Slide thuyết trình các cặp phạm trù cơ bản

Các cặp phạm trù cơ bản của phép duy vật biện chứng bao gồm cái chung và cái riêng, nguyên nhân và kết quả, tất nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, khả năng và hiện thực, bản chất và hiện tượng

Thành viên trong

nhóm

Trương Thị Tuyết 21103101223-Trưởng nhóm

Mối quan hệ giữa nguyên nhân và

kết quả

Ý nghĩa phương pháp luận

NGUYÊN NHÂN VÀ KẾT QUẢ

Định nghĩa nguyên nhân và

kết quả

2

3

1

1 Định nghĩa nguyên nhân và

sự vật với nhau

gây ra

Phân biệt

nguyên nhân

với:

Điều kiện Điều kiện tự nó không sinh ra kềt qua, nhưng nó có thề cần

đề có kềt qua

Nguyền cớ Nguyền cớ là cái che đậy, che lầp nguyền nhần thật sự

2 Mối quan hệ giữa nguyên nhân

và kết quả

Nguyền nhần là cái sinh ra kềt qua,

vì vậy, nguyền nhần có trước, còn kềt

qua chỉ xuầt hiện sau khi nguyền nhần

đã xuầt hiện

Cùng một kết quả có thể được gây nên bởi nhiều

nguyên nhân khác nhau tác động riêng lẻ

Cùng một nguyên nhân có thể gây nên nhiều kết quả

khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh

3 Ý nghĩa phương pháp

luận

• Trong thực tiên, muổn loại bỏ hoặc tạo một hiện tượng nào đó phải hiểu nguyên nhân xuất hiện,tồn tại và tiêu vong của nó.

• Cần phân biệt các loại nguyên nhân => tạo ra sức mạnh tổng hợp.

• Biết khai thác, vận dụng các kết quả đạt được.

Mối quan hệ giữa tất nhiên và

ngẫu nhiên

Ý nghĩa phương pháp luận

Tất nhiên và ngẫu nhiên

Định nghĩa tất nhiên và ngẫu nhiên

2

3

1

1 Định nghĩa tất nhiên và ngẫu

nhiên Tất nhiên

Ví dụ: Kêt qua thi cao hay thâp cua mổi người là do nắng lực học tập cua họ quyêt định,

do đó là tât nhiên Còn việc đi thi gặp thầy nào coi, thi phòng nào v.v là hiện tượng ngâu

nhiên

2 Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

sự thống nhất biện chứng với nhau.

Tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện nhất định.

3 Ý nghĩa phương pháp

luận

 Để nhận thức và cải tạo được sự vật, con người phải nắm lấy

cái tất nhiên, dựa vào cái tất nhiên, không dựa cái ngẫu nhiên.

 Không nên bỏ qua cái ngẫu nhiên, luôn có phương hướng hành động dự phòng cho biến cố ngẫu

nhiên xuất hiện

 Cái tất nhiên bộc lộ qua vô vàn cái ngẫu

nhiên

Mối quan hệ giữa nội dung và hình

1 Định nghĩa nội dung và

hình thức

Nội dung những mặt, những là tổng hợp tất cả

yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật.

Hình thức

là phương thức tồn tại và phát triển của

sự vật, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của

nó.

VD: Trong tác phẩm văn học Tắt Đèn: Nội dung là những tư tưởng, những vấn đề mà tác phẩm đó muốn nêu lên

VD: Cũng trong tác phẩm văn học Tắt Đèn đó: Hình thức là ngôn ngữ, phong cách, bút pháp v.v dùng để diễn đạt nội dung

2 Mối quan hệ giữa nội dung và

Nội dung và hình thức không phải bao giờ cũng hoàn toàn phù hợp với nhau, không phải bao giờ nội dung cũng được thể hiện bằng một hình thức và ngược lại, không phải một hình thức bao giờ cũng

chỉ chứa đựng một nội dung

Ví dụ : một nội dung có thể biểu hiện

Ví dụ: một hình thức có thể chứa đựng nhiều

nội dung

nội dung tấm cám xinh đẹp hiền hậu

Nội dung hồn trương ba lương

Nội dung giữ vai trò quyết định đôi với hình thức

Nội dung có khuynh hướng chủ đạo là biến đổi Còn hình thức tương đối bên vững

Khi nội dung biến đổi thì thì hình thức buộc phải biến đổi theo cho phù hợp với nội dung mới.

Ví dụ: Quan hệ giữa anh A và

chị B là quan hệ bạn bè khi đó

quan hệ không có giấy chứng

nhận kết hôn cho tới khi anh

A và chi B kết hôn thì nội

dung quan hệ này thay đổi

Thì hình thức quan hệ này

buộc phải thay đổi theo nghĩa

là anh A và chị B đã có giấy

chứng nhận kết hôn.

Hình thức có thể tác động lại nội dung

Khí phù hợp với nội dung hình thức sẽ thúc đẩy sự phắt triển của nội dung Ngược lại nếu không phù hợp hình thức sẽ kìm hãm nội

dung phát triển.

Ví dụ: Học hát thể hiện nội dung qua hình thức trực tiếp sẽ hiệu qua hơn

học online hay học qua sách vở.

3 Ý nghĩa phương pháp luận

Nội dung và hình thức luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, nên trong hoạt động thực tiễn cần chống lại khuynh hướng tách rời nội dung với hình thức, hoặc tuyệt đối hoá nội dung coi thường hình thức, hoặc tuyệt đối hoá hình thức coi thường nội dung

Vì nội dung quyết định hình thức nên để xét đoán sự vật nào đó, cần căn cứ trước hết vào nội dung và nếu muốn làm biến đổi sự vật thì trước hết cần tác động làm thay đổi nội dung của nó

Mối quan hệ giũa bản chất và hiện

1 Định nghĩa bản chất và hiện tượng

Bản chất

là tổng hợp tất cả những mặt,

những mối liên hệ tất nhiên,

tương đối ổn định ở bên trong

sự vật, quy định sự vận động và

phát triển của sự vật đó.

Hiện tượng

là sự biểu hiện những mặt, những mối liên hệ của bản chất ra bên

ngoài.

Ví dụ:

Bản chất của nguyên tố

hóa học Fe là mối liên hệ

giũa điện tử và hạt nhân Fe

Hiện tượng của nguyên

tố hóa học đó là tính chất của nó khi tương tác với nguyên tố hóa

học khác

2 Mối quan hệ giữa bản chất và

hiện tượng

Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan

vừa thống nhất vừa đối lập

Đối lập Thống nhất

 Bản chất bộc lộ

thông qua hiện

tượng, hiện tượng là

biểu hiện của bản

chất Không có bản

chất tách rời hiện

tượng khong có hiện

tuong không biểu

hiện bản chất

Bản chất thay đổi dẫn đến hiện tượng thay đổi , bản chất mất hiện tượng mất

theo

 Bản chất tương đối ổn

định, biến đổi chậm, còn hiện tượng không

ổn định, nó luôn luôn trôi qua, biến đổi nhanh hơn so với bản chất

 Hiện tượng có thể phù

hợp hoặc không phù hợp với bản chất

Bản chất phản ánh cái

chung cái tất yếu, quyết định sự tồn tai của sự vật, còn hiện tượng phản ánh cái riêng, cái cá biệt

3 Ý nghĩa phương pháp luận

 Muốn nhận thức được bản chất của sự vật phải nghiên cứu

từ hiện tượng.

 Con người muốn chủ được sự vật phải dựa vào bản chất,

không dựa vào hiện tượng.

Mối quan hệ giũa khả năng và

1 Định nghĩa khả năng và hiện thực

Khả năng là phạm trù chỉ những cái hiện chưa cố, chưa xuất hiện, còn đang tồn tại tiềm ẩn trong sự vật, hiện tượng nhưng sẽ

có, sẽ xuất hiện khi có điều kiện thích hợp.

Hiện thực là phạm trù chỉ cái đã cuất hiện, đang tồn tài thực sự trong thực tế.

Hiện thực

2 Mối quan hệ giữa khả năng và

hiện thực

 Hiện thực và kha nắng tổ0n tại trong mổi quan hệ chặt

chẽ với nhau, khổng tách rời nhau, thường xuyên

chuyên hoá lân nhau trong quá trình phát triên cua

sự vật vì hiện thực được chuân bị bởi kha nắng, còn

kha nắng hướng tới biên thành hiện thực.

 Ở cùng một sự vật hiện tượng có thể tồn tại một hoặc nhiều khả năng: Khả năng thực tế, khả năng tất nhiên, khả năng ngẫu nhiên, khả năng gần, khả năng xaE

 Để khả năng biến thành hiện thực, thường không chỉ cần một

điều kiện mà cần nhiều điều kiên

3 Ý nghĩa phương pháp luận

Thứ nhất, trong nhận thức và thực tiễn phải dựa vào

hiện thực để nhận thức và hành động.

Thứ hai, cần nhận thức các khả nẳng trong hiện thực để

có hành động phù hợp trong từng hoàn cảnh.

Thứ ba, phát huy nhân tố chủ quan trong nhận thức và hoạt động để

biến khả năng thành hiện thực theo mục đích nhất định.

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các

mặt đối lập

1 Khái niệm và tính chất của mâu thuẫn

Ý nghĩa phương pháp luận

2

Là một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, quy luật thống nhất

và đấu tranh các mặt đối lập thể hiện bản chất, là hạt nhân của phép biện chứng

duy vật, bởi nó đề cập tới vấn đề cơ bản và quan trọng nhất của phép biện chứng

duy vật - vấn đề nguyên nhân, động lực của sự vận động, phát triển.

1 Khái niệm và tính chất của

mâu thuẫn

Khái niệm “mặt đối lập” dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính , những khuynh hướng vận động trái ngược nhau nhưng đồng thời lại

là điều kiện, tiền đề tồn tại của nhau

Khái niệm “ mâu thuẫn ” dùng để chỉ mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hoá giữa các mặt đối lập của mỗi sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự

vật hiện tượng với nhau.

Đấu tranh

Tính phong phú, đa

dạng

Sự vật, hiện tượng khác nhau nhau sẽ có mâu thuẫn khác nhau.Trong một sự vật, hiện tượng có thể tồn tại nhiều mâu thuẫn khác nhau và có vị trí vai trò khác nhau đối với sự vận động, phát triển của sự vật đó

Hai mặt đối lập tạo

thành mâu thuẫn biện

nhưng vẫn vân động).

Đấu tranh của các mặt đối lập là sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập theo xu hướng bài trừ phủ định nhau Hình thức đấu tranh giữa các mặt đối lập tuỳ theo các sự vật và điều kiện cụ

thể mà diễn ra rất khác nhau.

Nội dung của quy luật mâu thuẫn

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập trong mâu thuẫn có xu hướng giữ

cho sự vật tạm thời ổn định, quy định sự đứng im tương đối của sự

vật

Ví dụ: đồng hóa – dị hóa (vật chất và năng lượng trong sinh học)

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho hai mặt đối lập biến đổi trong khuôn khổ của sự thống nhất, làm

cho trạng thái mâu thuẫn biến đổi.

Phân loại mâu thuẫn

Mâu thuẫn bên trong và mẫu thuẫn bên ngoài

+) Mâu thuẫn bên trong là sự tác động qua lại

giữa các mặt, các khuynh hướn đối lập, là mâu

thuẫn nằm ngay trong bản thân sự vật, đóng vai

trò quyết định trực tiếp đối với quá trình

vận động và phát triển của sự vật.(tự đấu

tranh)

+) Mâu thuẫn bên ngoài: là mâu thuẫn

diễn ra trong mối liên hệ giữa các sự

vật, hiện tượng khác nhau (đấu tranh)

Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn

thứ yếu:

+) Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi

lên hàng đầu ở một giai đoạn phát triển

nhất định của sự vật (Đấu tranh để

khẳng định)

+) Mâu thuẫn thứ yếu là những mâu thuẫn không

đóng vai trò quyết định trong sự vận động (Đấu

tranh để hoàn thiện)

+) Mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, hiện tượng, quy định sự phát triển củasự vật, tồn tại trong suốt quá trình tồn tại sự vật

( Tự dấu tranh để sinh tồn). +) Mâu thuẫn không cơ bản là mâu

thuẫn đặc trưng cho một phương diện nào đó của sự vật, quy định sự vận động, phát triển của một mặt nào đó của

sự vật (Tự đấu tranh để hoàn thiện)

Mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

3 Ý nghĩa phương pháp luận

Muốn phát hiện ra nguồn gốc, động

lực của sự vận động phát triển của

sự vật, cần phải tìm trong chính sự

vật, tìm trong thể thống nhất những

mặt đối lập của chính sự vật, không

được tìm nguồn gốc vận động của

sự vật bên ngoài sự vật

Hiểu đúng mâu thuẫn của sự vật mới

đề ra được cách giải quyết đúng và mới thúc đẩy sự phát triển của sự vật

Muốn vậy phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫn, xem xét vị trí vai trò của các mâu thuẫn, vị trí vai trò của các mặt đối lập, xác định điều kiện thích hợp cho việc

giải quyết từng mâu thuẫn.

Phải tìm mọi cách để giải quyết mâu thuẫn, không được điều hoà mâu thuẫn Mâu thuẫn được giải quyết khi đủ điều kiện, do vậy phải chống thái độ chủ quan nóng vội, đồng thời phải tích cực thúc đẩy các điều kiện khách quan để mâu thuẫn phát triển đến độ chín muồi mới giải quyết được mâu thuẫn

Mỗi mâu thuẫn có cách giải quyết khác nhau do vậy phải linh hoạt tìm hình thức thích hợp để giải quyết mâu thuẫn vừa phù hợp với từng mâu thuẫn, vừa phù hợp với điều

kiện cụ thể.

Quy luật phủ định của phủ định

1 Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng

Ý nghĩa phương pháp luận

2

Là một trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật, quy luật phủ định của phủ định chỉ ra

khuynh hướng (đi lên), hình thức (xoáy ốc), kết quả (sự vật, hiện tượng mới ra đời từ sự vật,

hiện tượng cũ) của sự phát triển của chúng thông qua sự thống nhất giữa tính thay đổi với

tính kế thừa trong sự phát triển; nghĩa là sự vật, hiệntượng mới ra đời từ sự vật, hiện tượng

cũ, nó phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện

hơn.

1 Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng

Phủ định thôngthường:

Theo nghĩa thổng thường phu định có nghĩa là khổng hay là

bác bo một cái gì đó.

Ví dụ; Có 2 ý kiền phu định về màu cua cái bang:

A: Cái bang có màu xanh

B: Cái bang có màu không xanh

X X

Quan điểm phủ định siêu hình:

Còn gọi là phu định sạch trơn

Là sự phu định làm mầt đi hoàn toàn cái cũ, không giữ lại những yều tô cho sự phát triền tiềp theo cua sự vật hay hiện tượng

Ví dụ:

Người ta đập vỡ một qua trứng

Feuerbach xoá bo hoàn toàn học thuyềt triềt học cua Hegel

Quan diểm triết học Mác -

Ví dụ: Trứng cho ầp nơ ra thành gà

ẤP

CON GÀ

Đặc điểm của phủ định biện

mâu thuân bên

trong ban thân

sổ yêu tổ tiêu cực cua cái cũ đổ0ng thời kê thừa một sổ yêu

tổ tích cực đê phát triên thành cái mới.

Nội dung của quy luật phủ định của

phủ định

 Bât kỳ sự vật nào trong quá trình phát triên đên một

giai đoạn nhât định cũng đê0u bị phu định bởi cái

mới.



Cái mới ây sau khi xuât hiện lại tiêp tục phát triên

và đên một giai đoạn nhât định lại bị phu định bởi

cái mới khác.

 Kêt qua cua quá trình phát triên là sau một sổ lâ0n

phu định, sự vật dường như trở laị cái cũ nhưng trên

cở sở cao hởn.



Kêt qua cua quá trình phát triên là sau một sổ lâ0n

phu định, sự vật dường như trở laị cái cũ nhưng trên

cở sở cao hởn.

Song cũng câ0n lưu ý rằng, trong sự phát triên khổng loại trừ khuynh huynh hướng thụt lùi Khắng định phát triên là khuynh hướng chung, phép biện chứng duy vật cũng khắng định có sự thụt lùi, nhưng thụt lùi chi là tạm thời, là

thoáng qua, tưởng đổi.

Như vậy, quy luật phu định cua phu định khái quát tính chầt tiền lền cua sự phát triền từ thầp đền cao, từ đơn gian đền phức tạp, từ kém hoàn thiện

đền hoàn thiện

Đó là khuynh hướng phổ biên cua các sự vật và

hiện tượng trên thê giới.

Xu hướng của sự phát triển

Sự phát triển của sự vật

thông qua các bước phủ

định luôn luôn diễn ra

theo hướng tiến lên,

nhưng không phải tiến

lên theo đường thẳng

mà theo

đường xoắn ổc

1 nhiều lần phủ định Hiểu quy luật giúp chúng ta tránh được cái Quá trình phát triển diễn ra quanh co phức tạp, phải trải qua

nhìn phiến diện trong việc nhận thức các sự

3 Khi phủ định cái cũ cần phải biết sàng lọc kế thừa những yếu tố hợp lí của cái cũ, tránh sự phủ định sạch trơn.

CÁI MỚI

KẾ THỪA LOẠI

BỎ

Thank for watchching