A/ ĐẶT VẤN ĐỀ 16/15 PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Cơ sở lí luận Do tầm quan trọng của môn Tiếng Việt trong chương trình Tiểu học nói riêng, trong cộng đồng xã hội nói chung thì ngôn ngữ Tiếng Việt( Tiếng mẹ đẻ)[.]
Trang 1PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lí luận
Do tầm quan trọng của môn Tiếng Việt trong chương trình Tiểu học nói riêng, trong cộng đồng xã hội nói chung thì ngôn ngữ Tiếng Việt( Tiếng mẹ đẻ)
có vai trò cực kì quan trọng Với cộng đồng, đó là phương tiện để giao tiếp và tư duy Đối với trẻ em, tiếng mẹ đẻ càng có vai trò quan trọng K.A.U-sin-Xki chỉ
rõ “Trẻ em đi vào đời sống tinh thần của mọi người xung quanh nó duy nhất thông qua phương tiện ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ và ngược lại Thế giới bao quanh đứa trẻ được phản ánh qua nó chỉ thông qua phương tiện này” Do đó trẻ em cần được học ngôn ngữ của tiếng mẹ đẻ một cách khoa học, cần chú trọng trong các giờ học Tiếng Việt, đặc biệt là trong phân môn Tập đọc
Ở cấp Tiểu học, khi dạy môn Tiếng Việt chủ yếu tập trung rèn cho học sinh bốn kĩ năng cơ bản : nghe, nói, đọc, viết Các kĩ năng đó được thực hiện bắt đầu
từ lớp1 đến lớp 5 và nâng dần từ thấp đến cao Riêng các kĩ năng đọc gồm có nhiều phương diện như : đọc thầm, đọc lướt, đọc thành tiếng, đọc hiểu, đọc diễn cảm trong đó phương diện đọc diễn cảm là khó nhất đối với học sinh Tiểu học Bởi lẽ, đọc diễn cảm là một hình thức đọc có tính đặc thù,nhằm rèn luyện kĩ năng đọc và cảm thụ văn học cho học sinh Khi đọc diễn cảm, người đọc chuyển văn bản “viết” thành văn bản “âm thanh” một cách trung thực, nhằm truyền đến cho người nghe không chỉ nội dung thông tin mà còn cảm nhận được giá trị nội dung cũng như giá trị nghệ thuật của văn bản Một người đọc diễn cảm tốt tức là người đó đã truyền thụ được một phần nội dung và cảm xúc của người đọc tới người nghe mà chưa cần đến giảng giải Đối với học sinh, khi đọc diễn cảm các bài đọc trong chương trình, các em sẽ được tiếp thu với ngôn ngữ nghệ thuật và cảm thụ cái hay, cái đẹp của văn chương Như vậy, đọc diễn cảm không chỉ đơn thuần thuộc phạm trù ngôn ngữ mà còn thuộc về cả phạm trù văn học, phạm trù nghệ thuật, và thẩm mỹ
Xuất phát từ những lý do trên kết hợp với những kinh nghiệm giảng dạylâu
năm của bản thân, năm học này tôi mạnh dạn xin được trình bày đề tài : “Nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5” nhằm nâng cao chất lượng
đọc đúng, đọc diễn cảm trong học sinh nói chung
2 Mục đích nghiên cứu
Qua đề tài tôi muốn nghiên cứu kĩ hơn về nội dung và phương pháp giảng
dạy phân môn Tập đọc ở lớp 5 để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là phần Luyện đọc đúng và đọc diễn cảm
Nhằm tìm ra những sai sót mà học sinh thường hay mắc phải khi luyện đọc
Từ đó tôi sẽ định hướng kế hoạch và giải pháp để khắc phục tình trạng này một cách có hiệu quả nhất
Trang 23 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Thời gian : Bắt đầu từ tuần 1 năm học 2020 – 2021
Kết thúc cuối học kỳ 1 năm học 2020 – 2021
- Đối tượng : Học sinh lớp 5A2 do tôi chủ nhiệm và giảng dạy
- Phạm vi: Phân môn Tập đọc lớp 5 trong chương trình SGK Tiếng Việt 5
4 Thực trạng và nguyên nhân:
Trong nhiều năm tôi đã từng dạy học sinh lớp 5 nhiều năm liền, tôi thấy kĩ năng đọc của học sinh chưa đồng đều Đa số các em chỉ mới đọc tương đối đúng, số học sinh biết đọc diễn cảm còn rất ít( thậm chí nhiều em chưa biết cách đọc diễn cảm hoặc còn xem nhẹ hoạt động này); hiện tượng học sinh đọc chưa lưu loát, đọc còn chậm và sai lỗi vẫn còn
Nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của môn học chưa đúng, các em thích học môn Toán hơn môn Tiếng Việt nên nhiều em còn ngại đọc bài và chưa
có ý thức tự rèn đọc diễn cảm mà chỉ mới mang tính chất chiếu lệ, đối phó
Do vốn từ ngữ của học sinh còn quá ít ỏi, chưa hiểu hết nghĩa các từ, cụm từ trong bài đọc nên dẫn đến khi đọc bài, các em ngắt nghỉ không đúng chỗ, nhiều lúc gây hiểu sai ý nghĩa của câu văn hoặc thơ
Giọng đọc của học sinh còn nhỏ Nhiều em chưa nắm được nội dung bài học Tôi thấy, các em chưa bộc lộ được cảm xúc của bài đọc qua giọng đọc hoặc nếu có thì chỉ mang tính chất bắt chước giáo viên và bạn bè Do ảnh hưởng của tiếng địa phương và cách phát âm của mỗi học sinh khác nhau nên các em còn đọc sai phụ âm, sai vần, sai thanh điệu,… dẫn đến sai từ ngữ, sai nội dung ý nghĩa của văn bản
Ngoài ra ở lớp 5, ngoài việc rèn đọc đúng và đọc diễn cảm cho học sinh còn chú trọng đi sâu khai thác nội dung bài, biện pháp nghệ thuật mà thời gian đọc một tiết là 40 phút nên việc rèn đọc được rất ít, đọc diễn cảm lại càng ít hơn
Từ những lý do trên, mà tôi đã mạnh dạn đi sâu nghiên cứu đề tài kinh nghiệm:
“Nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”
5 Khảo sát thực tế
Xuất phát từ những nguyên nhân ở trên, hằng năm trong quá trình giảng dạy, bản thân tôi đã thực hiện một số giải pháp nhằm rèn kĩ năng đọc đúng, đọc diễn cảm cho học sinh Cụ thể : cứ vào đầu năm học, sau khi nhận lớp và ổn định tổ chức lớp xong, ở một vài tuần đầu, tôi đã tiến hành khảo sát giọng đọc của học sinh trong lớp Tôi cho học sinh luyện đọc một đoạn văn trong bài
“Quang cảnh làng mạc ngày mùa”( Tiếng Việt 5 tập 1 trang 10) Đoạn văn
như sau:
“Mùa đông, giữa ngày mùa, làng quê toàn màu vàng, những màu vàng rất
khác nhau.
Trang 3Có lẽ bắt đầu từ những đêm sương sa thì bóng tối đã hơi cứng và sáng ngày ra thì trông thấy màu trời có vàng hơn thường khi Màu lúa chin dưới đồng vàng xuộm lại Nắng nhạt ngả màu vàng hoe Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ
đề treo lơ lửng.”
Tôi tiến hành cho học sinh luyện đọc đoạn văn trên kết quả thu được như sau :
Mức độ
Thời gian
TS HS
Đọc đúng
và diễn cảm
Đọc đúng và tương đối diễn cảm
Đọc đúng, chưa diễn cảm
Đọc chưa đúng, chưa lưu loát Đầu năm
học
Qua phần khảo sát giọng đọc của học sinh tôi thấy : Nhiều học sinh mới chỉ đọc to, rõ ràng, trôi chảy nhưng ngắt nhịp chưa đúng chỗ, dẫn đến câu văn sai ý nghĩa Một số học sinh thì đọc đúng, ngắt nghỉ đúng nhưng chưa biết nhấn giọng
ở những từ ngữ gợi tả, gợi cảm nên đọc chưa hay Còn một số học sinh biết ngắt nghỉ đúng lúc, đúng chỗ, nhấn giọng đúng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm song các
em lại phát âm chưa chuẩn l / n Chỉ có một số ít học sinh đọc tương đối tốt, có diễn cảm Bên cạnh đó vẫn còn một số ít học sinh còn đọc chưa lưu loát, đọc nhát gừng, ngắt nghỉ lung tung chưa đúng chỗ, đúng lúc, tốc độ đọc quá chậm chưa đảm bảo đúng tốc độ quy định Đó là một số lỗi mà học sinh lớp tôi thường mặc phải qua bài khảo sát
PHẦN II : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1.Các phương pháp nghiên cứu
-Phương pháp nghiên cứu lí luận
-Phương pháp điều tra, phỏng vấn
-Phương pháp trao đổi, thảo luận
-Phương pháp dạy thực nghiệm
-Phương pháp thống kê, đối chiếu
2 Cách biện pháp thực hiện
Dựa vào kết quả khảo sát ở trên, tôi đã phân loại các nhóm đối tượng học sinh đọc như sau:
Nhóm 1 : Những HS đọc to, rõ ràng , đọc đúng, đọc diễn cảm
Nhóm 2 : Những HS đọc to, rõ ràng , đọc đúng nhưng chưa diễn cảm
Nhóm 3 : Những HS đọc lưu loát nhưng chưa đúng,chưa diễn cảm
Nhóm 4: Những HS đọc còn chậm, chưa lưu loát
Sau khi phân loại đối tượng học sinh, tôi bắt đầu có kế hoạch bồi dưỡng thêm cho những em đọc tốt, kèm cặp riêng cho những em đọc còn chậm trong
Trang 4các tiết học, đặc biệt là trong tiết Tập đọc Vậy để rèn cho học sinh có kĩ năng đọc đúng, đọc diễn cảm tốt, tôi đã tiến hành theo 2 bước cụ thể như sau :
Bước 1: Luyện đọc đúng:
1 Hướng dẫn học sinh cách ngắt nghỉ hơi đúng
Để hướng dẫn cho học sinh biết ngắt nghỉ hơi đúng chỗ, đúng lúc, có nghĩa
là để khắc phục tình trạng học sinh đọc ê a, đọc ngắc ngứ, đọc nhát gừng Trong lớp tôi còn hiện tượng học sinh đọc còn ê a, ngắc ngứ do các em ngắt nghỉ không đúng chỗ, ngắt sai từ, hoặc cụm từ nên ngay từ đầu năm học tôi đã chú ý đến những học sinh ở đối tượng này để có biện pháp khắc phục Đó là: Ngay từ
tuần đầu tiên có bài đọc “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa”(TV5-tập 1-trang
10 ) Khi hướng dẫn học sinh luyện đọc câu “ Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng.” Đây là câu dài gồm 24 âm tiết, 19 từ và 7 cụm từ Nếu chúng ta
đọc từng âm tiết câu văn sẽ trở nên rời rạc Còn nếu đọc theo từng từ thì vẫn chưa diễn đạt được ý của câu văn Do đó tôi đã hướng dẫn cho học sinh đọc theo
cụm từ Đó là : “Trong vườn, / lắc lư / những chùm quả xoan / vàng lịm / không trông thấy cuống / như những chuỗi tràng hạt bồ đề / treo lơ lửng.”
Các bước hướng dẫn học sinh như sau :
Tôi viết câu văn ra bảng phụ (hoặc đưa lên trang Slide trình chiếu trên powe point) Vì giai đoạn đầu năm các em đọc còn chưa tốt nên GV đọc mẫu ngắt nghỉ như trên Sau đó tôi cho học sinh phát hiện những chỗ mà cô giáo ngắt nghỉ, nếu đúng thì tôi dùng phấn màu gạch chéo sau những từ cần ngắt Nếu học sinh chưa phát hiện đúng thì tôi đọc mẫu lại lần 2 để học sinh nhận ra Cuối cùng, tôi gọi một học sinh khá giỏi đọc lại và tiếp theo gọi những em đọc còn ê
a, ngắc ngứ luyện đọc, có thể đọc một lần hoặc hai, ba lần Cứ như vậy, ở bước này tôi thực hiện liên tục trong một thời gian nhất định, đặc biệt áp dụng triệt để đối với những học sinh đọc ê a, ngắc ngứ, đọc ngắt nghỉ sai,… Ở bước này, khi hướng dẫn cho học sinh ngắt nghỉ hơi sau cụm từ như vậy, thì cần nghỉ hơi bao lâu cho đúng ? Tôi đã hướng dẫn cho các con cách nghỉ hơi sau các cụm từ bằng thời gian nghỉ hơi của một dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy và nghỉ hơi ngắn hơn nghỉ hơi sau dấu chấm Để tránh tình trạng học sinh nghỉ hơi quá lâu làm cho người nghe cảm thấy rời rạc
Trong lớp tôi , hiện tượng học sinh đọc ê a, ngắc ngứ, ngắt nghỉ hơi chưa đúng không nhiều nên chỉ sau vài tuần kiên trì rèn đọc cho các em thì tình trạng này ở lớp tôi đã được khắc phục và cải thiện nhanh chóng Số học sinh đọc lưu loát, trôi chảy đã tăng lên rõ rệt
2 Hướng dẫn học sinh luyện đọc biểu cảm ( lên xuống giọng đúng ngữ điệu)
Trang 5Để đọc được một bài đọc hay, diễn cảm tốt thì việc đọc đúng biểu cảm ( lên xuống giọng đúng ngữ điệu ) cho câu văn cũng rất quan trọng Nếu người đọc đọc chưa đúng biểu cảm của câu văn , sẽ làm cho người nghe hiểu sai nội dung,
ý nghĩa của câu văn hay bài đọc
Trong lớp tôi, cũng có một số tình trạng học sinh đọc còn sai biểu cảm, lên xuống giọng tùy tiện, không đúng ngữ điệu Để khắc phục được tình trạng này, tôi cần hướng dẫn học sinh luyện đọc tốt các kiểu câu như câu kể, câu hỏi, câu cảm hay câu khiến
Đối với câu kể: Cuối câu có dấu chấm các con cần đọc hạ giọng ở cuối câu Nếu cuối câu có dấu chấm lửng ( dấu 3 chấm), thì khi đọc các con cần kéo dài giọng đọc ở cuối câu
Đối với câu hỏi : Cuối câu có dấu chấm hỏi, các con cần đọc lên cao giọng
ở cuối câu
Đối với câu cảm, hay câu khiến, cuối câu có dấu chấm than thì khi đọc con cần chú ý lên giọng ở cuối câu và biểu lộ cảm xúc nếu là câu cảm
Ví dụ : Khi dạy bài : “ Tác phẩm Si-le và tên phát-xít”(TV5 tập 1- trang 58).
Tôi hướng dẫn cho các con cách đọc biểu cảm như sau : Tôi đưa đoạn văn lên trang slide trình chiếu trên Powe point) Tôi đưa ra câu hỏi :
(?) Trong đoạn văn này có những câu nào là câu kể ? Câu hỏi ? Câu cảm ? (?) Cách đọc các kiểu câu này như thế nào ?
Sau khi học sinh trả lời, tôi tô màu hoặc kí hiệu bằng mũi tên lên ( hoặc xuống) để biểu hiện đọc lên giọng hay xuống giọng Cụ thể đoạn văn như sau :
“ Bực mình vì ông cụ biết tiếng Đức nhưng không thèm chào bằng tiếng Đức,
hắn liền hỏi : (câu kể - Đọc hạ giọng ở cuối câu)
Lão thích nhà văn Đức hơn lời chào của người Đức chăng ? (câu hỏi
-Lên giọng ở cuối câu)
- Sao ngài lại nói thế ? Si-le là một nhà văn quốc tế chứ ! (câu cảm - lên
giọng ở cuối câu) – Ông già điềm tĩnh trả lời (câu kể )
Nhận thấy vẻ ngạc nhiên của tên sĩ quan, ông già nói tiếp : (câu kể)
- Ngài thủ xem Si-le đã dành những tác phẩm của mình cho ai nào ? ( câu
hỏi) Nhà văn đã viết Vin-hem Ten cho người Thụy Sĩ, Nàng dâu ở Mét-xi-na
cho người I-ta-li-a, Cô gái Oóc-lê-ăng cho người Pháp,… (câu kể)
Càng nghe nói, tên sĩ quan phát-xít càng ngây mặt ra (câu kể) Cuối cùng hắn hỏi :
- Chẳng lẽ Si-le không viết gì cho chúng tôi hay sao ? (câu hỏi)
Ông già mỉm cười trả lời : (câu kể)
- Có chứ Si-le đã dành cho các ngài vở Những tên cướp !” ( câu cảm)
Tôi tiến hành lần lượt các bước đó là :
Trang 6- Giáo viên đọc mẫu
- Gọi 1 học sinh khá giỏi đọc
- Cho học sinh đọc theo cặp
- Gọi một vài cặp học sinh đọc trước lớp
Đối với những học sinh đọc kém tôi cho các em được luyện đọc nhiều hơn
và thường động viên, khuyến khích, khen ngợi kịp thời , tuyên dương trước lớp
để các con phấn khích học tập hơn Việc làm này cần được tiền hành thường xuyên khi gặp các bài có các kiểu câu như thế Có như vậy mới hình thành thói quen đọc đúng cho học sinh Cũng sau một thời gian ngắn, tôi áp dụng biện pháp đó, thì tình trạng đọc chưa đúng biểu cảm, sai ngữ điệu câu văn ở lớp tôi
đã được chuyển biến Số học sinh đọc đúng đã tăng lên rõ rệt
3 Hướng dẫn học sinh đọc lưu loát.
Muốn đọc diễn cảm một tác phẩm hay, đòi hỏi các em phải đọc đúng, đọc
to, lưu loát và nắm được nội dung, ý nghĩa của tác phẩm đó Vì khi đọc đúng, học sinh sẽ phát âm chính xác các các từ ngữ, biết ngắt nghỉ đúng chỗ trong từng câu, từng đoạn, để người nghe hiểu đúng nghĩa các từ ngữ hoặc nội dung đoạn các em vừa đọc Còn khi học sinh đã nắm tốt được nội dung, ý nghĩa của bài đọc, sẽ giúp các em biết nhấn giọng những từ ngữ biểu cảm và tự xác định được giọng đọc phù hợp cho từng đoạn hay cả bài Hơn nữa, có hiểu thấu đáo nội dung, ý nghĩa của bài đọc thì học sinh mới có cảm xúc thực tế, truyền đạt được những tâm tư, tình cảm hay ý đồ của tác giả được ẩn chứa trong câu văn, bài văn tới người nghe Vì thế, đây là bước rất quan trọng, là cơ sở ban đầu trong việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh
Việc giúp học sinh luyện đọc đúng, đọc lưu loát, tôi thực hiện chủ yếu ở bước luyện đọc Trong quá trình đọc, tôi thường gọi các em thuộc nhóm 1 và 2 đọc trước Sau đó yêu cầu các em tiếp tục giúp đỡ, kèm thêm cho các bạn đọc còn chậm, chưa lưu loát tiến đến đọc đúng, đọc lưu loát hơn
Muốn đọc diễn cảm hay gây xúc động cho người nghe thì phải đọc đúng, tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác không có lỗi Ở hoạt động này tôi chú trọng rèn cho học sinh theo các bước sau:
3.1/ Đọc đúng các phụ âm đầu
Khi tôi nhận thấy học sinh trong lớp mình còn ngọng nhiều một số phụ âm đầu, đặc biệt là phụ âm l/n.Tiết học nào cũng vậy, tôi đều cho học sinh phát hiện các từ, tiếng có chứa phụ âm l/n có trong bài và tôi hướng dẫn cho học sinh tập phát âm các từ đó nhiều hơn Cách đọc phụ âm l/n như sau:
+ Khi đọc “l” : Lưỡi cong lên chạm lợi, hơi đi ra hai bên rìa lưỡi, sát nhẹ + Khi đọc “n”: Đầu lưỡi chạm lợi, hơi thoát ra cả miệng lẫn mũi
Trang 7Đồng thời cô làm mẫu để học sinh có hình mẫu âm thanh Đồng thời, tôi thường xuyên nhắc nhở học sinh khi đọc cần chú ý hơn đến các từ, tiếng có phụ
âm l/n, tạo cho các con có ý thức tự phân biệt Do đó , các em đã có tiến bộ rất nhiều, còn rất ít trường hợp khi đọc còn nhầm lẫn các tiếng chứa phụ âm l/n
3.2 / Luyện đọc đúng âm chính.
Trong lớp tôi, còn một số học sinh còn đọc sai âm chính và vần cụ thể là vần “ưu” thì các con đọc thành “iu”
Ví dụ : Khi dạy bài “ Những người bạn tốt”
( Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập I – Trang 64)
Có câu: “Bầy cá heo đã cứu A-ri-ôn”, có một số học sinh đọc là “ Bầy cá heo
đã cíu A-ri-ôn” Do đó , khi viết chính tả các con cũng viết sai lỗi chính tả như
vậy luôn Ở trường hợp này, để sửa cho các con, tôi cho các con phân biệt vần
“ưu” và vần “iu” Vần “iu” không đi kèm với phụ âm “c” mà chỉ đi kèm với phụ
âm “k” nên tiếng “cứu” không thể đọc thành “cíu” Khi học sinh đã hiểu được bản chất của từ vựng Tiếng Việt thì các con sẽ có ý thức hơn khi đọc các tiếng,
từ có chứa vần “ưu”
3.3 / Hướng dẫn học sinh đọc đúng thanh điệu.
Ngoài những học sinh còn đọc nhầm lẫn phụ âm l/n và vần “ưu”, thì ở lớp tôi còn có một số học sinh còn đọc ngọng dấu thanh đó là thanh ngã và thanh hỏi Cụ thể là : Các con đọc các tiếng có dấu hỏi thành dấu nặng, dấu ngã thành dấu sắc
Ví dụ : Khi dạy bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa”
(Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập I – Trang 10)
Có câu “ Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng.”
Ở câu văn này có từ “chuỗi” thì các con đọc là “chuối” và từ “quả xoan”,
“lơ lửng” các con đọc là “ quạ xoan”, “lơ lựng” Giống như ở vần “ưu”, khi các
con phát âm sai thì khi viết chính tả các con cũng viết sai như vậy Đối với những trường hợp này, các con phát âm sai là do các con bị ngọng từ nhỏ Do
đó, việc sửa chữa cách đọc đúng cho các con không phải là một sớm một chiều muốn là làm ngay được mà phải luyện cho các con cách phát âm dần dần Chính
vì vậy, ngoài việc rèn đọc trong các giờ Tập đọc, tôi còn rèn cả trong các tiết học khác và cả trong giao tiếp với cô giáo và các bạn Đồng thời, tôi còn phối kết hợp với phụ huynh để cùng nhắc nhở các con khi học bài và giao tiếp ở nhà Luyện đọc đúng cho học sinh cũng là một phần để rèn cho học sinh cách đọc diễn cảm Mỗi giờ lên lớp, tôi đều phải dự tính trước để ngăn ngừa các lỗi khi đọc cho học sinh Khi lên lớp, tôi thường kết hợp nhiều biện pháp để rèn đọc đúng cho học sinh như : Đọc mẫu, phân tích sự khác biệt, cho đọc cá nhân,
Trang 8đọc nhóm,…chuẩn bị trước một số tình huống mà học sinh có thể đọc sai để tìm biện pháp khắc phục
Bước 2: Luyện đọc diễn cảm
Đọc diễn cảm (hay còn gọi là đọc hay) là hình thức bộc lộ cảm thụ văn bản Qua đọc diễn cảm, giáo viên có thể đo được mức độ cảm thụ của học sinh
Vì thế có thể nói: “ Đọc diễn cảm là một kĩ xảo của quá trình đọc” Luyện đọc diễn cảm cho học sinh tức là hướng dẫn cho các em khi đọc biết cách thể hiện ngữ điệu, trường độ, cao độ cho giọng đọc của mình Muốn thể hiện tốt giọng đọc diễn cảm cho một bài hay một đoạn thì giáo viên cần căn cứ nội dung, phong cách bài đọc để dẫn dắt, gợi mở cho học sinh tìm ra cách đọc và tập thể hiện bằng giọng đọc của chính mình
Thông thường ở lớp 5, bước đọc diễn cảm được thực hiện sau bước tìm hiểu bài và không đòi hỏi học sinh phải đọc cả bài mà chỉ yêu cầu đọc diễn cảm một hoặc hai đoạn trong bài đọc Vì thế, sau khi cho học sinh tìm hiểu bài xong, tôi
sẽ tiến hành cho các con luyện đọc diễn cảm theo quy trình sau:
- Đọc nối tiếp từng đoạn của bài đọc
- Tìm giọng đọc toàn bài
- Giới thiệu đoạn cần đọc diễn cảm
- Giáo viên đọc mẫu(hoặc gọi 1 học sinh khá giỏi đọc)
- Yêu cầu học sinh nêu giọng đọc phù hợp cho đoạn văn (hoặc thơ)
- Luyện đọc diễn cảm theo nhóm
- Tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp
Với quy trình trên, tôi thường giao việc cụ thể cho từng nhóm đối tượng học sinh như sau:
* Nhóm 1( HS đọc to, rõ ràng, đúng và diễn cảm) :
+Tự đọc để phát hiện giọng đọc
+ Nêu giọng đọc phù hợp ( có thể cho đọc mẫu)
*Nhóm 2(HS đọc to, rõ ràng đọc đúng nhưng chưa diễn cảm) :
+ Nêu chỗ ngắt, nghỉ hơi cho câu văn dài hoặc câu thơ
+ Nêu các từ ngữ cần nhấn giọng để bước đầu nắm được cách đọc diễn cảm *Nhóm 3 và 4 : (HS đọc chưa đúng, chưa lưu loát, còn chậm):
Ở nhóm này , tôi yêu cầu học sinh phát âm đúng các từ ngữ mà các em còn hay đọc sai như : Phụ âm l/n, vần, thanh điệu,…và nêu một số từ ngữ cần nhấn giọng để đọc cho lưu loát( Ở trường hợp này, tôi chỉ yêu cầu các con đọc đúng, to, rõ ràng chứ không cần đọc diễn cảm)
Trong chương trình Tiểu học, ở lớp 4, phần luyện đọc diễn cảm chỉ yêu cầu
ở mức độ vừa phải ( tức là bước đầu biết đọc diễn cảm ) Nhưng lên lớp 5,yêu cầu đọc diễn cảm ở mức độ cao hơn như: Biết đọc diễn cảm đoạn văn, thơ dễ
Trang 9nhớ trong bài; biết đọc diễn cảm bài văn phù hợp với nội dung và tính cách nhân vật; biết đọc diễn cảm bài thơ, ngắt giọng đúng nhịp thơ
Vậy: có phải bài đọc nào cũng phải hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm
không ? Giọng đọc mẫu của giáo viên có ảnh hưởng gì đến việc hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm không ?
Không phải bài nào cũng yêu cầu học sinh đọc diễn cảm Đối với những văn bản nghệ thuật thì mới cần hướng dẫn cho học sinh luyện đọc diễn cảm Còn đối với các văn bản khác thì chỉ hướng dẫn luyện đọc lại Giọng đọc của giáo viên
có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm Nó không những giúp học sinh cảm nhận được ngay từ đầu cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học mà nó còn tạo hứng thú cho các em trong suốt giờ học Chính vì thế, khi dạy tôi yêu cầu các con xác định bài đọc đó có phải là văn bản nghệ thật hay không ? Còn khi tiến hành đọc diễn cảm, tôi luôn nhắc các con phải biết thể hiện rõ ngữ điệu, trường độ, cao độ của giọng đọc trong từng bài Đối với mỗi bài đọc, tôi luôn khuyến khích các con cố gắng trình bày giọng đọc hay nhất thông qua ngữ điệu, độ to, nhỏ, trầm, bổng, hay nhanh , chậm của âm thanh câu, từ
Trong quá trình soạn bài, tôi đã phân loại các văn bản nghệ thuật trong chương trình phân môn Tập đọc ở lớp 5 thành ba thể loại như sau:
(1)Thể loại văn xuôi
(2)Thể loại thơ
(3) Thể loại truyện – kịch
Ở mỗi thể loại, tôi hướng dẫn học sinh cách đọc diễn cảm khác nhau Cụ thể là:
1 Đối với thể loại văn xuôi
Tôi hướng dẫn cho học sinh xác định về sắc thái giọng đọc, biết lựa chọn cách ngắt, nghỉ giọng và nêu được những từ ngữ cần nhấn giọng sao cho phù hợp trong từng câu, từng đoạn Tùy theo nội dung của từng câu hay cả đoạn để lựa chọn các yếu tố trên một cách phù hợp Từ đó các em sẽ tự điều chinh được giọng đọc của mình khi đọc Ngoài việc khai thác các câu hỏi trong sách giáo khoa, tôi còn cho học sinh tìm hiểu thêm về giá trị nghệ thuật, biện pháp nghệ thuật, để các em dễ dàng tìm đúng giọng đọc phù hợp cho đoạn đọc đó
Ví dụ : Khi dạy bài : “Mùa thảo quả”
(Tiếng Việt 5 Tập I- trang 113)
Ở bài này, sau khi hướng dẫn học sinh khai thác xong nội dung của bài thông qua hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa, tôi nêu thêm một số câu hỏi để nhằm phát triển năng lưc cho học sinh, đó là tìm hiểu thêm về giá trị nghệ thuật
Trang 10có trong đoạn văn này, để cho học sinh thấy rõ hơn vẻ đẹp đặc biệt của thảo quả khi chín Đó là:
(?) + Bạn nào cho cô biết : Ở đoạn 3, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật
gì để miêu tả thảo quả khi chín ? ( biện pháp so sánh và nhân hóa)
(?) + Con hãy tìm cho cô hình ảnh nào là hình ảnh so sánh ? Còn hình ảnh nào là hình ảnh nhân hóa trong đoạn 3 này ?
( - Hình ảnh so sánh: Những chùm thảo quả đỏ chon chót, như chứa lửa,
chứa nắng ; Thảo quả như những đốm lửa hồng
- Hình ảnh nhân hóa: Rừng say ngây và ấm nóng)
(?) + Bạn nào cho cô biết : Để miêu tả thảo quả khi chin, tác giả đã sử dụng những giác quan nào ? ( Thị giác và khứu giác)
(?) + Vậy nội dung đoạn văn này nói lên điều gì ? ( Tả vẻ đẹp đặc biệt của thảo quả khi chín )
Sau khi tôi cho học sinh khai thác thêm một số câu hỏi như trên, tôi mới hướng dẫn cho học sinh luyện đọc diễn cảm theo quy trình như các phần trên
Cụ thể đoạn văn được đọc như sau:
“ Sự sống cứ tiếp tục trong âm thầm, hoa thảo quả nảy dưới gốc cây / kín
đáo và lặng lẽ Ngày qua, trong sương thu ẩm ướt / và mưa rây bụi mùa đông,
những chùm hoa khép miệng bắt đầu kết trái Thảo quả chin dần Dưới đáy rừng, tựa như đột ngột, bỗng rực lên những chùm thảo quả / đỏ chon chót, như
chứa lửa, chứa nắng Rừng ngập hương thơm Rừng sáng như có lửa hắt lên từ
dưới đáy rừng.
Rừng say ngây và ấm nóng Thảo quả như những đốm lửa hồng, ngày qua
ngày / lại thắp thêm nhiều ngọn mới, nhấp nháy vui mắt.”
2 Đối với thể loại thơ
Ngoài sắc thái giọng đọc và cách nhấn giọng, tôi còn hướng dẫn cho học sinh biết lựa chọn nhịp điệu cho từng dòng thơ, câu thơ Tùy theo nội dung của từng bài mà tôi hướng dẫn cho các con luyện đọc diễn cảm Ngoài việc chọn lựa một đoạn tiêu biểu để hướng dẫn đọc diễn cảm, tôi còn cho các con tự lựa chọn
1 hoặc 2 đoạn thơ mà con thích để luyện đọc diễn cảm, nhằm tạo sự hứng thú, thoải mái cho học sinh để tránh sự gò ép, bắt buộc, đồng thời còn nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo cho học sinh
Ví dụ : Khi dạy bài “Hạt gạo làng ta” (TV 5 Tập I – Trang 139 )
“ Hạt gạo làng ta Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa Có bão tháng bảy
Của sông Kinh Thầy Có mưa tháng ba
Có hương sen thơm Giọt mồ hôi sa
Trong hồ nước đầy Những trưa tháng sáu