Luận án chuyển soạn tác phẩm piano kinh viện cho piano nhạc nhẹ tt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH NHẠC VIỆN TP HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA CHUYỂN SOẠN TÁC PHẨM PIANO KINH VIỆN CHO PIANO NHẠC NHẸ Chuyên ngành ÂM NHẠC HỌC Mã số 62 21 02 01[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH

NHẠC VIỆN TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA

CHUYỂN SOẠN TÁC PHẨM PIANO KINH VIỆN

CHO PIANO NHẠC NHẸ

Chuyên ngành: ÂM NHẠC HỌC

Mã số: 62.21.02.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ ÂM NHẠC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS NGND Hoàng Cương

TÓM TẮT LUẬN ÁN

TP Hồ Chí Minh – Năm 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

Phản biện độc lập 2:

Phản biện 1:

Phản biện 2:

TP Hồ Chí Minh – Năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Giả thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 6

5 Kết quả đóng góp của luận án 7

6 Kết cấu và quy cách trình bày luận án 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 8

1.1 Chuyển soạn (Transcription) và các khái niệm liên quan 8

1.1.1 Chuyển soạn- Transcription 8

1.1.2 Biên soạn- Arrangement 8

1.1.3 Diễn dịch - Paraphrase 8

1.1.4 Chuyển biên – Cover 8

1.1.5 Khái niệm chuyển soạn tại Việt Nam 7

1.2 “Nhạc kinh viện”, “nhạc nhẹ” và quan điểm nhạc nhẹ ở Việt Nam 8

1.2.1 Nhạc kinh viện 8

1.2.2 Nhạc nhẹ 9

1.2.3 Một số đặc điểm của tác phẩm nhạc nhẹ 9

1.2.4 Quan điểm về “nhạc nhẹ” ở Việt Nam 10

1.3 Nhạc nhẹ Việt Nam - quá trình hình thành và phát triển 10

1.3.1 Quá trình du nhập âm nhạc Tây Âu vào âm nhạc Việt Nam 10

1.3.2 Nhạc nhẹ trong môi trường đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp 10

Tiểu kết chương 1 11

CHƯƠNG 2: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA TÁC PHẨM CHUYỂN SOẠN CHO PIANO NHẠC NHẸ 12

2.1 Một số thể loại âm nhạc thường vận dụng khi chuyển soạn tác phẩm

piano kinh viện cho piano nhạc nhẹ 12

2.1.1 Thể loại Pop- Ballad 12

2.1.2.Thể loại Swing, Ragtime 12

2.2 Tác phẩm piano chuyển soạn pha trộn các thể loại 13

2.3 Tác phẩm chuyển soạn dưới góc nhìn hình thức âm nhạc 14

2.3.1 Tác phẩm chuyển soạn giữ nguyên hình thức-cấu trúc nhưng thay đổi về phương cách trình diễn, thể hiện 12

2.3.2 Tác phẩm chuyển soạn có sự rút gọn về cấu trúc âm nhạc 13

2.3.3 Tác phẩm chuyển soạn có sự mở rộng về cấu trúc âm nhạc 13

2.4 Tác phẩm chuyển soạn dưới góc nhìn về nhịp điệu và tiết tấu 15

2.4.1 Tác phẩm chuyển soạn có sự thay đổi số chỉ nhịp 13

2.4.2 Tác phẩm chuyển soạn có sự thay đổi tiết tấu âm hình phần đệm 14

2.5 Tác phẩm chuyển soạn dưới góc nhìn chủ đề âm nhạc 15

2.5.1 Tác phẩm chuyển soạn giữ nguyên giai điệu chính 15

2.5.2 Tác phẩm chuyển soạn có thay đổi giai điệu chính 15

2.6 Tác phẩm chuyển soạn dưới góc nhìn hòa âm 16

2.6.1 Tác phẩm chuyển soạn giữ nguyên hòa âm của nguyên bản 16

2.6.2 Tác phẩm chuyển soạn có thêm màu sắc hòa âm đặc trưng của thể loại 16

Tiểu kết chương 2 17

CHƯƠNG 3: TÁC PHẨM PIANO CHUYỂN SOẠN THEO PHONG CÁCH NHẠC NHẸ TRONG BIỂU DIỄN VÀ ĐÀO TẠO CHUYÊN NGHIỆP 18

3.1 Các tác phẩm Piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ trong biểu diễn 18

3.1.1 Cấu trúc hình thức phổ biến trong các tác phẩm piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ 18 3.1.2 Kỹ thuật diễn tấu Piano trong tác phẩm chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ 18 3.2 Các tác phẩm Piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ trong đào tạo tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh 19 3.2.1 Thực trạng đào tạo và giảng dạy tác phẩm Piano kinh viện chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh 20 3.2.2 Các đề xuất nâng cao chất lượng đào tạo và biểu diễn tác phẩm piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ tại Việt Nam 20 Tiểu kết chương 3 23

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 24

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chuyển soạn đã xuất hiện trong lịch sử âm nhạc có thể từ thời kỳ của J.S Bach sau đó phát triển vào thời kỳ của Liszt, Busoni, Ravel đến nay Xu hướng “nhạc nhẹ hóa” các tác phẩm hàn lâm khá phổ biến trên thế

giới và được nhắc đến như một phong cách, thể loại âm nhạc “nửa kinh

viện” Khi nhắc đến thể loại này, người ta liên tưởng đến các nhạc sĩ như

Paul Mauriat, Oliver Toussant, Gerard Salesses, Regis Dupré, Richard Clayderman… họ đã đưa tác phẩm kinh viện như Sonata No 14 chương 2

“Moonlight” của Beethoven, Nocturne Opus 9, No 2, Eb dur của Chopin, Liebestraum của Liszt, Piano Concerto No 1 của Tchaikovsky, đến với công chúng nhưng mang màu sắc mới, phong cách mới và trở thành những bản nhạc quen thuộc và phổ biến

Học và trình diễn nhạc nhẹ ở Việt Nam đang phát triển, nhưng mang tính

tự phát, tự học và chưa được nghiên cứu Danh từ “nhạc nhẹ” được liên tưởng đến lối đàn tự do, ngẫu hứng, tự học qua băng đĩa, bạn bè và trở thành người biểu diễn bằng năng khiếu của mình Mặt khác, khi tiếp cận các bản chuyển soạn, người biểu diễn không truyền tải được tinh thần, nội dung, ý định của tác phẩm; người dạy nếu không có sự đầu tư nghiêm túc cũng dễ gặp thiếu sót Nếu không nghiên cứu đầy đủ về tác phẩm Piano chuyển soạn, ngoài những thiếu sót trong biểu diễn, đào tạo và giảng dạy âm nhạc,

có thể khiến người học dễ dãi, sinh ra xu hướng thẩm mỹ “nghiệp dư hoá”, quần chúng hoá âm nhạc Do vậy, cần thiết có những nghiên cứu tác phẩm Piano chuyển soạn từ tác phẩm Piano kinh viện

Nắm bắt được nhu cầu của đời sống âm nhạc, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đã thành lập khoa Jazz-Pop-Rock và Công nghệ âm nhạc Khoa là nơi nghiên cứu, hoàn thiện chương trình đào tạo, cho khoa Jazz-Pop-Rock và Công nghệ, có những nghiên cứu, hệ thống, quy chuẩn những kiến thức, “học thuật hóa” vấn đề ứng dụng, để cung cấp, định hướng, phục vụ nhu cầu giải trí âm nhạc Từ đó, nghiên cứu nhạc nhẹ và tác phẩm Piano chuyển soạn là cần thiết

Chuyển soạn tác phẩm kinh viện là một trong những cách thức nhanh, hiệu quả để đem nhạc hàn lâm đến với công chúng, là một hướng nghiên cứu, đáp ứng nhu cầu xã hội, học thuật hóa, chuyên môn hóa và phục vụ cho đào tạo Chính ý nghĩa thực tiễn, phục vụ cho biểu diễn, đào tạo và giáo dục,

chúng tôi chọn đề tài: “CHUYỂN SOẠN TÁC PHẨM PIANO KINH VIỆN

CHO PIANO NHẠC NHẸ”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tìm hiểu chuyển soạn tác phẩm Piano kinh viện cho Piano nhạc nhẹ, cũng như kỹ thuật chuyển soạn đến nay hầu như chưa được quan tâm, một số tài liệu được phân nhóm như sau:

2.1 Tác phẩm âm nhạc chuyển soạn

Bộ sách Classical Jazz, Rags & Blues của Martha Mier là tập hợp các tác

phẩm Piano kinh viện được chuyển soạn mang phong cách Jazz, Ragtime

và Blues Sách Easy Piano Classics của James Bastien và “The library of

easy Piano favorites” của Hal Leonard Corporation gồm tác phẩm thời kỳ

Cổ điển và Lãng mạn được chuyển soạn nhằm mục đích mang âm nhạc

kinh viện đến với công chúng Sách Toccata and Fugue in D minor and

other great masterpieces by Bach, Tchaikovsky and others-Transcribed for Piano của NXB Dover là sách in các tác phẩm của Johann Sebastian Bach,

Franz Schubert do Carl Tausig, Theodor Leschetizky chuyển soạn The

Greatest Collection of Richard Clayderman do NXB Trẻ phát

hành;“Richard Clayderman Piano Solo Best Collection”Jairo Music, Inc

là những tuyển tập do Olivier Toussaint, Gerad Salesses và Paul Senneville chuyển soạn, sáng tác Một số tài liệu viết cho Piano nhạc nhẹ được phổ biến, sao chép từ những tài liệu nước ngoài, nêu kinh nghiệm chuyển đổi mang tính chủ quan của người dạy Nhạc nhẹ, nhất là Jazz có tính ngẫu hứng, nhiều tác phẩm được nghệ sĩ chuyển soạn ngay trong quá trình biểu diễn nên không có bản ký âm Tóm lại, các văn bản tác phẩm Piano độc tấu nguyên bản, các tác phẩm chuyển soạn là nguồn tư liệu chính được nghiên cứu trong luận án

2.2 Những nghiên cứu về chuyển soạn tác phẩm Piano trong và ngoài nước:

“Metamorphoses" của Rian de Waal, các bài viết “The art of

transcription…”- Steve Lawson, Mel Martin; “Signal Processing Methods for Music Transcription”- Anssi Klapuri, “The honourable art of the Piano transcription”- Michael Tomelty… là những nhận định về cách chuyển

soạn tác phẩm cho nhạc cụ Trong “The Pianist’s guide to Transcriptions,

Arrangements and Paraphrases”- Maurice Hinson đã thống kê, tập hợp tác

phẩm chuyển soạn hoặc biên soạn của Beethoven, Brahms, Busoni,

Liszt,…Tuy nhiên, tài liệu này chỉ tổng hợp, liệt kê tác phẩm được chuyển soạn, không phân tích

Ở Việt Nam, hầu như chưa có nghiên cứu về chuyển soạn tác phẩm Piano kinh viện cho Piano theo phong cách nhạc nhẹ Vấn đề chuyển soạn và cách chuyển soạn tác phẩm âm nhạc cho các nhạc cụ khác như Accordion, Guitar

đã xuất hiện nhưng chưa nhiều Luận án của Nguyễn Tài Hưng: “Nghệ thuật

chuyển soạn tác phẩm âm nhạc cho Accordéon”; bài báo “Chuyển soạn ca khúc cho đàn Accordéon” của Mai Thanh Bình hoặc bài viết của nhạc sĩ

Mai Kiên “Bàn về Khái niệm về chuyển soạn”… về chuyển soạn cho các

nhạc khí nhưng không phải cho Piano thể loại nhạc nhẹ

2.3 Các tài liệu liên quan đến nghệ thuật biểu diễn Piano và kiến thức chuyên ngành

“The Pianist’s guide to standard teaching and Performance Literature”-

Jane Magrath giới thiệu các kỹ thuật, đặc điểm, chất liệu nổi trội của tác

phẩm;“The Pianist’s guide to Pedaling”- Joseph Banowetz giới thiệu vai

trò, kỹ thuật sử dụng Pedal Piano tác phẩm của Bach, Haydn, Mozart, Beethoven, Chopin, Schumann, Liszt, Debussy và Ravel Bên cạnh văn

bản, có những Album của Richard Clayderman; Classical Meets Jazz của nghệ sĩ Bomin Park, Mozart meets Jazz trình diễn bởi dàn nhạc Nova

Philharmony và nhóm tứ tấu Paul Joseph, Việc nghiên cứu chuyển soạn

không đơn thuần so sánh hai văn bản mà còn ở nhiều góc độ tiếp cận khác qua các tài liệu học thuật Những tài liệu này bao gồm;

-Tài liệu Lịch sử âm nhạc:“A History of Popular Music before Rock Music” của Piero Scaruffi , “A History of Rock Music” của Glenn Gass; “A history of Western Music”, “The Norton Anthology of Western Music”,

“Norton Recorded Anthology of Western Music” của Donald Jay Grout, J

Peter Burkholder và Claude V Palisca; Giáo trình “Lịch sử âm nhạc thế

giới” của Thế Vinh và Nguyễn Thị Nhung… là những tài liệu cần thiết khi

nghiên cứu chuyển soạn, tác phẩm piano chuyển soạn

-Tài liệu về Hoà âm, hình thức, thể loại âm nhạc:“Contemporary Music

Theory, A Complete Harmony and Theory Method for the Pop and Jazz Musician” của Mark Harrison; Sách giáo khoa “Tonal Harmony” của

Stefan Kostka; “Traditional Harmony” của Paul Hindemith (1940); Luận văn cao học Âm nhạc học “Xây dựng tài liệu giảng dạy hoà âm ứng dụng”

của Vũ Nam Thành;“Kỹ thuật hòa âm dành cho Dương cầm”(1973) của

Nguyễn Quan Thế Phi, “Những vấn đề về cấu trúc của ngôn ngữ hòa âm”

(1991) của Đào Trọng Minh, giáo trình “Hòa âm Jazz-Pop-Rock” và giáo

trình “Hòa âm chuyển soạn Pop-Rock-Jazz” của trường ĐH VHNT Quân

đội; các tài liệu “Phân tích tác phẩm âm nhạc” (2005),“Hình thức và thể

loại âm nhạc” (2005) của Nguyễn Thị Nhung; hoặc sách “Các thể loại Âm nhạc” do Lan Hương dịch… là cơ sở chuyên ngành giúp luận án trong phân

tích chuyển soạn

2.4 Các công trình nghiên cứu, luận văn, bài báo khoa học liên quan đến nghệ thuật Piano nhạc nhẹ

+ Những tài liệu nước ngoài: Tự điển bách khoa toàn thư âm nhạc (NXB

ĐH Oxford); Tự điển âm nhạc- Arthur Jacobs (NXB The New Penguin);

Tự điển âm nhac,Tim Rutherford-Johnson, Michael Kennedy và Joyce

Bourne Kennedy (ĐH Oxford XB); Dictionnaire de la musique (NXB Larousses); từ điển Die Musik in Geschichte und Gegenwart: Allgemeine

Enzyklopädie der Musik (MGG XB); “The New Grove Dictionary of Music and Musicians”- Stanley Sadie và John Tyrrel (NXB Publisher

Macmillan); “Harmony in pop/rock music”- Kris P Shaffer v.v… được

xem là cơ sở cho nghiên cứu

+Những tài liệu trong nước:Âm nhạc phương Tây đã thâm nhập vào Việt

Nam như thế nào của ba tác giả Tô Vũ, Chí Vũ, Thuỵ Loan, Nhạc nhẹ của

Phúc Minh, Trao đổi thêm về nhạc nhẹ của Nguyễn Đức Toàn v.v… được tìm thấy trong Hợp tuyển tài liệu nghiên cứu - lí luận - phê bình ÂNVN thế

kỉ XX của Viện Âm nhạc Ngoài ra còn có vài dòng đề cập đến nội dung

“nhạc nhẹ” trong tuyển tập “Âm nhạc mới -Tiến trình và thành tựu”… cho một dung mạo chung của Nhạc nhẹ

Về khái niệm nhạc nhẹ: những bài viết của Tô Ngọc Thanh; Tú Ngọc,

Nguyễn Thị Nhung; Trần Thế Bảo… đã góp phần lý giải không chỉ về một thể loại, một phong cách âm nhạc mà còn được xem là một “hiện tượng”, một trào lưu phát triển ở Sài Gòn – TP.HCM vào những năm đầu thập niên

60 thế kỷ XX, sau đó lan tràn khắp cả nước Tuy nhiên, những tài liệu này chưa bàn đến việc chuyển soạn tác phẩm âm nhạc kinh viện sang nhạc nhẹ (kể cả độc tấu hay hòa tấu) mặc dù hiện tượng chuyển soạn cho các nhạc

cụ khác nhau diễn tấu khá phổ biến; việc khảo sát đưa ra đặc điểm, ngôn ngữ âm nhạc của thể loại này cũng hầu như chưa có tài liệu hoặc nhà nghiên cứu Việt Nam quan tâm

Tài liệu về Sự hình thành, lịch sử phát triển nhạc nhẹ tại Việt Nam:“Âm

nhạc phương Tây đã thâm nhập vào Việt Nam như thế nào” của Tô Vũ, Chí

Vũ và Thuỵ Loan; “Nhạc nhẹ” của Phúc Minh, “Trao đổi thêm về nhạc

nhẹ” của Nguyễn Đức Toàn v.v… được tìm thấy trong “Hợp tuyển tài liệu nghiên cứu - lí luận - phê bình ÂNVN thế kỉ XX” của Viện Âm nhạc do Tô

Ngọc Thanh làm chủ biên Mỗi tập sách chuyên sâu một vấn đề như nhạc

cụ, nhạc hát cổ truyền, nhạc hát mới, nhạc sân khấu cổ truyền Nội dung bàn về nhạc nhẹ có số lượng hạn chế (3 bài) Ngoài ra, có vài dòng đề cập

đến nội dung “nhạc nhẹ” trong tuyển tập “Âm nhạc mới Việt Nam -Tiến

trình và thành tựu”

Về nhạc nhẹ: bắt đầu có quan tâm, nghiên cứu qua các luận văn, luận án:

luận văn Âm nhạc học “Kỹ thuật Piano Jazz cơ bản dành cho bậc trung

cấp Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh”(2012) của Nguyễn Hoàn Vũ khái

quát về nhạc Jazz, giới thiệu kỹ thuật cơ bản, phương pháp rèn luyện kỹ

thuật Piano Jazz; luận án“Nghệ thuật Piano Jazz chuyên nghiệp Việt Nam”

(2016) của Nguyễn Tiến Mạnh nghiên cứu nghệ thuật biểu diễn Piano thể

loại nhạc Jazz

Nhìn chung, nhạc nhẹ đã được nghiên cứu ở các phương diện: công bố bài bản, sắp xếp hệ thống như giáo trình (từ dễ đến khó), nghiên cứu các phương tiện biểu hiện, ngôn ngữ… với mục đích nâng cao chất lượng nghệ thuật, hệ thống hóa và phổ biến, truyền dạy

3.Mục đích đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận án nghiên cứu việc chuyển soạn các tác phẩm Piano kinh viện cho Piano nhạc nhẹ thông qua khảo sát, tổng hợp các tác phẩm; hệ thống hóa kỹ thuật chuyển soạn, tìm ra đặc điểm âm nhạc, yếu tố ngôn ngữ chuyển soạn… hướng đến nhận diện tác phẩm Piano nhạc nhẹ; hệ thống hóa những tác phẩm Piano kinh viện chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ nhằm xác định vai trò của nó, phục vụ cho biểu diễn, sáng tác và giảng dạy bộ môn Piano nhạc nhẹ tại Nhạc viện TP.HCM

3.2 Mục tiêu cụ thể

- Nghiên cứu, xác định, đưa ra khái niệm, quan điểm về nhạc nhẹ, chuyển soạn tác phẩm Piano kinh viện cho Piano nhạc nhẹ, nhằm định hướng đối tượng và phạm vi nghiên cứu; khẳng định vai trò của tác phẩm Piano nhạc

nhẹ trong biểu diễn, đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp Hệ thống hóa đặc điểm

về ngôn ngữ âm nhạc và phong cách âm nhạc của các tác phẩm này;

- Nghiên cứu, phân tích những kỹ thuật biểu diễn tác phẩm Piano kinh viện được chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ; đưa ra những yêu cầu kỹ thuật trong thể hiện nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp trong biểu diễn và đào tạo Đề xuất một số giải pháp, gợi ý đưa tác phẩm chuyển soạn vào đào tạo chuyên nghiệp tại Nhạc viện TP.HCM

3.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: chuyển soạn các tác phẩm Piano kinh viện cho Piano nhạc nhẹ

- Phạm vi nghiên cứu: những tác phẩm độc tấu Piano kinh viện chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ, đã được phổ biến, phát hành dưới dạng tài liệu, sách, băng đĩa; những tác phẩm đã được được biểu diễn, thu phát qua các

phương tiện truyền thông đại chúng…

4 Giả thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Giả thuyết nghiên cứu:

- Các tác phẩm Piano kinh viện sau khi chuyển soạn sẽ có yếu tố điển hình của tác phẩm Piano nhạc nhẹ Chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ đã hình thành những nét chung, thể hiện qua giai điệu, tiết tấu, hòa âm, sự đơn giản hóa kỹ thuật diễn tấu v.v…

- Để thể hiện được tác phẩm Piano chuyển soạn, ngoài các yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật diễn tấu, nghệ sĩ cần phải trang bị kiến thức về tác giả, tác phẩm gốc, nghệ thuật biểu diễn phong cách các thể loại nhạc nhẹ HSSV Piano chuyên nghiệp Việt Nam có thể thể hiện được tác phẩm Piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ

4.2 Phương pháp nghiên cứu

(1)Phương pháp Phân tích Âm nhạc học dựa trên bản phổ để tìm ra những đặc điểm của tác phẩm Piano nhạc nhẹ trên cơ sở so sánh với tác phẩm Piano gốc, tổng hợp để xác định đặc điểm, ngôn ngữ; (2) Phương pháp diễn giải học lịch sử: khảo sát chọn lọc, sắp xếp và hệ thống hóa các tư liệu, bản phổ theo thời gian; (3) Phương pháp định lượng và định tính: thu thập thông tin, phương pháp chuyên gia, quan sát, tham dự, phỏng vấn… Ngoài ra, nghiên cứu tài liệu chuyên ngành, công trình, bài viết của tác giả trong và ngoài nước; lý thuyết về mỹ học, âm nhạc học, hòa âm, điệu thức, cấu trúc tác phẩm, phân tích tác phẩm và các tác phẩm trên băng đĩa

5 Kết quả đóng góp của luận án

5.1 Về phương diện khoa học: (1) Luận án là công trình nghiên cứu một

cách hệ thống, chuyên sâu về tác phẩm Piano kinh viện chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ, được thể hiện ở dung mạo mới, gần gũi và phổ thông (2) Luận án khảo sát, tổng hợp các yếu tố, đặc điểm của tác phẩm Piano chuyển soạn; nghiên cứu quá trình tiếp cận, vận dụng các nguyên tắc sáng tác, thẩm

mỹ theo phong cách nhạc nhẹ từ các tác phẩm Piano kinh viện (3) Hệ thống hóa các tài liệu đã được công bố, những yếu tố thể hiện đặc điểm âm nhạc, đưa ra quan điểm, khái niệm về chuyển soạn làm cơ sở cho nghiên cứu cũng như các vấn đề về lý luận; (4) Xác định vai trò của Piano nhạc nhẹ trong việc phổ biến, phát triển nghệ thuật Piano ngày nay; vai trò tác phẩm Piano chuyển soạn trong công tác đào tạo, biểu diễn Piano nói riêng và nhạc nhẹ nói chung; (5) Công trình mang tính gợi mở những quan điểm mới trong định hướng phát triển chuyên ngành Piano nói riêng, nghiên cứu âm nhạc nói chung Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung cơ sở lý luận trong đào tạo, biểu diễn Piano nhạc nhẹ tại Việt Nam

5.2 Về phương diện thực tiễn: (1) Xác định các tác phẩm Piano kinh

viện sau khi chuyển soạn sẽ mang những yếu tố điển hình của tác phẩm Piano nhạc nhẹ, thuộc các thể loại nhạc nhẹ khác nhau; (2) Đưa ra hệ thống các đặc điểm để nhận diện, xác định tác phẩm Piano nhạc nhẹ được chuyển soạn từ tác phẩm Piano kinh viện, giúp cho nghệ sĩ biểu diễn, HSSV dễ dàng tiếp cận trong biểu diễn, học tập; (3) Hệ thống những kỹ thuật trong tác phẩm Piano chuyển soạn, nâng cao tính chuyên nghiệp trong biểu diễn

và đào tạo; (4) Kết quả nghiên cứu bổ sung nội dung đào tạo, biểu diễn Piano chuyên nghiệp tại Việt Nam; (5) Luận án có thể được sử dụng là tài liệu tham khảo để nghiên cứu, giảng dạy âm nhạc chuyên nghiệp, các trường văn hóa nghệ thuật cả nước, cho các công trình liên quan

6 Kết cấu luận án: Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, luận án gồm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2 Những đặc điểm của tác phẩm chuyển soạn cho Piano nhạc nhẹ Chương 3 Tác phẩm Piano chuyển soạn theo phong cách nhạc nhẹ trong

đào tạo chuyên nghiệp

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Chuyển soạn (Transcription) và các khái niệm liên quan

1.1.1 Chuyển soạn- Transcription: là chuyển dịch một tác phẩm từ

phương tiện thể hiện này này sang phương tiện thể hiện khác bằng nhiều cách thức khác nhau, là sự sao chép một tác phẩm âm nhạc bằng việc thay đổi những phương tiện biểu hiện – ngôn ngữ âm nhạc, nhưng yêu cầu bảo toàn gần như nguyên vẹn của giai điệu so với bản gốc

1.1.2 Biên soạn- Arrangement: là việc lựa chọn một chất liệu âm nhạc

nhất định như giai điệu hay một phần của giai điệu, “viết lại” về hòa âm, phần đệm, thậm chí cả tiết tấu và phối khí

1.1.3 Diễn dịch- Paraphrase: Các tiết nhạc, giai điệu hay toàn bộ đoạn

nhạc được soạn lại, thay đổi bằng cách thêm nốt mới, thay đổi nhịp điệu, giai điệu hay phác hoạ những nét lướt giai điệu…

1.1.4 Chuyển biên- Cover: là thuật ngữ được sử dụng trong nhạc nhẹ,

bản nhạc sẽ được trình diễn hoặc thu âm lại bằng một phong cách khác so với bản gốc

1.1.5 Khái niệm chuyển soạn tại Việt Nam: hiện nay, thuật ngữ chuyển

soạn/ biên soạn âm nhạc tại Việt Nam chưa có sự thống nhất khi sử dụng

tiếng nước ngoài để giải thích “Arrangement” được sử dụng với nghĩa

“Chuyển soạn” Thuật ngữ “chuyển soạn” trong nghệ thuật trình diễn Guitar Việt Nam được xem là việc soạn hoà âm cho tác phẩm chỉ có phần giai điệu theo phong cách âm nhạc phù hợp, sau đó sáng tạo thêm phần dạo nhạc, cầu nối, thêm tiết tấu đệm, phần kết Tuỳ theo góc nhìn và trường hợp sử dụng, thuật ngữ “Arrangement” và “Transcription” có nghĩa “chuyển soạn”,

sử dụng với bất cứ tác phẩm âm nhạc nào được viết lại (sáng tác) dựa trên tác phẩm âm nhạc có trước Với nghĩa này, thuật ngữ chuyển soạn được sử

dụng trong luận án bao gồm “Transcription”và “Arrangement”

1.2 “Nhạc kinh viện”, “nhạc nhẹ” và quan điểm về nhạc nhẹ ở Việt Nam

1.2.1 Nhạc kinh viện: Nhạc kinh viện, nhạc cổ điển, kinh điển, nhạc bác

học, hàn lâm… là thuật ngữ được sử dụng khi nhắc đến loại nhạc chuyên nghiệp, khuôn khổ, có giá trị học thuật với hình thức biểu diễn nhạc cụ phương Tây, dàn nhạc giao hưởng, thính phòng, hợp xướng Tác phẩm

“kinh điển” thường mang ý nghĩa là một tác phẩm lâu đời, mang tính chuẩn mực, có giá trị ảnh hưởng, được giới chuyên môn đánh giá cao Như vậy, 2

từ “kinh viện” hay “kinh điển” chỉ thể loại âm nhạc có những tính chất gần gũi với từ “classical” trong tiếng Anh hay tiếng Pháp Luận án sẽ sử dụng thống nhất thuật ngữ “kinh viện” để nói đến thể loại âm nhạc chuyên nghiệp Tác phẩm Piano kinh viện là những tác phẩm âm nhạc chuyên nghiệp được sáng tác từ thời kỳ Tiền cổ điển đến đương đại, viết cho Piano

và bao gồm tác phẩm viết cho các nhạc cụ khác được chuyển soạn lại cho Piano độc tấu Đây là những tác phẩm được sử dụng trong biểu diễn và giảng dạy trong các trường âm nhạc chuyên nghiệp

1.2.2 Nhạc nhẹ

1.2.2.1 Khái niệm Nhạc nhẹ: Tự điển The New Grove: thuật ngữ “popular music” với ý nghĩa là dòng nhạc phổ biến ở Mỹ Đặc điểm chung là có số

lượng người nghe nhiều, tính chất đại chúng So với dòng nhạc kinh viện,

“Popular music” có cấu trúc, nội dung ít phức tạp, có độ dài tác phẩm vừa

phải, phần đệm hoà âm đơn giản, giai điệu nổi bật, còn gọi là “light music” (tạm dịch là nhạc nhẹ) Nhạc nhẹ vừa là phong cách âm nhạc với nhiều thể loại, hình thức biểu diễn Những đặc điểm trên cho thấy thuật ngữ “Popular music” và “Nhạc nhẹ” có một số nét chung, có thể được sử dụng với ý nghĩa gần như nhau

1.2.2.2 Thể loại và phong cách nhạc nhẹ

- Về mặt phong cách: nhạc nhẹ được trình diễn theo phong cách, tính chất

để giải trí, thư giãn Nội dung không đòi hỏi nêu hình tượng âm nhạc mang tính triết lý hay kỹ thuật phức tạp mà chỉ nêu những vấn đề đơn giản, đời thường, chủ yếu đi vào tâm tư tình cảm con người

1.2.3.1 Về tiết tấu: trong nhạc nhẹ, tiết tấu là một trong những yếu tố

đóng vai trò quan trọng; tạo phong cách, thể loại âm nhạc qua việc nhắc lại thường xuyên tiết tấu trong tác phẩm

1.2.3.2 Về Hòa âm: thường sử dụng hầu hết các dạng điệu thức bao gồm

điệu thức trưởng thứ diatonic, thang âm trung cổ, thang âm ngũ cung Sử dụng hợp âm theo cấu trúc quãng ba, các hợp âm “sus” hợp âm 6, hợp âm

6/9, hợp âm 9, hợp âm 11, hợp âm 13 và các hợp âm có âm phụ Các âm 9,

11, 13 cũng được sử dụng để tạo màu sắc

1.2.3.3 Về cấu trúc, hình thức: được xây dựng với các thành phần:

Phần dạo đầu (Intro);Phần dạo giữa (Interlude); Phần ngẫu hứng (Improvise); Đoạn nối; Đoạn lặp (tag)

1.2.4 Quan điểm về nhạc nhẹ ở Việt Nam

Tác giả Tô Ngọc Thanh trong bài viết “Góp phần lý giải vấn đề nhạc nhẹ”

đã gọi nhạc nhẹ này là một “hiện tượng”, một “thể loại” và cũng là một

“phong cách trình diễn”:… Ông cho nhạc nhẹ có thể là nhạc Rock, Rock n’ Roll, nhạc Jazz, nhạc Blues, nhạc Country… Nhạc nhẹ là thanh nhạc cũng như khí nhạc, những hình thức biểu diễn từ độc tấu, đơn ca đến hòa tấu, hợp ca…và ông đã khẳng định nhạc nhẹ cũng là một loại hình nghệ thuật nên nó là sản phẩm của cái đẹp, có những yêu cầu của một nghệ thuật cũng như phải đảm bảo tính nghệ thuật của nó và đưa ra kiến nghị đào tạo chính quy thể loại nhạc này

1.3.Nhạc nhẹ Việt Nam - quá trình hình thành và phát triển

Hiện nay ở Việt Nam, nhạc cổ truyền dân tộc, nhạc kinh viện và nhạc nhẹ là ba âm dòng nhạc chủ lưu trong đời sống, được giảng dạy tại các trường âm nhạc chuyên nghiệp cũng như các trung tâm Trong khi nhạc

cổ truyền và nhạc kinh viện có bề dày hoạt động, có vị trí trong nền âm nhạc nước nhà thì dòng nhạc nhẹ mới được chú ý và đưa vào đào tạo chuyên nghiệp những năm gần đây

1.3.1.Quá trình du nhập âm nhạc Tây Âu vào âm nhạc Việt Nam

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, văn hoá phương Tây du nhập vào Việt Nam đem theo âm nhạc Tây Âu bằng nhiều hình thức Với mục đích

“khai hóa văn minh” ở thuộc địa và kết hợp đáp ứng nhu cầu giải trí cho viên chức thực dân, thương nhân, tầng lớp trí thức Việt Nam, các hoạt động giải trí, âm nhạc đã hình thành Bắt đầu từ đây, các điệu nhảy Valse, Tango, Fox, Rumba được biết đến, nhạc không lời với tính chất nhẹ nhàng, lãng mạn của các nhạc sĩ cổ điển như Chopin, Schumann, Tocelli… trở nên quen thuộc

Sau kháng chiến chống Pháp, âm nhạc miền Bắc đi theo phong cách nghiêm túc, bác học thì âm nhạc miền Nam tiếp nhận dòng nhạc Âu Mỹ Các loại hình giải trí phát triển, phòng trà, vũ trường hoạt động mạnh mẽ, nhạc cụ điện tử góp phần mở ra một lối cảm thụ âm nhạc mới Ca khúc