệnh lệnh Bệnh này sẽ dẫn đến kết quả là

“hỏng việc” Con người là động lực của cách mạng được nhìn nhận trên phạm vi cả nước, toàn thể đồng bào, song trước hết là ở giai cấp công nhân và nông dân Điều này

có ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Nhà nước mới theo tư tưởng của Hồ Chí Minh lấy công - nông - trí làm nền tảng Từ thắng

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự Thật, xuất bản lần thứ 3, H, 2011, t.13 Hà Nội 2011

9

lợi của Cách mạng Tháng Mười phải nhìn nhận và đánh giá đúng giai cấp đứng ở trung tâm của thời đại mới, đó là giai cấp công nhân Chỉ có giai cấp công nhân với những đặc điểm chung và riêng mới lãnh đạo được dân tộc đào mồ chôn chủ nghĩa tư bản Muốn vậy giai cấp công nhân chỉ có liên minh với giai cấp nông dân và gắn bó với dân tộc mới trở thành lực lượng hùng mạnh

Không phải mọi con người đều trở thành động lực mà phải là những Con người được giác ngộ và tổ chức Họ phải có trí tuệ và bản lĩnh, văn hóa, đạo đức, được nuôi dưỡng trên nền truyền thống lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam Chính trị, văn hóa, tinh thần là động lực cơ bản trong động lực con người

Con người là động lực chỉ có thể thực hiện được khi hoạt động có tổ chức, có lãnh đạo Vì vậy, cần có sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Giữa con người - mục tiêu và con người - động lực có mối quan hệ biện chứng với nhau Càng chăm lo cho con người - mục tiêu tốt bao nhiêu thì sẽ tạo thành con người -động lực tốt bấy nhiêu Ngược lại, tăng cường được sức mạnh của con người - động lực thì sẽ nhanh chóng đạt được mục tiêu cách mạng

Phải kiên quyết khắc phục kịp thời các phản động lực trong con người và tổ chức

Đó là chủ nghĩa cá nhân Thứ vi trùng rất độc này sản sinh ra hàng trăm thứ bệnh: thói quen truyền thống lạc hậu, tàn tích xã hội cũ để lại, bảo thủ, rụt rè không dám nói Không dám làm, không dám đề ra ý kiến, tóm lại không dám đổi mới và sáng tạo

Qua tìm hiểu, nhà thơ Thanh Tịnh đã từng đề cập tới những điều trên trong bài

“Dân no thì lính cũng no” được ông sáng tác vào năm 1948 Nghĩa là câu này có trước

khi một số người đã nghe Bác Hồ nói

“Trông lên thì thấy đầy sao

Nhìn quanh thì thấy đồng bào mến thân

Dễ trăm lần không dân cũng chịu

Khó vạn lần dân liệu cũng xong!

Thóc thuế mà có dân đong

10

Trăm công nghìn việc ngược dòng cũng xuôi

Đêm nằm nghĩ lại mà coi

Liệu còn thằng giặc đứng ngồi sao yên

Nhân dân là bậc mẹ hiền

Cơm áo gạo tiền thì mẹ phải lo

Dân no thì lính cũng no

Dân reo lập nghiệp, lính hò lập công!”

Vì nhân dân quên mình là tên của 1 hành khúc do Doãn Quang Khải (học viên khóa 6, Trường Lục quân Việt Nam) sáng tác vào tháng 5/1951 Hơn nữa, trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ thì ca dao càng có sức truyền cảm, trở thành năng lực cổ vũ nhẹ nhàng nhưng lay động lòng người Các câu ca dao trên được coi như một châm ngôn có nội dung tư tưởng lớn, có sức khái quát về vai trò lịch sử, sức mạnh tuyệt đối của Nhân dân, giống như trong “Bình Ngô đại cáo” Nguyễn Trãi

viết: “Đẩy thuyền cũng là dân, lật thuyền cùng là dân” Những câu đó không chỉ có sức

truyền cảm trong kháng chiến mà còn nguyên giá trị đối với thời bình và sẽ trường tồn mãi mãi bởi nó được phổ cập rộng rãi trong đời sống xã hội Các câu thơ nói lên nguồn gốc “từ nhân dân mà ra”, mục đích “vì nhân dân mà chiến đấu” của Quân đội nhân dân Việt Nam, ca ngợi quan hệ khăng khít gắn bó giữa quân đội với nhân dân, sự tin yêu của nhân dân với quân đội Và chính nhân dân chính là động lực cũng như là yếu tố giúp lực lượng cách mạng đứng lên đấu tranh giành lại độc lập tự do cho dân tộc

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng con người

1.3.1 Ý nghĩa của việc xây dựng con người

Xây dựng con người là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạnh, vừa cấp bách, vừa lâu dài, có ý nghĩa chiến lược Xây dựng con người là một trọng tâm, bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển đất nước, có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ xây dựng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Hồ Chí Minh nêu hai quan điểm nổi bật làm sáng tỏ sự cần thiết xây dựng con người Vì lợi ích trăm năm thì phải “trồng người”

11

“Trồng người” là công việc lâu dài, gian khổ, vừa vì lợi ích trước mắt vừa vì lợi ích lâu dài, là công việc của văn hóa giáo dục “Trồng người” phải được tiến hành thường xuyên trong suốt tiến trình đi lên chủ nghĩa xã hội và phải đạt được những kết quả cụ thể trong từng giai đoạn cách mạng Nhiệm vụ “trồng người” phải được tiến hành song song với nhiệm vụ phát triển lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa “Trồng người” phải được tiến hành bền bỉ, thường xuyên trong suốt cuộc đời mỗi người, với ý nghĩa vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm của cá nhân đối với sự nghiệp xây dựng đất nước Công việc “trồng người” là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các đoàn thể chính trị - xã hội kết hợp với tính tích cực, chủ động của từng người

“Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần phải có những con người xã hội chủ nghĩa”1 Chủ nghĩa xã hội sẽ tạo ra những con người xã hội chủ nghĩa, con người

xã hội chủ nghĩa là động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội Không phải chờ cho kinh tế, văn hóa phát triển cao rồi mới xây dựng con người xã hội chủ nghĩa; cũng không phải xây dựng xong những con người xã hội chủ nghĩa rồi mới xây dựng xã hội chủ nghĩa Việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa được đặt ra ngay từ đầu và phải được quan

tâm trong suốt tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội “Trước hết cần phải có những con người xã hội chủ nghĩa” cần được hiểu trước hết cần có những con người với những nét

tiêu biểu của xã hội xã hội chủ nghĩa như lý tưởng đạo đức đức lối sống tác phong xã hội chủ nghĩa

1.3.2 Nội dung xây dựng con người

Hồ Chí Minh quan tâm xây dựng con người toàn diện vừa “hồng” vừa “chuyên”

Đó là những con người có mục đích và lối sống cao đẹp, có bản lĩnh chính trị vững vàng, những con người của chủ nghĩa xã hội, có tư tưởng, tác phong và đạo đức xã hội chủ nghĩa và năng lực làm chủ Xây dựng con người toàn diện với những khía cạnh chủ yếu sau:

- Có ý thức làm chủ, tinh thần tập thể xã hội chủ nghĩa và tư tưởng “mình vì mọi người, mọi người vì mình”

- Cần kiệm xây dựng đất nước hăng hái bảo vệ Tổ quốc

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, tr 604, NXB CTQG, Hà Nội 2011

12

- Có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quốc tế trong sáng

- Có phương pháp làm việc khoa học, phong cách quần chúng, dân chủ, nêu gương

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân; bồi dưỡng về năng lực trí tuệ, trình độ lý luận chính trị, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, sức khỏe

1.3.3 Phương pháp xây dựng con người

Mỗi người tự rèn luyện, tu dưỡng ý thức, kết hợp chặt chẽ với xây dựng cơ chế, tính khoa học của bộ máy và tạo dựng nền dân chủ Việc nêu gương, nhất là người đứng đầu, có ý nghĩa rất quan trọng Hồ Chí Minh thường nói đến “tu thân, chính tâm” thì mới có thể “trị quốc, bình thiên hạ” (làm những việc có lợi cho nước, cho dân) Văn hóa

phương Đông cho thấy “Một tấm gương sống có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”1 Hồ Chí Minh thường nhắc lại những điều ấy trong khi bàn biện pháp xây dựng

con người Người nói rằng “lấy gương người tốt, việc tốt hàng ngày để giáo dục lẫn nhau”2 là rất cần thiết và bổ ích Biện pháp giáo dục có một vị trí quan trọng Theo người các cháu mẫu giáo, tiểu học như tờ giấy trắng Chúng ta vẽ xanh thì xanh, vẽ đỏ thì đỏ Nói như vậy để thấy giáo dục rất quan trọng trong việc xây dựng con người

Hồ Chí Minh từng khẳng định: “muốn có chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người

xã hội chủ nghĩa”3 Khi đặt nhiệm vụ xây dựng phát triển con người Việt Nam là một nhiệm vụ trọng tâm, là một trong các khâu đột phá chiến lược giúp khẳng định một điều kiện có tính quyết định, vị trí, vai trò và tầm quan trọng của con người trong quá trình xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 1, tr.263, NXB CTQG Hà Nội 2002

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, tr.494, NXB CTQG, Hà Nội 2011

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, tr.604, NXB CTQG, Hà Nội 2011

đánh giá trong di chúc của Người: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Giáo dục lý tưởng cho thanh niên, phải biết giúp đỡ họ nuôi dưỡng những ước mơ đẹp đẽ, đáp ứng những khát vọng chính đáng của họ bằng cách tạo nên những môi trường hoạt động phong phú, tập hợp họ lại trong một tổ chức chặt chẽ, đặt mỗi người vào một vị trí nhất định trong sự nghiệp cách mạng chung của toàn xã hội, tạo những điều kiện vật chất và tinh thần cần thiết để họ có thể đứng vững trên vị trí ấy mà xây dựng, củng cố và thực hiện

lý tưởng”2

Sinh viên trong thời đại mới cần là những người năng động, sáng tạo, sống có lý tưởng phục vụ Tổ quốc Một quốc gia càng có nhiều tài năng, thì quốc gia đó càng có nhiều tài sản quý giá Đặt ra mẫu hình sinh viên với những chuẩn mực giá trị cần vun đắp và hình thành cho thế hệ trẻ bằng những biện pháp tích cực là việc cần làm và nên làm

Nhiều bạn trẻ cho rằng, hình mẫu sinh viên thời kỳ mới cần hội tụ đủ trí tuệ, đạo đức, phải tiên phong, gương mẫu trong các hoạt động vì cộng đồng xã hội, sáng tạo trong các hoạt động và cập nhật xu thế mới của thế giới để hội nhập

Tuy nhiên, để phát huy được tố chất đó, các tổ chức đoàn cấp cơ sở cần tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, lý tưởng cách mạng, tinh thần yêu nước và tinh thần dấn thân của sinh viên đối với Tổ quốc Đồng thời, khuyến khích sinh viên tích cực tham gia

1 Di chúc Hồ Chí Minh năm 1969

2 Di chúc Hồ Chí Minh năm 1969