Lý thuyết sinh học 7 bài (7)

BÀI 42 THỰC HÀNH QUAN SÁT BỘ XƯƠNG, MẪU MỔ CHIM BỒ CÂU I YÊU CẦU Nhận biết một số đặc điểm của bộ xương chim thích nghi với đời sống bay Xác định được các cơ quan của hệ tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá, b[.]

BÀI 42:

THỰC HÀNH: QUAN SÁT BỘ XƯƠNG, MẪU MỔ CHIM BỒ CÂU

I YÊU CẦU

- Nhận biết một số đặc điểm của bộ xương chim thích nghi với đời sống bay

- Xác định được các cơ quan của hệ tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá, bài tiết và sinh sản trên mẫu mổ chim bồ câu

II CHUẨN BỊ

- Mẫu mổ chim bồ câu (đã gỡ nội quan)

- Bộ xương chim (nếu có)

- Tranh bộ xương chim và cấu tạo trong của chim

III NỘI DUNG

1 Quan sát bộ xương chim bồ câu

1 Xương đầu; 2 Các đốt sống cổ; 3 Các đốt sống lưng; 4 - 5 Các đốt sống cùng

và cột; 6 Xương sườn; 7 Xương mỏ ác (có mấu lưỡi hái);

8 Các xương đai chi trước; 9 Các xương chi trước (xương cánh);

10 Xương đai hông; 11 Các xương chi sau

Bộ xương chim bồ câu nhẹ, xốp, mỏng, chắc → thích nghi với đời sống bay lượn

Bộ xương được chia làm 3 phần:

- Xương đầu: Hộp sọ rộng, hốc mắt lớn, hàm không có răng → giúp đầu nhỏ và nhẹ

- Xương thân:

+ 13 – 14 đốt sống cổ → giúp cử động đầu linh hoạt

+ 7 đốt sống ngực (lưng) đều mang xương sườn gắn với xương mỏ ác (có mấu lưỡi hái) → tạo lồng ngực, tham gia vào hô hấp

+ Xương mỏ ác phát triển là nơi bám của cơ ngực → giúp vận động cánh

+ Các đốt sống lưng, các đốt sống hông gắn chặt với xương đai hông → tạo thành 1 khối vững chắc

- Xương chi rỗng, nhẹ:

+ Chi trước biến đổi thành cánh gồm đai vai (xương bả vai, xương quạ, xương đòn), các xương cánh

+ Chi sau gồm đai hông ( xương chậu, xương háng, xương ngồi), các xương chi sau

2 Quan sát các nội quan trên mẫu mổ

1 Thực quản; 2 Diều; 3 Dạ dày tuyến; 4 Dạ dày cơ (mề); 5 Ruột; 6 Gan; 7 Tụy; 8 Tim; 9 Các gốc động mạch; 10 Khí quản; 11 Phổi; 12 Ti; 13 Thận;

14 Huyệt

- Hệ tiêu hoá: Hệ tiêu hóa của chim khác với các động vật có xương sống khác là có

cả dạ dày tuyến và dạ dày cơ → Nâng cao hiệu quả tiêu hóa cả về mặt hóa học và cơ

học, thúc đẩy quá trình tiêu hóa diễn ra nhanh hơn

+ Ống tiêu hóa: miệng → thực quản → diều → dạ dày tuyến → dạ dày cơ (mề) → ruột → huyệt

+ Tuyến tiêu hóa: tuyến gan, tuyến tụy, túi mật

- Hệ hô hấp: khí quản, phổi, các túi khí

- Hệ tuần hoàn: tim, các gốc động mạch, tì

- Hệ bài tiết: thận, ống dẫn nước tiểu, xoang huyệt

BÀI 43: CẤU TẠO TRONG CỦA CHIM BỒ CÂU

I CÁC CƠ QUAN DINH DƯỠNG

1 Tiêu hoá

- Ống tiêu hóa không có răng, thiếu ruột thẳng tích trữ phân: miệng → thực quản → diều → dạ dày tuyến → dạ dày cơ (mề) → ruột → huyệt

- Tuyến tiêu hóa: tuyến gan, tuyến tụy, túi mật

- Hệ tiêu hóa ở chim bồ câu có cấu tạo hoàn chỉnh hơn Bò sát nên tốc độ tiêu hóa cao:

+ Thực quản đã có diều có chức năng chứa và làm mềm thức ăn trước khi đưa vào

dạ dày vì chim không có răng để nghiền nát thức ăn như những động vật khác + Dạ dày phân nhánh thành dạ dày cơ (co bóp, nghiền nát thức ăn) và dạ dày tuyến (tiết dịch tiêu hóa) → Tốc độ tiêu hóa cao hơn

2 Tuần hoàn

- Tim có 4 ngăn (2 tâm nhĩ và 2 tâm thất) gồm 2 nửa riêng biệt: nửa trái chứa máu

đỏ tươi, nửa phải chứa máu đỏ thẫm → Máu không bị pha trộn đảm bảo cho sự trao đổi chất mạnh ở chim

- Chim có 2 vòng tuần hoàn: vòng tuần hoàn phổi mang máu từ tim đến phổi để trao đổi khí, vòng tuần hoàn lớn mang máu từ tim đến từng tế bào của cơ thể để trao đổi chất và khí

3 Hô hấp

- Phổi có mạng ống khí thông dày đặc kết hợp → Tạo bề mặt trao đổi khí rộng

- Sự thông khí do:

+ Sự hút – đẩy của túi khí khi bay: Các túi khí ở ngực và bụng phối hợp hoạt động với nhau → không khí đi qua hệ thống ống khí trong phổi theo 1 chiều trong phổi không có khí đọng, tận dụng được lượng ôxi trong không khí hít vào → Phù hợp với nhu cầu ôxi cao ở chim khi bay

+ Sự thay đổi thể tích lồng ngực khi đậu

4 Bài tiết và sinh dục

a Bài tiết

- Có thận sau (số lượng cầu thận lớn)

- Không có bóng đái

b Sinh dục

- Con trống: có 1 đôi tinh hoàn và ống dẫn tinh

- Con mái: buồng trứng trái và ống dẫn trứng bên trái phát triển

II THẦN KINH VÀ GIÁC QUAN

1 Thần kinh

- Bộ não chim phát triển: não trước (đại não), não giữa (2 thùy thị giác) và não sau (tiểu não) phát triển hơn bò sát → Giúp chim thích nghi với đời sống phức tạp và phạm vi hoạt động rộng

2 Giác quan

- Mắt tinh, có mi mắt thứ ba → Giúp chim bảo vệ được mắt khi bay

- Tai đã có ống nghe ngoài nhưng chưa có vành tai