Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .

Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .Phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay .

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

BUNTIENG BUNLAPHENG

PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Ở CÁC TỈNH PHÍA BẮC NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ

NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2023

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đẩy đủ theo quy định

Tác giả luận án

Buntieng Bunlapheng

1.1 Những công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận về

1.2 Những công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng phát huy nhân tố

con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa 15 1.3 Những công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp phát huy nhân tố

con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa 20 1.4 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

Chương 2: PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ

TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở CÁC TỈNH PHÍA

BẮC NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY -

2.1 Con người, nhân tố con người, phát huy nhân tố con người - quan niệm,

2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát huy nhân tố con người trong quá trình

công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay 56 2.3 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở phía Bắc Lào và yêu cầu đặt ra đối với

Chương 3: PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ

TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở CÁC TỈNH PHÍA

BẮC NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY -

3.1 Thực trạng phát huy nhân tố con người trong quá trình công nghiệp

3.2 Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế về phát huy nhân tố con người

trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc Lào

Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY NHÂN TỐ

CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN

ĐẠI HÓA Ở CÁC TỈNH PHÍA BẮC NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ

4.1 Nâng cao nhận thức của các chủ thể nhằm phát huy nhân tố con người

trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc Lào

4.2 Đẩy mạnh công tác đào tạo - bồi dưỡng nhân tố con người theo hướng

đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh

4.3 Sử dụng hợp lý, hiệu quả nhân tố con người trong quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay 139 4.4 Hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát huy nhân tố con người trong

quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc Lào

DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 159

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang Bảng 2.1 Trình độ chuyên môn của cán bộ lãnh đạo quản lý cấp bộ

trưởng, thứ trưởng và vụ trưởng ở các bộ và cơ quan ngang bộ 76

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Con người là xuất phát điểm đồng thời là trung tâm và mục tiêu hướng tới của triết học Mác - Lênin Theo đó, con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của mọi quá trình lịch sử Chính vì vậy, nhân tố con người được khẳng định là có giá trị lớn lao và có ý nghĩa quyết định trong hoạt động thực tiễn Trong xã hội văn minh hiện đại ngày nay, vị thế của con người ngày càng được khẳng định là “nguồn lực của mọi nguồn lực”, là tài nguyên to lớn của mỗi quốc gia Vấn đề then chốt để tạo được động lực chính là có chủ trương, chính sách đúng đắn nhằm khơi dậy mọi khả năng tích cực, năng động, sáng tạo của nhân tố con người, đồng thời hướng tính tích cực, năng động và sáng tạo đi đúng quy luật, nhằm thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước

Nhận thức được vai trò to lớn đó của nhân tố con người, Đảng Nhân dân cách mạng (NDCM) Lào luôn coi đây là yếu tố then chốt trong quá trình CNH, HĐH đất nước Chính con người với sức lực và trí tuệ của mình là nhân tố quyết định hiệu quả việc khai thác nguồn lực tự nhiên và các nguồn lực khác Đặc biệt, từ khi đổi mới đến nay, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước luôn coi con người là động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội mới, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội

Để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, Đảng NDCM Lào cũng xác định CNH, HĐH là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ Bởi, CNH, HĐH là con đường tất yếu để “biến” một nước có nền nông nghiệp lạc hậu như nước Lào thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, có đời sống vật chất, tinh thần cao Do vậy, Đảng NDCM Lào khẳng định:

“Chúng ta cần phải coi CNH, HĐH đất nước là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển đất nước, vì CNH, HĐH và xây dựng xã hội chủ nghĩa có cùng một ý nghĩa” [92, tr.50] Đồng thời, cũng cho rằng CNH, HĐH đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp toàn dân tộc, kể cả nội lực và ngoại lực, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nhân tố, nhất là nhân tố con người để thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào đang trên con đường đổi mới Đây là quá trình cải biến xã hội mang tính cách mạng, điều đó đòi hỏi con người - chủ thể của xã hội phải thay đổi chính bản thân mình, phải xóa bỏ những lực cản trong xã hội và trong mỗi con người Do vậy, việc xây dựng và phát triển đất nước đang được Đảng và Nhà nước đặt ra vấn đề là cần phải phát huy hơn nữa nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH đất nước Theo đó, Đại hội lần thứ

IX của Đảng NDCM Lào đã khẳng định: “xây dựng kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, và “thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [94, tr.24, 38] Đến Đại hội lần thứ X, Đảng NDCM Lào khẳng định: “nâng cao trình độ lực lượng sản xuất và xây dựng nền tri thức, trong đó coi con người là đối tượng và trung tâm của sự phát triển” [95, tr.44]

Hiện nay, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng NDCM Lào ngày càng nhận thức đầy đủ hơn vai trò của CNH, HĐH để thúc đẩy sự phát triển của đất nước nói chung và của các tỉnh phía Bắc nước CHDCND Lào (các tỉnh phía Bắc Lào) nói riêng Điều này được khẳng định trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng NDCM Lào, nhất là quan điểm về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH Đảng NDCM Lào ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò quan trọng của việc CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay Trong đó, phải nỗ lực đào tạo và sử dụng nhân tố con người nhằm phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH Bên cạnh đó phải chú trọng xây dựng hệ thống giáo dục - đào tạo từ mẫu giáo cho đến đại học và sau đại học chặt chẽ hơn, chú trọng mở rộng xây dựng các

cơ sở đào tạo, tạo điều kiện cho con người có cơ hội đươc đi học; việc phân bố và

sử dụng con người cũng đang được chuyên môn hóa và hợp lý hơn; tạo môi trường cho con người làm việc, ban hành nhiều chính sách ưu đãi nhân tố con người… Tuy nhiên, việc phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào còn nhiều bất cập như: số lượng còn ít, chất lượng chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, chưa thực sự là động lực để đẩy mạnh CNH, HĐH, nhất là trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế hiện nay Thực tiễn chỉ ra, một bộ phận nhân tố con người ở các tỉnh phía Bắc Lào còn thiếu tinh thần chủ động trong học tập, rèn luyện nâng cao kỹ năng lao động; thiếu ý chí tự lực

tự cường và phong cách lao động của xã hội công nghiệp; điều kiện lao động còn kém; tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm hoặc việc làm không ổn định; tình trạng thất học, mù chữ khá cao, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa,… Bởi vậy, để phát

huy nhân tố con người cần có sự tiếp sức của toàn xã hội và hệ thống chính trị để khắc phục những hạn chế, yếu kém nêu trên Do vậy, việc nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay để có những giải pháp hữu hiệu, tạo sự chuyển biến về chất nhằm phát huy nhân tố con người đáp ứng yêu cầu sự nghiệp CNH, HĐH đất nước có ý

nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: Phát huy

nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các tỉnh phía Bắc nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay làm luận án tiến sĩ Triết học

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.2 Nhiệm vụ của luận án

- Luận án tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan để đánh giá những yếu tố kế thừa và những khoảng trống nghiên cứu cần tiếp tục làm rõ

- Luận án hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH

- Luận án phân tích thực trạng và đánh giá ưu điểm, hạn chế của việc phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

- Luận án đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Phát huy nhân tố con người trong quá

trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Phạm vi nghiên cứu của luận án: Con người trong độ tuổi lao động, tham gia trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

- Về thời gian: Luận án nghiên cứu vấn đề phát huy nhân tố con người trong

quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào từ năm 2010 tới nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận của luận án

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Cay Sỏn Phôm Vi Hẳn và các quan điểm của Đảng và Nhà nước CHDCND Lào về phát huy nhân tố con người, giải phóng con người, phát

triển con người

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; kết hợp các phương pháp: lịch sử và lôgíc, phân tích và tổng

hợp, phương pháp so sánh, hệ thống hóa và điều tra xã hội học

5 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Đây là là công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên dưới dạng luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử bàn về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào Do

đó, luận án sẽ góp phần làm rõ thêm một số vấn đề lý luận về nhân tố con người và tầm quan trọng của nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH

- Bên cạnh đó, luận án chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng tới phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào

- Đồng thời luận án khảo sát, đánh giá chính xác thực trạng, từ đó đề ra phương hướng và những giải pháp có tính khả thi nhằm xây dựng nhân tố con người

Lào đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH đất nước

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Luận án góp phần luận chứng về mặt lý luận trong việc phát huy nhân tố con

người trong quá trình CNH, HĐH ở nước CHDCND Lào

- Những luận điểm của luận án góp phần làm rõ một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào

hiện nay

- Những kết quả nghiên cứu của luận án có thể là tài liệu tham khảo có giá trị cho các hoạt động nghiên cứu, học tập về phát huy nhân tố con người trong quá

trình CNH, HĐH ở nước CHDCND Lào hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội

dung của luận án gồm 4 chương, 13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Vấn đề phát huy nhân tố con người là đề tài được đông đảo các nhà khoa học, các nhà lãnh đạo, quản lý trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề phát huy nhân tố con người, từ các góc độ, các lĩnh vực khác nhau

Sau đây là một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NHỮNG VẤN ĐỀ

LÝ LUẬN VỀ NHÂN TỐ CON NGƯỜI VÀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH đất nước hiện nay” của Hoàng Thái Triển đã nêu rõ, theo quan niệm của Triết học Mác

- Lênin, con người là một thực thể tự nhiên mang đặc tính xã hội; có sự thống nhất biện chứng giữa hai phương diện tự nhiên và xã hội Cuốn sách góp phần chỉ ra sự phát triển con người là mục tiêu cao cả nhất của toàn dân, đưa loài người tới một kỷ nguyên mới, mở ra nhiều khả năng để tìm ra những con đường tối ưu đi tới tương lai Con đường khả quan nhất cho sự nghiệp phát triển con người là sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Do vậy, “Nhân tố con người là tổng hợp những phẩm chất, năng lực

về trí tuệ, thể lực tồn tại trong mỗi con người đang sống và được tập hợp lại thành

tổ chức, quản lý theo một phương thức thích hợp để họ đem ra vận dụng sáng tạo mỗi khi sản xuất ra giá trị sử dụng và lợi ích của sự phát triển xã hội và hoàn thiện

con người” [48, tr.34] “Nói nhân tố con người là nói đến những phẩm chất, thuộc

tính, tri thức, kinh nghiệm, năng lực, thói quen… của con người được biểu hiện trong các dạng thức hoạt động khác nhau, qua đó ảnh hưởng đến quá trình sản xuất kinh tế” [48] Cuốn sách giúp luận án kế thừa cơ sở lý luận về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH Tuy nhiên thực tiễn ở Lào và Việt Nam có những điều kiện cơ bản khác nhau nên cần vận dụng linh hoạt vào luận án

Trong cuốn, “Giải pháp đột phá phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước hiện nay” của tác giả Trần Văn Phòng đã khẳng định, quan niệm: “nhân tố con người là hệ thống các yếu tố, các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể (cá nhân, tập thể, cộng đồng) tích cực, chủ động, sáng tạo,

đặt trong quá trình nhận thức, hoạt động thực tiễn tạo ra toàn bộ đời sống vật chất

và tinh thần xã hội [37, tr.4] Do vậy, thực chất việc phát huy nhân tố con người là phát huy vai trò chủ thể con người trong các hoạt động sáng tạo cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo chính bản thân con người “Phát huy nhân tố con người là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mỗi người, tạo điều kiện cho mỗi người phát triển toàn diện, phát huy tối đa tài năng, năng lực của cá nhân cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước Cuốn sách giúp tác giả luận án tham khảo về mặt giải pháp để phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay Đặc biệt là giải pháp về phát huy năng lực nhận thức (năng lực trí tuệ,

tư duy, xử lý thông tin, ) và hoạt động thực tiễn (năng lực sống, làm việc, ứng xử, thích nghi, ) của con người” Khi phát huy được các năng lực của nhân tố con người là phát huy được động lực phát triển của xã hội Muốn vậy, phải đánh giá đúng năng lực của từng người Muốn đánh giá đúng năng lực của từng người cần căn cứ vào hiệu quả, kết quả công việc mà người đó đảm nhiệm Trên cơ sở năng lực của từng người mới có giải pháp phát huy đúng sở trường của họ

Bài: “Quan điểm của Đảng về con người và phát huy nhân tố con người trong nghị quyết Đại hội XI”, của tác giả Nguyễn Văn Thanh và Lê Trọng Tuyến Nội dung bài viết cập nhật quan điểm của Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về mục tiêu tổng quát là: “Đến năm 2020 nước Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” Để đạt được mục tiêu đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định ba khâu đột phá chiến lược, trong đó “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển

và ứng dụng khoa học công nghệ” [44, tr.61] được coi là khâu đột phá thứ hai Bài viết

có thể là tài liệu tham khảo để tác giả đề xuất các giải pháp phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào Đặc biệt là quan điểm được đưa

ra tại Đại hội XI “Mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển”

Bài: “Phát huy nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo ở Việt Nam” của tác giả Phan Quang Trung đã đưa ra, vấn đề phát huy nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo phát triển là chủ đề được giới nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách Việt Nam quan tâm, đề cập từ nhiều hướng tiếp cận Nhà

nước ở Việt Nam và ở Lào có nhiều điểm tương đồng, do đó, luận án kế thừa một

số kết quả nghiên cứu về vai trò của nhân tố con người trong xây dựng nhà nước kiến tạo, “Phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; tập trung xây dựng con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh” [49, tr.20]

Bài: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Công Nhất đã khái quát “Nhân tố con người là tổng thể các yếu tố có liên quan đến con người, là sự thống nhất biện chứng giữa các mặt chủ quan và khách quan để tạo nên năng lực, phẩm chất và trí tuệ của con người được hình thành và phát huy tác dụng vào trong thực tiễn sản xuất vật chất hay quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi cộng đồng, quốc gia trong những giai đoạn lịch sử nhất định” [35, tr.25] Bài viết giúp tác giả kế thừa một số quan điểm về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào như quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát huy nhân tố con người qua các kỳ

Đại hội như sau: Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (năm 1991), trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, Đảng Cộng sản

Việt Nam khẳng định: “phát huy nhân tố con người trên cơ sở bảo đảm công bằng, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ công dân; kết hợp tốt tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội; giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần; giữa đáp ứng các nhu cầu trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài; giữa cá nhân với tập thể và cộng đồng xã hội” [5, tr.87] Ở Đại hội này, phát huy nhân tố con người được hiểu là sự đảm bảo giữa quyền và lợi ích của công dân; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân; đáp ứng cả nhu cầu trước mắt và lợi ích lâu dài

Ở Đại hội VIII (năm 1996), Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam là một quá trình phát triển mang tính cách mạng sâu sắc trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nó không phải do bất kỳ lực lượng siêu nhiên nào mang lại mà là sự nghiệp của quảng đại quần chúng với tư cách là nguồn lực quyết định Nguồn lực cơ bản, to lớn, quyết định này phải có hàm lượng trí tuệ, phẩm chất ngày một cao mới có thể đáp ứng được sự nghiệp CNH, HĐH to lớn này: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH, HĐH” [3, tr.13] Trên cơ sở

kế thừa các quan điểm của Đại hội, Luận án có thể đưa ra các quan điểm khẳng định

nhân tố con người chính là yếu tố số một, là nguồn cội, động lực chính tạo nên lực lượng sản xuất - nhân tố quyết định tốc độ và sự phát triển bền vững của phương thức sản xuất mới ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế Vì thế, muốn đẩy nhanh sự nghiệp CNH, HĐH một cách bền vững không thể không chăm lo phát triển con người, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển

Đại hội X, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định cần phải tập trung đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, chấn hưng giáo dục Việt Nam để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao Các giải pháp thực thi được tập trung hơn khá cụ thể: Quản lý quá trình phát triển dân số và nguồn nhân lực trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội; đổi mới phương thức đào tạo, phát triển nguồn nhân lực; phát triển nguồn nhân lực gắn với tạo việc làm, tạo việc làm tại chỗ thông qua phát triển sản xuất, tập trung vào các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, xuất khẩu Đảng còn tiếp tục khẳng định: chiến lược con người phải nằm ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH Mọi chủ trương, chính sách nhằm phát huy nhân tố con người đều xuất phát từ quan điểm cho rằng nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử, là chủ nhân thực sự của xã hội, là chủ thể của mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và mục tiêu của toàn bộ sự nghiệp cách mạng là phục vụ nhân dân

Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm đổi mới (1986 - 2006), Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Con người là vốn quý nhất, phát triển con người với tư cách vừa là động lực, vừa là mục tiêu của cách mạng, của sự nghiệp đổi mới đất nước; gắn vấn đề nhân tố con người với tinh thần nhân văn nhằm tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện, sống trong một xã hội công bằng và nhân ái với những quan hệ xã hội lành mạnh Con người và sự phát triển con người được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược kinh tế - xã hội, mở rộng cơ hội, nâng cao điều kiện cho con người phát triển” [6, tr.78-79] Ở Đại hội XII, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Thực hiện nhiệm vụ xây dựng con người đáp ứng yêu cầu của thời kỳ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế có bước chuyển biến quan trọng: gắn nhiệm vụ xây dựng văn hóa, con người với nhiệm vụ xây dựng và phát triển đất nước; gắn xây dựng môi trường văn hóa với xây dựng con người; bước đầu hình thành những giá trị mới về con người với các phẩm chất về trách nhiệm xã hội, ý thức công dân, dân chủ, chủ động, sáng tạo, khát vọng vươn lên” [10, tr.123] Qua các kỳ đại hội Đảng ở

Việt Nam cho thấy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển Đồng thời để đẩy mạnh CNH, HĐH cần phát huy nhân tố con người, bởi đây là nguồn lực của mọi nguồn lực Đây là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả kế thừa, hoàn thiện khung lý thuyết về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào

Bài: “Quan điểm của Đảng về phát huy nhân tố con người trong phát triển đất nước” của Đoàn Nam Đàn Tác giả cho rằng: “Con người là sản phẩm của tự nhiên,

là kết quả của quá trình tiến hóa lâu dài của giới hữu sinh Con người tự nhiên là con người sinh học mang tính sinh học Tính sinh học trong con người quy định sự hình thành những hiện tượng và quá trình tâm lý trong con người là điều kiện quyết định sự tồn tại của con người Song con người không phải là động vật thuần túy như các động vật khác mà là một động vật có tính chất xã hội với nội dung văn hóa lịch

sử của nó Con người là sản phẩm của xã hội, là con người xã hội mang bản tính xã hội Con người chỉ có thể tồn tại được một khi con người tiến hành lao động sản xuất ra của cải vật chất thỏa mãn nhu cầu sinh học của mình Lao động sản xuất là yếu tố quyết định sự hình thành con người và ý thức Chính lao động đã quy định bản chất xã hội của con người, quy định cái xã hội của con người và xã hội lại quy định sự hình thành cá nhân và nhân cách Vì con người là sản phẩm của tự nhiên và

xã hội nên con người chịu sự chi phối của môi trường tự nhiên và xã hội cùng các quy luật biến đổi của chúng Với tư cách là con người xã hội, là con người hoạt động thực tiễn, con người sản xuất ra của cải vật chất tác động vào tự nhiên để cải tạo tự nhiên, con người chính là chủ thể cải tạo tự nhiên Con người là sản phẩm của

tự nhiên song con người có thể thống trị tự nhiên nếu biết nắm bắt và tuân theo các quy luật của bản thân giới tự nhiên Con người không chỉ là sản phẩm của xã hội mà còn là chủ thể cải tạo xã hội” [4] Đây là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả kế thừa, hoàn thiện khung lý thuyết về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Từ quan điểm mác-xít về con người cho thấy, khi con người là một thực thể tự nhiên - xã hội, con người nói chung biểu hiện ra trên nhiều phương diện Chẳng hạn, con người tồn tại với tư cách là một nguồn tài nguyên đặc biệt - tài nguyên con người; con người tồn tại với tư cách là một nguồn lực đặc biệt hay nguồn lực con người, hoặc tồn tại với tư cách là một nhân tố thúc đẩy đời sống kinh tế - xã hội gọi

là nhân tố con người… Bởi vậy, khái niệm nhân tố con người là sự tiếp tục triển khai quan điểm của triết học Mác - Lênin về con người “nhân tố con người chính là nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam Đối với một nước chủ động lựa chọn và kiên trì con đường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) như Việt Nam, sự phát triển, tăng trưởng kinh tế, xét đến cùng cũng là vì con người, hướng đến con người” [4]

Bài: “Quan điểm của Đảng về phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi

mới ở Việt Nam hiện nay”, của tác giả Nguyễn Hiền Lương đã chỉ rõ: “lịch sử xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam chứng minh một cách thuyết phục ý nghĩa quyết định của nhân tố con người đối với sự thành bại hay hưng vong của đất nước Một trong những bài học kinh nghiệm được rút ra từ cuộc khủng hoảng đất nước sau hai cuộc chống ngoại xâm của thế kỷ XX là cách nhìn nhận, sử dụng con người” [26, tr.3] Vận dụng tư tưởng triết học Mác về vai trò của con người vào thực tiễn Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam trong công cuộc đổi mới đã khẳng định nhân tố con người giữ vị trí trung tâm của sự phát triển kinh tế - xã hội Động lực cơ bản phát huy nhân tố con người hiện nay ở Việt Nam là phải quan tâm đến lợi ích của con người, phải thực hiện dân chủ hóa mọi mặt của đời sống xã hội và nâng cao năng lực trí tuệ cho con người Đây là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả kế thừa, hoàn thiện khung lý thuyết về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Bài: “Phát huy nhân tố con người theo Tư tưởng Hồ Chí Minh” của Vũ Hồng Huy cho rằng: “Theo Hồ Chí Minh, con người là một chỉnh thể thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội; con người là chủ thể của các mối quan hệ xã hội - lịch sử, là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ các giá trị vật chất và tinh thần của xã hội Theo Hồ Chí Minh, con người có sức mạnh rất to lớn Trong con người có sẵn các nguồn lực,

bao gồm: Nguồn lực của cải, tài chính; Nguồn lực sức lao động; Nguồn lực trí tuệ”

[22] Bài viết góp phần hoàn thiện các giải pháp để phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào như Đảng, chính quyền, mỗi cá nhân phải có lòng thương yêu vô hạn, sự cảm thông, sự tin tưởng tuyệt đối vào con người, vào nhân

dân Thứ hai, để phát huy sức mạnh của con người, Đảng, Chính phủ phải hoạch

định, xác lập một hệ thống chính sách hoàn chỉnh, phù hợp với thực tiễn, phục vụ cho lợi ích của dân tộc tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân, bao quát các lĩnh vực

của đời sống xã hội, nhất là những vấn đề an sinh xã hội Thứ ba, muốn phát huy

được sức mạnh của con người thì phải quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của con người, các quyền lợi của con người phải được bảo vệ và ghi nhận trong

Hiến pháp và pháp luật Thứ tư, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có

những con người xã hội chủ nghĩa Con người xã hội chủ nghĩa có thể được hoàn thiện trước một bước so với hoàn cảnh kinh tế - xã hội, nhưng phải có điều kiện Một trong những điều kiện đó là việc coi trọng vai trò của giáo dục và đào tạo Giáo dục, đào tạo có vai trò to lớn để có một đội ngũ lao động giỏi, nâng cao dân trí, đào tạo người lao động trẻ có trình độ khoa học - kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao,

có phẩm chất cần thiết của người lao động mới, có tri thức văn hóa chính trị, văn hóa pháp luật, có ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân, có phong cách và phương pháp làm việc khoa học” [22]

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện nay theo tư

tưởng Hồ Chí Minh”của Trần Thị Hợi (chủ biên) các tác giả đã tập trung tìm hiểu nhân

tố con người và phát huy nhân tố con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh; thực trạng phát huy nhân tố con người ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh; một số giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh Về nhân tố con người, các tác giả cho rằng: “nhân tố con người là toàn bộ những dấu hiệu riêng có, những yếu tố nói lên vai trò của con người (cá nhân và cộng đồng người) như

là chủ thể hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, với những yếu

tố, những tiêu chí về vai trò xã hội, về trí tuệ nhân cách (năng lực - phẩm chất) của con người” [21, tr.14-15] Cuốn sách góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào Đặc biệt, “phát huy nhân tố con người là phát hiện, làm bộc lộ, khai thác, sử dụng, tận dụng những yếu tố, những quá trình cấu thành nên nhân tố con người, đồng thời tạo ra những điều kiện vật chất và tinh thần cần thiết để mỗi người, mỗi nhóm hay cộng đồng thể hiện tối đa năng lực của mình trong lao động, sáng tạo nhằm đẩy mạnh sự phát triển kinh tế - xã hội vì cuộc sống, vì hạnh phúc của con người” [21, tr.10]

Bài: “Vấn đề xây dựng con người Việt Nam thời kỳ CNH, HĐH đất nước”,

của tác giả Trần Thị Minh Ngọc đã cho rằng, lịch sử là do con người sáng tạo nên Theo đó, chủ thể xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh không thể là ai khác ngoài con người Việt Nam Do vậy, xây

dựng con người Việt Nam hiện nay đang trở thành một đòi hỏi cấp thiết của thời kỳ CNH, HĐH đất nước, đồng bộ và khả thi nhằm xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa, nghĩa tình, có tinh thần quốc tế chân chính” [34, tr.10] Với nhiều nét tương đồng giữa con người Việt Nam và con người Lào, các giải pháp tác giả nêu ra là những tài liệu quý để luận án tham khảo, đưa ra các giải pháp phát huy nhân

tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Bài: “Phát triển nguồn lực con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh Miền

núi Phía Bắc hiện nay”, của tác giả Lê Tuấn Ngọc Trong bài viết này, tác giả đã phân

tích nguồn lực con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh miền núi phía Bắc Lào hiện nay Từ đó, đã đưa ra những giải pháp nhằm phát triển nguồn lực cho khu vực này, cụ thể như: xây dựng chiến lược tổng thể phát triển nguồn lực con người phục vụ cho sự nghiệp CNH, HĐH ở các tỉnh trong khu vực; phát triển giáo dục - đào tạo, coi trọng đẩy mạnh và đổi mới công tác đào tạo nghề; có chính sách hợp lý về tuyển dụng,

sử dụng nguồn lực con người và đẩy mạnh phát triển kinh tế đi đôi với thực hiện chính sách an sinh xã hội, tạo tiền đề cật chất cho phát triển nguồn lực con người” [33, tr.65] Cuốn sách: “Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện” của tác giả Thành Duy (2001), Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, “là một trong số những công trình nghiên cứu tiêu biểu về những quan điểm cơ bản của mối quan hệ giữa văn hóa với việc xây dựng con người phát triển toàn diện, nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về con người phát triển toàn diện, về đặc điểm, bản chất quan niệm, giải pháp xây dựng con người phát triển toàn diện trong bối cảnh hiện nay” [2]

Thứ hai, các công trình nghiên cứu ở Lào

Bài viết “Phát triển nguồn lực con người - một số quan điểm và khái niệm về

con người” của Khămpheng Thipmuntaly, đã: (1) Phân tích và làm rõ vấn đề cần phải coi trọng nhân tố con người, xem nhân tố con người như một động lực quan trọng đóng góp vào việc thúc đẩy quá trình phát triển các lĩnh vực của đời sống xã hội và phải có tầm nhìn chiến lược hơn để phát huy yếu tố con người để đáp ứng quá trình CNH, HĐH đất nước; (2) Làm rõ những nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề nhân tố con người, thể hiện qua những nội dung cơ bản như: lợi ích vật chất và tinh thần, nhu cầu của mỗi cá nhân - đây là động lực tác động trực tiếp đến mỗi một cá

nhân cũng như ảnh hưởng đến việc phát huy, thúc đẩy tính năng động, sáng tạo của

con người trong lao động sản xuất [23]

Luận án: “Vai trò của chính sách xã hội đối với việc phát huy nhân tố con người ở Lào hiện nay” của Xỉ Tha Lườn Khăm Phu Vông Luận án có ý nghĩa quan

trọng với nghiên cứu của tác giả khi chỉ ra hai cách tiếp cận: “Một là, coi nhân tố

con người như là một hoạt động của những nghiên cứu riêng biệt, những năng lực

và khả năng của họ do các nhu cầu và lợi ích cũng như tiềm năng trí tuệ và thể lực

của mỗi người quyết định Hai là, coi nhân tố con người như là một tổng hòa các

phẩm chất, thuộc tính, đặc trưng, năng lực đa dạng của con người” [55, tr.9] Trên

cơ sở đó, tác giả cho rằng: nhân tố con người là tổng hòa những khả năng, năng khiếu, thể lực, trí lực, tình cảm, lý tưởng, đạo đức Từ quan niệm về nhân tố con người, tác giả đưa ra quan niệm về phát huy nhân tố con người; theo tác giả phát huy nhân tố con người là “chăm lo tạo ra những điều kiện cần thiết để mỗi người, mỗi cộng đồng người thể hiện tối đa năng lực của chính mình trong lao động, trong hoạt động sáng tạo nhằm đẩy mạnh sự phát triển kinh tế - xã hội vì hạnh phúc của mỗi con người” [55, tr.15] Về bản chất phát huy nhân tố con người là nâng cao tính tích cực xã hội của người lao động, tác giả còn cho thấy nguyên nhân của sự hoạt động nhận thức và thực tiễn, tính chủ động, lòng hăng hái nhiệt tình sáng tạo chính

là nhu cầu và lợi ích “Suy cho cùng cái thôi thúc con người ta hoạt động một cách tích cực đó là nhu cầu và lợi ích” [55, tr.16] Ngoài ra, tác giả còn nêu tầm quan trọng của chính sách xã hội trong việc phát huy nhân tố con người Đặc biệt luận án

có thể tham khảo những quan điểm của nghiên cứu này khi chỉ ra chính sách xã hội

“góp phần điều tiết các quan hệ xã hội để thực hiện công bằng xã hội; chính sách xã hội là cầu nối giữa kinh tế và đạo đức; chính sách xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến việc đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài; chính sách xã hội là nơi hội tụ giữa ý Đảng và lòng dân, là cầu nối giữa dân với Đảng” [55, tr.37-39]

Luận án: “Nguồn nhân lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Viêng Chăn”của Xư Lao Sô Tu Ky đã trình bày khái niệm nguồn nhân lực: “Nguồn nhân lực của một đất nước được đánh giá trên hai mặt chủ yếu là số lượng và chất lượng

Số lượng nguồn nhân lực được đánh giá bằng các chỉ tiêu: tỉ lệ nguồn nhân lực trong dân số; tỉ lệ lực lượng lao động trong dân số; tỉ lệ tham gia lực lượng lao động của người trong độ tuổi lao động; tỉ lệ lao động có việc làm trong lực lượng lao

động…” [39] Có thể nói rằng “nguồn nhân lực là tổng hòa thể lực và trí lực tồn tại trong toàn bộ lực lượng lao động xã hội của một quốc gia, trong đó kết tinh truyền thống và kinh nghiệm lao động sáng tạo của một dân tộc trong lịch sử được vận dụng để sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội”[39, tr.26], phục vụ cho nhu cầu hiện tại và tương lai của đất nước Trong thời đại ngày nay, con người được coi là một “tài nguyên” đặc biệt, một nguồn lực quan trọng của sự phát triển Chính

vì lẽ đó, việc phát triển con người, phát triển nguồn nhân lực đang chiếm vị trí trung tâm trong hệ thống phát triển các nguồn lực Luận án góp phần giúp tác giả tham khảo, kế thừa quan điểm, giải pháp phát huy nguồn nhân lực trong quá trình CNH, HĐH, những yêu cầu về nguồn nhân lực trong quá trình CNH, HĐH; trình bày kinh nghiệm của Việt Nam về phát triển CNH, HĐH

Luận án: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay” của Sysomphone Vongphachanh đã cho rằng:

“Nhân tố con người là sự thống nhất hữu cơ các mối quan hệ giữa các mặt trong hoạt động với các yếu tố năng lực, phẩm chất xã hội của con người đặt ra trong quá trình hoạt động lao động, sáng tạo ra toàn bộ đời sống vật chất và tinh thần hiện thực” [41, tr.32] Luận án góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu về phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào nói chung, ở các tỉnh miền Bắc Lào nói riêng, nhất là các quan điểm cho rằng: “Nhân tố con người là hệ thống các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, tự giác, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hòa những đặc trưng về trí lực, thể lực, tâm lực của con người trong quá trình phát triển lịch sử nhất định” [41, tr.51] và những nhân tố ảnh hưởng đến phát huy nhân

tố của người gồm: “Một là, những nhân tố tự nhiên, kinh tế ảnh hưởng đến việc phát huy nhân tố con người ở CHDCND Lào hiện nay; Hai là, những nhân tố văn

hóa - xã hội ảnh hưởng đến việc phát huy nhân tố con người ở CHDCND Lào hiện

nay; Ba là, Những yếu tố chính trị và hợp tác quốc tế ảnh hưởng đến việc phát huy

nhân tố con người ở CHDCND Lào hiện nay” [41, tr.59]

Qua những công trình nghiên cứu trên có thể thấy, mỗi công trình có một cách tiếp cận trong nghiên cứu về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người Tác giả luận án kế thừa những điểm hợp lý của các nhà khoa học đi trước để hoàn thành bản luận án của mình

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Công Nhất đã nêu rõ: “thực trạng phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay, về thực chất là vấn đề nhận thức, xây dựng và sử dụng có hiệu quả nguồn lực con người (nguồn nhân lực) để phát triển nhanh nền kinh tế - xã hội của đất nước, đang trong giai đoạn chuyển từ nền kinh tế có tính chất thủ công, nông nghiệp lạc hậu với năng suất lao động thấp sang nền kinh tế công nghiệp, hiện đại với năng suất lao động cao Nhìn lại những năm đổi mới vừa qua ở Việt Nam, việc phát huy nhân tố con người trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay đã đạt được những thành tựu quan trọng, đời sống vật chất của con người Việt Nam đã được đã được cải thiện không ngừng trong công cuộc đẩy mạnh CNH, HĐH Đời sống tinh thần của con người Việt Nam đã được cải thiện không ngừng, mang lại môi trường sống và các điều kiện ngày càng tốt đẹp, phong phú và toàn diện hơn cho cuộc sống của nhân dân, tạo thành bước đột phá đưa nền kinh tế - xã hội của đất nước phát triển đi lên Tuy rằng cũng còn không ít những mặt hạn chế, những vấn

đề đặt ra cần có những giải pháp khắc phục” [35, tr.85] Cuốn sách góp phần giúp tác giả luận án tham khảo, nhận diện thực trạng phát huy huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa cao, nhất là giáo dục nghề nghiệp Giáo dục làm người, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống còn “có lúc, có nơi bị xem nhẹ” “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế” “Chính sách cán bộ trong hoạt động khoa học và công nghệ còn nặng về hành chính hóa”, chưa thu hút nhân tài, chưa khơi dậy và phát huy sức sáng tạo Đầu tư cho khoa học - công nghệ còn thấp, chưa xuất phát từ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, cơ chế quản lý còn nặng nề về thủ tục, chưa xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chất lượng và hiệu quả của sản phẩm, công trình

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở

Việt Nam hiện nay” của Hoàng Thái Triển Tác giả đã phân tích thực trạng nhân tố

con người trong thời gian qua trên một số khía cạnh: “sức khỏe: thể lực và tầm vóc người Việt Nam còn khiêm tốn, thua kém nhiều nước trong khu vực Hiện nay, chiều cao trung bình của nam thanh niên Việt Nam chỉ đạt 164,4 cm và của nữ

thanh niên là 153,4 cm, thấp hơn so với chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tầm vóc, thể lực của người Việt Nam chậm cải thiện và thấp hơn so với trung bình của nhiều quốc gia trong khu vực; trình độ: đội ngũ lao động của Việt Nam trẻ và dồi dào nhưng chưa được trang bị chuyên môn, kỹ thuật Hiện cả nước có hơn 41,8 triệu lao động, chiếm 85,1% lực lượng lao động chưa được đào tạo để đạt một trình trình độ chuyên môn, kỹ thuật nào đó” [48, tr.133]

Trong đề tài “Giải pháp đột phá phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước hiện nay” do Trần Văn Phòng làm chủ nhiệm Các tác giả đã khái quát thực trạng phát huy nhân tố con người trên một số nội dung sau:

Một là, trong lĩnh vực kinh tế: Các tác giả khẳng định: “Từ năm 1986 đến nay,

thực hiện đường lối đổi mới, Đảng ta chủ trương thực hiện phát triển kinh tế nhiều thành phần đã tạo ra bước đột phá về phát triển sức sản xuất xã hội, phát huy được các nguồn lực, tiềm năng, nhất là nhân tố con người trong phát triển kinh tế” [37, tr.48]

Hai là, trong lĩnh vực chính trị: “Trình độ và năng lực làm chủ của nhân dân

từng bước được nâng lên Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Nhà nước được phân định rõ hơn, phân biệt quản lý nhà nước với quản lý sản xuất kinh doanh Nhà nước được từng bước kiện toàn, từ cơ cấu tổ chức đến cơ chế hoạt động trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp Trên cơ sở đó, nhân tố con người Việt Nam được phát huy hiệu quả hơn” [37, tr.51]

Ba là, trong lĩnh vực văn hóa: “Trong những năm qua, cơ sở vật chất, kỹ thuật

của nền văn hóa mới đã bước đầu được tạo dựng Quá trình đổi mới tư duy về văn hóa, về xây dựng con người và nguồn nhân lực có bước phát triển rõ rệt, môi trường văn hóa có những chuyển biến theo hướng tích cực Hợp tác quốc tế về văn hóa được mở rộng Giáo dục và đào tạo có bước phát triển mới Khoa học và công nghệ

có bước phát triển, phục vụ thiết thực hơn nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Việc xây dựng đời sống văn hóa và nếp sống văn minh có tiến bộ Những thành tựu trong sự nghiệp xây dựng văn hóa chứng tỏ đường lối và các chính sách văn hóa của Đảng và Nhà nước ta đã và đang phát huy tác dụng tích cực, định hướng đúng đắn cho sự phát triển đời sống văn hóa Trên cơ sở đó, nhân tố con người Việt Nam được phát huy trên lĩnh vực văn hóa” [37, tr.58]

Bốn là, trong lĩnh vực xã hội: “Trong 30 năm qua, áp lực gia tăng dân số vẫn

còn lớn Chất lượng dân số còn thấp đang là cản trở lớn đối với mục tiêu phát triển

kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế Vấn đề việc làm rất bức xúc và nan giải

Sự phân hóa giàu - nghèo và bất công xã hội tiếp tục gia tăng đáng lo ngại Tệ nạn

xã hội gia tăng và diễn biến rất phức tạp, gây thiệt hại lớn về kinh tế và an sinh xã hội Môi trường sinh thái bị ô nhiễm tiếp tục tăng thêm; tài nguyên bị khai thác bừa bãi và tàn phá Hệ thống giáo dục, y tế lạc hậu, xuống cấp, có nhiều bất cập; an sinh

xã hội chưa được bảo đảm… đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát huy nhân tố con người Việt Nam để phát triển bền vững xã hội” [37, tr.62]

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện nay theo tư

tưởng Hồ Chí Minh”của Trần Thị Hợi phân tích về thực trạng phát huy nhân

tố con người ở Việt Nam thời kỳ đổi mới, đã nhấn mạnh rằng, “công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do sự lãnh đạo của Đảng, với sự nỗ lực, tích cực của nhân dân, công cuộc đổi mới đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, toàn diện Cuốn sách góp phần giúp tác giả luận án nhận diện thực trạng việc phát huy nhân tố con người có thể được coi là một thành tựu nổi bật Thành tựu này gắn bó mật thiết với những thành tựu trên các lĩnh vực khác của công cuộc đổi mới, vừa là kết quả sự tác động tổng hợp, đồng thời vừa là động lực chủ yếu thúc đẩy bước phát triển của những thành tựu khác Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, phát huy nhân tố con người ở Việt Nam thời kỳ đổi mới còn tồn tại những hạn chế và yếu kém cần chỉ ra tạo cơ sở cho việc hoạch định những giải pháp phù hợp trong thời gian tới” [21, tr.62]

Luận án: “Vai trò của chính sách xã hội đối với việc phát huy nhân tố con người ở Lào hiện nay” của Xỉ Tha Lườn Khăm Phu Vông, tác giả đã phân tích thực

trạng chính sách xã hội nhằm phát huy nhân tố con người ở Lào như: Một là, chính

sách dân số được coi là một trong những mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong trước mắt và lâu dài Nhà nước đã ban hành chính sách kế hoạch hóa gia đình, vì đây là một chính sách ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của từng người, từng gia đình và xã hội tác giả chứng minh rằng

“Nếu tốc độ phát triển dân số không phù hợp với sự tăng trường của kinh tế, thì dù kinh tế tăng trưởng nhanh thu nhập bình quân đầu người tăng nhưng chỉ số bảo đảm

y tế, giáo dục, văn hóa cho dân cư chẳng những không tăng mà còn có nguy cơ bị suy giảm” [55, tr.79-80], vì chính sách dân số tạo điều kiện cho việc xóa đói giảm nghèo, nâng cao mức sống của nhân dân, tác động tích cực đến gia đình và xã hội

Hai là, chính sách lao động và giải quyết việc làm: Luận án góp phần giúp tác giả

nhận diện thực trạng ở Lào hiện nay cần phải có chính sách “tạo môi trường thuận lợi cho người lao động làm chủ sức lao động của mình, mỗi người đã sử dụng tiềm năng lao động đem lại lợi ích cho bản thân và xã hội” [55, tr.82], việc làm đang là vấn đề xã hội, vừa cơ bản lâu dài, vừa cấp bách, vì nếu giải quyết được việc cho lao động, cho xã hội sẽ là động lực rất lớn tác động đến nhân tố con người, giúp con người có cơ hội tham gia sản xuất xã hội, phát huy năng lực vốn có trong phát triển

kinh tế - xã hội Ba là, chính sách về vấn đề bảo vệ sức khỏe: Vấn đề thể lực, sức

khỏe rất quan trọng trong nhân tố con người, vì con người có sức khỏe mới làm

được việc cho mình và xã hội Bốn là, chính sách nâng cao dân trí: Lào là một nước

lạc hậu, trình độ khoa học, công nghệ thấp, do vậy Nhà nước rất quan tâm đến vấn

đề trí lực của nhân dân và người lao động Năm là, chính sách xóa đói giảm nghèo Sáu là, chính sách đối với người có công với cách mạng Nói chung các chính sách

tác giả nêu trên đều tác động nhất định đến việc phát huy nhân tố con người trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội

Tác giả còn cho thấy những vấn đề bức xúc đặt ra như: Tình trạng thất nghiệp của Lào, đặc biệt là tập trung ở lứa tuổi thanh niên và đại bộ phận là không có nghề; vấn đề tiền lương và thu nhập thực tế của một số bộ phận dân cư còn thấp và tăng chậm, làm cho đời sống người lao động gặp nhiều khó khăn; điều kiện lao động và vệ sinh lao động còn xấu, đặc biệt là tai nạn lao động vẫn xảy ra chưa được giải quyết triệt đề; các tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn kịp thời, nghiêm khắc và gây nhức nhối trong đời sống xã hội, nền kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - kỹ thuật kém phát triển; vấn đề giải quyết hậu quả chiến tranh cũng hết sức nặng nề và phức tạp

Nguyên nhân của những hạn chế ở Lào là một trong những nước nghèo nhất thế giới, nền sản xuất nhỏ, dựa vào tự nhiên, kém phát triển về mọi mặt “Còn nguyên nhân chủ quan là do thực hiện chính sách xã hội trong một thời gian dài trong cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, thiếu tính năng động sáng tạo, đồng thời quy trình thực hiện cơ chế chính sách chưa đồng bộ, chưa cụ thể dẫn đến kết quả không cao Nhận thức của Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành, địa phương về chính sách xã hội còn nông cạn, chỉ thấy một số mặt trọng yếu và khoán trắng cho các cơ quan chuyên môn chức năng, chưa thấy nó là một động lực lớn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Lào” [55, tr.100] Công trình này tác giả đã tập trung phân tích thực trạng về chính sách xã hội của Lào trong việc phát huy nhân tố con người

Luận án: “Nguồn nhân lực cho CNH, HĐH ở tỉnh Viêng Chăn” của Xư Lao

Sô Tu Ky Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế - xã hội ở Thủ đô Viêng Chăn Luận án góp phần giúp tác giả nhận diện rõ thực trạng trên những khía cạnh sau: “số lượng, chất lượng nguồn nhân lực, chỉ ra những mặt về phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa, phong cách và tác phong, về giáo dục và đào tạo, hệ thống đào tạo nghề, hệ thống quản lý, cơ chế chính sách, điều kiện bảo đảm trong đào tạo, hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe” [39, tr.87] Về sự phân bố,

sử dụng nguồn nhân lực theo ngành nghề và vùng ở Thủ đô Viêng Chăn Từ thực trạng trên tác giả đã phân tích và đánh giá chung về những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế, từ đó đưa ra vấn đề cần tiếp tục giải quyết như: Vấn đề đào tạo nguồn nhân lực, sử dụng nguồn nhân lực, thu hút nguồn nhân lực

Luận án: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay” của Sysomphone Vongphachanh Luận án đã khái quát thực trạng phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay trên một số khía cạnh sau: “Một số thành tựu cơ bản về phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay trên các phương diện: sử dụng con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay; đào tạo - bồi dưỡng con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay; hệ thống động lực để phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở CHDCND Lào hiện nay” [41, tr.68-82] Luận án giúp tác giả nhận diện, kế thừa việc đánh giá một số hạn chế về phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay trên 3 khía cạnh trên là: sử dụng con người trong phát triển kinh tế - xã hội; đào tạo

- bồi dưỡng con người trong phát triển kinh tế - xã hội; hệ thống động lực để phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội

Bài viết “Chiến lược đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng cho

công cuộc phát triển kinh tế - xã hội tại Lào” của Sommad Phonesena, đã góp phần

làm rõ hơn một số nội dung: Một là, quá trình hội nhập của nền kinh tế đòi hỏi cần

coi trọng, cũng như thực hiện đổi mới nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng cả về

yếu tố tri thức, kiến thức, năng lực, kinh nghiệm; Hai là, làm rõ vấn đề hiện nay

nước CHDCND Lào đang phải đối mặt với nhiều thách thức, tác động không tốt đến vấn đề này mà một trong những tác động đó chính là nhân tố con người chưa có

sự phát triển đồng đều; Ba là, phân tích những yếu tố tác động đến nguồn nhân lực

như về chính sách giáo dục, y tế và dinh dưỡng, chính sách hợp tác quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực; biện pháp về nâng cao dân trí cho người dân cũng như đảm

bảo dinh dưỡng cho lớp trẻ đặc biệt là tại khu vực nông thôn [38]

Nội dung thực trạng phát huy nhân tố con người trên đây sẽ là một nguồn thông tin quý giá giúp nghiên cứu sinh tham khảo, hoàn thiện luận án của mình

1.3 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Công Nhất đã phân tích chỉ ra sự biến đổi của phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, từ đó, tác giả đã đưa ra hệ thống giải quyết như: “đổi mới hơn nữa về mặt nhận thức của người lao động Việt Nam trong quá trình xây dựng lực lượng sản xuất mới thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH; xác định đúng đắn vị trí, vai trò làm chủ của người lao động trong hệ thống sản xuất; quan tâm đúng mức lợi ích kinh tế của người lao động thực hiện dân chủ hóa đời sống kinh tế; mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo đối với người lao động, nâng cao mặt bằng dân trí đổi với toàn xã hội; xây dựng môi trường kinh tế - xã hội thuận lợi cho việc phát huy nhân tố con người” [35, tr.192-214] Đặc biệt, luận án

có thể kế thừa giải pháp của cuốn sách: để có thể cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ sáu, khóa XI (tháng 10-2012) chủ trương “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo”, nhằm đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế

Tác giả nhấn mạnh phải coi nhân tố con người là nhân tố có vai trò quyết định đến sự thành công của phát triển lực lượng sản xuất, thành công của sự nghiệp CNH, HĐH, tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội với phát triển con người; tạo môi trường thuận lợi để người lao động tham gia vào quá trình quản lý nhà nước, khuyến khích tính chủ động, sáng tạo của người lao động trong sản xuất, kinh doanh Về giải pháp, để phát huy có hiệu quả nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất trong điều kiện đất nước đang đi vào giai đoạn đẩy mạnh CNH,

HĐH hiện nay cần thực hiện đồng bộ các giải pháp, trong đó cần đặc biệt chú ý tới một số giải pháp cơ bản, như: đổi mới hơn nữa về mặt nhận thức của người lao động Việt Nam trong quá trình xây dựng lực lượng sản xuất mới thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH; xác định đúng đắn vị trí, vai trò làm chủ của người lao động trong hệ thống sản xuất; quan tâm đúng mức lợi ích kinh tế của người lao động, thực hiện dân chủ hóa đời sống kinh tế; mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo đối với người lao động, nâng cao mặt bằng dân trí đối với toàn xã hội và cuối cùng, xây dựng môi trường kinh tế - xã hội thuận lợi cho việc phát huy nhân tố con người Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở

Việt Nam hiện nay” của Hoàng Thái Triển đã phân tích đưa ra 3 nhóm giải pháp

chủ yếu như: “Nhóm phải pháp công bằng xã hội và nhân tố con người là công bằng theo định hướng xã hội chủ nghĩa, do đó phải quan tâm đến vấn đề lao động, việc làm và môi trường sống cho người lao động phải thích hợp vấn đề tiền lương và thu nhập cho người lao động Nhóm giải pháp giáo dục, đào tạo và nhân tố con người là vấn đề giáo dục và phát triển nhân cách của con người Nhóm giải pháp tăng cường vai trò quản lý của nhà nước đối với việc phát huy nhân tố con người để sớm đưa ra đất nước trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [48, tr.140-174] Đây là những giải pháp có thể tham khảo để hoàn thiện các giải pháp phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Trong cuốn “Giải pháp đột phá phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước hiện nay” của Trần Văn Phòng đã chỉ rõ một số nhóm giải pháp đột phá gồm “(1) Nhóm giải pháp đột phá về tư duy, nhận thức là: xác định rõ tầm quan trọng của việc xây dựng và thực hiện giải pháp phát huy nhân tố con người trong xây dựng, phát triển đất nước; xây dựng luận cứ khoa học để luận giải các giải pháp phát huy nhân tố con người; (2) Nhóm giải pháp nhằm phát huy

tính tích cực, khắc chế sự tha hóa của con người Việt Nam: thứ nhất, phát huy mạnh

mẽ lòng yêu nước, ý thức tự lực, tự cường, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và

chủ nghĩa xã hội trong tình hình mới; thứ hai, phát huy hệ giá trị của người Việt Nam; thứ ba, tăng cường đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trên mọi phương diện

của đời sống xã hội (3) Nhóm giải pháp đột phá về môi trường xã hội: Môi trường kinh tế; Môi trường dân chủ; Môi trường văn hóa - xã hội; (4) Nhóm giải pháp đột

phá về thể chế: thứ nhất, tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nhất là

thông qua tổ chức đảng và đảng viên trong các tổ chức của hệ thống chính trị; thứ hai, xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; thứ ba, tiếp tục đổi mới tư duy, đổi mới cơ chế, chính sách, thể chế, tạo môi trường thuận lợi để phát triển nhanh và bền vững; thứ tư, đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ; thứ năm, đổi mới về quản lý phát triển xã hội; thứ sáu, giải pháp đột phá về đào tạo, bồi dưỡng con người; thứ bảy, giải pháp đột phá về sử dụng con

người” [37, tr.84-127] Xác định rõ tầm quan trọng của việc xây dựng và thực hiện giải pháp phát huy nhân tố con người trong xây dựng, phát triển đất nước, xây dựng luận cứ khoa học để luận giải các giải pháp phát huy nhân tố con người Nhóm giải pháp đột phá nhằm phát huy tính tích cực của con người như: phát huy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý thức tự lực, tự cường, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội (CNXH) trong tình hình mới; phát huy hệ giá trị của con người và đột phá khắc chế sự tha hóa của con người là nhóm giải pháp quan trọng mà luận án lưu

ý kế thừa, nghiên cứu Các nhóm giải pháp đột phá về môi trường xã hội nhằm phát huy nhân tố con người như: môi trường kinh tế, môi trường dân chủ và môi trường văn hóa xã hội; nhóm giải pháp đột phá về thể chế, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng con người là tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nhất là thông qua tổ chức đảng và đảng viên trong các tổ chức của hệ thống chính trị; nhóm giải pháp xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, tiếp tục đổi mới tư duy, đổi mới cơ chế, chính sách, thể chế, do môi trường thuận lợi

để phát triển nhanh và bền vững và đổi mới về quản lý phát triển xã hội Đây là những nhóm giải pháp có thể tham khảo để hoàn thiện các giải pháp phát huy nhân

tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Trong cuốn sách: “Phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện nay theo tư

tưởng Hồ Chí Minh”của Trần Thị Hợi đã phân tích đề xuất hệ thống các giải pháp theo nhóm yêu cầu của việc phát huy nhân tố con người hiện nay như; “giải pháp về nhận thức và chỉ đạo, giải pháp về thể chế, chính sách và giải pháp về giáo dục và đào tạo” [21, tr.100-136], trong đó việc phát triển nhân tố con người là vấn đề quan trọng, cơ bản, lâu dài mà giáo dục đào tạo là cơ sở, là phương tiện để thực hiện điều

đó, góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Chúng ta phải thực hiện tốt cải cách giáo dục hướng tới phát huy đến mức cao nhất nguồn lực con người - nguồn lực quan trọng nhất trong các nguồn lực Nguồn lực do chính chúng ta gây dựng

nên chứ không thể chuyển giao từ bên ngoài như chuyển giao công nghệ, không thể thu hút từ các nước phát triển như thu hút vốn đầu tư Đây là những giải pháp có thể tham khảo để hoàn thiện các giải pháp phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Bài: “Phát huy nhân tố con người theo Tư tưởng Hồ Chí Minh” của Vũ Hồng Huy cho rằng: “muốn phát huy được sức mạnh của con người thì phải quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của con người, các quyền lợi của con người phải được bảo vệ và ghi nhận trong Hiến pháp và pháp luật Phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, tuyệt đối không được lên mặt “quan cách mạng” ra lệnh, ra oai với nhân dân Theo Người, dân chủ là “chìa khóa” vạn năng có thể giải quyết được mọi khó khăn Phát huy dân chủ của nhân dân phải kết hợp chặt chẽ với tăng cường pháp chế, thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật Đây là những giải pháp có thể tham khảo để hoàn thiện các giải pháp phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh Bắc Lào hiện nay Đặc biệt giải pháp đột phá mà tác giả bài viết đã nêu như: Nhà nước phải tiếp tục thể chế hóa bằng pháp luật các quyền dân chủ của người dân trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Giáo dục, đào tạo có vai trò to lớn để có một đội ngũ lao động giỏi, nâng cao dân trí, đào tạo người lao động trẻ có trình độ khoa học - kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao, có phẩm chất cần thiết của người lao động mới, có tri thức văn hóa chính trị, văn hóa pháp luật, có ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân,

có phong cách và phương pháp làm việc khoa học” [22]

Bài: “Quan điểm của Đảng về phát huy nhân tố con người trong phát triển đất nước”của Đoàn Nam Đàn “Để phát triển toàn diện con người, mọi hoạt động của hệ thống giáo dục và đào tạo cần phải hướng vào việc xây dựng, phát triển con người Việt Nam có thế giới quan khoa học, trí tuệ và đạo đức; gắn với thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân, nâng cao trí lực và kỹ năng sống, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế, của kinh tế tri thức

và xã hội học tập, của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Đảng ta cũng khẳng định muốn phát huy nhân tố con người cần phải biết đấu tranh chống lại sự suy thoái, xuống cấp về đạo đức để con người có thể phát triển một cách toàn diện: “Đấu tranh phê phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực ảnh hưởng xấu đến xây dựng nền văn hóa, làm tha hóa con người Có giải pháp ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức xã hội, khắc phục những mặt hạn chế của con người Việt Nam” [4]

Luận án: “Vai trò của chính sách xã hội đối với việc phát huy nhân tố con người ở Lào hiện nay” của Xỉ Tha Lườn Khăm Phu Vông Luận án góp phần giúp tác giả kế thừa quan điểm, “đề xuất hệ thống các giải pháp chủ yếu đổi mới chính sách xã hội và bố trí lại cơ cấu dân cư, phân công lao động, giải quyết việc làm để khơi dậy và phát huy nhân tố con người và phải cải cách chính sách giáo dục, nâng cao dân trí nhằm khơi dậy phát huy nguồn lực con người, do đó là giải quyết quan hệ dân số với phát triển phủ hợp với việc làm, chống tệ tham nhũng tệ nạn xã hội, nhằm tạo quan

hệ xã hội lành mạnh đề phát huy nhân tố con người” [55, tr.118-129]

Bài viết “Phát huy nhân tố con người ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào” của

Sysomphone Vongphachanh, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng hiện nay, cụ thể là: (1) Nâng cao vị thế của người lao động trong quá trình gia tăng chất lượng, sản lượng trong quá trình làm việc; (2) Nâng cao trình độ của cán bộ, đảng viên và nhân dân

về nhận thức chính trị, thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Kaysone Phomvihane và quan điểm của Đảng NDCM Lào về nhân tố con người; (3) Giáo dục tinh thần yêu nước, nâng cao ý thức tự lực tự cường của dân tộc, trách nhiệm của công dân gắn liền với việc giảm dần sự chênh lệch giữa các tầng lớp dân cư, giữa các vùng lãnh thổ và (4) Tập trung đổi mới công tác giáo dục, đào tạo và đẩy mạnh cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng chống lại các khuynh hướng trái chiều [40]

Các công trình nghiên cứu trên đây đã có nhiều đóng góp quan trọng về mặt khoa học, làm sáng tỏ trên nhiều phương diện về giải pháp nhằm nâng cao phát huy nhân tố con người có và phân tích làm rõ vị trí, vai trò của việc phát huy nhân tố con người, là giữ vai trò quyết định tất cả các nhân tố con người khác, đặc biệt đã làm rõ vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức - bộ phận tinh túy nhất của nhân tố con người trong cuộc đổi mới và đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

Các tác giả đã phân tích làm rõ mặt tích cực và hạn chế của việc phát huy nhân

tố con người, phát triển (đào tạo, sử dụng, quản lý) và chỉ ra nguyên nhân cơ bản của những hạn chế, yếu kém đó Một số nhà khoa học đã đưa ra dược những phương hướng cơ bản, những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển phát huy nhân tố con người Đặc biệt, đã có một số tác giả đã làm rõ giải pháp phát huy nhân tố con người cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, đội ngũ cán bộ chủ chốt các cấp, trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Như vậy: Những công trình, đề tài nghiên cứu về phát huy nhân tố con người

trong quá trình nghiệp CNH, HĐH được nêu trên trong thời gian qua, đã có nhiều đóng góp quan trọng về mặt khoa học giúp cho tác giả luận án tiếp cận, nghiên cứu, tham khảo, phục vụ cho đề tài nghiên cứu

1.4 KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1.4.1 Khái quát các công trình đã nghiên cứu

Một là, hầu hết các công trình đã nghiên cứu sâu, có hệ thống và tương đối kỹ

một số khía cạnh trong quá trình phát huy nhân tố con người như: khái niệm nhân tố con người, phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH; đặc điểm, vai trò của phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH; thu hút, tuyển dụng, sử dụng đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng tiêu chí xác định, các yếu tố cấu thành, quy hoạch, điều động và chế độ chính sách đối với nhân tố con người đảm bảo cho sự phát triển

Hai là, các công trình đã phân tích sâu về thực trạng nhân tố con người trong

phạm vi nghiên cứu của mình, chủ yếu là phân tích về thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong việc phát triển và phát huy nhân tố con người, nhằm đưa ra các giải pháp cụ thể phù hợp

Ba là, các công trình nghiên cứu đã chỉ ra những bài học kinh nghiệm đối với

việc phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam Những bài học này có giá trị tham khảo cho việc xây dựng và phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào hiện nay

Bốn là, ở Lào, các công trình nghiên cứu để chỉ ra những hạn chế về phát huy

nhân tố con người, quản lý ở Lào thời gian qua còn rất ít như không có Các công trình nghiên cứu, đã đề xuất những quan điểm, giải pháp góp phần thay đổi nhận thức, cách thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả việc phát huy nhân tố con người ở Lào trong những năm tiếp theo một cách chung chung là có nhưng chưa nhiều Cho nên,

có thể nói, những công trình trên đây chủ yếu mới đề cập đến từng khía cạnh của phát huy nhân tố con người ở góc độ của tâm lý xã hội, luật học, quản lý xã hội, kinh tế học, chưa có công trình luận giải một cách có hệ thống và khái quát dưới góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử về phát huy nhân tố con người ở các tỉnh Bắc Lào Chính vì vậy, những quan điểm, giải pháp nêu ra vẫn còn có những hạn chế nhất định, chưa làm thay đổi căn bản nhận thức tổng thể, cách thức xây dựng ý thức trách nhiệm trong việc phát huy nhân

tố con người phù hợp với yêu cầu của sự phát triển xã hội Lào hiện nay

1.4.2 Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, kế thừa những kết quả của các nhà nghiên cứu trước đó, từ góc độ triết học luận án cần tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau:

Một là, thống nhất khái niệm của việc phát huy nhân tố con người trong quá

trình CNH, HĐH Chỉ ra nhân tố ảnh hưởng và nội dung phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay

Hai là, phân tích chỉ rõ thực trạng của việc phát huy nhân tố con người trong

quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào hiện nay, rút ra những nguyên nhân thực trạng này

Ba là, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả việc phát huy

nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào thời gian tới Trong sự nghiệp đổi mới đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, việc phát huy nhân tố con người ở Lào nói chung và ở các tỉnh phía Bắc Lào nói riêng nhằm đảm bảo cho thành công của quá trình CNH, HĐH là vấn đề cấp bách hiện nay Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu về việc phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào Như vậy, việc lựa chọn đề tài này để nghiên cứu là cần thiết và không trùng lặp với các công trình đã được công bố trước đây Việc nghiên cứu kết quả của các công trình đã được công

bố là tư liệu quan trọng để luận án có thể xem xét kế thừa một cách sáng tạo nhằm hoàn thành mục đích và nhiệm vụ của luận án

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã khái quát một số công trình tiêu biểu nghiên cứu liên quan đến vấn đề nhân tố con người, phát triển nhân tố con người và phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH, góp phần làm rõ vai trò của nhân tố con người nói chung, phát huy nhân tố con người nói riêng trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào Những kết quả nghiên cứu trước đây có những giá trị nhất định giúp cho việc phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở Lào ngày càng đạt hiệu quả Tác giả luận án mong muốn sẽ góp phần nghiên cứu nhằm phát huy nhân tố con người trong quá trình CNH, HĐH ở các tỉnh phía Bắc Lào giai đoạn hiện nay

Chính vì vậy, nghiên cứu sinh trân trọng kế thừa, tiếp thu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu về mặt lý luận của các nhà khoa học đi trước đã công bố có liên quan đến luận án nhằm phục vụ cho mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ mà luận án đặt ra

Chương 2 PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở CÁC TỈNH PHÍA BẮC NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO HIỆN NAY -

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

2.1 CON NGƯỜI, NHÂN TỐ CON NGƯỜI, PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI - QUAN NIỆM, CHỦ THỂ, NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC

2.1.1 Quan niệm về con người:

* Quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về con người

Lịch sử quá trình hình thành triết học Mác nói riêng, chủ nghĩa Mác nói chung, đã chứng tỏ một cách rõ ràng rằng: Con người là điểm xuất phát và sự giải phóng con người là mục đích cao nhất của triết học Mác Tư tưởng nhân văn, nhân đạo đó đã trở thành ánh sáng soi đường cho hành động thực tiễn của giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới trong công cuộc đấu tranh xóa bỏ xã hội

cũ, xây dựng xã hội mới - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, con người là một chỉnh thể thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội Với quan điểm duy vật triệt để và phương pháp luận biện chứng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã tạo ra một bước ngoặt cách mạng trong việc nhận thức bản chất con người Các ông xuất phát từ con người hiện thực, con người thực tiễn và thông qua hoạt động vật chất cải tạo hiện thực của mình để xem xét bản chất con người Đó là một động vật có tính xã hội với tất cả những nội dung văn hóa - lịch sử của nó Con người sống dựa vào tự nhiên như hết thảy mọi sinh vật khác Yếu tố sinh vật trong con người là điều kiện đầu tiên quy định sự tồn tại của con người Vì vậy, có thể nói: giới tự nhiên là “thân thể vô cơ của con người”, con người là một bộ phận của tự nhiên, là kết quả của quá trình phát triển và tiến hóa lâu dài của môi trường tự nhiên

Khác với tự nhiên, xã hội không thể có trước con người mà đã ra đời cùng với con người, xã hội cũng không phải là cái gì trừu tượng, bất biến mà mỗi hình thái kinh tế - xã hội, chỉ thích hợp với một phương thức sản xuất nhất định Nhân tố quyết định phương thức sản xuất phát triển lại là lực lượng sản xuất, bao gồm con người với tư cách là người lao động và công cụ lao động Như thế, không phải cái

gì khác mà chính là con người, cùng với những công cụ do họ chế tạo ra, đã quyết định sự thay đổi bộ mặt xã hội Vậy xã hội đã sản xuất ra con người với tính cách là con người như thế nào thì con người cũng sản xuất ra xã hội như thế

Là sản phẩm của tự nhiên và xã hội nên quá trình hình thành và phát triển của con người luôn luôn bị quyết định bởi ba hệ thống qui luật khác nhau, nhưng thống nhất nhau Hệ thống các quy luật tự nhiên như qui luật về sự trao đổi chất, về di truyền, biến dị, tiến hóa… qui định phương diện sinh học của con người Hệ thống các qui luật tâm lý, ý thức hình thành và vận động trên nền tảng sinh vật của con người như hình thành tình cảm, khát vọng, niềm tin, ý chí Hệ thống các qui luật xã hội qui định quan hệ xã hội giữa người với người Ba hệ thống qui luật trên cùng tác động tạo nên thể thống nhất hoàn chỉnh trong đời sống con người bao gồm cả mặt sinh vật và mặt xã hội Mối quan hệ sinh vật và xã hội là cơ sở để hình thành hệ thống các nhu cầu sinh vật và nhu cầu xã hội trong đời sống con người, như nhu cầu

ăn, mặc, ở; nhu cầu tái sản xuất xã hội; nhu cầu tình cảm; nhu cầu thẩm mỹ và hưởng thụ các giá trị tinh thần, v.v Trong khi phê phán những quan điểm của Phoiơbắc, xuất phát từ những cá thể người cô lập, Mác đã đưa ra luận điểm nổi tiếng về bản chất con người: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng

cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” [82, tr.11]

Luận điểm trên thể hiện những điểm cơ bản sau:

Không có con người trừu tượng, thoát ly mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử - xã hội Con người luôn luôn cụ thể, xác định, sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thời đại nhất định Trong điều kiện lịch sử đó, bằng hoạt động thực tiễn của mình, con người tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển cả thể lực và tư duy trí tuệ Chỉ trong toàn bộ các mối quan hệ xã hội đó (như quan hệ giai cấp, dân tộc, thời đại; quan hệ chính trị, kinh tế; quan hệ cá nhân, gia đình, xã hội…) con người mới bộc lộ toàn bộ bản chất xã hội của mình

Khi nói bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội, cũng có nghĩa là tất cả các quan hệ xã hội đều góp phần hình thành bản chất con người, nhưng có ý nghĩa quyết định nhất là quan hệ sản xuất Bởi vì, các quan hệ khác đều trực tiếp hoặc gián tiếp chịu sự quy định của quan hệ này Mỗi hình thái kinh tế - xã hội có một kiểu quan hệ sản xuất nhất định giữ vai trò chi phối, và chính kiểu quan hệ sản xuất đó là cái xét đến cùng, tạo nên bản chất của con người trong giai đoạn lịch sử đó

Các quan hệ xã hội không phải chỉ xét ở quan hệ trong từng hình thái xã hội riêng biệt mà còn khái quát những quan hệ xã hội chung thể hiện qua từng chế độ, thời đại riêng biệt Quan hệ xã hội vừa diễn ra theo chiều ngang (đương đại) vừa theo chiều dọc lịch sử (lịch đại) Các quan hệ xã hội quy định bản chất con người bao gồm cả quan hệ xã hội hiện tại và quan hệ xã hội truyền thống, bởi trong lịch sử của mình con người bắt buộc phải kế thừa di sản của những thế hệ trước Trong lĩnh vực văn hóa tinh thần có những truyền thống thúc đẩy con người vươn lên, nhưng cũng có những truyền thống “đè nặng lên những con người đang sống” Do đó, khi xem xét bản chất con người không nên tách rời hiện tại và quá khứ

Cái bản chất không phải là cái duy nhất, mà là bộ phận chi phối trong chỉnh thể cụ thể phong phú đa dạng Bản chất và thể hiện bản chất của con người có khác biệt Bản chất một con người cụ thể là tổng hòa các quan hệ xã hội “vốn có” của con người đó và quy định những đặc điểm cơ bản chi phối mọi hành vi của con người đó Còn tất cả những hành vi của người đó bộc lộ ra bên ngoài là những hiện tượng biểu hiện bản chất của họ Sự thể hiện bản chất của con người không phải theo con đường thẳng, trực tiếp, mà thường là gián tiếp, quanh co qua hàng loạt mâu thuẫn giữa cá nhân và xã hội, giữa kinh nghiệm và nhận thức khoa học, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài; giữa bản năng sinh vật và hoạt động có ý thức, giữa di truyền tự nhiên và văn hóa xã hội Trong diễn biến đầy mâu thuẫn đó, bản chất thể hiện ra như một xu hướng chung, xét đến cùng mới thấy sự chi phối của xu hướng đó

Con người là một thực thể sinh vật - xã hội Thông qua hoạt động thực tiễn và hoạt động xã hội, con người làm biến đổi đời sống xã hội, đồng thời cũng biến đổi chính bản thân mình Điều đó cũng có nghĩa là thông qua hoạt động thực tiễn con người tiếp nhận bản chất xã hội của mình

Như vậy, bản chất con người không phải là trừu tượng mà là hiện thực, không phải là tự nhiên mà là lịch sử -xã hội, không phải là cái vốn có trong mỗi cá thể riêng lẻ mà là tổng hòa của toàn bộ quan hệ xã hội Đây là phát hiện có giá trị to lớn của Mác về bản chất con người

* Quan niệm của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về con người

Trong thời đại ngày nay, nguồn tài nguyên, của cải đích thực và quý giá nhất của mỗi quốc gia chính là con người Vì vậy, mục đích phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, xét đến cùng, phải vì con người, cho con người, tạo môi trường

thuận lợi để con người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, có sức khỏe và có cơ hội phát huy mọi năng lực sáng tạo Nhận thức được điều đó, trong quá trình lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH, Đảng NDCM Lào đã xác định vai trò đặc biệt của con người với tính cách là động lực của sự phát triển xã hội, của

sự nghiệp xây dựng xã hội XHCN

Quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin trong tiến trình xây dựng xã hội mới, Đảng NDCM Lào đã khẳng định: nguồn lực quý báu nhất, có vai trò quyết định nhất là con người; con người chính là nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc Lào Đối với một nước chủ động lựa chọn và kiên trì con đường phát triển theo định hướng XHCN như Lào, sự phát triển, tăng trưởng kinh tế, xét đến cùng cũng là vì con người, hướng đến con người Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, Đảng NDCM Lào xác định một trong những yếu tố quyết định việc có tranh thủ tận dụng thành công những thuận lợi, cơ hội và vượt qua thách thức, khó khăn mà quá trình đó đặt ra hay không phụ thuộc đáng kể vào con người Ðảng NDCM Lào luôn chăm lo phát triển con người, nhất là trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như sự nghiệp CNH, HĐH vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Từ Ðại hội lần thứ III (1982) đến Ðại hội lần thứ VI (1996), mặc dù chưa nói

rõ về con người, nhưng Ðảng cũng đã đề cập nhiều về người lao động, lực lượng sản xuất, về nhân dân và cán bộ, công nhân, đã nêu lên tầm quan trọng của chính con người trong việc giữ nước, dựng nước và phát triển đất nước Trong đường lối, phương hướng và nhiệm vụ chung của giai đoạn cách mạng mới, Ðảng đã nêu rõ

“chúng ta phải xây dựng lên tất cả mọi thứ Nhưng cái cơ bản nhất là xây dựng con người mới, để có đủ khả năng đảm nhiệm trong việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội” [88, tr.46] “Ði đôi với việc phát triển kinh tế và cải thiện cuộc sống của nhân dân, chúng ta cần phải phát triển giáo dục, văn hóa và y tế Ðây là vấn đề quan trọng nhất trong chính sách xã hội của Ðảng” [88, tr.114] Hiểu rõ về vai trò quyết định của con người đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước, đối với việc phát triển con người thành quả của cuộc cách mạng và thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, Ðảng nhấn mạnh,“mục tiêu của chúng ta là tất cả vì sự ấm no, hạnh phúc của con người” [107, tr.34], “Nhân dân là động lực của sự phát triển đất nước” [90, tr.11] Trong Ðại hội lần này, Ðảng luôn luôn coi trọng việc phát triển con người, bằng cách xác định mục tiêu là phải “đào tạo con người trở thành công dân tốt, yêu nước, yêu chế

độ dân chủ nhân dân, có kiến thức, nghề nghiệp, có sức khỏe, văn minh, tôn trọng pháp luật Do vậy, cần phải tập trung phát triển giáo dục, y tế, phát triển văn hóa và giải quyết vấn đề xã hội một cách tích cực” [90, tr.43]

Tại Ðại hội lần thứ VII, Ðảng NDCM Lào nhấn mạnh: “Nếu công tác giáo dục

và xây dựng con người đảm bảo về chất lượng, nó sẽ giúp đẩy nhanh sự phát triển

và nước Lào cũng sẽ tiến kịp xu thế phát triển chung của thế giới Ngược lại, nếu không nó sẽ kìm hãm làm cho đất nước tiếp tục rơi vào tình trạng kém phát triển” [91, tr.40] Ðến Ðại hội lần thứ VIII (2006) của Ðảng NDCM Lào, Ðảng xác định con người là nhân tố được ưu tiên hàng đầu trong quá trình phát triển, trong đó Đảng nhấn mạnh: “phát triển kinh tế là trung tâm, nhưng phát triển kinh tế phải đi đôi với phát triển con người, đào tạo con người về tri thức và đạo đức” [92, tr.45] Ðảng còn chỉ rõ: “con người là yếu tố quyết định sự phát triển của đất nước, do đó con người là đối tượng được ưu tiên của sự phát triển Công cuộc đổi mới đất nước

sẽ thành công hay thất bại đều thuộc về con người” [92, tr.56]

Ðại hội lần thứ IX (2011) của Ðảng NDCM Lào đã xác định là phải xây dựng

cơ sở vững chắc để đưa đất nước đến năm 2020 sẽ thoát khỏi tình trạng nước nghèo

và kém phát triển; đẩy mạnh sự phát triển đất nước theo hướng CNH, HĐH và bền vững để tiếp tục đưa đất nước tiến lên CNXH Ðể đạt mục tiêu đó, Đại hội đã xác định bốn khâu đột phá chiến lược, một trong bốn khâu đó là “phải đẩy mạnh đột phá

về phát triển con người, đặc biệt là việc đào tạo và bồi dưỡng, nâng cao trình độ tri thức về mọi mặt của cán bộ cho phù hợp với yêu cầu phát triển” [93, tr.138]

Quan niệm này của Đảng được xây dựng trên những cơ sở khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin và xuất phát từ đặc điểm lịch sử cụ thể của đất nước Do đó, Đảng NDCM Lào khẳng định phải kết hợp tăng trưởng kinh tế với việc thực hiện các chính sách xã hội nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa trong xã hội, trong đó con người được đặt vào vị trí trung tâm

Trên cơ sở quan niệm về con người từ các đại hội trước, Ðại hội lần thứ X (2016) đã chỉ rõ mục tiêu tổng quát là đến năm 2020 nước CHDCND Lào thoát khỏi sự đói nghèo và lạc hậu, cơ bản trở thành một nước công nghiệp Ðể đạt được điều đó, Ðảng NDCM Lào đã xác định: “Con người là yếu tố hàng đầu để nâng cao lực lượng sản xuất và xây dựng nền kinh tế tri thức, trong đó con người trở thành yếu tố quyết định sự phát triển đất nước: tạo được nhân lực có tay nghề cao, có kỷ

luật tốt và cần cù lao động” [94, tr.84] Như vậy, tại Đại hội này, vấn đề phát triển con người “có tay nghề cao, kỷ luật tốt và cần cù lao động” được Ðảng nhấn mạnh - đây chính là một trong những quan điểm mới của Ðảng về con người, là khâu đột phá phù hợp với hoàn cảnh và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, với sự cạnh tranh diễn ra vô cùng quyết liệt của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển như vũ bão trên thế giới Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Ðảng tại Ðại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2016) cũng chỉ rõ: “Trong những năm tới chúng ta phải coi việc con người là yếu tố thứ nhất để nâng cao trình độ lực lượng sản xuất và xây dựng nền kinh tế tri thức, trong đó coi con người là đối tượng và trung tâm của sự phát triển” [94, tr.44] Với những quan niệm của Đảng NDCM Lào về nhân tố con người trong suốt chặng đường phát triển đất nước đã phát huy hiệu quả và ứng dụng khoa học, công nghệ Do đó, cần xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Lào; đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt Coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Ðảng, của Nhà nước và toàn dân Ðầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, như lời Chủ tịch Cay Sỏn Phôm

Vị Hản đã nói: “Việc lấy công tác giáo dục đi trước một bước, đó là yêu cầu tất yếu khách quan; thực hiện tốt công tác giáo dục sẽ mở đường cho kinh tế phát triển” [83, tr.10] Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Ðảng chỉ rõ: “Tiếp tục tập trung phát triển con người là hiệu quả cải cách giáo dục cũng như sự phát triển con người theo 3 đặc điểm, 5 nguyên lý của hệ thống giáo dục quốc dân, đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn của khu vực, quốc tế và hiện đại” [94, tr.44]

* Quan niệm về nhân tố con người

Quan niệm về nhân tố con người là sự tiếp tục quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhân tố con người với tư cách vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử, cũng như chính bản thân con người Đối với quan niệm nhân tố con người, đến nay đã có nhiều học giả trong và ngoài nước đề cập với những góc

độ, cách tiếp cận khác nhau (có thể dưới góc độ quản lý, hay dưới góc độ phân tích tâm lý - xã hội, )

Theo từ điển tiếng Việt: “Nhân tố con người là hệ thống các yếu tố, các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể (cá nhân, tập thể, cộng đồng, tích cực, chủ động, sáng tạo, đặt trong quá trình nhận thức, hoạt động thực tiễn tạo ra toàn bộ đời sống vật chất và tinh thần xã hội” [51, tr.166] Đó là chủ thể đặc biệt tích hợp trong nó những phẩm chất, năng lực để có thể nhận thức, hành động, lao động sáng tạo, cải biến thế giới hiện thực, phát triển xã hội Nhân tố con người là tổng thể các yếu tố thuộc về thể chất và tinh thần, về trình độ chuyên môn, về tay nghề, về phẩm chất đạo đức, về vị thế xã hội tạo nên năng lực của con người mà năng lực đó nếu biết phát huy sử dụng tốt, nó sẽ trở thành động lực to lớn thúc đẩy xã hội phát triển Nhân tố con người không chỉ là chủ thể của hoạt động mà còn là khách thể của quá trình đó, hiểu theo nghĩa là những yêu cầu xã hội đối với con người, sự cần thiết phải giáo dục - đào tạo để hình thành nên các phẩm chất, năng lực, sự hưởng thụ các giá trị vật chất, tinh thần trong quá trình xây dựng

R.G.Janovski cho rằng nhân tố con người: “Nó như là tổng hòa những khả năng, thuộc tính, trí thức, kinh nghiệm, năng lực và thói quen đang phát triển của con người mà chúng biểu lộ trong hoạt động của con người và qua đó ảnh hưởng đến các quá trình xã hội” [2, tr.69-70] Tác giả Trần Thị Thuỷ cho rằng: “Nhân tố con người là một chỉnh thể thống nhất biện chứng giữa các mặt hoạt động và tổng hòa những phẩm chất, năng lực về trí tuệ, thể lực của cá nhân hay cộng đồng người tham gia vào sự biến đổi, phát triển của một quá trình xã hội nhất định với tư cách

là chủ thể sáng tạo lịch sử - xã hội, sáng tạo mọi giá trị vật chất và giá trị tinh thần, đồng thời tự hoàn thiện và làm phong phú thêm phẩm giá nhân cách của chính con người” [46, tr.78]

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, nhân tố con người vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của mọi quá trình diễn ra trong lịch sử - xã hội loài người Theo đó, Chủ nghĩa Mác - Lênin quan niệm: “Nhân tố con người là hệ thống các yếu tố, các đặc trưng quy định vai trò của chủ thể tích cực, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hòa các đặc trưng về phẩm chất, năng lực của con người trong một quá trình biến đổi và phát triển xã hội nhất định” [17, tr.256] Như vậy, nhân tố con người là khái niệm không chỉ để phân biệt nhân

tố “người” với các yếu tố khác như: kinh tế, chính trị, xã hội trong đời sống xã hội, mà quan trọng hơn là để khẳng định vai trò của nhân tố “người” đối với các yếu