Skkn chuyên đề tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học vật lý 8

TRƯỜNG THCS KIM ĐỒNG TỔ TOÁN LÝ TIN CHUYÊN ĐỀ CẤP CỤM MÔN VẬT LÝ Tên chuyên đề TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 8 1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môi trường Việt Nam và trên thế giới đang[.]

Trang 1

TRƯỜNG THCS KIM ĐỒNG

TỔ TOÁN- LÝ- TIN

CHUYÊN ĐỀ CẤP CỤM MÔN VẬT LÝ

Tên chuyên đề TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 8

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Môi trường Việt Nam và trên thế giới đang bị ô nhiễm và

bị suy thoái nghiêm trọng đã gây ảnh hởng tới chất lượng cuộc

sống của một bộ phận lớn dân cư trên trái đất

Bảo vệ môi trường (BVMT) sống là bảo vệ ngôi nhàchung của nhân loại Bảo vệ môi trường đang là vấn đề cấpbách, nóng bỏng không chỉ ở Việt Nam mà cả trên toàn thế

giới Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong các con đường

có tác dụng tích cực và hiệu quả đối với việc nâng cao chấtlượng cuộc sống của con người và đảm bảo chiến lược cho cuộc

sống bền vững

Giáo dục BVMT là một quá trình hình thành và phát triển

ở người học sự hiểu biết, kĩ năng, giá trị quan tâm tới nhữngvấn đề về môi trường, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát

triển một xã hội bền vững về sinh thái

Giáo dục BVMT nhằm giúp mỗi cá nhân và cộng đồng có

sự hiểu biết và sự nhạy cảm về môi trường cùng các vấn đề củanó; những khái niệm cơ bản về môi trường và BVMT; nhữngtình cảm, mối quan tâm trong việc cải thiện và BVMT; những

kĩ năng giải quyết cũng như thuyết phục các thành viên kháccùng tham gia; tinh thần trách nhiệm trước những vấn đề vềmôi trường và có những hành động thích hợp giải quyết vấn

đề

Mục đích của giáo dục BVMT là làm cho các cá nhân vàcác cộng đồng hiểu được bản chất phức tạp của môi trường tựnhiên và môi trường nhân tạo, là kết quả tương tác của nhiều

Trang 2

nhân tố sinh học, lí học, xã hội, kinh tế và văn hóa; đem lại cho

họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ và kĩ năng thực hành

để họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả trongphòng ngừa và giải quyết các vấn đề môi trường và quản lý

chất lượng môi trường

Sự thiếu hiểu biết về môi trường và giáo dục BVMT củacon người là một trong các nguyên nhân chính gây nên ônhiễm và suy thoái môi trường Do vậy cần phải giáo dục chomọi người biết và hiểu về môi trường, tầm quan trọng của môitrường trong sự phát triển bền vững và làm thế nào để BVMT

Do đó giáo dục BVMT phải là một nội dung giáo dục quantrọng nhằm đào tạo con người có kiến thức về môi trường, cóđạo đức về môi trường, có năng lực phát hiện và xử lý các vấn

đề môi trường trong thực tiễn

Chương trình Vật lí 8 là một trong những chương trình củaVật lí THCS cần thực hiện tích hợp giáo dục BVMT Nhóm GVVật lý THCS Kim Đồng hiểu được sự cần thiết tích hợp giáodục BVMT trong dạy học Vật lý và đã chọn đề tài này

học phần của môn học đó

Dạy học tích hợp được xem là một trong những hướng dạyhọc phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiệnnay Mục tiêu của dạy học tích hợp là làm cho các quá trìnhhọc tập của học sinh phong phú hơn, phân biệt được cái cốt lõivới cái ít quan trọng hơn, vận dụng kiến thức giải quyết tìnhhuống cụ thể hiệu quả hơn; từ đó học sinh được tập luyện vànhững kĩ năng đa thành phần trong cuộc sống và học tập

Trang 3

– Nguyên tắc 2: Khai thác nội dung giáo dục môi trường

có chọn lọc, có tính tập trung vào chương, mục nhất định,

không tràn lan tùy tiện

– Nguyên tắc 3: Phát huy cao độ các hoạt động tích cựcnhận thức của học sinh vào kinh nghiệm thực tế mà các em đã

có, tận dụng tối đa mọi khả năng để học sinh tiếp xúc với môi

trường

III CƠ SỞ THỰC TIỄN

Có thể tóm tắt tình trạng môi trường của Việt Nam hiệnnay như sau: cạn kiệt tài nguyên rừng, khoáng sản; suy thoáitài nguyên đất; ô nhiễm và suy kiệt tài nguyên biển; ô nhiễmmôi trường đất, nước, không khí; chất độc do chiến tranh để lạigây hậu quả nặng nề; dân số tăng và phân bố không đều gây

sức ép lớn đối với môi trường; …Nguyên nhân:

1 Ô nhiễm do tự nhiên:

Ô nhiễm tự nhiên đến từ việc tuyết tan, mưa, lũ lụt, gióbão… Ngoài ra còn có thể đến từ các hoạt động sống của sinhvật, kể cả xác chết Khi cây cối và sinh vật chết đi, xác củachúng sẽ bị vi sinh vật phân huỷ thành chất hữu cơ Một phầnchất hữu cơ sẽ ngấm vào lòng đất và nước ngầm Điều này gây

ô nhiễm nguồn nước ngầm rồi dần dần ngấm vào sông hồ,

suối, biển…

2 Ô nhiễm do hoạt động của nhà máy, khu công nghiệp

Nước thải công nghiệp không có thành phần cố định.Thành phần cấu tạo phụ thuộc vào ngành nghề sản xuất củamỗi công ty Nhưng dù thành phần như thế nào thì nó cũng cóhại Các chất gây hại chính có thể kể đến các kim loại nặng,độc hại như Cadimi, Asen, Cacbon monoxít, thủy ngân, chì,Niken…., các anion nitrat, photphat, sunphat… Khi thải ra, cácchất thải sẽ được thải vào sông, biển Khi không được xử lý kỹ

sẽ khiến các nguồn nước này bị ô nhiễm Con người hoặc sinhvật uống phải nước này sẽ có ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ

3 Ô nhiễm do hoạt động sinh hoạt

Tình trạng ô nhiễm nước ở các đô thị, nước thải, rác thảisinh hoạt không có hệ thống xử lý tập trung mà trực tiếp xả ranguồn tiếp nhận (sông, hồ, kênh, mương) Mặt khác, còn rất

Trang 4

nhiều cơ sở sản xuất không xử lý nước thải, phần lớn các bệnhviện và cơ sở y tế lớn chưa có hệ thống xử lý nước thải, mộtlượng rác thải rắn lớn trong thành phố không thu gom hếtđược… là những nguồn quan trọng gây ra ô nhiễm nguồn nước.

4 Ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp:

Các hoạt động chăn nuôi gia súc: phân, nước tiểu gia súc,thức ăn thừa không qua xử lý đưa vào môi trường và các hoạtđộng sản xuất nông nghiệp khác: thuốc trừ sâu, phân bón từcác ruộng lúa, dưa, vườn cây, rau chứa các chất hóa học độchại có thể gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và nước mặt

5 Nhận thức về môi trường và BVMT của đại bộ phận nhân

dân còn thấp.

Và còn nhiều nguyên nhân khác

1 IV NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2 Các phương thức dạy học tích hợp giáo dục BVMT

thường dùng là:

– Tích hợp toàn phần được thực hiện khi hầu hết các kiến thứccủa môn học, hoặc nội dung của một bài học cụ thể cũngchính là các kiến thức về BVMT mà người dạy định đưa vào; – Tích hợp bộ phận được thực hiện khi có một phần kiến thứccủa bài học có nội dung liên quan đến vấn đề BVMT mà người

dạy định đưa vào Đây là trường hợp thường xảy ra

Kinh nghiệm dạy học Vật lí lớp 8 nên theo phương thức tíchhợp bộ phận; vì vậy, cần tuân theo những nguyên tắc nhất

định, trước hết có thể là:

+ Tích cực hóa hoạt động học tập của HS;

+ Tích hợp các nội dung chọn lọc, có trọng tâm, trọng

điểm; không tràn lan, tùy tiện;

+ Không biến bài học Vật lí thành bài học môi trường

1 Thiết kế bài dạy Vật lí 8 theo hướng tích hợp giáo dục

BVMT

Trang 5

Có thể nêu ra Qui trình thiết kế bài dạy Vật lí lớp 8 theo

hướng tích hợp giáo dục BVMT bao gồm các bước có liên hệ

cả các pha tích hợp giáo dục BVMT có trong nội dung dạy học

Vật lí

3) Thiết kế phương pháp dạy học: GV cần tổ chức nhữnghoạt động nào và bằng những cách nào để đạt được mục tiêudạy học tích hợp Trong mỗi hoạt động cần phân biệt được hoạtđộng của GV và hoạt động của HS, phân bố thời lượng mộtcách hợp lí Để có thể xác định được các phương pháp dạy họcphù hợp, GV cần tìm hiểu kĩ về nội dung dạy học, điều kiện cơ

sở vật chất, trình độ tiếp thu của HS,… Từ đó có thể lựa chọn

Trang 6

– Tích cực, tập trung trong học tập, làm TN.

4.Tích hợp :- Kiến thức môi trường:

+ Trong quá trình lưu thông của các phương tiện giao thông

đường bộ, ma sát giữa bánh xe và mặt đường, giữa các bộ phận

cơ khí với nhau, ma sát giữa phanh xe và vành bánh xe làm

phát sinh các bụi cao su, bụi khí và bụi kim loại Các bụi khí

này gây ra tác hại to lớn đối với môi trường: ảnh hưởng đến sự

hô hấp của cơ thể người, sự sống của sinh vật và sự quang hợp

của cây xanh.

+ Nếu đường nhiều bùn đất, xe đi trên đường có thể bị trượt

dễ gây ra tai nạn, đặc biệt khi trời mưa và lốp xe bị mòn.

– Biện pháp bảo vệ môi trường:

+ Để giảm thiểu tác hại này cần giảm số phương tiện lưu thông

trên đường và cấm các phương tiện đã cũ nát, không đảm bảo

chất lượng Các phương tiện tham gia giao thông cần đảm bảo

các tiêu chuẩn về khí thải và an toàn đối với môi trường.

+ Cần thường xuyên kiểm tra chất lượng xe và vệ sinh mặt

đường sạch sẽ.

5 Định hướng phát triển năng lực:

+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí,

năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng

lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ,

năng lực tính toán

+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: năng lực thực nghiệm, năng

lực hợp tác trong hoạt động nhóm, năng lực phát hiện và giải

quyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ vật lí, năng lực trao

đổi thông tin

II/ Chuẩn bị:

– 1 lực kế, 1 miếng gỗ, 1 quả cân phục vụ cho TN

III CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC:

HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG HỌC SINH NỘI DUNG

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

1 Chuyển giao nhiệm vụ 1 Thực hiện nhiệm vụ KTBC:

Trang 7

2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

– Đại diện mỗi nhómtrình bày nội dung đãthảo luận

– Các nhóm khác có ýkiến bổ sung

+ Hãy nêu đặcđiểm của hai lựccân bằng? Cho

ví dụ+Quán tính làgì? Cho VD? Hãygiải thích vì saokhi ngồi trên xekhách, khi xecua phải thìngười ta sẽ ngã

sát trượt trong đời sống?

GV: khi lăn quả bóng trên

HS: Thực hiện đọc HS: ma sát trượt

HS: Vật này trượt lên

vật kia

HS: Đẩy cái tủ trên mặt

sàn nhà, chuyển độngcủa bít tông trong xilanh

1.Lực ma sát trượt:

Lực ma sát trượt sinh ra khi một vật trượt trên bề mặt của vật khác

C1: Ma sát giữa

bố thắng vàvành bánh xe

Ma sát giữa trụcquạt với ổ trục

2.Lực ma sát lăn:

Lực này sinh ra khi một vật lăn

Trang 8

HS: Quan sát số chỉ của

lực kế lúc vật chưachuyển động

– Đại diện nhóm trả lờiC1,C2; hoàn thành kếtluận ghi vở

– Các HS khác có ý kiến

bổ sung

1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:

HS: Có lợi và có hại.

HS: Ma sát làm mòn

giày ta đi, ma sát làmmòn sên và líp của xeđạp …

HS: Bôi trơn bằng dầu,

trên bề mặt vật kia.

C2: – Bánh

xe và mặt đường– Các viên bi vớitrục

3.Lực ma sát

nghỉ:

C4: Vì lực kéo

chưa đủ lớn đểlàm vật chuyểnđộng

Lực cân bằng với lực kéo ở TN trên gọi là lực

ma sát nghỉ.

II/ Lực ma sát trong đời sống

và kỉ thuật:

1.Ma sát có thể có hại:

2.Lực ma sát

có ích:

Trang 9

– Các nhóm tự hỏi đáplẫn nhau

– HS trả lời cá nhân

– HS hội ý theo nhómbàn (4bạn) và trả lời câuC

HS: Chống ma sát

HS: vì nó làm giảm

được cản trở chuyểnđộng, góp phần pháttriển ngành động cơhọc…

– HS nhận xét kết quảcủa bạn

D HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI MỞ RỘNG

1 Chuyển giao nhiệm vụ

học tập: 1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Trang 10

– Yêu cầu HS đọc thông tin

– Giải thích được khi nào vật nổi, vật chìm, vật lơ lửng

– Nêu được điều kiện nổi của vật

– Giải thích được các hiện tượng vật nổi thường gặp trong đời

sống

– Biết được ảnh hưởng của các chất khí thải đối với môi trường

và ảnh hưởng của việc rò rỉ dầu lửa khi vận chuyển đối với sinh

vật trong nước

2 Kĩ năng:

– Làm thí nghiệm, phân tích hiện tượng, nhận xét hiện tượng

3 Thái độ: Rèn tính tích cực, tự giác trong học tập Có ý thức

tìm các biện pháp khắc phục hiện tượng ô nhiễm môi trường

nước và không khí

4 Tích hợp:

Trang 11

– Đối với các chất lỏng không hòa tan trong nước, chất nào

có khối lượng riêng nhỏ hơn nước thì nổi trên mặt nước Các hoạt động khai thác và vận chuyển dầu có thể làm rò rỉ dầu lửa Vì dầu nhẹ hơn nước lên nổi lên trên mặt nước Lớp dầu này ngăn cản việc hòa tan oxi vào nước vì vậy sinh vật không

lấy được oxi sẽ bị chết.

Hàng ngày, sinh hoạt của con người và các hoạt động sản xuất thải ra môi trường lượng khí thải rất lớn (các khí thải NO, NO 2 , CO2, SO, SO 2 , H 2 S…) đều nặng hơn không khí vì vậy chúng có

xu hướng chuyển xuống lớp không khí sát mặt đất Các chất khí này ảnh hưởng trầm trọng đến môi trường và sức khỏe con

người.

– Biện pháp GDMT:

+ Nơi tập trung đông người, trong các nhà máy công nghiệp cần có biện pháp lưu thông không khí (sử dụng các quạt gió, xây dựng nhà xưởng đảm bảo thông thoáng, xây dựng các ống

khói…).

+ Hạn chế khí thải độc hại.

+ Có biện pháp an toàn trong vận chuyển dầu lửa, đồng thời có

biện pháp ứng cứu kịp thời khi gặp sự cố tràn dầu.

+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí,năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, nănglực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ,

lực hợp tác trong hoạt động nhóm, năng lực phát hiện và giảiquyết vấn đề, năng lực sử dụng ngôn ngữ vật lí, năng lực trao

đổi thông tin

1 CHUẨN BỊ

Cho mỗi nhóm học sinh:

– 1 cốc thuỷ tinh to đựng nước – 1 chiếc đinh– 1 miếng gỗ có khối lượng lớn hơn đinh – Hình vẽ tàu

ngầm– 1 ống nghiệm nhỏ đựng cát có nút đậy kín

Trang 12

– Yêu cầu các nhóm trình bày

kết quả đã thảo luận

– HS xem hiện tượng

– HS thảo luận theonhóm: Giải đáp thắcmắc của vấn đề vừanêu ra

– Không nhấtthiết phải yêucầu HS trả lờiđúng

I.Điều kiện

để vật nổi, vật chìm

1. P > FA Vật chìm (Vậtchuyển động

Trang 13

Nêu phương và chiều của

từng lực?

-Em hãy biểu diễn những lực

này

Yêu cầu HS đọc và trả lời C2

-Khi vận chuyển dầu lửa mà

bị rò rỉ hoặc tràn dầu sẽ gây

ảnh hưởng gì?

-Chất khí thải do sinh họat và

sản xuất của con người cũng

gây ảnh hưởng tới môi

– Đại diện nhóm trả lời

C1,C2; hoàn thành kếtluận ghi vở

– Các HS khác có ýkiến bổ sung

1 Thực hiện nhiệm

vụ học tập:

HS: Họat động theonhóm thực hiện các yêu

II Độ lớn

Trang 14

FA > P thì vật nổi lên Cuối

cùng vật nổi hẳn trên mặt

thoáng cuả chất lỏng thì sẽ

chuyển động như thế nào?

– Khi vật đứng yên trên mặt

chất lỏng thì quan hệ giữa P

và FA sẽ như thế nào?

GV: Gợi ý thêm Hãy quan

sát phần miếng gỗ nổi trên

án trả lời; nhận xét; bổsung, ghi vở phần chốtkiến thức của GV

của lực đẩy Ác- si – mét khi vật nổi

thoáng của chất lỏng

F = d.VTrong đó:

F: độ lớn lựcđẩy Ác- si –mét(N)

d: Trọng lượngriêng của chấtlỏng(N/m3)

V: thể tích của phần vật chìm trong chất lỏng(m3)

Trang 15

– HS nhận xét kết quảcủa bạn và tự nhận xétkết quả của mình theohướng dẫn của GV

136 000 N/m3

d (sắt) = 78

000 N/m3

d (gỗ) = 8 000N/m3

– 1HS trình bày bài giải– Các nhóm theo dõinhận xét

– Học sinh nhận nhiệm

Trang 16

– Trả lời lại các câu hỏi trong

– Nêu được các chất đều cấu tạo từ các phân tử, nguyên tử.

Nêu được giữa các phân tử, nguyên tử có khoảng cách

– Nêu được các phân tử, nguyên tử chuyển động không ngừng.

Nêu được ở nhiệt độ càng cao thì các phân tử chuyển động

càng nhanh

2.Kĩ năng:

– Giải thích được một số hiện tượng xảy ra do giữa các phân tử,

nguyên tử có khoảng cách; do các nguyên tử, phân tử chuyển

động không ngừng

–Giải thích được hiện tượng khuếch tán.

3.Thái độ: Yêu thích môn học Rèn tính độc lập suy nghĩ, ý thức hợp tác làm việc

trong nhóm

4 Đinh hướng phát triển năng lực:

Trang 17

+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: năng lực hợp tác trong hoạtđộng nhóm, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực

sử dụng ngôn ngữ vật lí, năng lực trao đổi thông tin

1 THỜI LƯỢNG: 2 tiết ( Tiết 22 + tiết 23)

-Nội dung 1: Các chất được cấu tạo như thế nào?

-Nội dung 2: Nguyên tử, phân tử chuyển động hay đứng yên?

1 NỘI DUNG THỰC HIỆN

Nêu được các chất đều cấu tạo từ các phân tử, nguyên tử Nêu

được giữa các phân tử, nguyên tử có khoảng cách

4 Tích hợp :- Kiến thức môi trường:

Các chất được cấu tạo từ các hạt nhỏ bé, riêng biệt gọi là nguyên tử, phân tử Giữa chúng có khoảng cách Nên các nguyên tử, phân tử chất này có thể xen lẫn vào khoảng cách của các nguyên tử, phân tử chất kia và ngược lại Làm cho môi trường nước và môi trường không khí bị ô

nhiễm.

1 Ô nhiễm môi trường nước:

Trang 18

Cách khắc phục:

– Xử lý nước thải đúng cách

-Hướng đến nông nghiệp xanh

-Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường như: vứt rác thải vào đúngnơi quy định, không xả chất độc hại trực tiếp ra ngoài môitrường, sử dụng hàm lượng thuốc hóa học đúng theo hướng

trình, kỹ thuật, an toàn cho môi trường và sức khỏe cộng đồng

–Hạn chế và tiến đến bỏ thói quen dùng túi ni lông sử dụng 1

lần

-Khoảng 50cm3 rượu và 50cm3 nước

Trang 19

2 Học sinh : Nghiên cứu trước nội dung bài học

III CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:.

HOẠT ĐỘNG GIÁO

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

hợp rượu và nước hòa

lẫn vào nhau.Gọi vài

-Nhận xét trả lời

-Đại diện vài HS trảlời

-Nhận xét câu trả lờicủa bạn

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Tìm hiểu về cấu tạo

của các chất 1 Thực hiện nhiệm I.Các chất được cấu tạo

Trang 20

-Hoạt động nhómhoàn thành phiếu họctập.

–Quan sát hình vẽ.

2.Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

Đại diện cá nhân lêntrả lời

-CácHS khác nhậnxét,bổ sung

-HS quan sát hình vẽtrả lời

-Chú ý GV hướng dẫngiải thích thí nghiệm

từ các hạt riêng biệt không?

* Kết luận:Các chất được cấu tạo từ các hạt riêng biệt gọi

là nguyên tử, phân tử.

II.Giữa các phân tử có khoảng cách hay không?

Trang 21

-Vậy giữa các nguyên

-Rút ra nhận xét trảlời các câu hỏi củaGV

2.Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

– Đại diện các nhómhọc sinh trình bàykết quả

HS thảo luận,giảithích sự hụt thể đó-HS liên hệ giải thích-HS cả lớp nhận xét-

bổ sung-Các học sinh khácnhận xét, bổ sungcho nhau

Trang 22

trường nước và môi

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

– Cá nhân HS lên trảlời

– Nhận xét, thảo luậntoàn lớp

-HS chú ý và nắmđược kiến thức trọngtâm

D HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI MỞ RỘNG

Trang 23

chưa biết trong sgk

– Chú ý

– Học sinh nhận

nhiệm vụ GV giao vềnhà

Kính thưa quý thầy giáo, cô giáo! nhóm Vật lý chúng tôi đã cónhiều cố gắng trong nghiên cứu, trình bày nội dung đề tài nêutrên Do khả năng có hạn, nên không thể tránh được nhữngthiếu sót Chúng tôi rất mong sự góp ý chân thành của quýthầy giáo, cô giáo để đề tài trên được hoàn thiện hơn

Đại Đồng, ngày 22 tháng 2 năm 2021 Nhóm GV Vật lý trường THCS Kim Đồng

TRƯỜNG THCS KIM ĐỒNG

TỔ TOÁN- LÝ- TIN

CHUYÊN ĐỀ CẤP CỤM MÔN VẬT LÝ

Tên chuyên đề TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 8

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trang 24

Môi trường Việt Nam và trên thế giới đang bị ô nhiễm và

bị suy thoái nghiêm trọng đã gây ảnh hởng tới chất lượng cuộc

sống của một bộ phận lớn dân cư trên trái đất

Bảo vệ môi trường (BVMT) sống là bảo vệ ngôi nhàchung của nhân loại Bảo vệ môi trường đang là vấn đề cấpbách, nóng bỏng không chỉ ở Việt Nam mà cả trên toàn thế

giới Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong các con đường

có tác dụng tích cực và hiệu quả đối với việc nâng cao chấtlượng cuộc sống của con người và đảm bảo chiến lược cho cuộc

sống bền vững

Giáo dục BVMT là một quá trình hình thành và phát triển

ở người học sự hiểu biết, kĩ năng, giá trị quan tâm tới nhữngvấn đề về môi trường, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát

triển một xã hội bền vững về sinh thái

Giáo dục BVMT nhằm giúp mỗi cá nhân và cộng đồng có

sự hiểu biết và sự nhạy cảm về môi trường cùng các vấn đề củanó; những khái niệm cơ bản về môi trường và BVMT; nhữngtình cảm, mối quan tâm trong việc cải thiện và BVMT; những

kĩ năng giải quyết cũng như thuyết phục các thành viên kháccùng tham gia; tinh thần trách nhiệm trước những vấn đề vềmôi trường và có những hành động thích hợp giải quyết vấn

đề

Mục đích của giáo dục BVMT là làm cho các cá nhân vàcác cộng đồng hiểu được bản chất phức tạp của môi trường tựnhiên và môi trường nhân tạo, là kết quả tương tác của nhiềunhân tố sinh học, lí học, xã hội, kinh tế và văn hóa; đem lại cho

họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ và kĩ năng thực hành

để họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả trongphòng ngừa và giải quyết các vấn đề môi trường và quản lý

chất lượng môi trường

Sự thiếu hiểu biết về môi trường và giáo dục BVMT củacon người là một trong các nguyên nhân chính gây nên ônhiễm và suy thoái môi trường Do vậy cần phải giáo dục chomọi người biết và hiểu về môi trường, tầm quan trọng của môitrường trong sự phát triển bền vững và làm thế nào để BVMT

Do đó giáo dục BVMT phải là một nội dung giáo dục quantrọng nhằm đào tạo con người có kiến thức về môi trường, cóđạo đức về môi trường, có năng lực phát hiện và xử lý các vấn

đề môi trường trong thực tiễn

Trang 25

Chương trình Vật lí 8 là một trong những chương trình củaVật lí THCS cần thực hiện tích hợp giáo dục BVMT Nhóm GVVật lý THCS Kim Đồng hiểu được sự cần thiết tích hợp giáodục BVMT trong dạy học Vật lý và đã chọn đề tài này.

học phần của môn học đó

Dạy học tích hợp được xem là một trong những hướng dạyhọc phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiệnnay Mục tiêu của dạy học tích hợp là làm cho các quá trìnhhọc tập của học sinh phong phú hơn, phân biệt được cái cốt lõivới cái ít quan trọng hơn, vận dụng kiến thức giải quyết tìnhhuống cụ thể hiệu quả hơn; từ đó học sinh được tập luyện vànhững kĩ năng đa thành phần trong cuộc sống và học tập

Các nguyên tắc tích hợp:

– Nguyên tắc 1: Tích hợp nhưng không làm thay đổi đặctrưng của môn học, không biến bài học bộ môn thành bài học

giáo dục môi trường

– Nguyên tắc 2: Khai thác nội dung giáo dục môi trường

có chọn lọc, có tính tập trung vào chương, mục nhất định,

không tràn lan tùy tiện

– Nguyên tắc 3: Phát huy cao độ các hoạt động tích cựcnhận thức của học sinh vào kinh nghiệm thực tế mà các em đã

có, tận dụng tối đa mọi khả năng để học sinh tiếp xúc với môi

trường

III CƠ SỞ THỰC TIỄN

Có thể tóm tắt tình trạng môi trường của Việt Nam hiệnnay như sau: cạn kiệt tài nguyên rừng, khoáng sản; suy thoáitài nguyên đất; ô nhiễm và suy kiệt tài nguyên biển; ô nhiễmmôi trường đất, nước, không khí; chất độc do chiến tranh để lại

Trang 26

gây hậu quả nặng nề; dân số tăng và phân bố không đều gây

sức ép lớn đối với môi trường; …Nguyên nhân:

1 Ô nhiễm do tự nhiên:

Ô nhiễm tự nhiên đến từ việc tuyết tan, mưa, lũ lụt, gióbão… Ngoài ra còn có thể đến từ các hoạt động sống của sinhvật, kể cả xác chết Khi cây cối và sinh vật chết đi, xác củachúng sẽ bị vi sinh vật phân huỷ thành chất hữu cơ Một phầnchất hữu cơ sẽ ngấm vào lòng đất và nước ngầm Điều này gây

ô nhiễm nguồn nước ngầm rồi dần dần ngấm vào sông hồ,

suối, biển…

2 Ô nhiễm do hoạt động của nhà máy, khu công nghiệp

Nước thải công nghiệp không có thành phần cố định.Thành phần cấu tạo phụ thuộc vào ngành nghề sản xuất củamỗi công ty Nhưng dù thành phần như thế nào thì nó cũng cóhại Các chất gây hại chính có thể kể đến các kim loại nặng,độc hại như Cadimi, Asen, Cacbon monoxít, thủy ngân, chì,Niken…., các anion nitrat, photphat, sunphat… Khi thải ra, cácchất thải sẽ được thải vào sông, biển Khi không được xử lý kỹ

sẽ khiến các nguồn nước này bị ô nhiễm Con người hoặc sinhvật uống phải nước này sẽ có ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ

3 Ô nhiễm do hoạt động sinh hoạt

Tình trạng ô nhiễm nước ở các đô thị, nước thải, rác thảisinh hoạt không có hệ thống xử lý tập trung mà trực tiếp xả ranguồn tiếp nhận (sông, hồ, kênh, mương) Mặt khác, còn rấtnhiều cơ sở sản xuất không xử lý nước thải, phần lớn các bệnhviện và cơ sở y tế lớn chưa có hệ thống xử lý nước thải, mộtlượng rác thải rắn lớn trong thành phố không thu gom hếtđược… là những nguồn quan trọng gây ra ô nhiễm nguồn nước

4 Ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp:

Các hoạt động chăn nuôi gia súc: phân, nước tiểu gia súc,thức ăn thừa không qua xử lý đưa vào môi trường và các hoạtđộng sản xuất nông nghiệp khác: thuốc trừ sâu, phân bón từcác ruộng lúa, dưa, vườn cây, rau chứa các chất hóa học độchại có thể gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và nước mặt

Trang 27

5 Nhận thức về môi trường và BVMT của đại bộ phận nhân

dân còn thấp.

Và còn nhiều nguyên nhân khác

1 IV NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2 Các phương thức dạy học tích hợp giáo dục BVMT

thường dùng là:

– Tích hợp toàn phần được thực hiện khi hầu hết các kiến thứccủa môn học, hoặc nội dung của một bài học cụ thể cũngchính là các kiến thức về BVMT mà người dạy định đưa vào; – Tích hợp bộ phận được thực hiện khi có một phần kiến thứccủa bài học có nội dung liên quan đến vấn đề BVMT mà người

dạy định đưa vào Đây là trường hợp thường xảy ra

Kinh nghiệm dạy học Vật lí lớp 8 nên theo phương thức tíchhợp bộ phận; vì vậy, cần tuân theo những nguyên tắc nhất

định, trước hết có thể là:

+ Tích cực hóa hoạt động học tập của HS;

+ Tích hợp các nội dung chọn lọc, có trọng tâm, trọng

điểm; không tràn lan, tùy tiện;

+ Không biến bài học Vật lí thành bài học môi trường

1 Thiết kế bài dạy Vật lí 8 theo hướng tích hợp giáo dục

BVMT

Có thể nêu ra Qui trình thiết kế bài dạy Vật lí lớp 8 theo

hướng tích hợp giáo dục BVMT bao gồm các bước có liên hệ

cả các pha tích hợp giáo dục BVMT có trong nội dung dạy học

Vật lí

3) Thiết kế phương pháp dạy học: GV cần tổ chức nhữnghoạt động nào và bằng những cách nào để đạt được mục tiêu

Trang 28

dạy học tích hợp Trong mỗi hoạt động cần phân biệt được hoạtđộng của GV và hoạt động của HS, phân bố thời lượng mộtcách hợp lí Để có thể xác định được các phương pháp dạy họcphù hợp, GV cần tìm hiểu kĩ về nội dung dạy học, điều kiện cơ

sở vật chất, trình độ tiếp thu của HS,… Từ đó có thể lựa chọn

4.Tích hợp :- Kiến thức môi trường:

+ Trong quá trình lưu thông của các phương tiện giao thông đường bộ, ma sát giữa bánh xe và mặt đường, giữa các bộ phận

cơ khí với nhau, ma sát giữa phanh xe và vành bánh xe làm phát sinh các bụi cao su, bụi khí và bụi kim loại Các bụi khí này gây ra tác hại to lớn đối với môi trường: ảnh hưởng đến sự

hô hấp của cơ thể người, sự sống của sinh vật và sự quang hợp

của cây xanh.

+ Nếu đường nhiều bùn đất, xe đi trên đường có thể bị trượt

dễ gây ra tai nạn, đặc biệt khi trời mưa và lốp xe bị mòn.

– Biện pháp bảo vệ môi trường:

Trang 29

+ Để giảm thiểu tác hại này cần giảm số phương tiện lưu thông

trên đường và cấm các phương tiện đã cũ nát, không đảm bảo

chất lượng Các phương tiện tham gia giao thông cần đảm bảo

các tiêu chuẩn về khí thải và an toàn đối với môi trường.

+ Cần thường xuyên kiểm tra chất lượng xe và vệ sinh mặt

đường sạch sẽ.

đổi thông tin

II/ Chuẩn bị:

– 1 lực kế, 1 miếng gỗ, 1 quả cân phục vụ cho TN

– HS đọc thong tin SGK

– HS thảo luận theonhóm: Giải đáp thắcmắc về sự khác biệt

– Các nhóm khác có ý

KTBC:

+ Hãy nêu đặcđiểm của hai lựccân bằng? Cho

ví dụ+Quán tính làgì? Cho VD? Hãygiải thích vì saokhi ngồi trên xekhách, khi xecua phải thìngười ta sẽ ngã

về trái?

Trang 30

sát trượt trong đời sống?

GV: khi lăn quả bóng trên

HS: Thực hiện đọc HS: ma sát trượt

HS: Vật này trượt lên

vật kia

HS: Đẩy cái tủ trên mặt

sàn nhà, chuyển độngcủa bít tông trong xilanh

HS: Quan sát số chỉ của

lực kế lúc vật chưachuyển động

1.Lực ma sát trượt:

Lực ma sát trượt sinh ra khi một vật trượt trên bề mặt của vật khác

C1: Ma sát giữa

bố thắng vàvành bánh xe

Ma sát giữa trụcquạt với ổ trục

2.Lực ma sát lăn:

Lực này sinh ra khi một vật lăn trên bề mặt vật kia.

C2: – Bánh

xe và mặt đường– Các viên bi vớitrục

3.Lực ma sát

nghỉ:

C4: Vì lực kéo

Trang 31

– Đại diện nhóm trả lờiC1,C2; hoàn thành kếtluận ghi vở

– Các HS khác có ý kiến

bổ sung

1 Thực hiện nhiệm vụ học tập:

HS: Có lợi và có hại.

HS: Ma sát làm mòn

giày ta đi, ma sát làmmòn sên và líp của xeđạp …

HS: Bôi trơn bằng dầu,

Lực cân bằng với lực kéo ở TN trên gọi là lực

ma sát nghỉ.

II/ Lực ma sát trong đời sống

và kỉ thuật:

1.Ma sát có thể có hại:

– Các nhóm tự hỏi đáplẫn nhau

Trang 32

HS: Chống ma sát

HS: vì nó làm giảm

được cản trở chuyểnđộng, góp phần pháttriển ngành động cơhọc…

– HS nhận xét kết quảcủa bạn

– HS đọc thông tin

– Thảo luận

– Các HS dõi nhận xét

Trang 33

– Giải thích được khi nào vật nổi, vật chìm, vật lơ lửng.

– Nêu được điều kiện nổi của vật

– Giải thích được các hiện tượng vật nổi thường gặp trong đời

sống

– Biết được ảnh hưởng của các chất khí thải đối với môi trường

và ảnh hưởng của việc rò rỉ dầu lửa khi vận chuyển đối với sinh

vật trong nước

2 Kĩ năng:

– Làm thí nghiệm, phân tích hiện tượng, nhận xét hiện tượng

3 Thái độ: Rèn tính tích cực, tự giác trong học tập Có ý thức

tìm các biện pháp khắc phục hiện tượng ô nhiễm môi trường

nước và không khí

4 Tích hợp:

– Đối với các chất lỏng không hòa tan trong nước, chất nào

có khối lượng riêng nhỏ hơn nước thì nổi trên mặt nước Các hoạt động khai thác và vận chuyển dầu có thể làm rò rỉ dầu lửa Vì dầu nhẹ hơn nước lên nổi lên trên mặt nước Lớp dầu này ngăn cản việc hòa tan oxi vào nước vì vậy sinh vật không

lấy được oxi sẽ bị chết.

Hàng ngày, sinh hoạt của con người và các hoạt động sản xuất thải ra môi trường lượng khí thải rất lớn (các khí thải NO, NO 2 , CO2, SO, SO 2 , H 2 S…) đều nặng hơn không khí vì vậy chúng có

xu hướng chuyển xuống lớp không khí sát mặt đất Các chất khí này ảnh hưởng trầm trọng đến môi trường và sức khỏe con

người.

– Biện pháp GDMT:

Trang 34

+ Nơi tập trung đông người, trong các nhà máy công nghiệp

cần có biện pháp lưu thông không khí (sử dụng các quạt gió,

xây dựng nhà xưởng đảm bảo thông thoáng, xây dựng các ống

khói…).

+ Hạn chế khí thải độc hại.

+ Có biện pháp an toàn trong vận chuyển dầu lửa, đồng thời có

biện pháp ứng cứu kịp thời khi gặp sự cố tràn dầu.

đổi thông tin

1 CHUẨN BỊ

Cho mỗi nhóm học sinh:

– 1 cốc thuỷ tinh to đựng nước – 1 chiếc đinh

– 1 miếng gỗ có khối lượng lớn hơn đinh – Hình vẽ tàu

ngầm– 1 ống nghiệm nhỏ đựng cát có nút đậy kín

– HS xem hiện tượng

– HS thảo luận theonhóm: Giải đáp thắc

Trang 35

+ Giải đáp hiện tượng trên

2 Đánh giá kết quả thực

hiện nhiệm vụ học tập:

– Yêu cầu các nhóm trình bày

kết quả đã thảo luận

– Không nhấtthiết phải yêucầu HS trả lờiđúng

Yêu cầu HS đọc và trả lời C2

-Khi vận chuyển dầu lửa mà

bị rò rỉ hoặc tràn dầu sẽ gây

ảnh hưởng gì?

-Chất khí thải do sinh họat và

sản xuất của con người cũng

gây ảnh hưởng tới môi

Hs: Nêu phương vàchiều của từng lực?

Hs: Họat động theonhóm thực hiện các yêucầu của GV

2 Báo cáo kết quả

I.Điều kiện

để vật nổi, vật chìm

1. P > FA Vật chìm (Vậtchuyển độngxuống dưới )

Trang 36

*Như ở trên ta đã thấy, khi

FA > P thì vật nổi lên Cuối

cùng vật nổi hẳn trên mặt

thoáng cuả chất lỏng thì sẽ

chuyển động như thế nào?

– Khi vật đứng yên trên mặt

chất lỏng thì quan hệ giữa P

và FA sẽ như thế nào?

GV: Gợi ý thêm Hãy quan

sát phần miếng gỗ nổi trên

mặt nước

– Yêu cầu HS trả lời C3, 4,

hoạt động và thảo luận

– Đại diện nhóm trả lời

C1,C2; hoàn thành kếtluận ghi vở

– Các HS khác có ýkiến bổ sung

HS: Họat động theonhóm thực hiện các yêucầu của Gv

HS: Thảo luận nhómC3, 4, 5, nêu phương

án trả lời; nhận xét; bổsung, ghi vở phần chốt

(Vật chuyểnđộng xuốngdưới)

II Độ lớn của lực đẩy Ác- si – mét khi vật nổi

thoáng của chất lỏng

F = d.VTrong đó:

F: độ lớn lựcđẩy Ác- si –

Trang 37

– Đại diện mỗi nhómtrình bày nội dung đãthảo luận.

mét(N)d: Trọng lượngriêng của chấtlỏng(N/m3)

V: thể tích của phần vật chìm trong chất lỏng(m3)

Chứng minh cá nhân– HS trả lời cá nhân– HS hội ý theo nhómbàn (3-4bạn) và trả lờicâu C8,9

– HS nhận xét kết quảcủa bạn và tự nhận xét

Trang 38

– 1HS trình bày bài giải– Các nhóm theo dõinhận xét

vụ GV giao về nhà

1 Tiết dạy minh họa

Trang 39

CHỦ ĐỀ: CẤU TẠO CỦA CÁC CHẤT

1 MỤC TIÊU CHUNG:

1.Kiến thức:

– Nêu được các chất đều cấu tạo từ các phân tử, nguyên tử.

Nêu được giữa các phân tử, nguyên tử có khoảng cách

– Nêu được các phân tử, nguyên tử chuyển động không ngừng.

Nêu được ở nhiệt độ càng cao thì các phân tử chuyển động

càng nhanh

2.Kĩ năng:

– Giải thích được một số hiện tượng xảy ra do giữa các phân tử,

nguyên tử có khoảng cách; do các nguyên tử, phân tử chuyển

động không ngừng

–Giải thích được hiện tượng khuếch tán.

3.Thái độ: Yêu thích môn học Rèn tính độc lập suy nghĩ, ý thức hợp tác làm việc

trong nhóm

+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: năng lực hợp tác trong hoạtđộng nhóm, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực

sử dụng ngôn ngữ vật lí, năng lực trao đổi thông tin

1 THỜI LƯỢNG: 2 tiết ( Tiết 22 + tiết 23)

-Nội dung 1: Các chất được cấu tạo như thế nào?

-Nội dung 2: Nguyên tử, phân tử chuyển động hay đứng yên?

1 NỘI DUNG THỰC HIỆN

Nội dung 1:

Tiết 22: CÁC CHẤT ĐƯỢC CẤU TẠO

NHƯ THẾ NÀO?

Trang 40

I.MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

Nêu được các chất đều cấu tạo từ các phân tử, nguyên tử Nêu

được giữa các phân tử, nguyên tử có khoảng cách

4 Tích hợp :- Kiến thức môi trường:

Các chất được cấu tạo từ các hạt nhỏ bé, riêng biệt gọi là nguyên tử, phân tử Giữa chúng có khoảng cách Nên các nguyên tử, phân tử chất này có thể xen lẫn vào khoảng cách của các nguyên tử, phân tử chất kia và ngược lại Làm cho môi trường nước và môi trường không khí bị ô

nhiễm.

1 Ô nhiễm môi trường nước:

Cách khắc phục:

– Xử lý nước thải đúng cách

-Hướng đến nông nghiệp xanh

-Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường như: vứt rác thải vào đúngnơi quy định, không xả chất độc hại trực tiếp ra ngoài môitrường, sử dụng hàm lượng thuốc hóa học đúng theo hướng

dẫn,…

-Xử lý rác sinh hoạt đúng cách

1 Ô nhiễm môi trường không khí

Tiêu đề	Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Vật lý 8
Người hướng dẫn	PGS. TS. Nguyễn Văn B
Trường học	Trường THCS KIM ĐỒNG
Chuyên ngành	Vật lý 8
Thể loại	Chuyên đề
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	91
Dung lượng	373,41 KB