TÁC ĐỘNG CỦA NGUỒN VIỆN TRỢ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ CONGO

TÁC ĐỘNG CỦA NGUỒN VIỆN TRỢ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ CONGO

Môn TÀI CHÍNH CÔNG

M C L C

L I M ĐẦU 3

1 Giới thiệu 4

2 Tổng quan về Nguồn viện tr phát triển chính thức (ODA) và tác động của ODA đến tăng tr ng kinh tế 8

2.1 Tổng quan về Nguồn viện tr phát triển chính thức (ODA) 8

2.1.1 Khái niệm 8

2.1.2 Phân loại ODA 8

2.1.3 Đặc điểm 8

2.2 Tác động của ODA đến tăng tr ng kinh tế 9

2.2.1 Những nghiên cứu tr ớc đây 9

2.2.2 Các mô hình thực nghiệm trên thế giới nghiên cứu về tác động của ODA đến tăng tr ng kinh tế 13

3 Ph ơng pháp nghiên cứu 14

3.1.Đặc điểm kĩ thuật hồi quy 14

3.2 Mô tả biến và dữ liệu nguồn: 14

4 Nội dung và kết quả nghiên cứu 15

4.1 Mô hình nghiên cứu tại n ớc CHDC Congo 15

4.2 Kiểm định mô hình 15

4.2.1 Kiểm tra sự tự t ơng quan 15

4.2.2 Kiểm tra đa cộng tuyến 16

4.2.3 Thống kê suy luận 16

4.2.4 Kiểm định tính dừng cho biến GDP: 17

4.2.5 Kiểm định BG 18

4.2.6 Kiểm định hiện t ng ph ơng sai thay đổi 18

4.2.7 Kiểm định mô hình có thiếu biến độc lập 19

5 Kết luận 19

5.1 Một số kết luận 19

5.2 Một số g i ý chính sách cho n ớc CHDC Congo 19

TÀI LI U THAM KH O 23

L I M ĐẦU

Trong th ời đại hội nhập kinh tế, ngoài việc giao thương buôn bán qua lại giữa các nước, thì quá trình tạo lập, đầu tư nguồn vốn của mình vào các nước có tiềm năng

phát tri ển đang là một vấn đề rất cần được quan tâm Có nhiều quốc gia khi tận dụng

t ốt sự giúp đỡ từ các nguồn viện trợ để đạt được sự tăng trưởng GDP, đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao, đạt được những thành tựu về mặt kinh tế và các

m ặt của đời sống văn hoá- xã hội, giáo dục, y tế, chính trị Thực tế tiếp nhận, sử

d ụng vốn và thực hiện các dự án ODA thời gian qua cho thấy ODA thực sự là một

ngu ồn vốn quan trọng đối với phát triển đất nước, đặc biệt là các quốc gia đang phát

tri ển Tuy vậy, “liệu ODA có tác động hoàn toàn tích cực đến sự phát triển kinh tế của

một quốc gia gặp nhiều khó khăn nh Cộng hòa dân chủ Congo hay không” đang là

m ột điều băn khoăn Do đó, một câu hỏi được đặt ra là liệu chúng ta có thể huy động

t ối đa và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA ở các nước kém phát triển hay không?

D ựa vào số liệu và tài liệu chúng em đã tìm hiểu, chúng em tin rằng chúng ta có thề

cùng nhau tìm câu tr ả lời cho vấn đề trên

V ới mong muốn giải đáp được câu hỏi trên và có một cái nhìn sâu hơn, toàn

di ện hơn về ODA Vì vậy, em đã quyết định lựa chọn đề tài: “Tác động của nguồn

vi ện trợ đến tăng trưởng kinh tế tại nước Cộng Hòa Dân Chủ Congo” để thực hiện

đề án môn học của mình Để hoàn thành đề án này, em xin chân thành cảm ơn thầy Đặng Văn Cường đã đóng góp những ý kiến quí báu và hướng dẫn em thực hiện tạo điều kiện cho em tiếp cận sâu hơn, toàn diện hơn về ODA, nâng cao nhận thức, khả năng lý luận và phân tích vấn đề

Để đi sâu và phân tích vấn đề một cách rõ ràng, bài tiểu luận của nhóm em được triển khai thành các nội dung như sau:

Đ TÀI TÁCăĐ NG C A NGU N VI N TR Đ NăTĔNGăTR NG KINH T

1 Gi i thi u

Viện tr phát triển chính thức (ODA) là nguồn ngoại lực quan trọng cho các

n ớc kém phát triển và đang phát triển trên thế giới Không thể phủ nhận ODA đư góp phần tạo ra nhiều “con rồng” hay “con hổ” kinh tế…Thế nh ng, trên thực tế, ODA không phải là một đảm bảo chắc chắn cho những thành quả phát triển kinh tế - xư hội

những n ớc tiếp nhận Không ít ví d mà ODA đ c rót vào đó rồi biến mất nh

ch a từng tồn tại

ODA là nguồn vốn bổ sung giúp cho các n ớc nghèo đảm bảo chi đầu t phát

triển, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà n ớc Chỉ có nguồn vốn lớn với điều kiện cho vay u đưi nh vậy Chính phủ các n ớc đang phát triển mới có thể tập trung đầu

t cho các dự án xây dựng cơ s hạ tầng kinh tế nh đ ng sá, điện, n ớc, thuỷ l i và

các hạ tầng xã hội nh giáo d c, y tế Những cơ s hạ tầng KTXH đ c xây dựng mới

hoặc cải tạo nh nguồn vốn ODA là điều kiện quan trọng thúc đẩy tăng tr ng nền

kinh tế của các n ớc nghèo Theo tính toán của các chuyên gia của WorldBank, đối

với các n ớc đang phát triển có thể chế và chính sách tốt, khi ODA tăng lên 1% GDP

thì tốc độ tăng tr ng tăng thêm 0,5% ODA giúp các n ớc phát triển nguồn nhân lực,

bảo vệ môi tr ng Một l ng ODA lớn đ c các nhà tài tr và các n ớc tiếp nhận u tiên dành cho đầu t phát triển giáo d c, đào tạo, nhằm nâng cao chất l ng và hiệu

quả của lĩnh vực này, tăng c ng một b ớc cơ s vật chất kỹ thuật cho việc dạy và

học của các n ớc đang phát triển Bên cạnh đó, một l ng ODA khá lớn cũng đ c dành cho các ch ơng trình hỗ tr lĩnh vực y tế, đảm bảo sức khoẻ cộng đồng Nh có

sự tài tr của cộng đồng quốc tế, các n ớc đang phát triển đư gia tăng đáng kể chỉ số

phát triển con ng i của quốc gia mình ODA giúp các n ớc đang phát triển xoá đói,

giảm nghèo Xoá đói nghèo là một trong những tôn chỉ đầu tiên đ c các nhà tài tr

quốc tế đ a ra khi hình thành ph ơng thức hỗ tr phát triển chính thức M c tiêu này

biểu hiện tính nhân đạo của ODA Trong bối cảnh sử d ng có hiệu quả, tăng ODA

một l ng bằng 1% GDP sẽ làm giảm 1% nghèo khổ, và giảm 0,9% tỷ lệ tỷ vong trẻ

sơ sinh Và nếu nh các n ớc giàu tăng 10 tỷ USD viện tr hằng năm sẽ cứu đ c 25

triệu ng i thoát khỏi cảnh đói nghèo ODA là nguồn bổ sung ngoại tệ và làm lành

mạnh cán cân thanh toán quốc tế của các n ớc đang phát triển Đa phần các n ớc đang phát triển rơi vào tình trạng thâm h t cán cân vãng lai, gây bất l i cho cán cân

thanh toán quốc tế của các quốc gia này ODA đ c sử d ng có hiệu quả sẽ tr thành

nguồn lực bổ sung cho đầu t t nhân những quốc gia có cơ chế quản lý kinh tế tốt, ODA đóng vai trò nh nam châm “hút” đầu t t nhân theo tỷ lệ xấp xỉ 2 USD trên 1

USD viện tr Đối với những n ớc đang trong tiến trình cải cách thể chế, ODA còn

góp phần củng cố niềm tin của khu vực t nhân vào công cuộc đổi mới của Chính

phủ Việc cung cấp viện tr về mặt lý thuyết mang lại sự tăng tr ng kinh tế nhanh

chóng Những kinh nghiệm viện tr thành công cho thấy các n ớc đạt đ c sự tích lũy

vốn vật chất và con ng i nhanh hơn, và trong một số tr ng h p cải thiện đ c mức

độ phúc l i…

Tuy nhiên, nguồn vốn ODA cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố bất l i đối với các n ớc

tiếp nhận Nếu không đ c sử d ng hiệu quả, nguồn vốn ODA có thể làm tăng gánh

nặng n quốc gia b i phần lớn nguồn vốn này là d ới dạng tiền cho vay Trừ những

khoản ODA dành cho giáo d c, y tế, văn hóa (chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ) là không hoàn

lại, còn ODA dùng cho việc xây dựng cơ s hạ tầng kinh tế là tiền vay và sẽ phải hoàn

lại trong t ơng lai Do đó, nếu quốc gia nhận viện tr không sử d ng nguồn vốn này

một cách h p lí nh chuyển h ớng một phần lớn vốn (hỗ tr n ớc ngoài) để quản lý

hành chính không phát triển, chi tiêu phòng thủ và nghĩa v trả n sẽ dẫn đến tăng

gánh nặng n quốc gia, lệ thuộc chính trị vào nhà tài tr ,…Bên cạnh đó, bất ổn chính trị, th ng xuyên thay đổi chính sách, u tiên khu vực công lệch và kém hiệu quả của việc trung hòa l i ích của các tổ chức viện tr , do đó tác động về giảm nghèo sẽ không đạt hiệu quả Viện tr n ớc ngoài đ c coi nh là lưng phí vì nhận tham nhũng của các chính phủ bất chấp các ý định tốt từ các n ớc tài tr

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WorldBank), ODA có tác động mạnh

mẽ tới tăng tr ng kinh tế hay không ph thuộc rất lớn vào trình độ quản lý của mỗi

n ớc, thể hiện bằng việc xây dựng các cơ chế chính sách, điều phối và sử d ng nguồn vốn này

Cộng hòa dân chủ Côngo giống nh nhiều n ớc đang và kém phát triển khác,

ph thuộc vào viện tr n ớc ngoài, đặc biệt cần đối với sự tăng tr ng kinh tế CHDC

Côngô trong hàng ch c thập kỷ qua đư tiếp nhận một khối l ng lớn ODA cả viện tr

không hoàn lại lẫn vay u đưi lên tới hàng tỷ USD Đặc biệt, trong năm 2012, Cộng hòa Dân chủ Congo đư nhận đ c từ Mỹ $ 464,000,000 trong hỗ tr nhân đạo quốc tế,

là n ớc nhận nhiều viện tr đứng thứ tám trên thế giới ớc tính ban đầu cho năm

Mặc dù đ c nhận số vốn viện tr khổng lồ nh ng số tiền đó không đem lại

chút tiến bộ nào trong phát triển kinh tế của quốc gia vốn nghèo đói này và cũng

chẳng cải thiện chút nào về đ i sống của ng i dân, nghèo đói vẫn hoàn nghèo đói

Theo nghiên cứu và các báo cáo cho thấy:

“Hàng trăm triệu bảng Anh tiền viện trợ của Anh đổ vào một nước châu Phi tham nhũng và cuộc xung đột tàn phá đã bị lãng phí “ một báo cáo chính thức kết tội

ti ết lộ Hơn nửa các dự án Liên minh châu Âu nhằm mang lại sự ổn định cho nước

C ộng hòa Dân chủ Congo đã không cung cấp bất kỳ kết quả, nhà kiểm soát chi tiêu

nói và ki ểm toán viên đã phát hiện gay gắt sau khi đánh giá các chương trình viện trợ

đã nhận được £ 1.6billion sự tài trợ của EU từ năm 2003 đến năm 2011 Mười sáu dự

án phát tri ển tập trung vào việc thúc đẩy hòa bình, an ninh và công lý, quản trị tốt,

s ức khỏe và giáo dục.Nhưng Tòa án châu Âu của Kiểm toán viên phát hiện ra rằng sự

ti ến bộ là "chậm, không đồng đều và hạn chế “ và các kiểm toán viên cho biết: "Ít hơn

m ột nửa trong số các chương trình kiểm tra đã giao, hoặc có khả năng cung cấp, hầu

h ết các kết quả mong đợi Tính bền vững là một triển vọng không thực tế trong nhiều trường hợp"

Bên cạnh đó, Cộng Hòa Dân chủ Công gô là n ớc có biến động chính trị rất

lớn và gay gắt Hàng năm luôn diễn ra xung đột, chiến tranh, thiên tai và dịch bệnh…

Nguyên nhân chủ chốt của sự trì trệ và xuống dốc này là do cơ chế chính sách quản lý

lệch lạc và tệ nạn tham nhũng hoành hành

Với những điều kiện hết sức khó khăn để phát triển thì Congo đư thu hút một l ng lớn nguồn viện tr ODA và ngày càng gia tăng trong những năm gần đây

Và câu hỏi đặt ra là Nguồn viện tr này có giúp cho n ớc CHDC Congo tăng

tr ng và phát triển kinh tế hay không? Đây cũng là một câu hỏi lớn và xuyên suốt mà nhóm muốn giải đáp

Và sau đó là làm thế nào để viện tr n ớc ngoài ảnh h ng thật sự tích cực đến

sự phát triển của nền kinh tế ấy?

2 T ổng quan v Ngu n vi n tr phát triển chính thức (ODA) và tác

đ ng c aăODAăđ nătĕngătr ng kinh t

2.1 T ổng quan v Ngu n vi n tr phát triển chính thức (ODA)

2.1.1 Khái niệm

Viện tr phát triển chính thức (ODA) là một hình thức đầu t n ớc ngoài

 Assistance (Viện tr ): các khoản đầu t này th ng là các khoản cho vay

không lãi suất hoặc lãi suất thấp với th i gian vay dài

 Development (Phát triển): m c tiêu danh nghĩa của các khoản đầu t này là

phát triển kinh tế và nâng cao phúc l i n ớc đ c đầu t

 Official (Chính thức): th ng là cho Nhà n ớc vay b i chính phủ các

2.1.2 Phân loại ODA

2.1.3 Đặc điểm

Nguồn vốn mang tính chất u đưi về mặt tài chính (nếu là một khoản vay thì

yếu tố cho không phải đạt ít nhất 25%) dành cho các n ớc đang và chậm phát triển

với điều kiện: GDP thấp và m c đích sử d ng ODA có những điểm t ơng đồng với các chính sách u tiên của các bên cung cấp ODA

Vốn ODA có th i gian cho vay dài, th i gian ân hạn dài, lãi xuất thấp

 Th i hạn cho vay dài: 30-40 năm

 Th i hạn ân hạn dài: 8-10 năm

 Lãi xuất thấp: 0,75-2%/năm

Vốn đ c cung cấp với m c tiêu thúc đẩy tăng tr ng bền vững và giảm đói

nghèo những các n ớc chậm và đang phát triển, cũng nh m rộng thị tr ng tiêu

th sản phẩm và đầu t cho quốc gia viện tr

Vốn ODA mang tính ràng buộc: (ràng buộc theo nguồn và m c đích sử d ng)

ODA là nguồn vốn có khả năng gây n : trong tr ng h p n ớc đi vay sử d ng

một l ng vốn ODA lớn nh ng lại không tạo ra những điều kiện t ơng ứng để phát

triển kinh tế Dẫn đến không trả đ c lãi và vốn vay ODA theo đúng cam kết, để lại

gánh nặng n n ớc ngoài cho thế hệ sau

2.2 Tácăđ ng c aăODAăđ nătĕngătr ng kinh t

2.2.1 Những nghiên cứu tr ớc đây

Viện tr phát triển từ lâu đư đ c công nhận là rất quan trọng để giúp các n ớc nghèo đang phát triển thoát ra khỏi đói nghèo Và đây cũng là một chủ đề tranh luận sôi nổi giữa các chính trị gia, nhà kinh tế học, và chuyên gia phát triển Viện tr có thúc đẩy tăng tr ng kinh tế và xóa đói giảm nghèo? Một số ng i cho rằng viện tr

n ớc ngoài không ảnh h ng đến sự tăng tr ng và có thể đôi khi thậm chí còn làm suy yếu tăng tr ng các n ớc nhận viện tr Một số khác lại cho rằng viện tr n ớc ngoài ảnh h ng tích cực đến phát triển kinh tế Vẫn còn nhiều ng i khác cho rằng viện tr n ớc ngoài có tác động tích cực về tăng tr ng nh ng tác động này là có điều kiện về môi tr ng thể chế và chính sách tốt

Nhóm các nghiên cứu cho rằng ODA không ảnh hưởng đến tăng tr ng kinh tế

 Greenaway cho rằng dòng vốn viện tr n ớc ngoài lớn có tác d ng làm tăng

tốc độ tăng tr ng LDC, ph thuộc vào mức độ ổn định của môi tr ng chính

sách kinh tế vĩ mô tại những quốc gia này.Kết quả cũng thừa nhận rằng tuy đó

là một cách sử d ng nguồn viện tr tối u liên quan đến hiệu ứng tăng tr ng ;

nh ng vẫn có một l ng nhỏ của viện tr không thúc đẩy khiến tăng tr ng nhanh hơn, nh tr ng h p dù tỷ lệ viện tr rất cao trên sự phân phối GDP,nh ng vẫn khiến cho tốc độ tăng tr ng kinh tế đạt mức độ thấp Vì vậy,

chúng tôi luôn sẵn sàng để tìm ra rằng liệu GDP sẽ tăng thêm lên đến mức độ

nào (hoặc% của GDP) khi nguồn viện tr đ c trao 1 cách chân thành để giúp

đỡ các n ớc đang phát triển, (đặc biệt bằng việc tham khảo về Pakistan) thay vì

cố tình gây khó khăn cho họ bằng cách cho họ vài phút và 1 khoản viện tr vô

d ng

 Collier và Dollar (2001) thu đ c kết quả từ một phân bổ viện tr kém hiệu

quả và so sánh nó với viện tr thực tế đ c phân bổ Đề việc phân bổ viện tr

có tác đông tối đa đến tình trạng đói nghèo ph thuộc vào mức độ nghèo đói và

chất l ng của các chính sách Cuối cùng, nó đ c căn cứ dựa trên việc phân

bổ thực tế của viện tr là hoàn toàn khác với việc phân bổ viện tr kém hiệu

quả

 Easterly tuy nằm trong số những ng i khác, nh ng vẫn không tìm thấy đ c

một mối quan hệ có ý nghĩa giữa phát triển viện tr và tăng tr ng kinh tế

 Moreir.S (2005) kết luận rằng công việc của thế hệ tr ớc đó là phù h p hóa cái

mới với các thế hệ nghiên cứu hiệu quả của nguổn viện tr gần đây Nh thế,

giá trị nhiên cứu giảm đi có thể là do các nghịch lí về vi mô- vĩ mô đóng vai trò nh một đánh giá tổng thể về hiệu quả viện tr Nếu xét về quy mô, có thể

thấy rằng viện tr có ít tác d ng lên tăng tr ng trong ngắn hạn hơn trong dài

hạn

Nhóm nghiên cứu cho rằng ODA tác động tích cực đến tăng tr ng kinh tế

 Ekanayake và Chatrnain (2007) đư đề nghị chính sách quản lý kinh tế phù h p, đúng đắn trên cơ s giảm lạm phát, tự do th ơng mại và giảm thâm h t ngân

sách là rất quan trọng đối với hiệu quả của viện tr Đó thật sự cần thiết khi

thực hiện các biện pháp chính sách phù h p, nhằm đạt đ c m c tiêu tác động

tích cực của viện tr n ớc ngoài đối với tăng tr ng kinh tế thông qua giảm

thiểu thâm h t ngân sách, giảm tỷ lệ lạm phát và để đạt đ c sự tự do th ơng

mại

 Veiderpass và Andersson (2007) đư cố gắng nghiên cứu để thêm một mảnh

ghép cho vấn đề nan giải trong việc đánh giá hiệu quả viện tr của trong một

bối cảnh lý thuyết sản xuất Bằng cách cố gắng xác định nh thế nào để một đất

n ớc là sử d ng tài nguyên của nó một cách h p lí Điều này đư đ c đo l ng

b i ý nghĩa của một chỉ số hiệu quả từ đó phản ánh khả năng sản xuất của một đất n ớc

 Minoiua và Reddy (2009) đư phân tích các tác động tăng tr ng của nguồn

viện tr phát triển chính thức để phát triển đất n ớc Kết quả chỉ ra rằng viện

tr phát triển thúc đẩy tăng tr ng dài hạn Hiệu quả là đáng kể, to lớn và mạnh

mẽ đến các thông số kỹ thuật khác nhau và kỹ thuật ớc l ng Hiệu quả viện

tr nỗ lực để đánh giá sự đóng góp của viện tr n ớc ngoài cho sự tăng tr ng

của các n ớc đang phát triển.Các tác động của viện tr phát triển có thể là tích

cực, tiêu cực, hoặc thậm chí không tồn tại Mâu thuẫn này đ c gọi là nghịch

lý –vi mô vĩ mô

 Javid và Qayyum (2011) đư kiểm tra hiệu quả của viện tr Họ tập trung vào

các cuộc tranh luận đang diễn ra dựa trên hiệu ứng t ơng tác của viện tr và

chính sách về tăng tr ng kinh tế bền vững Các phát hiện quan trọng chính là

rằng viện tr n ớc ngoài và GDP thực tế có một mối quan hệ tiêu cực, trong

khi viện tr chính sách t ơng tác có giới hạn và tăng tr ng GDP thực tế có mộ

mối quan hệ tích cực và ý nghĩa

 Kết quả nghiên cứu của Fasanya và Onakoya (2012)cho thấy rằng dòng viện

tr có tác động quan trọng đối với tăng tr ng kinh tế Nigeria Trong tr ng

h p đó viện tr n ớc ngoài đư thể hiện mối quan hệ tích cực với tốc độ tăng

tr ng kinh tế của Nigeria, nh tăng đầu t trong n ớc có tác động tích cực đến tăng tr ng kinh tế của một quốc gia

Một số kết quả nghiên cứu khác mà nhóm đư tổng h p:

Does foreign aid

promote economic

growth?

(2014)

Yutaka Kurihara

Viện tr n ớc ngoài có góp phần tăng

tr ng kinh tế trong một vài tr ng h p

nh ng sự tăng tr ng đó có thể không đ c truyền tải một cách đầy đủ nhất vào sự phát triển bền vững

Aid and growth: A

study of South East

Asia (2006)

Paul J.Burke, Fredoun Z

Esfahani

Ahmadi-Viện tr có tác động tích cực trực tiếp vào tỷ

lệ tăng tr ng của Thailand, Indonesia, Philipine trong giai đoạn 1970-2000

Foreign aid &

economic growth

(2014)

Farheen Fatima

Viện tr đ c phân bổ đúng cách trong phần mong muốn của quốc gia tiếp nhận mà thực

sự cần phát triển có thể mang lại kết quả tích cực

Nếu tham nhũng đ c loại bỏ hoàn toàn khỏi các gốc rễ của nền kinh tế mà so với nó nhất thiết sẽ có kết quả phát triển tốt hơn vào nền kinh tế của nó

Aid, Policies and

Growth

(2000)

Craig Burnside

và David Dollar

Viện tr có ảnh h ng tích cực lên tăng

tr ng các n ớc đang phát triển với điều

kiện chính sách tài khóa, tiền tệ và th ơng

mai tốt, đồng th i sẽ không có ảnh h ng trong tr ng h p ng c lại

Aid and growth

regressions

(2000)

Henrik Hansen, Finn Tarp

Thông qua đầu t , viện tr tác động tích

cực lên tăng tr ng kinh tế Mối quan hệ

giữa viện tr và tăng tr ng không chỉ ph

thuộc vào mức độ viện tr , mà còn trên các

cấp độ của tất cả các biến hồi quy trong các