Vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất địa bàn thành phố đà nẵng

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ĐẶNG VĂN HIẾU VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN Mã số 834 03 01 Đà Nẵng N[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: TS Hà Phước Vũ

Phản biện 1: PGS TS Ngô Hà Tấn

Phản biện 2: TS Nguyễn Phi Sơn

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Ngành Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 07 tháng 01 năm 2023

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng trở nên cạnh tranh, các doanh nghiệp đã tích cực và năng động hơn trong việc xác định các chiến lược nhằm đảm bảo sự tồn tại của tổ chức Cạnh tranh

có thể do các đổi mới kinh doanh, sự tiến bộ khoa học công nghệ và nhu cầu thay đổi không ngừng nghỉ của khách hàng Cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có thể buộc ban lãnh đạo phải phát triển các kỹ thuật

và chiến lược kinh doanh nhằm dẫn dắt tổ chức hướng đến việc tối đa hóa lợi nhuận Điều này có thể đạt được thông qua việc tăng doanh số bán hàng và giảm chi phí sản xuất Việc tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu chi phí có thể cho phép một tổ chức tạo ra lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực của mình Một số vận dụng kế toán quản trị cung cấp các chiến lược nhằm tác động đến khách hàng để họ có sở thích, sự gắn bó và lòng trung thành lâu dài đối với các sản phẩm của doanh nghiệp Thompson, Strickland và Gamble (2009) cho rằng việc vận dụng các kỹ thuật kế toán quản trị có thể cung cấp cho tổ chức một lợi thế cạnh tranh bền vững so với các đối thủ của nó

Theo số liệu báo cáo của Cục Thống kê thành phố Đà Nẵng (2022), tình hình kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng khởi sắc trên nhiều lĩnh vực Mặc dù tình hình kinh tế và doanh nghiệp có nhiều khởi sắc nhưng những khó khăn mà các doanh nghiệp hiện nay phải đối mặt vẫn vô cùng lớn Giá xăng, dầu tăng cao và nguồn nguyên liệu đầu vào khan hiếm làm cho sản xuất bị ngưng trệ; lưu thông hàng hóa

ở một số thị trường bị gián đoạn dẫn đến thiếu hụt một số mặt hàng như thực phẩm, thuốc, phân bón, thiết bị y tế và thiết bị công nghệ thông tin trong chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó tác động lan truyền làm tăng chi phí sản xuất ở nhiều ngành, lĩnh vực Đặc biệt, các doanh

nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chịu tác động lớn do dịch bệnh Covid-19, luôn

trong tình trạng vừa tăng cường các biện pháp phòng chống dịch bệnh,

vừa sản xuất kinh doanh, vừa tìm kiếm thị trường mới

Chính vì vậy, nghiên cứu về việc vận dụng kế toán quản trị trong

các doanh nghiệp sản xuất là thực sự cần thiết góp phần cung cấp thông

tin để nhà quản trị ra quyết định, gia tăng cạnh tranh và nâng cao hiệu

quả của doanh nghiệp trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu và

tác động nghiêm trọng của đại dịch Covid-19 Thêm vào đó, hiện chưa

có nghiên cứu nào liên quan trong lĩnh vực này trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng Xuất phát từ các phân tích trên, tác giả đã chọn đề tài: “Vận

dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất địa bàn thành

phố Đà Nẵng” để thực hiện Luận văn này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn nhằm giải quyết mục tiêu phân tích thực trạng vận

dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn

thành phố Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng kế toán quản trị trong các

doanh nghiệp sản xuất

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi về nội dung nghiên cứu: vận dụng kế toán quản trị

trong các doanh nghiệp sản xuất

+ Phạm vi về không gian nghiên cứu: đề tài thực hiện trong các

doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

+ Phạm vi về thời gian nghiên cứu: các số liệu được thu thập

trong năm 2022 (từ tháng 06 đến tháng 11 năm 2012)

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, luận văn đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng: luận văn sử dụng dữ liệu sơ cấp thông qua bảng câu hỏi khảo sát; thực hiện thống kê mô tả để đo lường

và phân tích thực trạng vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng câu hỏi nhằm lấy ý kiến của các nhà quản lý (chủ doanh nghiệp, cá nhân phụ trách bộ phận tài chính kế toán, kế toán trưởng) hoặc nhân viên kế toán tổng hợp trực tiếp công tác tại bộ phận kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng Mẫu thu thập gồm 180 phiếu khảo sát ý kiến

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, danh mục các bảng biểu, hình vẽ và tài liệu tham khảo, bố cục của luận văn gồm bốn chương:

- Chương 1: Cơ sở lý thuyết

- Chương 2: Thiết kế nghiên cứu

- Chương 3: Kết quả nghiên cứu

- Chương 4: Kết luận và kiến nghị

6 Tổng quan các tài liệu nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của kế toán quản trị, nhiều nghiên cứu

về vận dụng kế toán quản trị (MAPs) đã được thực hiện cả trong và ngoài nước, trên phạm vi toàn cầu và hướng đến nhiều đối tượng, loại hình doanh nghiệp, trong đó nổi bật là các doanh nghiệp sản xuất

Tổng quan công trình nghiên cứu tại nước ngoài:

Sulaiman, Ahmad và Alwi (2004) đã tóm tắt những nghiên cứu trước đây về vận dụng kế toán quản trị ở các nước đang phát triển Kết quả cho thấy việc sử dụng các công cụ kế toán quản trị hiện đại như TQM, ABC, chi phí mục tiêu, BSC còn thiếu ở cả bốn quốc gia được

kiểm tra (Trung Quốc, Singapore, Ấn Độ và Malaysia); trong khi đó, các kỹ thuật kế toán quản trị truyền thống như chi phí định mức, phân tích quan hệ CVP, ROI và lập dự toán đang được sử dụng rộng rãi Nguyên nhân dẫn đến kết quả trên có thể là do sự thiếu nhận thức về các kỹ thuật mới, thiếu chuyên môn và hơn hết là thiếu sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo cấp cao

Gichaaga (2014) đã nghiên cứu tác động của vận dụng kế toán quản trị đến hiệu quả tài chính của các công ty sản xuất ở Kenya Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng thông qua dữ liệu sơ cấp Kết quả cho thấy thông tin hỗ trợ ra quyết định là hoạt động kế toán quản trị được sử dụng nhiều nhất trong số các công ty sản xuất ở Kenya, sau đó là phân tích chiến lược, lập ngân sách, đánh giá hiệu quả, tính giá thành, quy mô và đòn bẩy Nghiên cứu cũng khuyến nghị tạo ra và nâng cao nhận thức của các công ty về tầm quan trọng của thông tin hỗ trợ ra quyết định vì đây là phương pháp kế toán quản trị được sử dụng nhiều nhất trong số các công ty sản xuất ở Kenya

Ahmad và Zabri (2016) đã nghiên cứu việc vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất có quy mô nhỏ và vừa của Malaysia Nghiên cứu cho thấy các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Malaysia đã sử dụng rộng rãi các MAPs truyền thống và chỉ sử dụng một cách có chọn lọc các MAPs hiện đại như là thành quả hoạt động phi tài chính có liên quan đến quy trình nội bộ và khách hàng Kết quả của tất cả các MAPs cũng chỉ ra rằng các doanh nghiệp có quy mô vừa

sử dụng nhiều hơn các doanh nghiệp có quy mô nhỏ Trong hầu hết các MAPs, các doanh nghiệp có quy mô vừa sử dụng nhiều gấp đôi các doanh nghiệp có quy mô nhỏ Sự khác biệt đáng kể nhất giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa liên quan đến việc sử dụng hệ thống hỗ trợ quyết định và kế toán quản trị chiến lược Các hệ thống phức tạp không

được áp dụng rộng rãi trong thực tế có thể do sự không chắc chắn, tính thực tế và chi phí liên quan đến việc thu thập thông tin

Jariya và Haleem (2021) đã điều tra việc vận dụng kế toán quản trị tại 129 công ty sản xuất niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Colombo ở Sri Lanka Kết quả cho thấy các công ty sản xuất niêm yết

ở Sri Lanka sử dụng rộng rãi các MAPs truyền thống như lập ngân sách, hệ thống chi phí và các kỹ thuật lập ngân sách vốn Phần lớn các công ty sử dụng rộng rãi các MAPs hiện đại cho việc lập kế hoạch chiến lược và quản lý rủi ro Hơn nữa, nhiều công ty đã sử dụng một hoặc nhiều MAPs dựa trên thông tin phi tài chính, nhưng sự phụ thuộc vào các MAPs liên quan đến thông tin tài chính lớn hơn so với thông tin phi tài chính Chương trình cải tiến liên tục, phân tích chuỗi giá trị, phân tích giá trị cổ đông và lập kế hoạch chiến lược là những quy trình thông tin phi tài chính phổ biến nhất được các tổ chức sử dụng Các MAPs mới như tính giá dựa trên hoạt động (ABC), kỹ thuật tạo giá trị,

hệ thống quyết định dài hạn và kỹ thuật chiết khấu dòng tiền trong lập ngân sách vốn được các công ty sử dụng ở mức độ thấp hơn

Tổng quan công trình nghiên cứu trong nước:

Anh, Nguyen và Mia (2011) đã xem xét kinh nghiệm của các doanh nghiệp Việt Nam đối với việc chấp nhận và những lợi ích của MAPs trong thời kỳ nền kinh tế đang chuyển đổi sang định hướng thị trường Kết quả cho thấy tỷ lệ chấp nhận các MAPs truyền thống cao hơn so với các MAPs hiện đại, các doanh nghiệp nhà nước thể hiện tỷ

lệ chấp nhận thấp hơn các doanh nghiệp khác, một số MAPs gần giống như các loại kế toán và lập kế hoạch thường xuyên được thực hiện trong nền kế hoạch tập trung trước đây được chấp nhận rộng rãi hơn nhiều so với các MAPs khác

Nguyen (2013) đã điều tra sự phát triển của các vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống - lĩnh vực được coi là lớn nhất trong ngành sản xuất của Việt Nam trong nhiều năm Kết quả cho thấy các MAPs truyền thống được sử dụng rộng rãi hơn các MAPs hiện đại trong các doanh nghiệp, kể cả các doanh nghiệp lớn

Pham, Dao và Bui (2020) đã đo lường và đánh giá mức độ vận dụng kế toán quản trị tại 160 doanh nghiệp sản xuất ở miền Bắc Việt Nam Kết quả cho thấy các MAPs ở Việt Nam chủ yếu là truyền thống chứ không phải hiện đại và hướng tới ngắn hạn hơn là dài hạn Nguyen và cộng sự (2021) nghiên cứu mức độ thực hiện các vận dụng kế toán quản trị khác nhau trong các doanh nghiệp Việt Nam Kết quả cho thấy các MAPs được áp dụng rộng rãi nhất trong các doanh nghiệp Việt Nam là: giá thành định mức, tính giá toàn bộ, lập

dự toán để kiểm soát giá thành sản phẩm, dự toán doanh thu, phân tích

tỷ số tài chính, phân tích tỷ suất sinh lời và phân tích lợi nhuận theo sản phẩm Ngoài ra, nghiên cứu chỉ ra rằng vai trò quan trọng nhất của

kế toán quản trị trong doanh nghiệp là đánh giá kết quả hoạt động của doanh nghiệp, sử dụng cho việc lập kế hoạch và kiểm soát, đồng thời giúp đưa ra các quyết định về sản xuất hoặc đầu tư Rất ít doanh nghiệp đánh giá cao vai trò của kế toán quản trị hiện đại trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và giảm lãng phí

Sau khi tìm hiểu các công trình nghiên cứu có liên quan trong

và ngoài nước, tác giả nhận thấy còn một số khoảng trống nhất định trong nghiên cứu về mức độ vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh lĩnh vực kế toán quản trị đang được thị trường trong và ngoài nước dành nhiều sự quan tâm Bên cạnh

đó, đa số các nghiên cứu được thực hiện trên phạm vi quốc gia ở các

doanh nghiệp sản xuất có quy mô lớn, điều này để lại khoảng trống đối với nhóm doanh nghiệp sản xuất thuộc các địa bàn, khu vực có quy mô nhỏ hơn như thành phố Đà Nẵng Do đó, luận văn này được thực hiện nhằm góp phần cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm về mức độ vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ

1.1.1 Khái niệm về kế toán quản trị

Kế toán quản trị là một môn khoa học tiếp nhận, xử lý và cung cấp thông tin về các hoạt động của một đơn vị cụ thể Các thông tin

mà kế toán quản trị cung cấp giúp các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động của đơn vị nhằm tối ưu hóa các mục tiêu

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của kế toán quản trị

a Phân tích cách ứng xử của chi phí

b Lập dự toán và truyền đạt thông tin

c Kiểm tra, đánh giá và cổ động

d Hỗ trợ ra quyết định

1.1.3 Vai trò của kế toán quản trị

a Kế toán quản trị với các chức năng quản lý

b Sự cần thiết của kế toán quản trị ở Việt Nam

1.2 VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ

1.2.1 Hoạt động lập dự toán

1.2.2 Hoạt động tính giá thành

1.2.3 Hoạt động đánh giá hiệu quả

1.2.4 Thông tin hỗ trợ ra quyết định

1.2.5 Hoạt động phân tích chiến lược

Để có tính toàn diện, nghiên cứu này áp dụng phương pháp tiếp cận của Anh, Nguyen và Mia (2011) vì nghiên cứu được thực hiện trong cùng một quốc gia và có nhiều điểm tương đồng

1.3 CÁC LÝ THUYẾT CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ

Chương này đã trình bày một cách khái quát về kế toán quản trị

từ việc cung cấp khái niệm, chức năng, nhiệm vụ và vai trò của kế toán quản trị Nội dung của chương còn tóm lược vận dụng kế toán quản trị thông qua các nhóm chức năng: hoạt động lập dự toán, hoạt động tính giá thành, hoạt động đánh giá hiệu quả, thông tin hỗ trợ ra quyết định

và hoạt động phân tích chiến lược Đồng thời, chương 1 cũng đã tổng hợp và phân tích bốn lý thuyết nền tảng có liên quan đến vận dụng kế toán quản trị được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây để làm cơ

sở cho việc phân tích và bình luận kết quả nghiên cứu ở các chương tiếp theo

Khuôn khổ lý thuyết đã cung cấp một nền tảng vững chắc để có thể nghiên cứu vận dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất Phân tích khái niệm và đánh giá thực nghiệm là cơ sở để so sánh các kết quả nghiên cứu, lựa chọn thiết kế nghiên cứu, phân tích và trọng tâm của nghiên cứu

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 2.1 TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU

2.2 XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG

2.3.1 Xây dựng thang đo

Danh sách 32 MAPs đưa vào nghiên cứu được phát triển trước

đó bởi Anh, Nguyen và Mia (2011) Những MAPs này được phân loại theo chức năng thành năm nhóm, đó là lập dự toán, tính giá thành, đánh giá hiệu quả, hỗ trợ quyết định và phân tích chiến lược

Bảng 2.1 Thang đo các biến trong mô hình nghiên cứu về mức độ vận dụng kế toán quản trị (MAPs)

Anh, Nguyen và Mia (2011); Gichaaga (2014); Ahmad và Zabri (2016);

DT5 Dự toán vốn bằng tiền

DT6 Dự toán báo cáo tài chính

DT7 Dự toán linh hoạt

DT8 Dự toán dựa trên hoạt động

(ABB) GT1 Phương pháp tính giá toàn bộ

MAPs Mã hóa Thang đo Nguồn

Anh, Nguyen và Mia (2011); Gichaaga (2014); Ahmad và Zabri (2016);

Ahmad (2017)

GT3 Phương pháp chi phí mục tiêu

GT4 Phương pháp tính giá dựa trên

Anh, Nguyen và Mia (2011); Gichaaga (2014); Ahmad và Zabri (2016);

Ahmad (2017)

HQ2 Chi phí định mức và phân tích

chênh lệch so với định mức HQ3 Kế toán trách nhiệm

HQ4 Lợi nhuận bộ phận (Divisional

profit) HQ5 Các thước đo phi tài chính

HQ6 Lợi nhuận kiểm soát được

HQ7 Giá trị kinh tế gia tăng (EVA)

hoặc thu nhập thặng dư

Anh, Nguyen và Mia (2011); Gichaaga (2014);

QD2

Phân tích mối quan hệ Chi phí

- Sản lượng - Lợi nhuận (phân tích điểm hòa vốn)

QD3 Sản xuất tức thời

(Just-In-Time)

MAPs Mã hóa Thang đo Nguồn

QD4 Quản lý chất lượng toàn diện

(TQM)

Ahmad và Zabri (2016);

Ahmad (2017) QD5 Quản lý dựa trên hoạt động

(ABM) QD6 Định giá chuyển nhượng

Anh, Nguyen và Mia (2011); Gichaaga (2014); Ahmad và Zabri (2016);

Ahmad (2017)

CL2 Dự báo dài hạn

CL3

Dự toán vốn: hoàn vốn (payback) và tỷ lệ hoàn vốn (ROI)

CL4

Dự toán vốn: phương pháp hiện giá thuần (NPV), tỷ lệ sinh lời nội bộ (IRR) CL5 Phân tích vòng đời sản phẩm

CL6 Phân tích chuỗi giá trị