fe ttr khi dqo Phat du nhpp viro nud c ta, d6n th6 ki thf III sau C6ng nguydn thi doi s6ng sinh ho4t thi€n o xti Giao Chdu dE dugc dinh hinh. Theo nhi€u ngudn tdi liQu sir, tr0n ,en targ ,oi 11, ra dbi cria Trung tdm PhAt gi6o Luy Ldu vio th6 kj thf II, chi mQt the kj, ,uu niru thi t4i virng ddt nay, dbi sting sinh hopt Phat gi6o dE di6n ra h6t sric sinh dQng kh6ng chi tr6n diSn trinh hgc thuflt Phflt hgc cua chu TIng, hgc gi6 trong nudc vir c6c nudc trbi tp v€ mi cdn c6 ci sg sinh ho4t doi s6n g tin ngudng tdm linh, thpc hanh thi6n clinh dugc trti nghiQm qua c6c d4o tring tu hgc. MOt trong nhirng thiOn su t4o ra . X . , , . . . ,. t r t t . I t a I I I lu6ng gio m6i tuoi m6t, an lpc niy kh6ng ai kh6c hcrn li thi6n su Khutvng TIng HQi. Ngii le ngudi dAu ti0n d4t n6n ting tu tuong cho Thi6n hgc Viet Nam vdo dAu th6 ki thir III tpi xfr Giao Ch6u.
Trang 1Khuong TIng HQi - ThiAn su d?t ntin tfrng
tu tuffng thi6n hgc Viet Nam
fe ttr khi dqo Phat du nhpp viro nud c ta, d6n th6 ki thf III sau C6ng nguydn thi doi s6ng sinh ho4t thi€n o xti Giao Chdu dE dugc dinh hinh Theo nhi€u ngudn tdi liQu sir, tr0n ,en targ ,oi 11, ra dbi cria Trung tdm PhAt gi6o Luy Ldu vio th6 kj/ thf II, chi mQt the kj, ,uu niru thi t4i virng ddt nay, dbi sting sinh hopt Phat gi6o dE di6n ra h6t sric sinh dQng kh6ng chi tr6n diSn trinh hgc thuflt Phflt hgc cua chu TIng, hgc gi6 trong nudc vir
c6c nudc trbi tp v€ mi cdn c6 ci sg sinh ho4t doi s6n g tin ngudng tdm linh, thpc hanh thi6n clinh dugc trti nghiQm qua c6c d4o tring tu hgc MOt trong nhirng thiOn su t4o ra
X , , , t r t t ^ I t a I - I ! I
lu6ng gio m6i tuoi m6t, an lpc niy kh6ng ai kh6c hcrn li thi6n su Khutvng TIng HQi Ngii
le ngudi dAu ti0n d4t n6n ting tu tuong cho Thi6n hgc Viet Nam vdo dAu th6 ki thir III tpi
xfr Giao Ch6u
l Khucrng TIng HOi - thidn su kh&i nguy6n thi6n hgc ViQt Nam
Khuong T[ng Hgi le ngucri nudc Khucrng Cu (tfc u.urg Sogdiane), thuQc giai c6p Bir La m6n, t6 ti0n 6ng doi d6n sinh s6ng t4i An D0 Tt An DQ cha cria 6ng sang Giao Chau bu6n b6n, l6y vgvir sinh sting tAi cl6y khoing 195 Khi hon l0 tu6i, song thdn qua
dli, 6ng xu6t gia hgc PhAt t4i Giao Chdu, mi trong kri tr;a An Ban thil i, Cwu tqp thi du
kinh 6ng c6 vitit.
Trong khi d6 s6ch Xuat Tam Tsng tty tqp 13 DTK 2145 td 96a9 -97 a 17 ch6p v0
Tdng HQi nhu sau: "Khuong TIng HQi nguoi nucvc Khuong Cu nhtmg cha mg sinh s6ng
d Thi6n Trfc, sau doi tdi dAt Giao Chdu lim nghe bu6n b6n Khi 6ng mdi l6n l0 tu6i, che m9 ddu m6t Vi long mu5n b5o hiiSu ndn phdt t6m xu6t gia cAu dq, chuy6n nghidn cfru
kinh cli6n Euong,thii,.vua Tdn Quy0n th6ng tr! mi0n Giang Ti, midn 6y bdy gicrchua co
Phat gi6o Vi mutn ho[ng ducrng Phflt ph6p, n6n 6ng l6n du]ng E6ng Du Ong d6n thanh
Ki6n lghiQp khoang niOn hiQu Xfch 6 thf .10 (247 tdy lich) Vua Ng6 T6n Quy€n rdt
kfnh trgng Ngai, cho dpg chira Ki6n Scv d0 lim noi Ngii phi6n dich kinh di6n" Nhu vay, Khuong Tdng^HQi la ngudi \h6ng chi ho4t clQng hodng ph6p o Viqt Nu* mi cdn d Trung Qu6c- nira 0rg ilA eli5n Ki6n NghiQp, Trung Qu6c dugc T6n QuyAn tfn tim xdy chira moi 6ng ldm trri tri D6y li ng6i chua dAu ti€n 0 Giang Edng n6n c6 t€n ggi ld Ki6n
So vd noi Khuong Tlng HQi o gei ld ling PhAt De
Co ili€u, cho cl6n ngiy ooy, vin chuathdy tii ligu ndo n6i rd Khuong Tdng Hgi la d9 tt cria Thiy TO nio, su s6ch cfrng kh6ng ghi ch6p Hgi d6ng thap su bao g6m l0 vi
thd.y ndo trao gidi b6n cho Ngii Th6 nhung,, ai cfrng bi6t rO Ngii li nguoi tdng sI ttmg xu6t gia tu hQc, dugc thg gioi v6i Tam su thAt chrmg tAi xfr Giao Chdu dugc ghi trong lcri
tya kinh An ban thu i, DTK 2145 to 43b24 - 26: "Du sinh mpt tung, thf ndng php tin, kh6o ty trcr lpc, tam su diOu tang, ngu0ng chi6m van nh4t, bi vd ch6p thg, quyQn ngdn c6
chi, shn nhi6n xu6t the" (Toi sinn muQn ming, m6i bitit v6c ctii, cha mg diAu m6t, ba thfly viOn tich, nguoc tr6ng rndy trdi, bu6n kh6ng bi6t hoi ai, nghgn loi tr6ng quanh, lQ roi l5
Trang 2ch6) Di€m ding n6i, Khyong Targ HQi r6t am tudng Nho, Phpt, Ldo, tdt nhi6n Ngii rdt gioi ph4n v6n, Uan tp, k6 c6 ti6ng Viet nira Ngni !? qnat va dich kinh v[n tir chir Phan
ra chir H6n t4i nudc ta, chir kh6n[ phni nhu cb ! ki6n lAm tuong Khuong Tdng H9i dich kinh v[n, tru6c thu6t t4i Trung Q"ubc, dfing nhu NguyEn Lang nh0n di$' "NhiAu nguoi
cho ring, Ot g d6 tru6c t6c vi dich thu0t tai dty, nhung kj, thgc mOt ph6n quan trgng cria
c6ng vigc nay Aa dugc 6ng lim tu Giao Chi"l
Do d6, ta ching ng?c nhi6n gi, nhu su ligu de ghi thi6n su Khuong TIng HQi de thdrnh l;ip trung tf;m thgc tap tfriAn iinf, 0 Giao Chi vn dich kinh vir trudc t6c kinh di6n
ph6t gi io tai d6y Theo Hd; thugng fnicfr ifra, H4nh co thti la tpi chtra Di6n Uns, cdl
eoi li chua Dau, hay chira Ph6p Va;, o thu phu ThuQn Thinh tinh Bec Ninh ngiry nay '.
?;;;i;5* do, chu Ting ngudi viet da tu hsc vir hoing ph6p du6i ss hudng d6n ctra cua thi6n su Khuong Tang H$i.
Di6m d6ng n6i, trong ti6n trinh phi6n dich vi trudc t6c t4i ddy, Khucrng Tang HQi
c6 dugc sg cQng-ta" dh"lUc-cua 2 vicu 1i tir Lac Duong vA Giao ChAu Hai cu si niy v6n
le de to ,iu ngai An Th6 Quo, t6n li Tr6n Tue vi Bi NghiQp Hq le nhirng ngudi dem vd Giao Chflu m6t s5 tdc phAm vA thiAn hqc do thdy minh phi6n dich Kinh An ban thti y
dugc bi6t cl6n d nudc tu t Oi d6 le do TrAn Tue dd cht gihi, Khucmg Tdng HOi le ngudi Aqc tai bin chir gihi,hieu dinh vi vi6t bii tUa Giao Chdu Nhi6u bin kinh khdc cfrng dugc tchuong T6ng fiqi Oirtr, ho{c vi6t bii tr,ra tpi day <le d4t n6n ting thi6n hag o nu6c ta vio
;h5 b, A,r, iir, quan treng ir* Ngii li nguli dua c6c gidi thuytit v€ thiAn hec vio dli
s6ne it ur nghiem hinh thiAn cho gi6i Tlng si vi Ph0t tu cQng ddng ngudi Viqt thdi d6
d A6 ia ru nhirng t6c phAm kinh di6n, vdn bin v€ thiAn hgc mi Khuong Tang Hai de dich, chfi giii trudc t6c,hay vi6t loi tga sau:
l An ban thfi !, kinh, An th6 Cao dich, Khuong Tdng Hoi va TrAn Tue chri sd, Khuong TIng HQi tt€ tUa
2 Phdp cdnh kinh,An Huy0n dich, Khuong Tang HQi chfi sd, dd tua
3 Dqo thy kinh, Chi Khi€m dich, Khucrng Tdng HQi chfi s6 vir dC tUa
4 Lwc dd ydu mr,,c kinh, Khucrng Ting HQi truoc titc vi bi6n tap, (Kh6ng con)
5 N0 hodn phqm b6t, Khuong T6ng Hoi bi6n tpp, (Kh6ng con)
6 NSd Phdm (Dqo hdnh Bdt Nhd), Khuong tlng HQi dich (Kh6ng con)
7 Luc d0 tqp kinh, Khucrng T6ng HQi dich vi bi6n t4p'
8 Kinh Bdt thi\n tung Bdt Nhd, Khucrng Tang Hoi dich.
g Cw tqp thi dw kinh, Khuong T[ng HQi dich.
Trong c6c tu lieu l(inh van noi tr6n, chirng ta th6y v6n bin kinh An ban thil y vir Luc dO tap irnl, da di viro doi s6ng sinh hoat thiA; t0p o nu6c ta vio dAu th6 ky sau, sau
' Nguy6n Lang ( lg74), ViQt Nam PhQt giao s* ludn,L6 BOi, t!:7a:
- :
, bE"'rrr*o NIrZi Hanli llsiuyrtriin ,nkhnrng Tdng Hpi, So 7'6 cua rniin Tdng viQt Nam tqi Giao Chdu dau th€ ky
th* ba, LA g6i, tr 10.
2
Trang 3thoi ky Phat gi6o Viqt Nam dinh hinh vd phat tri€n qva2 th6 ki diu sau c6ng nguy6n, vdi
sq n6i l6n cuQc tranh lupn cdng khai v0 Phpt hgc vi Ph4t gi6o mi gi6i trf thirc Nho giito, LEo gi6o dflt ra Vd Mdu Tu da <lai diQn cho gidi Phflt giito hoa gi6i nhirng dinh ki6n sai l6m mi gidi tri thirc Nho giito, L6o gi6o mic phii vd tdm phuc, khdu dugc ghi lpi qua t6c phdrn Ly hoQc luQn
Th6ng qua t6c phAm ndy, ta cfing nh4n diQn dugc rO ndt v6 tinh hinh sinh ho4t hgc
thuflt vir tin ngudng tdm linh Phat gi6o Vipt Nam vio thdi d6 TEng si Giao Chdu da ti6p c4n dug c citc vdn bin kinh diOn chir Phan vi ci chir H6n, hgc vi nghiCn criu ci tu tucrng
Nho gi6o vi L6o gi6o Oe noing ph6p lgi sinh , dirp rmg nhu ciu hgc PhAt vi hinh theo
gi6o l1i nhd Phflt vdi ni0m tin b6t clQng OOi vOi Tam b6o Khuong Tdng Hgi dA ti6p ndi truyAn th6ng d6 de budc diu tri6n khai ilpo PhQt theo khuynh hudng thi6n tflp qua c6c kinh vin c6 n$i dung c6n bdn co nQi dung thi€n hgc vi thgc tap thi6n dinh.
,\
An ban thil i li mQt t5c phAm kinh di6n mi Khucrng TSng HQi chgn dd dAy thi6n cho c6c TEng sT vd Phat gi6o dd tai ,Giao ChAu vio dAu th€ ki lII Ngi dung trinh biy v€
viQc hinh thi6n qua phuong ph6p d6m hcvi tho vi tpp trung thi0n qu6n Di6m ndi bpt cua
bin kinh niy 6u9g Khuong Tang HQi trinh bdy vd di6n gi6i cho c6c thiAn sinh b6y gio ld
theo tinh thdn thi6n Eai thta, dugc ghi trong bdi tpa kinh niy: "An ban tuc ld dqi thira cua chu Phqt de te dQ cho chilng sinh dang phi\u trdm sinh tth"3 Chfnh tinh thAn niy mi
dao thi6n d6 ding lan t6a trong dcri s5ng sinh hopt thi€n vdo thdi di6m d6, c6n brin no doi
hoi hdnh.gii .co :U tri hinh hqp nh6t, chuy6n chir vio sp "thyc hinh qu6n niQm hoi thcv,
qu?, chi6u vC b6n linh vpc ggi ld tu niQm xf vd ctrc phirp qu6n tuong c6n b6n trong c6c thi6n kinh nguy6n thi"4 RO ring thi6n hgc cua Khuong Tdng HQi tri0n khai cho c6c thi6n sinh tpi Giao Chdu c6 sp titip n6i truyAn th6ng tt thdi dfc Phgt
,t\
MQt cudn kinh co nQi dung cin bin li6n he cl6n thi0n hgc mi Khucrng Tdng HQi
chti trgng tri6n khai cho c6c thiAn sinh vi gi6i Phflt tri hgc vi thgc t$p doi s6ng hucrng nQi
vi ph6t tinh thin thi€n d4i thua ld Lqc d0 tqp kinh D6 la k6t qu6 cta sy tfch lfry, chgn lgc d0 r6i biel tpp tu nhi6u kinh di6n, trong do Khucrng T?ng HOi dA ddnh nhi6u tdm lyc, tri
lr,rc vi6t vC thi6n hqc Cdu trtc cria t6c phdm ndy n6i uA O dQ, thpc thi ly tucrng tu t4p Bd t6t hqnh C6 ch thhy 8 quy6n, trinh biy vC 6 dQ: B6 thf dQ, Tri gidi dQ, nhdn nhpc dQ, tinh t6n dQ, thi6n dQ, minh dq (trf tuQ d0)
Theo LC M4nh ThAt thi Lqc dO tqp kinh "c6 8 quy6n 6 chucrnggl truyQn, noi vd 6 hpnh cua bpc BO t6t l}l BO thi, Tri gidi, nh6n nhpc, tinh t6n, thi6n dinh, tri tuQ N6u dem so c6c truyQn Jitaka hinh thinh trudc thoi Khucmg TIng HQi l6u cua truydn th6ng v6n hgc
ban sinh Pali, ta th6y Luc d0 tqp kinh co 36 truyQn tuong ducrng vdi 40 truyQn cria b0
Jirtaka Qua nhirng truyQn tuong duong niy, ta ph6t hiQn quri trinh cii bi6n dugc ti6n hinh
I Nguydn
o
Nh6t Hqnh ( I 988), fniin sr Khuong Tdng HQi, So To cua fniin Tong ViQt Nam tqi Giao Chau ddn thd ky thtr ba,
le Bdi, tr 17.
3
Trang 4mot c6ch co hQ th6ng vi triQt d€ nham t4o cho c6c truy€n k0 vi gi6o ly PhAt gi6o mang bQ mAt Vipt Nam"S
C6 thQ n6i L4c dO tqp kinh li tdc phAm mi theo c6c nhi nghiCn cfu nudc ta dA xuAt tfriAai lir: "V[n ben dAu ti6n vi xua nh6t, ngodi bni Vi0t Ca, t$p thdnh nhirng chu dd
tu tu&ngloncira df,n tQc nhu nh6n nghia, trung hi6u, dAt nu6c, mdt nudc v.v , ldm cQt
;6G rf,Z chri nghia nhin dao Viet Nam va ffuyAn th6ng vdn h6a Viet Nam" 6 TAc phAm ndytuqc Khucyng Tang HQi dich tu thoi Tam Qu6c, tri mQt nguy6n bhn Luc d0 tqp kinh ti6ne Viet trong I uc AO tQp kinh, cic chu itd chfnh trong t6c phAm that phong phu No
JA "ap A6n tinh tiarr d6n tQc, tinh then y6u thuong, n€p sOng dao dirc, tu tuong hi6u kinh, nhdn nghia, lE nghi, rmg xri cfia nguli Viqt qua viQc hgc tfp tu tri vi thgc thi s6u hanh cria l1i i**g BO r6t dao, trong OO pnai f<6 a6n sr,r thr,rc hintr thi6n dinh nhu ln n6p sting dao tiriOn *e Khuong Tdng HQi chu truong thi6t lap
Di6m d6ng n6i, ngay trong t6c phAm ndy, co bai Phwong phdp dqt thiin dd, dugc Khuong TIng Hgi truo
"1e" khi vi6t bii tya kinh An ban tt:ri, i, ' N6i theo L€ Manh Th6t d6 chinh le hic phong ctra cQng d6ng nguoi Viet vio thoi 6y Hqc phgng niy vA m4t thgc t6 dUa tr0n phuong pnap tu hgc thiSn Oint an ban theo ki€u An Th6 Cao, vi v6 m4t ly lu4n thi t4p ir*g trint bdy gi6o ly va tu tucrng qua c6c truyQn k6 mang tinh ngp ng6l hay
cdtich.s iiuyen-th6ng thi6n nny iuq ti6p ndi m6i ttr do vC sau cho d6n thcriL!,- TrAn thi hda nhflp vio c6c thiA; ph6i kh6c vi sau cirng ln thi6n ph6i Tnic L6m.
NguyS.n Lang trong s6ch Vi€t Nam Phqt gido sth
^luQn thi cho ring Khuong Tang
Hgi le bAc ifriy dAy-thi€n ,Oi ti6ng trong gidi PF, hsc Ong cfrng ldr ngucri c6 vai tro xi6n ducrng thi6n hgc 6n s6u viro trong truydn thuy6t Cao Tdng truyQn ch6p ciu chu{en An ThC Cuo OC tai mQt cAm nang, trong do 6ng ti6n do6n: 'oT6n ng6 dpo gie, cu sI Trdn Tug,
truydn thiAn kinh gitl, ti,kneo Khucrng T[ng HOi" Nghia ld: Cu si Trin Tu0 la ngucri lim t6n gie ff! dpo hqc cua t6i, cdn rj khlo Tang Hgi le ngudi truydn d4y kinh thi6n" CAu chu/gn nay cho ta y nigm ,6 tU rQng t6c cua Tlng HQi ,a f.io TuQ trong viQc truyAn b6 thi€n phSp tru6c ti6n t4i Giao Chi va sau d6 o mi6n Giang Tf,
Trong bii tga An ban thu y, Khuong T[ng HQi vi6t: "TrAn Tue chir gi6i, con tdi giup sua chira th0m bq" (Tr6n Tue chti gi6i, du trg ch6m chudc) Bin thdn Khuong T[ng ffOi tirng n6i nhirng diOu sua chfra d6 ni* trong tinh thAn d4o hgc ctra An Th6 Cao, 6ng
kh6ng ti th6m vio nhfng di6u tr6i vdi tinh thAn nay Qhi su b{ truyAn b6t cem tg do gie)
Vi nhu v4y co tne ni0u ddy ln ldi khi6m nhudng d6i voi thAy cira nguoi cQng t6c vdi
minh trong c6ng viQc, thpc ra Khuong Tdng HQi la nguoi d5 dai thua hoa thi6n hqc An
The Cao"{ Ta cln bi6t cluqc hai yi hqc trd cria An Thi5 Cao la Hdn Lim vi Bi NghiQp, k€
cA An HuyAn va Nghi0rn Phu Di6u cfrng co mdi li6n h€ v6i Khuong TEng H$i trong vAn
dC hoc thu4t vi truy6n b6 clao thi0n mir trong c6ch xung h6 co khi ggi ld tam hi6n va nhi
s
Minlr, tr 192.
u
7
8
' Nguy|n Lang ( 1974), ViQt Nam PhQt gido str luan, tflp l, L6 B6i, Sdi Gon, tr.77
4
Trang 5hiAn R0 rirng, Khuong TAng HQi li vi thAy truydn bri thi6n 0 Giao Ch0u vi c6 tern amh
hudng l6n 0 Trung Qu6c nfa.
C[ng cAn n6i th€m, trudc khi Khuong TAng HQi d6n hoang ph6p vd thuy6t minh
vE thiAn hpc d miAn hp luu s6ng Duong Tt thi tta c6 vi cu si r6n ta-C-tri *tiem d6n ddy d6 dich mQt sii kinh di,in nhu Duy ma, Dqi b& nA hodn, Bi tdt Li€n cti, Thoqi ilng b6 khAi
vi Li6u bdn sinh rri S6ch Cao Tdng truyQr khi <t€ c{p d6n Khuong TAng HQi thicho ring
vtrng d6t D6ng Ng6 niy Phft gi6o chua c6 mQt ddu 5n gi tt6ng nOi CtricO Chi Khi€m lA
cu si th6ng gi6i PhAn ngt vd Hrin ngt, cdn Khuong TAng H$i ld vi Sa m6n xu6t hiQn dAu ti€n 0 vtrng d6t ney Srich ndy clng ghi chdp Khuong TAng HQi li v! tEng l{p chta iliu
ti6n vdi t6n ggi ld Kiiin So Tg vd li ngudi c6 cdng ldm choi'Dqi ph6p {d n6n hung thlnh
d miAn Giang Nam." Didu.d6 c6 nghia, Khuong TEng HQi ld ngudi xudt chfng: *hi6u rO
ba tgng kinh diiin, dqc khip cd siiu kinh (Nho, LAo), nhirng s6ch vii thi6n vtrn vir tl6 vi p!e" l* 6ngd6u th6ng th4o" Chinh sy uydn bric ci hai ndn hgc thuft An - Hoa dang
diEn ra tr6n d6t ViCt trudc tl6 cta Khuong TAng HQi dA gi[p 6ng truydn b6 dao thi6n rdi thufn lgi tr6n xt Trung Qu5c vio thoi d6
2 Tu tu0ng thi6n hgc Khuong Tnng HQi
2.1 Khii niim v6 ttridn
.c6thcxu6tph6ttru6cvdtrongthdidricPhft,c6ctusiAnD0den6lqchanhtri
thi6n <tinh tr€n phuong diQn lf thuyiit ctng nhu thgc hanh vi rlpt <tugc nhiing nhtng c6p ttQ tu chung khdc nhau Chinh vi le d6 thien thudng du,gc nhin nhfn nhu ld kho bau ti vi ,,
di sin tu tudng cria nh0n loqi D6 chinh ld hQ thting tri6t_ly chria ih.mg chdn lj bao hdm cri
v[ try vd nhdn sinh Qua d6, con ngudi tlugc hu6ng din, chi bio phuong phdp tu duy, i
phuong thric hdnh d$ng, th6i dQ img xri trong doi s6ng hiQn thyc Vd nhu th6, cd hai phuong diQn Ay itAu c6 khi ndng huong con ngudi di dtin sU gi6c ngQ toan bich vdi tri tue
tht thdng t6i thuqng.
Khuong TAng HQi lir mQt trong nhtng thiEn su khoi ngudn tu tudng thiAn hgc ViQt
Nam viro ddu thO k! thri.III sau c6ng nguy6n t4i Giao Chiu nhu da n6i ren sau khi dgo
Phft du nhfp vdoViQt Nam Sp ra tloi trung tem PhAt gi6o Luy Ldu d nudc ta vdo th6 ki
II vd sang ddu th6 kf III il6 hun <hic noi day trd thdnh trung tdm hgc thuft Phft girio vi thpc hanh tin nguong tem linh kh6 mpnh me, tdt nhi6n c6 sg tririn khai dich thu6t, chi
giei kinh di6n nr Ph4n ngir sang Hrin ngfr, ho[c trudc t6c, lufln giei d6 ph6 bi6n vd giang dqy cho c6c hAnh gii thgc hdnh thiBn <Iinh HAu htit cic phiim do Khuong Tang UQithyc
hi.Qn Lltc d|.tdp kinh, NA hodn phqn biii, Phdp cdnh kinh, Dso tho kinh, An bin thil !, d6u d€ lqi dAu 0n tu tuong thi€n hgc th$t sdu sic.
C6 th6 ddu 6n thi6n h.gc cria 6ng theo khuynh hudng tt4i thtra tu sg thyc thi lj
tudng c6ng hanh 86 t6t ThjAn d il6y chinh li thgc hanh rnQt trorg s6u ph6p ba la mft Trong Phtrong phtip dqt thiin trong Lyc dO tdp kinh thi Khuong TAng Hgi dd cht truong dua ra vA y niQm cria thi6n: "Dogn ki tem, nhdt kj, y, trq,p
"hQi "t ringitrlgn, nQi tru6c tdm
trung / chu u6 6c di thiQn ti6u chi" (Ldm cho tdm psal thing l4i, lim cho f chuyCn nh6t
lai, tap hqp t6t cA nhimg diiiu linh, dtng nhfrng ili6u linh 6y dd loai tru nhiing u6 ric cdn
5
Trang 6dinh mic trong rdm, d6 le thi6n v6 cr,rc) Theo Thich Nh6t Hanh thi danh tu vd cgc lir tu
Jt"g ia, xua, co nghia la dO (Paramita), di qua bd b0n kia'0 Do d6, viQc lim cho tdm
;ff ;nt; 6i le dich ttr ba'.t i, 'odoan t6, tam" Nh6t f, , la lirm cho y chuy€n nh6t tro lai Hqp h6i chfng thiQn tirc li tflp |qp t{t chnhirng.di€u tinh, dulg nhirng diAu linh niy
mir loai trt nhirns uC 6c cdn dinh mic & trong tdm U6 fa nhirng cdi do bAn, r6c b6 Ac tuc
lir nhirng i - ' y0u t6 lay khO dau Nhirng diAu la*r, di€u co bin trudc nh6t ld ch6nh tu duy chinh la tAm vi tu
Trong ti6n trinh thyc tap hnnh thian, t6m m5i hanh gi6 c6n kh6i ch6nh tu duy, ttic lir tu duy ,e OOi t"*t frh*'uay, tim chinh le 6c y, tag V tuc mu6n chf y ve mOt d6i
tugng ui *utin o lpi vdi d6l tugng d6 Ve lpi, nguy6n tic cta thi€n li d6n chat tdm vio
*6t lrrglg, ao ao o tr,6 hi€u tri lI tu duy s6u sic ,6 aoi ffgng thi6n qu6n O dA1, thep
b6n kin h An ban thir y li su qu6n chi6u ,A t o1 th6 mQt c6ch sdu sic, cho n€n tri cfrng r6t
;5; il.^ugi, ,rrrp oo cninrr ia ru quyct trpch vd c6c ph6p mat c6ch th6u d6o, thpc chAt li
tim hi6u ,g uan hanh chc phirp Nt
" vfy t6m vir tu ln hai thiQn ph6p ddu ti6n.
Sg thgc tap hinh thi6n thuong dem lai k6t qu6 hj' vi lac Hi le sr,r hoan hj' trong
khi qu6n chi6u ,6 AOi tugng thi6n qu6n HeS gi6 c6 sg h{ hgul trong khi theo d6i hoi thd, ia* d6 xa lia (budng bo) nhirng c6u u6 phi€n n6o, ch6t chfra trong ldng, th6n cim th61i nhg nhing thu th6i Chinh nho sr,r lia bo niry mi hj' vir lac phSt sinh mi tir d6 co khAi
niQm ly sinh tri tac ThC nOn budc vio thti gioi thpc tap thi€n cfrng d6ng nghia buoc vio
i-rr6 giji brord bo, bu6ng bo ngay ch !, niem nhung gi de c6, klrdng nim giir b6t cf diAu
ei, cho nen bu6ng bo ld gi|tri crha h4nh phric Vay le hi li y€u t6 thien ph6p, l?c cfrng
ifr| if,iiin hanh la ph6p ,nu tap hanh phirc, hanh phfic lir sr,r m6t kh6 dau, kh6ng con hQ
lpy bdt cri didiu gi
Qua An ban tht) y vd Luc dQ tqp kinh, chting ta thdy thi0n hgc cira Khuong Ting H6i duqc thi6t lpp tren ndn ting tri6t hgc tAm hqc Eai tga kinh An .ban thil.y co do4n ghi oTrong mot th<yi gian bring ng6n tay,.timi,tac6 th6 trii qua 900 l6n chuy6n niQm;,trong
thdi gi-u, m6t_ngay m6t d0m ta c6 thO trii qua 13 ric y.niqp Dung phuong ph6p d6n hoi th0 taco th€ kh;i b6 13 ric y niQm kh6ng itong spch dy"" .
Rd ring, theo Khuong TEng Hgi thi t6m bi6n ddi kh6ng ngirng vdi tiSc dQ cao qua nhiAu sr,r t6c AOng, cu th6 do-kh6ch trin.phiAn n6o bOn ngoii lu6n deo b6m tdm thric Do
do, hinh gia phei qudn s6t dtii tugng thi6n quer] la hoi tho An ban tuc lir A11na.ni, nghia
li hoi the, thd vdo tho ra Thfi i la nim Fi[r nim giir c6i tdm, sp chuyCn chir nhi6p tdm, dinh t6m An ban tht y li dung hoi tho dC di6u phUc t6m y.
Thgc t6 bin ch6t cira tdm v5n trong s5ng, thanh.tinh, r.rhung hing ngey hing gio,
hing phft do ta kh6ng ch6nh niQm nOn tim Ui t<nacn trAn phi0n n6o deo b6m n0n tAm bi
lu md: o'TAm v6n s6n[ choi nhung vi bi nhirng kh6ch trdn phiAn n6o lim cho lu md, cho
,o
NhAt Hanh, NhAt H4nh (1988), fnfin su Khao'ng Tdng HQi, So'To cia l-t iin T6ng ViQt Nam tqi Giao Chatr ddtt
tne ry th* ba, M BOi, tr.43
" Din theo Nguyln Lang (1974), Vi€t Nan PhQt giao str ludn, tflp l,Nxb L6 86i, Sei Gdn, ff.79
6
Trang 7n6n khi ch0ng ta ti6u diet nhfng kh6ch trAn phi6n n6o 6y thi ty nhi6n tinh c6ch s6ng ch6i cua t0m hien ra" '' Suu niy Trin Th6i Tdng, trong phycrng phAp thpc.tap thi0n dinh, 6ng
cfrng chu truong biQn tdm bing cdch lopi bo kh6ch trin phi€n n6o d6 budc vdo th6 gidi thi6n tlinh vd khai m0 tri tuQ
An ban thrt ), chinh ld ph6p d4i thua, dirng OC tC dQ chring sanh dang l€nh d6nh chim n0i tron g citi th6 gi6i hiQn thyc dAy mQng 6o Do do viQc n5 lyc hinh tri qu6n niQm hoi tho la phuong phep dC OiCu phUc tdm y C6 6 ph6p ggi li h,rc diQu mdn13:
l 56 tuc m6n: Ei6u phuc thdn thii, dtim hoi tho tu mQt d6n muoi, tpp trung t6m tu viro sg d6m dC tru diQt lopn tdm, di vdo tlinh.
2 Tuy m6n: Theo ddi hoi thd, y thfc dugc trong tung gi6y sU ra vio cta hoi tho 86 con s6 md theo hin hcvi thO
3 Chi m6n: 86 sr,r theo d6i cua hoi thcr d0 thgc hiQn sU ngrmg llng (chi).
4 Qu6n m6n: Tuy lircytrong dlnh nhtmgtuQ giSc chua ph6t hiQn Phei qu6n vA
tdm, v0 ngfr 6m vi nhirng quan di6m sai l4c nhu ngd, ngd s0 dC khcvi mo tuQ gi6c
5 Hoirn m6n: Xoay vA qu6n s6t tg tdm il6 ph6 trtr qaun di6m nhi nguy6n vC chu th6, qu6n sdt diSi tugng, phrl tru ng6 ch6p
6 Tinh mdn: Tr4ng th6i phdn biet chri th6 vn cl6i tugng kia v6n chua phni Id ' chring ngQ, hinh giA khdng n6n vuong m6c vio do, phii vugt tho6t trpng th6i nay d6 tri '
,
tuQ chAn minh hoin toirn hi6n lQ.
Tu phuong ph6p thpc tfp tr6n, An ban thu i c6 nhiQm v9 cl6i tri nhirng hat gi6ng
A A , , A r r i i r r mr
cdu uC cua t6m do lgc tinh dem lai Thr;c tC theo c6ch di6n d4t ctra Khucrng TIng HQi le
tdm kh6ng c6 hinh tudng gi ci, khdng co ti6ng, kh6ng c6 tru6c, kh6ng c.o sau Chung
sinh bi tr6i l[n trong dong sinh tu vi t?* ay bi lr,rc tinh l6i,k6o vd I 3 tic u6 niQm gdy ra
Khuong TSng HQi cho r6ng "An ban g6m co 6 loai nhSm d6i tri 6 tinh ld vdy" S6u lopi li
56 tric, tuy ttic, chi, qu6n, hoin, tinh S6u tinh gdm c6 nhdn, nhi, t'i, thiet, th0n, y gqi ld
nQi tinh; s6c, thanh, huong, vi, xric, ph6p ggi li ngopi tinh S6u xri b6n trong va 6 xri b6n ngodi va chpm l6n nhau thi sinh ra s6u thftc; nh6n, nhi, ty, thiet, thdn vd y thric f dt ca n
mudi t6m xri niy bao trum trong vfr trp: 'qTinh c6 trong vi c6 ngodi: s6u tinh b6n trong ld
mht,hi, mfri, ludi, thdn ud y; s6u tinh b€n ngoai la sic, thanh, hucrng, vi, xric vir phdp (tn niQm) Tdt ci nhfrng gi chring ta tii5p xric bing tri giitc ld sai lAm, tirc li vQng tudng di6n
dao .
Cho nOn v6n da la phii h0 tri cdc cdn, kh6ng de tam chay theo c6c trAn Theo
Khuong TAng" HQi nhirng ta h4nh kh0i l6n d6u do lpc tinh mi tpo ra, nhi6u nhu^mu6n s6ng dd vC bi6n cd Do d6, hanh giA cAn phni xu dgng phuong ph6p an ban thfi y dti ngan chfln lgc tinh vir ti hpnh Nhd vpy tdm tro n€n trong s6ng, dung sg trong s6ng niy mir
LA g6i, tr 57.
1
Trang 8qu6n chi6u thi kh6ng gi t6i tam mdr kh6ng th6y Dfly.chinh lir tu tudng thiAn cua Khuong
T6ng Hoi: Lil#;"gi; ,u* ," bung sin!, "1 rto.g hgn ca hpt ch6u minh nguyQt, nhirng
tflm niqrn au*1a ,ai nhiSm nhu bl)n nto b6m ueo t6m kinh s6ng dAu duqc gat s?ch'"
Tai ddy, chring ta bdt,gap tu tuong Hoa Ngli\m, ttyi d6t bao la nhme
1Oi :finF kh6ng
ngoiri h4t c6i, cfrng th€ vfi trp bao rl nrrrqg;3n thu nhGp tat ca viro b€ m4t cfra t6m kinh'
ffia" A"sc nhu thSthi qu6n chi6u tit ch Ae tnAy v4n ph6p li kh6ng'
The n6n, ta ching co gi ng?c nhi0n, b6n c6p d0 thian qu6n *| fhyong Tdng HQi trinh bny trong Lsc do tqp itnt -ntu la phuong ph6p tu t4p d6: "chinh tdm, nhdt y, tfp ffi;;16.,"ilie, ouy tri trong tflm, y thftc nhengl-niQm do bAn dc md khti diqt:
phucrng ph6p nhAt thi6n: "Le khfr bo tham 6i, ngfr yOu tir sg, nhu khi mit thAy sic dgp t6rn sinh ;a;;6.n.g, r.r,t, b6 nhirng thanh huong, vi vir xtic thudng gdy tai hpi' Nguoi
c6 chi hanh d?o la ph6i xa lia chfn e.{aico.n phii aiet tru n6m sg ng6n che: sr'r tham duc,
sp gipn dir, ss mc ngfr, sp dam tac va tu t oi [a, ,gr,i igi' D9l Ydi nnr'ng vdn d6 c6 d4o hay kh6ng q6 dao, o pnat hay kh6ng c6 ph4t, o t irt, hay kh6ng c6 kinh tam y dat
;il ^hit; '-uitit tr6 n6n thanh tinh kh6ng do bAn, tdm s6ng th6.y chin ly, dpt tdi trinh d0
[r,o"g gi la rqlrg LiC t, c6c loii troi, ,6ng vd qui' mi
-khdng the niro d6nh lua dusc' Dat
ilq;"#At trr[n Jrrg ril" ngubi c6 l z tiqi oan int dd tho6t ly thf;n thuQc, mOt minh o tr6n nui ch6ru ,tffbtilkhdng cdn sg ai vi xa lia dugc tinh du., noi tdm ving [4ng"'
phuong ph6p nhi trricn: "Nhu nguoi dd thoit ly o6n tht tim t6i chi5n thtm scrn dii
cu trir nhung c6n sg o6n thir co thti tim16n, ke hirnh gi6 tuy dd xa l0 thft dpc tinh nhmg v6n con sg nhirn thti niy tim theo d0 lung lpc chi hdnh d?o cua minh Vi vay k6 hinh gi6
kh6ng n6n vui v6i c6i vui da dung thien diQt 6c, thiQn tiSn thi 6c lui, bdi c5i vui niy lir
*A*"rt a su ro sg phai diQt tru qiu, niQm thien 6c ch6ng nhau, 9o o"o y niQm vui vir sg
d6u ti6u aie,, I ti ar6, ? Lyqt dftt, t<h6ng con ngoai duy€n niro c6 tho toi x6m nhpp tdm minh Ctng nhu khi 6 rran nui cao thi khdng c9n ddng nudc nao lim cho minh bi ngal
1,rr, ctng kh6ng sg mua ,a-rong lirm cho chim dam Chinh li tu dinh nui do mi ddng su6i luu xu6t; tu sg h1nh dpo niy mA c6c di6u thiQn do tAm xuAt hiQn vir cic diAu 6c ddu phdt sinh nira".
phuong ph6p tam thi6n: o'Giir gin tdm y m0t c6ch ki6n c5, ci thiQn r1a,6c cfing ddu th6m nh4p ao6., tam an 6n nhu niri Tu Di: tir b€n trong thiQn cfing kh6ng ph6t xudt mi tu b6n ngoai thiQn, 6c vir tich diEt cfing- 99ng xAm nhflp dugc' T6m $T hoa sen, 16 hoa trong bin, khi hoa chua mQc tiri ton Ui lep
9y,"i nudc' T^gy'l thUc^ha.nl 1iT thi6n thanh tinh"nhu hoa, xa lia dc niQm, c6 thdn vir tim ddAu an 6n, d0 hu6ng ve fii thi6n".
phucrng ph6p tir thiAn: "Tdi d6ry ch thien vir 6c dAu bo, t6m khdng nho thi9n vi
cfrns khdne nhd 6c, trong tim yQn vd tang nhu h4t ngqc luu ly, nhu ning c6ng chfia tU
;#-#;",4; huong thom ud,p minh, ma; xi6m y *bi ,: ft
^kh1,d.ut
dYnt, tu thien thi c6c to4i tir cau kh6ng cdn lirm hu te tdm minh Dat dugc tti thi6n jXi 3Y61 |a* gi c0ng
dugc, phi hdnh nnq nfrang tr6n kh6ng, di dudi nudc, ph6n tfim t6n ttrtl, Ui6n hoa v4n cich,
ra vdo kh6ng ng[n c6ch,1tin vong t[ do, co cd m{t tr}i m{t tring, d0ng toi ca thi€n dia,
dic nhAt thi6t tri "
8
Trang 9Tom l4i: Khuong Tdng Hgi la thi6n su - ngucri d{t nAn ff,rrrgthiCn hgc dAu ti6n cho
cQng d6ng nguli Vigt o xu Giao Chdu nudc ta viro th6 ki thr? III sau C6ng nguy6n Vi
nhu thti Khucrng Tdng HQi cfrng dugc nh6n ddn ta t6n vinh la TO su khai sang clpo thiAn o nudc ta, d6 rdi cl6n thi5 ki VI, ti6p nOi ta ddng thi0n T)i Ni da luu chi ra ddi, sau d6 la
ddng thi6n Vd Ngdn Thdn g ra ddi vio th6 ki IX, d6n th6 kj, XI thi ddng thi6n Thio
Ducrng ti6p tpc xu6t hien vd dinh cao cta thi0n hgc nudc ta li sp ra doi cria ddng thi0n
Trfc Ldm vao th6 ki XIII truy6n ddng tgc digm cho d6n ngay nay
9
Trang 10MAT CU9C PAU TRANH GITIA
THE t<t rutlv
LAu nay ta ngd ring thdi Bdc thuQc dd ch6n vtri trong b6ng t6i ngdn ndm tet ce c6c bii v[n vi6t crha OngLatairil m6i vdi bii cdu trau mi ! ca! lo4i "Bpch Vdn chi6u xudn h6i" cria Khuong
C6ng Phg pi6n nghi dpi phu triOu Eud'ng, ngudi Ai ch6u)
-Nhu'ng
gAn Jay, viQn V?n H4nh t4i thanh ph6 HO Chf Minh ph6t hiQn "s6u.bri'c thu" trao
d6i ), kii5n g"iu'"" t y Hzfi6u vd Dgo Cao, Ph6p Minh, chbadOu ld ngud'i Giao chdu th0 kythf'V L1i Mi6u co th6 ld mQt v! thri'sti'trOn danh nghTa (hopc tu xu'ng, hopc duo.c phong), quin tri xri'.ta, dong do 6'Long BiCn, mQt vi "thi6n tu'' tr€n thp'c tti cfia GLo chdu tq'chfi chi co quan hQ c6ng ngp-lo'i long vOt trieu clinh Bac phuong Cdn Dqo Cao vi Ph6p Minh ld hai vi hda thugng.tu 6'
chira
lllal,tr',[fr::,f;if,f-,?rT,ll, tu tu6.ng tri6t hec cnng c6 the xem d6 re ,hnng t6c phdm
vdn hgc rga nhu "Chi6u dli dO";"Lg bO phpt T6ng'?, ho{c ld nhfi'ng bia chtra nOi ti6ng Xua, tri6t
hge, lich sri, vdn chuong chua phdn khai hin Ma cho dil dE phAn khai hin di nti'a, cfing c6 nhfi'ng Uii tri6t hgc, lich srlr, chinh lu6n xri'ng d6ng clugc xtip vio lopi vdn chuong, trong lirc d6 kh6ng
hi6m bii m6,nh danh li v[n chtrong *a mrO tirn dugc mQt ch5 dirng o'hing ngir Xtip nhu vdy, tri6t irgc i&6n g
^at gi, cdn vdn chuong tl-ri chi c6 lgi.
Trong "SAu biic thLr", chfnh kh6ch Li lviiSu xin thinh giito nhA su Dqo Cao vC sU t6n tpi
hion linh cria PhAt td vd duo.'c hai hda thugng D4o Cao, Ph6p Minh tri ld.i Xem cht'ng nhu L;i
MiSu chua bing ldng.v6-i s1r' trA ld'i d6 CuQi tranh ly0n dSng 16 chua ch6rn dfit Nhung tu liQu llch sri Bec ph,.ro'ng!-chi giU'Ouq'c6 s6u bfi'c thu B6y nhi6u cirng dd qulf'vd cirng S6u bilc thu
li bing chrlrng lnm s6ng to rirQt s0 mflt sinh hopt vdn h6a c.fia nhAn ddn Giao chdu (6ng bi ta) h6i ttre t<y,-ttrri'S.-Hay n6i ngay rang sinh ho4t vdn h6a do dd ph6t tri6n d6n mQt trinh dQ d6ng tu hio
vd mang nhiOu dpc sdc d6n tQc.
i pHA? ;IAdbuvnN NXNc c0l uAu BAc vA KHtIoNc 'rANG IIQI
DC hi6g vi sao c6 "S6u bu'c thu", dC bitit nhirng dac di6m cria tfn ngu6'ng Phat gi6o o Giao chdu the k)i thf'5, chfrng tahdy tr6' lpi nghi0n cri'u s6ch cfra Mdu B6c vd ctra Khuong Tdng HOi vi6t h6i tn6 tlt tha Z,thii3, nhfr'ng s6ch niy di in d6u siu sic vlro t6rrr tu cira nhi6u th6 hg PhQt tir :xti t& :
PhAt gi6o vio xfr,ta,:6tsdm t* TQy Trfic, bEng duong biOn, v6i cdc thuy6n budn Vdi b6ng
chimg Uao"ring Phat gi6o vio.xti ta trdi thi ky thu nh6t Jau cOnS nguy6n DGi nguol So ring
sdm ho'n nfi'a Nhung khOng ley gi ldm chic le PhAt gi6o r,iio xi1 ia sdm hon Nho vi D4o, chi chic chdn Ii n6 ph6tiri0n manh-ho'n nhi0u, chlng nhfing trong cdc tAng l6p xd hOi'b€n tr6n mdr ci
trohg quang dpi nhAn d6n nfi'a Cdn,KhOlg,iao tiri iAn quAn 6 cttc nha tri thrjrc md s6 ddng li
nh0ng nguo'i tr6nh lopn tt'phuon gbhclu6ng ch6'kh6ng lan rQng *6y.
Vdo c6c tho'i HQu Ain, Tam Qudc, x(i'ta la mQt trung tAnl Phflt hgc ph6n thlnh, lir no-i tu tudng tfn ngud'ng du-o'c kh,6 tp do trong c6nh th6i binh tucrng dOi so vdi Bac phuong lu6n luOn Ioanlac Ndi tieng bac nh6t ffong viQc nghiOn ciru vi tru1,6n b6 Ph0t gi6o,phuong Nam, o Giao
chdu, li Miu B6c (MAu tu') vd Khuong Tdng HQi.MAr-r'Bfc lir ngud'i g6c o'xfr Thuong Ng6