Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng vào việt nam ta

Lêi Më §Çu Môc Lôc Trang Lêi Më §Çu 2 I C¬ së lý luËn vÒ mèi quan hÖ gi÷a tån t¹i x héi vµ ý thøc 4 x héi ¶nh hëng ®Õn ®¹o ®øc 1 1 §Þnh nghÜa tån t¹i x héi vµ ý thøc x héi 4 1 2 Mèi quan hÖ gi÷a tån t[.]

Mục Lục

Trang

2

I Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức 4

xã hội ảnh hởng đến đạo đức

1.1.Định nghĩa tồn tại xã hội và ý thức xã hội 4

1.2 : Mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội 4

II.Thực trạng và nguyên nhân của sự biến đổi đạo đức của con 6

ngời Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

6

2.2.Đạo đức trong nền công vụ Việt Nam 9

10

12

14

16

Lêi Më §Çu

Đạo đức là một trong những hình thái của ý thức – xã hội, là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực hướng dẫn con người tự giác điều chỉnh hành vi ứng xử của mình trong quan hệ giữa người với người, giữa con người với xã hội nhằm đạt tới cái xấu, cái giả Đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống trên nền tảng của hoạt động sản xuất kinh tế - xã hội, C Mác và

Ph Ăngghen đã viết: “Chính con người, khi phát triển sự sản xuất vật chất và

sự giao tiếp vật chất của mình, đã làm biến đổi, cùng với hiện thực đó của mình, cả tư duy lẫn sản phẩm tư duy của mình Không phảI ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định ý thức” Như vậy, với tư cách là một nội dung của phạm trù ý thức xã hội, đạo đức cũng là sản phẩm của những điều kiện lịch sử - xã hội, vì vậy khi xã hội thay đổi thì đạo đức cũng có sự biến đổi thông qua cuộc đấu tranh lọc bỏ và kế thừa Mặc dù là kết quả sự phản ánh của đời sống xã hội nhưng đạo đức cũng có tính độc lập tương đối, đến lượt nó có thể tác động lại làm cho xã hội không ngừng tiến bộ hoặc kìm hãm sự phát triển của xã hội

Trong bối cảnh công nghiệp hoá hiện đại hoá hiện nay, kỹ thuật công nghệ đang dần trở thành nhân tố thống trị Thực tế cho thấy, công nghiệp hoá

- hiện đại hoá cũng mang tính hai mặt Bên cạnh việc tạo ra động lực thúc đẩy

sự biến đổi căn bản to lớn về các mặt vật chất kỹ thuật, phương pháp sản xuất, tạo điều kiện cho con người trở nên tích cực năng động hơn, thì công nghiệp hoá - hiện đại hoá cũng tác động lên những mặt nhân cách con người, tạo cho con người tâm lý sùng bái vật chất, khao khát sự hưởng thụ Mặt khác, trong đại công nghiệp, xu hướng toàn cầu hoá là điều tất yếu, nhưng điều đáng lo ngại là nó sẽ kéo theo sự nghèo nàn của nhân cách, bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc khó giữ được sự bền vững trong quá trình hội nhập, dễ trở thành bản sao của dân tộc khác Từ đây vấn đề được đặt ra là làm thế nào để công

nghiệp hoỏ - hiện đại hoỏ khụng trở thành mõu thuẫn với đời sống tinh thần, đạo đức xó hội, điều đú cho thấy nõng cao phẩm chất đạo đức là một trong những vấn đề cấp bỏch, nhất là trong tỡnh hỡnh hiện nay ở nước ta

Bài viết này đề cập đến những vấn đề: Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng vào Việt Nam ta.

I Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội

và ý thức xã hội ảnh hởng đến đạo đức.

1.1.Định nghĩa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.

-Tồn tại xã hội:là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội

-ý thức xã hội:là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm toàn bộ những quan điểm, t tởng cùng những tình cảm… của những cộng đồng xã hội,nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản

ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn nhất định

1.2 : Mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

1.2.1 :Tồn tại xã hội có vai trò quyết định đối với ý thức xã hội.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ rằng tồn tại xã hội quyết

định ý thức xã hội, ý thức xã hội là sự phản ánh của tồn tại xã hội,phụ thuộc vào tồn tại xã hội.Mỗi khi tồn tại xã hội nhất là phơng thức sản xuất biến đổi thì những t tởng và lý luận xã hội, những quan điểm chính trị,pháp quyền, triết học,

đạo đức, văn hoá, nghệ thuật… sớm muộn sẽ biến đổi theo

1.2.2 : ý thức xã hội có tính độc lập tơng đối.

Và tính độc lập tơng đối của nó biểu hiện ở những điểm sau

-ý thức xã hội thờng lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội

Điều đó là do những nguyên nhân sau:

+do sự biến đổi của tồn tại xã hội thờng diễn ra với tốc

độ nhanh mà ý thức xã hội có thể phản ánh không kịp và trở nên lạc hậu

+do sức mạnh của thói quen, truyền thống, tập quán cũng nh do tính lạc hậu, bảo thủ của một số hình thái ý thức xã hội

+ý thức xã hội luôn gắn với lơi ích của những nhóm ngời, những giai cấp nhất định trong xã hội.Vì vậy những t tởng

cũ, lạc hậu thờng đợc các lực lợng xã hội phản tiến bộ lu giữ và truyền bá nhằm chống lại các lực lợng xã hội tiến bộ

Chính vì vậy trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới cần phải thờng xuyên công tác giáo dục t tởng, đấu tranh chống lại những âm mu và hành động phá hoại của những lực lợng thù

địch về mặt t tởng, kiên trì xoá bỏ những tàn d ý thức cũ,

đồng thời ra sức phát huy những truyền thống t tởng tốt

đẹp

1.2.3: ý thức xã hội có thể vợt trớc t tởng của thời đại.

Trong những điều kiện nhất định t tởng của con ngời, đặc biệt là những t tởng khoa học tiên tiến có thể vợt trớc sự phát triển của tồn tại xã hội có tác dụng tổ chức chỉ đạo hoạt

động thực tiễn của con ngời.Những t tởng khoa học tiên tiến

đó không thoát ly tồn tại xã hội, mà phản ánh chính xác sâu sắc tồn tại xã hội

1.2.4: ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển của mình.

Quan điểm của triết học Mac-Lênin về tính kế thừa của ý thức xã hội có ý nghĩa to lớn với sự nghiệp xây dựng nền văn hoá tinh thần của xã hội xã hội chủ nghĩa.Quan điểm trên của triết học Mac-Lênin vể tính kế thừa của ý thức xã hội có ý

nghĩa quan trọng trong công cuộc đổi mới của nớc ta hiện nay trên lĩnh vực văn hoá t tởng

1.2.5: Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển của chúng.

Sự tác động này làm cho ở mỗi hình thái ý thức có những mặt, những tính chất không thể giải thích đợc một cách trực tiếp bằng tồn tại xã hội hay bằng các điều kiện vật chất

1.2.6: ý thức xã hội có tác động trở lại tồn tại xã hội.

Ph.Ănghen đã viết: “Sự phát triển của chính trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật… đều dựa trên cơ sở

sự phát triển kinh tế.Nhng tất cả chúng cũng có ảnh hởng lẫn nhau và có ảnh hởng đến kinh tế”

Mức độ ảnh hởng của t tởng đến sự phát triển xã hội phụ thuộc vào những điều kiện lịch sử cụ thể, vào tính chất của các mối quan hệ kinh tế mà trên đó t tởng nảy sinh

Kết luận: Tồn tại xã hội và ý thức xã hội là hai phơng diện thống nhất biện chứng của đời sống xã hội Sự thay đổi tồn tại xã hội là điều kiện cơ bản nhất để thay đổi hình thái ý thức xã hội, mặt khác cũng cần thấy rằng không chỉ những biến đổi trong tồn tại xã hội mới tất yếu dẫn tới những thay

đổi to lớn trong đời sống tinh thần của xã hội mà ngợc lại những tác động của đời sống tinh thần xã hội với những

điều kiện xác định cũng có thể tạo ra những biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc trong tồn tại xã hội

Vì ý thức đạo đức là một trong những hình thái biểu hiện của ý thức xã hội nên khi xã hội phát triển thì ý thức đạo đức cũng có những biến đổi nhất định.Trong tiến trình phát

triển của xã hội đã hình thành những giá trị đạo đức mang tính toàn nhân loại, tồn tại trong mọi xã hội và ở các hệ thống

đạo đức khác nhau.Đó là những quy tắc đơn giản nhằm

điều chỉnh hành vi của con ngời, cần thiết cho việc giữ gìn trật tự xã hội chung và sinh hoạt thờng ngày của mọi ng-ời.Nhng bên cạnh những giá trị đạo đức tốt đẹp đợc kế thừa

đó thì hiện nay ngày càng có nhiều sự thoa hoá biến đổi làm xấu đi bộ mặt của xã hội

II Thực trạng và nguyên nhân của sự biến đổi đạo đức của con ngời Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Ở nước ta, sau hơn 20 năm đổi mới, tỡnh hỡnh kinh tế - xó hội đã đạt được những thành tựu đỏng kể, đời sống xó hội cú sự thay đổi rừ nột Bờn cạnh đú thanh giỏ trị đạo đức cũng cú sự chuyển đổi, nhưng sự chuyển đổi đú biểu hiện của sự văn minh tiến bộ, nhng đồng thởi kèm theo đó là sự thoỏi hoỏ, đổ vỡ

Đạo đức trong xó hội ta giờ đõy đó mất định hướng, nhiều giỏ trị đạo đức mới được chấp nhận một cỏch dễ dàng, vai trũ cỏ nhõn với tư cỏch là con người thành đạt được đề cao, đồng thời trở thành thước đo của phẩm chất nhõn cỏch Đồng thời những giỏ trị đạo đức cũ dự nay khụng cũn phự hợp với cuộc sống mới vẫn tiếp tục được bảo lưu, ca ngợi Tất cả tạo thành một nghịch lý, đỏnh mất niềm tin của con người trong xó hội chỳng ta

Sự biến động những chuẩn mực của giỏ trị đạo đức hiện nay cú tớnh tớch cực Từ chỗ chỉ biết đề cao những giỏ trị tinh thần thỡ nay đó coi trọng cả những lợi ớch vật chất của con người Vai trũ cỏ nhõn được coi trọng, tớnh tập thể được xỏc định đỳng mức

Nhỡn chung thang giỏ trị đạo đức Việt Nam hụm nay dự chưa được xỏc định một cỏch rừ ràng, song vẫn cú thể thấy được sự biến động chung đú:

- Từ chỗ coi trọng những giỏ trị chớnh trị - xó hội chuyển sang sự chỳ ý cỏc giỏ trị lợi ớch vật chất Từ chỗ lấy con người tập thể làm mẫu mực chuyển sang đề cao con người cỏ nhõn

- Từ chỗ lấy đạo đức làm thước đo nhõn cỏch trong quan hệ xó hội, chuyển sang coi nhẹ đức dục, lấy đồng tiền làm vật chuẩn trong đối nhõn xử thế Trong tương lai nếu khụng cú sự định hướng thỡ sự bựng nổ những xung đột nhõn sinh quan xoay quanh những giỏ trị đạo đức như việc làm, gia đỡnh, giới tớnh, giỏo dục… sẽ khú kiểm soỏt

- Từ chỗ sống vỡ lý tưởng chuyển sang lối sống thực dụng, chạy theo sự cỏm dỗ vật chất, buụng thả trụy lạc Nhiều giỏ trị truyền thống, thuần phong

mỹ tục bị coi thường, xõm phạm

Một số sự biến đổi đạo đức trong các lĩnh vực hiện nay nh:

2.1 Đạo đức trong kinh doanh

Doanh nhân là ngời làm kinh doanh, là chủ thể lãnh đạo, quản lý, chịu trách nhiệm và đại diện cho doanh nghiệp trớc xã hội và pháp luật Bác Hồ đã từng nói:doanh nhân là ngời

đại diện cho 6 giá trị của xã hội tổng thể là giá trị chính trị, giá trị kinh tế, khoa học , giá trị đạo đức, giá trị nghệ thuật, giá trị tôn giáo.Và sự cao quý của Doanh nhõn cần nhỡn nhận từ phương diện đạo đức thỡ mới thấy hết được Ngay trong những ngày đầu dựng nước Việt Nam dõn chủ cộng hoà và giữ độc lập dõn tộc, Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó sớm nhận thấy ý nghĩa đạo đức của Doanh nhõn Việt Nam Người mong giới cụng thương “nỗ lực” đem tài năng và của cải “vào những việc ớch quốc lợi dõn” - đú cũng là một nhiệm vụ cứu nước (Người kờu gọi cỏc Doanh nhõn tham gia “Cụng – Thương cứu quốc đoàn”) Những tấm gương Doanh nhõn tiờu biểu vỡ nước, vỡ dõn trở thành õn nhõn của cỏch mạng như ụng bà Trịnh Văn Bụ ở Hà Nội và nhiều người khỏc đó chứng tỏ giỏ trị đạo đức Doanh nhõn

Hiện nay tiêu chuẩn của một doanh nhân đích thực là cần

có đủ Tâm-Tài-Trí-Đức.Doanh nghiệp cần phát triển đạo

đức trong kinh doanh vì đạo đức là trách nhiệm, đạo đức

là lợi nhuận Đạo đức kinh doanh khụng chỉ tạo uy tớn cho doanh nghiệp, tạo lũng tin với khỏch hàng, đối tỏc mà từ đó mang đến lợi nhuận một cách cụ thể Nhng cha bao giờ vấn đề đạo đức trong kinh doanh lại trở lên nóng bỏng nh hiện nay, liên tục hết các vụ

“nớc tơng đen” lại đến “bồn inox”. Khụng ớt cỏc doanh nghiệp hiện nay chỉ nhỡn thấy cỏi lợi trước mắt, sản xuất ở dạng "chộp giật", làm giả nhón mỏc, giảm chất lượng lừa dối người tiờu dựng Tỡnh trạng thực phẩm mất an toàn lưu thụng phổ biến trờn thị trường đó gõy hoang mang lo lắng cho người tiờu dùng

Để lý giải cho tình trạng trên ta có thể đa ra một số nguyên nhân nh:

- Những yếu kộm trong tư chất con người Việt Nam khi bước vào thương trường từ đầu thế kỷ trước "Người mỡnh khụng cú thương phẩm - Khụng kiờn tõm - Khụng nghị lực - Khụng biết trọng nghề - Khụng cú thương học - Kộm đường giao thiệp - Khụng biết tiết kiệm - Khinh hàng nội húa"

Đú là những điều mà đến nay vẫn cũn tồn tại như di chứng của một căn bệnh món tớnh

-Cựng với nhỡn nhận thiờn lệch của cộng đồng là sự phỏt triển manh mỳn, chộp giật của một bộ phận doanh nghiệp càng làm cho nhận định sai lệch đú

cú chỗ đứng

- Sự phỏt triển kinh tế theo cơ chế thị trường, động cơ vụ lợi của hoạt động kinh doanh

- Con ngời vì mục đích lợi ích của bản thân,cá nhân mà tận dụng nhiều thủ đoạn vào trong hoạt động kinh doanh làm mất đi những giá trị đạo đức tốt đẹp của bản thân Trong nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế toàn cầu, các doanh nghiệp Việt Nam muốn có chỗ

đứng thực sự lâu bền, muốn nhận đợc sự tôn trọng và yêu mến của đối tác, khách hàng chắc chắn không thể chỉ bằng mẫu mã sản phẩm đẹp mắt, a nhìn hay các chơng trình marketing rầm rộ mà bên trong mỗi sản phẩm phải là một tinh thần trách nhiệm vì quyền lợi của khách hàng, một tinh thần tự tôn gắn với danh dự, lòng tự trọng.Chỉ khi đó các doanh nghiệp Việt Nam mới có thể tự hào với bạn bè quốc

tế với thơng hiệu Doanh nghiệp Việt Nam

2.2.Đạo đức trong nền công vụ Việt Nam

Hiện nay khi đất nớc ta đang trong giai đoạn phát triển hội nhập kinh tế thế giới, các cấp các ngành đang ra sức thực hiện tiến hành công việc quản lý, giám sát một cách tích cực, hiệu quả để đa đất nớc ta ngày càng phát triển, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trờng quốc tế Nhng bên cạnh đó vẫn còn tồn tại nhiều hành vi lợi dụng chức, quyền

dể tham ô,nhận hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật gây thiệt hại cho nhà nớc,tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động

đúng đắn của cơ quan tổ chức Tham nhũng làm xói mòn

đạo đức,gây những hậu quả nghiêm trọng không lờng đợc

về kinh tế xã hội và nhất là lam mất niềm tin của dân với Chính phủ,nghiêm trọng hơn nó có thể là một nguyên nhân

gây mất ổn định chính trị.Vì vậy chúng ta cần phải coi trọng giải quyết vấn đề phòng chống tham nhũng

Vậy do đâu mà có hiện tợng này?

-Nguyên nhân bên trong có:Sự suy thoái về đạo đức của công chức, sự sơ hở của pháp luật;việc đặt ra quá nhiều thủ tục, việc tổ chức quá nhiều tầng nấc trung gian;trong hoạt

động của nền công vụ thiếu tính công khai, minh bạch;kỷ

c-ơng lỏng lẻo;việc kiểm tra giám sát bị buông lỏng

-Nguyên nhân bên ngoài có:sự phát triển theo cơ chế thị tr-ờng,động cơ vụ lợi của cá nhân,công chức cũng cố tạo ra một

đặc quyền nào đó để nhận hối lộ khi cấp 1 giấy phép, tiết

lộ thông tin…Ban hành quá nhiều văn bản quy phạm pháp luật làm chồng chéo, rắc rối, không rõ ràng, cách giải thích pháp luật khác nhau cũng tạo kẽ hở cho tham nhũng

-Về mặt xã hội:quan hệ gia đình, thân nhân trong dòng tộc cũng là điều kiện để phát triển tham nhũng

Tham nhũng làm băng hoại đạo đức, phá hoại sự phát triển kinh tế đắt nớc Vì vậy việc chống tham nhũng trong nền công vụ ngày càng trở nên cấp bách và quan trọng hơn bao giờ hết

2.3 Trong văn hoá xã hội:

Ngày nay, toàn cầu húa khụng cũn là hiện tượng mới mẻ, nú là một xu thế khỏch quan mà mọi dõn tộc, dự muốn hay khụng, cũng đều chịu sự tỏc động của nú Việt Nam là nước đang phỏt triển, quỏ trỡnh toàn cầu húa tạo cho chỳng ta những thời cơ thuận lợi, cú thể "đi tắt đún đầu” để phỏt triển, nhưng cũng đặt ra nhiều thỏch thức Đú là thỏch thức trong việc giữ vững độc lập tự chủ, giữ gỡn và phỏt huy bản sắc văn húa dõn tộc Những thỏch thức đú bao

gồm cả nguy cơ suy thoái, đặc biệt là nguy cơ suy thoái về đạo đức, lối sống của con người Toàn cầu húa đang đưa lối sống phương Tõy vào nước ta Lối sống ấy, một mặt, tỏc động tớch cực đến việc làm thay đổi lối sống khộp kớn, cam chịu, phụ thuộc, ỉ lại vốn cú của người Việt Nam sang một lối sống cởi

mở, năng động, tự lập, dỏm chịu trỏch nhiệm, phự hợp với xu thế thời đại Tuy nhiờn, cũng chớnh việc tiếp thu lối sống đú một cỏch thiếu định hướng (tiếp thu cả mặt tiờu cực của nú) mà dẫn đến việc xa rời lối sống theo chuẩn mực đạo đức dõn tộc Lối sống đú đang phần nào tỏc động đến một bộ phận nhõn dõn, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niờn sống ở cỏc khu đụ thị lớn Do

bị kớch động bởi việc tiếp xỳc với những thước phim hành động cú tớnh bạo lực qua mạng Internet mà nhiều thanh, thiếu niờn đó cú những hành động mang tớnh bạo lực, hung hón, gõy nờn những hậu quả đau lũng Một số nam

nữ thanh niờn ở cỏc thành phố lớn muốn cú tự do cỏ nhõn cao, khụng muốn lập gia đỡnh sớm hoặc chủ trương sống độc thõn suốt đời, nhưng lại cú quan niệm khỏ thoải mỏi trong quan hệ nam nữ Từ đú dẫn đến những kiểu sinh hoạt tỡnh dục bừa bói giữa nam và nữ, kể cả sinh họat tỡnh đục tập thể, làm băng họai những nguyờn tắc luõn lý sơ đẳng, tạo nờn lối sống xa lạ với truyền thống phương Đụng và dõn tộc Đú chớnh là biểu hiện của sự xuống cấp về lối sống của một bộ phận thanh niờn Việt Nam, là biểu hiện của quan niệm "lệch chuẩn", đối lập với quan niệm đạo đức truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam

Hiện nay nền tảng đạo đức gia đình đang xuống cấp cũng

là vấn đề đợc nhiều ngời quan tâm Ở nước ta, từ xa xưa, "tam tũng tứ đức”, “chung thuỷ”, "trinh tiết" đó từng là quy định của đạo đức gia đỡnh đối với người phụ nữ, hiếu đễ đó từng là quy định của đạo đức gia đỡnh

về quan hệ cha mẹ - con cỏi, anh chị em Cựng với sự phỏt triển của đất nước,

tự do kết hụn, hụn nhõn một vợ một chồng, tỡnh yờu chung thuỷ đối với cả hai

vợ chồng hay mối quan hệ giỳp đỡ lẫn nhau giữa cỏc thành viờn trong gia