Giáo trình sửa chưa bảo dưỡng hệ thống truyền động

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SỬA CHỮA BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số:

Trang 1

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: SỬA CHỮA BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG

NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ… ngày….tháng 8 năm 2018 của

Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định

Nam Định, năm 2018

Trang 2

Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô

Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền lực là một công việc có tính thường xuyên, nặng nhọc và quan trọng đối với nghề sửa chữa ôtô, nhằm nâng cao tuổi thọ ôtô và đáp ứng cảm giác an toàn của người lái xe và hành khách đi trên xe Công việc sửa chữa không chỉ cần những kiến thức cơ học ứng dụng và kỹ năng sửa chữa cơ khí, mà nó còn đòi hỏi sự yêu nghề của người thợ sửa chữa ôtô Vì vậy công việc Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền lực đã trở thành một nghiệp vụ suốt đời của người thợ sửa chữa ôtô

Giáo trình này cung cấp cho học viên có đầy đủ kiến thức về cấu tạo, nhiệm vụ và nguyên tắc hoạt đông các bộ phận của hệ thống Truyền lực ôtô Đồng thời có đủ kỹ năng phân định để tiến hành bảo dưỡng và kiểm tra, sửa chữa các hư hỏng của các bộ phận của hệ thống truyền lực ô tô Với việc sử dụng đúng và hợp lý các trang thiết bị, dụng cụ đảm bảo đúng quy trình yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao

Nhóm biên soạn xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô trong khoa và bộ công nghệ

ô tô và các đồng nghiệp trong quá trình biên soạn giáo trình này đã có những ý kiến đóng góp rất quý báu để cuốn giáo trình này được hoàn thiện

Nam Định, ngày tháng năm

Tham gia biên soạn

1 Chủ biên: Bùi Ngọc Luận

2 Tống Minh Hải

3 Nguyễn Lương Huy

Trang 3

MỤC LỤC

TRANG

BÀI 2 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BỘ LY HỢP MA SÁT 15

BÀI 4 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG HỘP SỐ (CƠ KHÍ) 33 BÀI 5 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG HỘP PHÂN PHỐI (HỘP SỐ PHỤ) 41

BÀI 7 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG TRUYỀN ĐỘNG CÁC ĐĂNG 53

BÀI 9 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG TRUYỀN LỰC CHÍNH 65 BÀI 10 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BỘ VI SAI 70 BÀI 11 SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BÁN TRỤC 76

Trang 4

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

Tên môn đun: Sửa chữa & bảo dƣỡng hệ thống truyền động

Mã mô đun: C612021211

I Vị trí, tính chất mô đun:

- Vị trí của mô đun: mô đun này được thực hiện sau khi học xong các môn học,

mô đun sau: Chính trị; Pháp luật; Tin học; Ngoại ngữ; Kỹ năng giao tiếp, Vẽ kỹ thuật; Vật liệu cơ khí; Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật; Cơ kỹ thuật; Kỹ thuật

an toàn và bảo hộ lao động; Công nghệ khí nén thuỷ lực; Thực hành nguội cơ bản;

Kỹ thuật chung về ô tô và công nghệ sửa chữa; Sửa chữa và bảo dưỡng Cơ cấu phân phối khí; Sửa chữa và bảo dưỡng Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định; Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa và khởi động; Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống Nhiên liệu động cơ xăng dùng bộ chế hòa khí; Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống Nhiên liệu động cơ diesel; Sửa chữa và bảo dưỡng trang bị điện - điện tử trên ô tô; Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống điều hòa không khí trên ô tô Mô đun được bố trí ở học kỳ IV của khóa học; có thể bố trí dạy song song với các mô đun sau: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống bôi trơn làm mát; Sửa chữa và bảo dưỡng

hệ thống lái; Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh;…

- Tính chất của mô đun: mô đun chuyên môn nghề bắt buộc

II Mục tiêu mô đun:

và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa

+ Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn

Trang 5

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:

+ Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong công nghệ sửa chữa ô tô

+ Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên

III Nội dung mô đun:

Số

TT Tên các bài trong mô đun

Thời gian Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra *

*

Ghi chú: Thời gian kiểm tra được tích hợp giữa lý thuyết với thực hành được tính

vào giờ thực hành

Trang 6

BÀI 1: CẤU TẠO BỘ LY HỢP MA SÁT

Giới thiệu:

Bộ ly hợp ma sát là một bộ phận của hệ thống truyền lực ôtô được đặt giữa động

cơ và hộp số chính Có nhiệm vụ cắt và truyền lực (mômen) từ động cơ đến hộp số, thông qua lực ma sát của các bề mặt chi tiết Do yêu cầu làm việc của bộ ly hợp cắt , nối liên tục, truyền lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, điều chỉnh thường xuyên và bảo dưỡng, sửa chữa kịp thời

để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của bộ ly hợp ôtô

Mục tiêu thực hiện:

1 Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại của bộ ly hợp

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ ly hợp ma sát

3 Tháo lắp,nhận dạng và kiểm tra bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của bộ ly hợp

ma sát đảm bảo đúng quy trình, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

Nội dung chính:

1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại ly hợp

2 Cấu tạo và hoạt động của bộ ly hợp ma sát

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng bên ngoài bộ ly hợp ma sát

Trang 7

1.1 NHIỆM VỤ, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI LY HỢP

- Chống quá tải cho hệ thống truyền lực

1.1.2 - Yêu cầu của ly hợp

- Có khả năng truyền được hết mô men quay lớn nhất của động cơ trong mọi điều kiện sử dụng, nhưng bị trượt khi động cơ quá tải để tránh cho hệ thống truyền lực chịu mô men quá lớn tác động;

- Nối ly hợp phải êm dịu, mô men quán tính phần bị động phải nhỏ để giảm tải trọng va đập lên các bánh răng của hộp số khi sang số;

- Cắt ly hợp phải nhanh và dứt khoát để sang số được êm dịu;

- Điều khiển được dễ dàng, lực tác dụng lên bàn đạp phải nhỏ;

- Các bề mặt thoát nhiệt tốt để đảm bảo hiệu suất truyền nhiệt và tuổi thọ cao;

- Kết cấu gọn, dễ chăm xóc, bảo dưỡng và sửa chữa

1.1.3- Phân loại ly hợp

a) Theo cách truyền mômen

- Ly hợp ma sát: Làm việc theo nguyên lý ma sát giữa các bề mặt

- Ly hợp điện từ: Làm việc theo nguyên tắc điện từ

- Ly hợp thuỷ lực: Dùng chất lỏng để truyền mô men

b) Theo trạng thái làm việc

- Ly hợp thường đóng: Nó luôn luôn ở trạng thái đóng khi chưa chịu tác sự tác dụng của cơ cấu điều khiển

- Ly hợp thường mở: Luôn luôn ở trạng thái mở khi hoạt động phải chịu sự tác động của cơ cấu điều khiển

c) Theo số lượng đĩa ma sát

Trang 8

1.2 - CẤU TẠO VÀ NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA LY HỢP MA SÁT 1.2.1- Cấu tạo:

Hình 28.1.a: Cấu tạo ly hợp ma sát khô một đĩa thường đóng

1- Trục khuỷu 2-Bánh đà 3- Đĩa bị động 4- Đĩa chủ động 5- Vỏ bánh đà 6- Vỏ ly hợp 7- Bu lông đòn mở 8- Gối đỡ

9- Đòn mở (cần ép) 10- Bi tỳ 11- Trục ly hợp 12- Bàn đạp

13- Thanh kéo 14- Càng mở (đòn bẩy) 15- Lò xo hồi vị 16- Lò xo ép

- Nhóm chủ động gồm:

+ Trục khuỷu (1); Bánh đà (2); Vỏ ly hợp (6); Đòn mở (9); Bu lông đòn mở (7); Gối đỡ (8); Đĩa ép (4) :

+ Vỏ được bắt chặt với bánh đà bằng bulông, đĩa chủ động nối với vỏ ly hợp thông qua các đòn mở và các bulông đòn mở Lò xo ép nằm giữa đĩa ép và vỏ ly hợp,

lò xo có dạng hình xoắn trụ số lượng thường từ 8 chiếc trở lên, lò xo có nhiệm vụ ép chặt đĩa ép, đĩa ma sát, bánh đà thành một khối khi ly hợp đóng Khi ly hợp mở hoàn toàn các chi tiết chủ động sẽ quay cùng với bánh đà

- Nhóm chi tiết bị động gồm: Đĩa ma sát (3) ; Trục ly hợp (11) :

Đĩa ma sát làm bằng thép, hai bên có gắn với vành ma sát bằng đinh tán (đinh

thêm lò xo giảm chấn giữa moay ơ với đĩa thép của đĩa ma sát Moay ơ của đĩa ma sát có rãnh then hoa để lắp với trục ly hợp Trục ly hợp một đầu quay trơn trên ổ bi lắp ở đuôi trục khuỷu, đầu còn lại quay trơn trên vỏ hộp số bằng bi cầu, cuối trục gia công liền với bắng răng sơ cấp của hộp số, do vậy gọi là trục sơ cấp của hộp số Khi

ly hợp mở hoàn toàn thì các chi tiết thuộc nhóm bị động đứng yên

- Cơ cấu dẫn động gồm:

Bàn đạp (12); Thanh kéo (13); Càng mở (14); Bi tỳ (10)

1.2.2 - Nguyên tắc hoạt động của ly hợp: (Hình 28.1.a)

- Khi không tác động vào bàn đạp ly hợp, lúc này lò xo hồi vị kéo bàn đạp ở vị trí cao nhất nên bi tỳ không tác dụng vào đòn mở, dưới tác dụng của lò xo ép, ép chặt

đĩa ép, đĩa ma sát với bánh đà thành một khối, động lực truyền như sau

1  6  9,8,7,16  4  3  11, lúc này trục 11 quay cùng với bánh đà

- Khi người lái tác động một lực vào bàn đạp ly hợp, truyền lực qua thanh kéo, kéo một đầu càng mở về phía sau đầu kia càng mở về phía trước tác động vào bi tỳ đẩy bi tỳ đi theo, bi tỳ tác động vào một đầu đòn mở làm cho một đầu đòn mở đi về phía trước, đầu kia đòn mở đi ra phía sau, kéo đĩa ép về phía sau làm tách đĩa ma sát

ra khỏi bánh đà và đĩa ép, lò xo ép bị nén lại Lúc này động lực truyền như sau:

Trang 9

1  6  9,8,7,16  4.( chi tiết chủ động quay) Còn chi tiết bị động đứng yên

do đó mà động lực từ động cơ không truyền xuống phía sau được giúp cho việc ra vào số được dễ dàng

- Khi người lái nhả bàn đạp ly hợp, lúc này lò xo hồi vị kéo bàn đạp về vị trí ban đầu, nên bi tỳ tách khỏi đòn mở, dưới tác dụng của lực loxo ép đẩy đĩa ép, ép chặt đĩa

ma sát với bánh đà tạo thành một khối Động lực truyền như sau:

xuống phía dưới

1.2.3- Cấu tạo và hoạt động các chi tiết và hoạt động của bộ ly hợp

a) Vỏ bộ ly hợp: Được dập bằng thép và bắt vào bánh đà bằng các bu lông, bên

trong vỏ có các ụ đỡ để lắp lo xo có lỗ để bắt với bulông đòn mở

b) Đĩa ma sát:

Nằm giữa bánh đà và đĩa ép gồm:

- Moay ơ: Được gia công rãnh then hoa để di trượt cùng với trục sơ cấp có then

hoa di trượt trên trục sơ cấp, Trên moay ơ có các lỗ để lắp lò xo trụ giảm chấn, bao bên ngoài là 2 đĩa thép, hai đĩa này được tán chặt bằng đinh tán trên xương đĩa ma sát, sự dịch chuyển nhỏ giữa moay ơ và các đĩa thép chỉ được thực hiện khi các lò xo

bị biến dạng tiếp và đủ lớn để thắng lực ma sát giữa các tấm ma sát và đĩa thép

- Xương đĩa: được làm bằng thép có lỗ để tán đinh cùng với vành ma sát và đĩa

thép giảm chấn, hai bên bề mặt của đĩa có tán đinh nhôm cùng bề dày của vành ma

và êm dịu khi tách, nối ly hợp

Đĩa ma sát có tác dụng nối mô men từ động cơ tới hệ thống truyền lực thông qua rãnh then hoa của trục sơ cấp khi ly hợp tách, nối tức thời mô men xoắn từ động

Hình 28.2: Đĩa ma sát

Hình 28.3: Cấu tạo đĩa ma sát

1,6- Vành ma sát 2-Xương đĩa 3- Vành đĩa 8- Moay ơ

4- Lò xo giảm chấn 5- Đĩa thép 7, 9 Đinh tán

Trang 10

c) Đĩa ép:

Giống như hình vành khăn khép kín, bên trong rỗng có chiều dài bề mặt lớn hơn

bề mặt của tấm ma sát, mặt tiếp xúc với đĩa ma sát được gia công nhẵn, vật liệu chế tạo bằng thép được gia công với độ đồng tâm cao, bên mặt ngoài có các lỗ (hoặc vấu)

để bắt các đòn cùng với vỏ bánh đà (giống như lò xo lá) hoặc để định vị lò xo ở cơ

bởi cách bố trí cồng kềnh, độ chính xác không cao

- Cơ cấu mở ly hợp bằng lò xo màng, loại lò xo màng này hình nón cụt được thay thế bởi các lò xo xoắn để ấn mâm ép, được dập bằng thép lò xo tấm dầy

0,9 mm, các phần tử đàn hồi bố trí hướng tâm là các cần đẩy ra được bắt chặt với vỏ

bằng đinh tán

Hình 28.5: Lò xo màng

e) Khớp ngắt ly hợp: Là một bạc trượt trên có lắp bi tỳ nằm ở phía sau ly hợp

bên ngoài đĩa ép trong quá trình làm việc được bôi trơn bằng mỡ

f) Càng mở ly hợp (càng cua): Được làm bằng thép, một đầu lắp với ống trượt

nằm lồng không trên trục sơ cấp, một đầu nối với các đòn liên động

Trang 11

Trang 12

* Cơ cấu dẫn động bằng thuỷ lực (trợ lực của ly hợp)

- Cấu tạo

Hình 28.8: Cơ cấu dẫn động bằng thuỷ lực

1 - Bầu dầu 2 - Xylanh chính 3 - Pistôn 4 - Ty đẩy

5 - Gối hình cầu 6 - Càng mở ly hợp 7 - Lò xo kéo 8 - Bàn đạp

9 - Ty đẩy của xylanh công tác 10 - Xylanh công tác

Với cơ cấu dẫn động loại này, việc điều khiển ô tô sẽ dễ dàng hơn và việc nhả ly hợp êm dịu hơn, vị trí bàn đạp không phụ thuộc vào vị trí của bộ ly hợp Dẫn động điều khiển loại này điều khiển gián tiếp qua các xylanh lực Trong đó thay thế bằng hai xylanh thuỷ lực là xylanh chính tạo áp suất và xylanh công tác đẩy cho càng mở,

mở ly hợp

- Nguyên tắc hoạt động

+ Khi tác dụng vào bàn đạp ly hợp, ty đẩy, đẩy pitston xylanh chính dịch chuyển sang trái tạo áp suất cao, dầu từ xylanh chính qua ống dẫn dầu đến xylanh công tác, dầu đẩy pitston dịch chuyển sang phải và đẩy ty đẩy dịch chuyển theo, đẩy một đầu càng mở sang phải, đầu kia đòn mở sang trái, đẩy bi tỳ tác động vào đòn

mở, kéo đĩa ép ra làm cho đĩa ma sát tách khỏi bánh đà và đĩa ép

+ Khi thôi tác dụng vào bàn đạp ly hợp, lò xo đẩy các pitston ở hai xylanh về vị trí ban đầu và dầu được thông qua ống dẫn quay trở lại Ly hợp lại trở về trạng thái đầu

Trang 13

1.2.4 - Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ ly hợp kép

- Trạng thái mở: Khi người lái tác dụng vào bàn đạp 11 đòn kéo 13 kéo càng

mở 14 đẩy bạc mở 9 dịch chuyển sang trái bi tỳ 15 sẽ ép lên đầu đòn mở lò xo 7 bị nén lại đĩa ép dịch chuyển sang phải tạo khe hở giữa các đĩa bị động với các đĩa ép trục ly hợp được quay tự do ngắt đường truyền mômen từ động cơ tới trục ly hợp

1.3 - BẢO DƢỠNG BÊN NGOÀI BỘ LY HỢP

1.3.1- Quy trình tháo, lắp và bảo dƣỡng (bộ ly hợp ô tô TOYOTA)

Bộ ly hợp xe TOYOTA là ly hợp một đĩa ma sát thường xuyên đóng, dùng lò xo màng, bộ ly hợp được điều khiển bằng thuỷ lực gồm: bàn đạp ly hợp, xylanh chính, xylanh ngắt ly hợp (xylanh phụ), càng mở và vòng bi tỳ

a Quy trình tháo ly hợp

STT Nội dung công việc Dụng cụ kỹ thuật Yêu cầu

A.Tháo xylanh chính

các giắc cắm điện

3 Rút đường ống dẫu từ bình dầu ra khỏi

Trang 14

- Bôi một lớp mỡ thật mỏng lên bề mặt ma sát như: Then hoa, đĩa ma sát

- Lắp đĩa ma sát đúng chiều và lắp cụm đĩa ép đúng đầu và dùng trục ly hợp để định vị

1.3.2- Quy trình tháo, lắp và bảo dƣỡng (ly hợp xe ô tô Zin 130)

Bộ ly hợp ô tô Zin -130 là ly hợp một đĩa ma sát thường xuyên đóng, lực ép tạo bởi các lò xo ép hình trụ Cơ cấu điều khiển cơ khí gồm: bàn đạp, thanh kéo, càng

-Tháo phớt che bụi, cụm ty đẩy và đệm;

-Tháo rời ty đẩy;

-Tháo Píston, cúp ben, lo xo

Kìm nhọn

Clê12-14 Khí nén

Trang 15

Xoay trục càng mở (càng cua) ở vị trí nằm ngang

- Đánh dấu vị trí giữa cụm ly hợp với bánh đà

10 Tháo đĩa ép chủ động rời vỏ ly

- Các chi tiết phải được vệ sinh sạch, đĩa ép không dính dầu, mỡ;

- Bôi một lớp mỡ lên bề mặt tiếp xúc ma sát như: Then hoa đĩa ma sát, bề mặt càng cua (càng mở) tiếp xúc với vòng bi tì, ty đẩy các khớp;

- Điều chỉnh chiều cao đòn mở;

- Điều chỉnh hành trình tự do của bàn đạp

Hình 28.9 Tháo lắp ly hợp từ ô tô

Trang 16

BÀI 2: SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BỘ LY HỢP MA SÁT

Giới thiệu:

Bộ ly hợp ma sát là một bộ phận của hệ thống truyền lực ôtô được đặt giữa động

cơ và hộp số chính Có nhiệm vụ cắt và truyền lực (mômen) từ động cơ đến hộp số, thông qua lực ma sát của các bề mặt chi tiết Do yêu cầu làm việc của bộ ly hợp cắt , nối liên tục, truyền lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, điều chỉnh thường xuyên và bảo dưỡng, sửa chữa kịp thời

để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của bộ ly hợp ôtô

1 Giải thích đúng các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của bộ ly hợp ma sát

2 Trình bày được các phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa bộ ly hợp ma sát

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng sửa chữa được bộ ly hợp ma sát trên ôtô đúng quy trình và đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

1 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của bộ ly hợp ma sát

2 Phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa bộ ly hợp ma sát

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng sửa chữa bộ ly hợp ma sát

Trang 17

NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA BÀI:

2.1- HIỆN TƢỢNG NGUYÊN NHÂN HƢ HỎNG CỦA BỘ LY HỢP

2.1.1- Ly hợp bị trƣợt khi kết nối

- Nguyên nhân:

+ Không có hành trình tự do của bàn đạp

+ Chiều cao của đòn mở không đều nhau;

+ Lò xo mâm ép bị gẫy, yếu;

+ Đĩa ly hợp bị mòn bề mặt ma sát hoặc bị dính dầu mỡ;

+ đòn mở bị cong, thanh kéo cong…

2.1.2- Ly hợp không cắt hoàn toàn

- Nguyên nhân:

+ Hành trình tự do của bàn đạp quá lớn;

+ Đĩa ma sát hoặc đĩa ép bị cong, vênh;

+ Các bề mặt của ma sát của đĩa ma sát bị lỏng đinh tán;

+ Chiều cao của đòn mở không đều nhau;

+ Moay ơ đĩa ma sát bị kẹt trên trục sơ cấp của hộp số;

+ Đối với ly hợp hai đĩa ma sát, các cơ cấu hay lò xo, vít định vị đĩa chủ động trung gian bị sai lệch

2.1.3- Ly hợp bị giật khi kết nối

- Nguyên nhân:

+ Chiều cao của đòn mở không đều nhau;

+ Đĩa ma sát bị:

* Bị lỏng đinh tán (moay ơ- xương đĩa, tấm ma sát - xương đĩa;

* Lò xo giảm chấn bị gẫy, yếu;

* Đĩa ma sát không di chuyển tự do được trên rãnh then hoa của trục ly hợp;

Ở trạng thái làm việc ổn định (ly hợp đóng hoàn toàn) có tiếng va nhẹ chứng tỏ bị va nhẹ của đầu đòn mở với bạc, bi tỳ Tiếng kêu khi đạp để cắt ly hợp thì bi tỳ bị mòn, khô dầu mỡ hoặc bị kẹt

2.1.5- Đĩa ma sát chóng mòn

- Nguyên nhân:

+ Hành trình tự do của bàn đạp quá bé hoặc không có;

+ Chiều cao của đòn mở không đều nhau, cong hoặc kẹt;

+ Bàn đạp, thanh kéo bị cong, kẹt;

+ Các gối đỡ bị thiếu dầu, mỡ…

Trang 18

Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô +Trợ lực không làm việc, do không có khí nén hoặc khí nén bị rò rỉ ở xylanh trợ lực hay van điều khiển

2.2- HƯ HỎNG, NGUYÊN NHÂN PHƯƠNG, PHÁP KIỂM TRA, BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CÁC CHI TIẾT CỦA LY HỢP

Do va đập mạnh, tháo lắp không đúng yêu cầu kỹ thuật

b) Phương pháp kiểm tra và sửa chữa:

- Dùng mắt quan sát các vết nứt, sứt và biến dạng;

- Các vết nứt, sứt thì dùng phương pháp hàn;

- Các lỗ mòn thì hàn đắp rồi gia công lại kích thước ban đầu;

- Nếu vỡ và biến dạng lớn thì thay mới

+ Trục bị mòn do tháo lắp nhiều lần không đúng yêu cầu kỹ thuật;

+ Rãnh then hoa bị mòn do làm việc lâu ngày, sứt, mẻ và ba via do sử dụng và bảo dưỡng không đúng yêu cầu kỹ thuật;

+ Trục bị cong do quá tải hoặc nhả ly hợp đột ngột

- Dung phương pháp quan sát, dùng panme và dưỡng để kiểm tra

- Nếu đầu trục bị mòn, rãnh then hoa bị sứt mẻ ta dùng phương pháp hàn đắp, phun hoặc mạ kim loại sau đó gia công lại kích thước ban đầu;

- Nếu trục bị cong thì nắn lại

- Chủ yếu dùng phương pháp quan sát, nếu sứt nhẹ hoặc cháy nhẹ ta dùng giấy

đi láng lại

Trang 19

- Dùng thước phẳng kiểm tra độ vênh

của đĩa Nếu quá 0,3mm thì đem đi láng lại

được vượt quá 0,02 mm, chiều dầy không được quá 2mm so với chiều dầy ban đầu

2.2.4- Đĩa bị động

a) Hư hỏng và nguyên nhân

- Hƣ hỏng:

+ Bề mặt ma sát bị mòn, cào xước cong vênh, chai cứng và dính dầu mỡ;

+ Các đinh tán giữa đĩa và moay ơ lỏng hoặc đinh tán tấm ma sát bị lỏng và chồi lên mặt đĩa;

+ Lò xo giảm chấn bị yếu, gẫy;

+ Xương đĩa bị mất tính đàn hồi (Phẳng)

+ Rãnh then hoa bị mòn, sứt mẻ, ba via

- Nguyên nhân:

Do ly hợp bị trượt hoặc do sử dụng, tháo lắp không đúng yêu kỹ thuật

dùng xăng rửa sạch Nếu đĩa ma sát bị cào xước ít ta dùng giấy ráp mịn đánh bóng lại Nếu bị cào xước sâu và đinh tán trồi lên hoặc bề mặt đĩa bị chai cứng thì ta thay mới

- Dùng thước cặp ta kiểm tra

độ chìm sâu của đinh tán, nếu

độ sâu của đinh tán so với bề

mặt đĩa < 0, 3 mm thì thay mới

1- Đĩa ma sát; 2- Thước cặp; 3- Chiều sâu đinh tán.

- Dùng đồng hồ so kiểm tra

độ đảo của đĩa, độ đảo của đĩa

ma sát cho phép trong khoảng

0,3 0, 5 mm nếu vượt quá ta

phải nắn lại

1- Đĩa ma sát; 2- Đồng hồng so; 3- Khối định tâm

- Dùng dưỡng để kiểm tra độ mòn của rãnh then hoa, nếu mòn quá thì thay mới Các vết xước, mẻ nhiều thì thay mới

Trang 20

- Dùng thước cặp kiểm tra độ nghiêng, dài và dùng lực kế kiểm tra độ đàn hồi của lò xo Nếu vượt quá quy định thì thay mới

- Nguyên nhân: Do sử dụng lâu ngày hoặc lắp ghép, bảo dưỡng không đảm bảo

yêu cầu kỹ thuật

- Dùng phương pháp quan sát kiểm tra độ cong, gẫy Nếu bị cong ta nắn lại, gẫy

có thể hàn hoặc thay mới

- Dùng thước cặp kiểm tra độ mòn của lỗ, nếu mòn ta thay chốt mới có đường kính lớn hơn và đảm bảo yêu cầu khe hở lắp ghép

- Dùng thước cặp đo độ mòn của đầu đòn mở đối nếu mòn quá 2mm thì hàn đắp rồi gia công lại

- Đối với ly hợp dùng lò xo trung tâm

thì độ sâu không quá 0,5mm, độ rộng

- Dùng phương pháp quan sát: Nếu thấy hiện tượng gẫy, mòn vẹt quá 1/3 so với ban đầu thì thay mới;

- Dùng thước vuông để kiểm tra độ

nghiêng của lò xo, nếu quá 20

thì thay mới;

Trang 21

- Dùng thước cặp để kiểm tra độ dài

của lò xo nếu quá 2mm thì thay mới;

- Dùng thiết bị kiểm tra lực nén của lò

xo nếu vượt quá tiêu chuẩn thì thay

- Dùng phương pháp quan sát đường ống để phát hiện những chỗ thủng, bẹp, chấn ren, cong, cào xước … ta có thể hàn, nắn, tarô ren

- Quan sát piston nếu bị cào xước nhẹ thì dùng giấy ráp mịn đánh bóng lại

- Nếu cúp ben bị mòn, chai cứng, rách thì thay mới;

- Dùng panme, đồng hồ so để kiểm độ mòn của piston, xylanh, nếu vượt quá giới hạn thì thay mới…

Trang 22

2.2.8- Yêu cầu sau khi sửa chữa và lắp ráp

a) Kiểm tra chiều cao các đầu đòn mở:

Tùy thuộc từng loại xe mà chiều cao của đòn mở khác nhau:

Vídụ: - ZIN130: 39,7mm;

- GAT51: 44  47 mm;

- MAZDA 500,503: 56,9 mm;

- Các đầu đòn mở phải nằm trên

cùng một mặt phẳng không vượt quá

b) Kiểm tra hành trình tự do của bàn đạp

- Kiểm tra bằng cách dùng thước đo đặt vuông góc với sàn xe và song song với trục bàn đạp ly hợp Dùng ngón tay cái ấn bàn đạp xuống đến khi cảm thấy nặng thì dừng lại, đọc trị số dịch chuyển của bàn đạp trên thước So sánh giá trị đo được với giá trị đo tiêu chuẩn nếu không đúng ta phải tiến hành điều chỉnh

Tuỳ theo từng loại mà yêu cầu và phương pháp chỉnh khác nhau:

Nguyên tắc của điều chỉnh là: Làm thay đổi chiều dài thanh kéo hoặc ty đẩy

Ví dụ: Xe Zin- 130 tiêu chuẩn là

- Maz 500 tiêu chuẩn là 45  50mm;

- Đối với dẫn động thuỷ lực kiểm tra

khoảng cách giữa ty đẩy và piston năm

trong khoảng 1  5 mm Hoặc khoảng

cách giữa bi tỳ và đòn mở là 3  4mm

Kiểm tra hành trình tự do bàn đạp

c) Cơ cấu dẫn động phải hoạt động nhẹ nhàng

2.3- BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA LY HỢP

2.3.1- Quy trình tháo:

Thực hiện theo phần 1.3.1 của phần trước

2.3.2- Quy trình kiểm tra sửa chữa bộ ly hợp

STT Những hư hỏng Phương pháp kiểm tra Phương pháp sửa chữa Kỹ thuật Yêu cầu

độ cứng

- Mòn nhiều thì mạ hoặc thay cái mới

- Hàn đắp rồi gia công lại

- Vượt quá tiêu

Trang 23

dùng đồng hồ so kiểm tra

- Đồng hồ so kiểm tra

- Nếu xước sâu >

0,2mm thì đem mài

-Xước ít dùng giấy ráp đánh

- Nếu >0,3mm, Thì đem mài

Mài không quá 2mm

3 Lò xo yếu, gãy - Quan sát Dụng cụ đo (lực

kế)

-Thêm căn đệm hoặc thay mới

5 Vòng bi ti bị mòn,

vỡ, gây tiếng kêu

Quan sát, dùng tay lắc hoặc đồng

- Quan sát

- Quan sát thước cặp

- Dùng dưỡng đo quá tiêu chuẩn quy định

- Quan sát

Gá lên gá, dùng đồng hồ lò so

- Dùng giấy ráp đánh

- Rửa bằng xăng

-Thay cái mới

- Thay cái mới

Nếu > 0, 5mm thì nắn lại

2.3.3- Quy trình lắp, điều chỉnh

- Lắp ngược lại quá trình tháo, khi lắp cần chú ý:

+ Làm sạch các chi tiết;

+ Cho mỡ vào các vị trí di trượt hay chuyển động;

+ Không để đĩa ma sát, đĩa ép bị dính dầu mỡ

+ Lắp đúng chiều hoặc vị trí đã đánh dầu;

+ Điều chỉnh các thông số đúng yêu cầu kỹ thuật

Trang 24

BÀI 3: CẤU TẠO HỘP SỐ (CƠ KHÍ)

Giới thiệu:

đặt giữa bộ ly hợp và truyền động các đăng Có chức năng thay đổi mômen, tốc độ của động cơ phù hợp với tình trạng lực cản trên đường và tạo nên chuyển động lùi cho ôtô Thông qua sự truyền lực cơ khí của các cặp bánh răng liên tục, điều kiện làm việc truyền lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên và sửa chữa kịp thời để đảm bảo các yêu cầu

kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của hộp số trên ôtô

1 Trình bày được yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại của hộp số cơ khí

2 Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hộp số

3 Tháo lắp, nhận dạng kiểm tra và bảo dưỡng bên ngoài được hộp số đúng quy trình và đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hộp số

2 Cấu tạo và hoạt động của hộp số cơ khí

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng bên ngoài được hộp số cơ khí đúng yêu cầu kỹ thuật

Trang 25

3.1- NHIỆM VỤ, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI HỘP SỐ

3.1.1 - Nhiệm vụ:

- Truyền và thay đổi mô men từ động cơ đến bánh xe chủ động;

- Cắt động lực từ động cơ đến bánh xe chủ động trong một thời gian dài;

- Đảm bảo cho ôtô thực hiện chuyển động lùi;

- Trích công suất đến các bộ phận khác

3.1.2 - Yêu cầu:

- Hiệu xuất truyền động phải lớn;

- Tỷ số truyền phải thích hợp để đảm bảo chất lượng động lực học và tính kinh

tế nhiên liệu của ôtô;

- Điều khiển sang số đơn giản, nhẹ nhàng;

- Không được nhẩy số trong quá trình làm việc;

- Cấu tạo đơn giản, điều khiển dễ dàng, làm việc an toàn hiệu suất cao

3.1.3 - Phân loại hộp số:

a) Phân theo phương pháp thay đổi tỷ số truyền

- Hộp số có cấp: 3 cấp, 4 cấp, 5 cấp

- Hộp số vô cấp: tự động thay đổi

b) Phân theo phương pháp điều khiển

- Hộp số điều khiển bằng tay;

- Hộp số điều khiển tự động

c) Phân theo kết cấu :

- Hộp số 3 trục;

- Hộp số 2 trục

3.2- CẤU TẠO VÀ NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA HỘP SỐ

3.2.1- Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hộp số 3 trục 5 cấp số

a) Cấu tạo:

Hình 28.9.a: Cấu tạo hộp số 5 cấp số

1- Trục sơ cấp (trục chủ động) 2- Trục trung gian 3- Trục lùi

4- Trục thứ cấp 5- Vỏ hộp số a, a , f, f , , L- Các bánh răng DT1, DT2 Bộ đồng tốc

* Vỏ hộp số: (5)

Thường được đúc bằng gang, phía trên có nắp, trên vỏ có các lỗ để lắp vòng bi

đỡ trục ở phần phía dưới và hông có lỗ để đổ dầu và xả dầu

* Trục hộp số thường có 4 trục : Trục sơ cấp, trục trung gian, trục thứ cấp và

trục số lùi

Trang 26

- Trục sơ cấp của hộp số (1) chính là trục ly hợp được chế tạo liền với bánh răng chủ động (a) và luôn luôn ăn khớp với bánh răng (a‟ ) trên trục trung gian (2), một đầu được lắp với ổ bi trong đuôi trục khuỷu, còn một đầu được đặt trên vỏ hộp số

- Trục thứ cấp (4) được lắp đồng tâm với trục sơ cấp, có rãnh then hoa với kích thước khác nhau để lắp với các moay ơ của bộ đồng tốc DT1, DT2 và bánh răng (L) hay bạc trượt cho các bánh răng b, c, d, e,f, quay trơn trên trục, các bánh răng này được lắp lớn dần về phía sau hộp số và luôn ăn khớp với các bánh răng b‟, c‟, d‟, e‟lắp cố định trên trục trung gian, 2 đầu trục được quay trơn trên 2 ổ bi,

- Trục trung gian (2) được quay trơn trên 2 ổ bi lắp trên vỏ hộp số, các bánh răng trên trục trung gian b‟, c‟, d‟, e‟, f‟ được lắp cố định với trục bằng then bán nguyệt và có đường kính nhỏ dần về phía sau hộp số

-Trục lùi (3) thường được lắp chặt với vỏ, bánh răng (r) lắp quay trơn trên trục bằng ổ bi

* Các bánh răng: Được chế tạo bằng thép thường sử dụng bánh răng trụ thẳng

hoặc bánh răng trụ nghiêng, bánh răng có thể di trượt bằng then hoa, cố định bằng then hoặc quay trơn tuỳ thuộc vào vị trí lắp ghép của bánh răng và có đường kính khác nhau theo tỷ số truyền của từng cặp

b) Nguyên tắc hoạt động của hộp số 3 trục 5 cấp số (Hình 28.9.a)

- Số 0 (bộ đồng tốc DT1, DT2 và bánh răng số L ở vị trí trung gian) động lực

chuyền như sau từ trục khuỷu đến trục 1 qua cặp bánh răng a, a‟ đến trục 2, làm trục

2 quay các cặp bánh răng b‟ b, c‟c, d‟d, e‟e, f‟r f quay, các bánh răng b, c, d, e , f quay trơn trên trên trục 4 do đó động lực không truyền vào trục 4 mômen không được truyền xuống phía sau

- Số 1: Gạt bánh răng số L sang trái ăn khớp với bánh răng (e) động lực truyền

phía sau

- Số 2: Đưa bánh răng số L về vị trí trung gian Gạt bộ ĐT1 sang phải ăn khớp

với bánh răng số (d) động lực truyền như sau: Từ bánh đà đến trục 1 qua cặp bánh răng a,a‟ đến trục 2, làm trục 2 quay đến cặp bánh răng d‟d đến bộ ĐT1 truyền vào trục 4, làm trục 4 quay để truyền mômen xuống phía sau

- Số 3: Gạt bộ ĐT1 sang trái ăn khớp với bánh răng số (c) động lực truyền như

sau: Từ bánh đà đến trục 1 qua cặp bánh răng a,a‟ đến trục 2, làm trục 2 quay đến cặp bánh răng c‟c đến bộ ĐT1 truyền vào trục 4, làm trục 4 quay để truyền mômen xuống phía sau

- Số 4: Đưa bộ ĐT1 về vị trí trung gian Gạt bộ ĐT2 sang phải ăn khớp với

bánh răng số (b) động lực truyền như sau: Từ bánh đà đến trục 1 qua cặp bánh răng a,a‟ đến trục 2 làm trục 2 quay đến cặp bánh răng b‟ b đến bộ ĐT2 truyền vào trục 4, làm trục 4 quay để truyền mômen xuống phía sau

- Số 5: Gạt bộ ĐT2 sang trái ăn khớp với bánh răng số (a) động lực truyền như

sau: Từ bánh đà đến trục 1 đến bộ ĐT2 truyền vào trục 4, làm trục 4 quay để truyền mômen xuống phía sau ỏ số 5 ta gọi là số truyền thẳng

- Số lùi: Đưa bộ ĐT2 về vị trí trung gian Gạt bánh răng số L sang ăn khớp với

bánh răng (f) động lực truyền như sau: từ bánh đà đến trục 1 qua cặp bánh răng a a‟

truyền mômen xuống phía sau Do truyền qua ba cặp bánh răng ăn khớp nên trục 4 quay ngược chiều để thực hiện chuyển động lùi

c) Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của các bộ phận trong hộp số

Trang 27

* Bộ đồng tốc (Hình 28.10) gồm:

- Nhiệm vụ:

+ Làm đồng đều tốc độ giữa bánh răng và

bộ đồng tốc trước khi cài số

+ Cài bánh răng sang số với trục để truyền

mômem

- Cấu tạo: Moay ơ lắp trên trục thứ cấp

bằng then hoa, hai vòng hãm mặt côn ở hai

bên, ba chốt, ba mảnh hãm định vị, hai vòng

hãm nối cứng với nhau bằng ba chốt, ba lỗ còn

lại dùng để lắp với ba mảnh hãm ở giữa ba

mảnh hãm có rãnh hình côn để lắp các lò xo,

phần giữa các chốt và mảnh hãm đều phay vát

hình côn, khớp nối lắp khớp động với càng

cua của cơ cấu đi số

- Nguyên tắc hoạt động: Trong khi bộ đồng tốc di chuyển thì các vòng hãm

cùng di chuyển theo cho tới khi chạm vào mặt hình côn của bánh răng sang số Do sự chênh lệch về tốc độ quay của bộ đồng tốc và của bánh răng sang số, nên sinh ra sự sai lệch giữa vòng hãm với các lỗ của khớp nối do đó các chốt tỳ vào các lỗ hình côn

ở khớp nối bộ đồng tốc, cản sự di chuyển tiếp của bộ đồng tốc Khi số vòng quay của bánh răng và vòng hãm cân bằng thì mặt hình côn của chốt và của các lỗ ở khớp nối

sẽ không tiếp tục cản trở sự di chuyển nữa, các mảnh hãm sẽ bật xuống ép lò xo lại, khớp nối di chuyển, bảo đảm sang số được êm nhẹ Bộ đồng tốc thường sử dụng từ

+ Cơ cấu định vị và khóa thanh trƣợt (Hình 28.12) gồm:

Hình 28.10: Bộ đồng tốc

Trang 28

Hình 28.12: Cơ cấu định vị và khóa thanh trƣợt

1, 3, 5 - Lò xo và bi định vị 2- Bi khóa 4, 6 - Thanh trượt

- Cơ cấu định vị (khoá riêng):

Cấu tạo và hoạt động: Hình 28.12.a

Hình 28.12.a: Cơ cấu định vị

Được dùng để định vị các số Trên thanh trượt được bố trí 3 rãnh lõm kề nhau, các rãnh lõm ứng với vị trí các số kể cả số (0) Khi thực hiện việc vào số ta di chuyển các thanh trượt, khi đó các viên bi định vị nén lò xo lại và thanh trượt tiếp tục được di trượt, càng cua đưa các bánh răng vào vị trí ăn khớp Lúc đó do sự đàn hồi của lò xo

sẽ làm cho viên bi định vị chèn vào rãnh ứng với số tương ứng, nó giúp cho bánh răng định vị ở vị trí ăn khớp để tránh hiện tượng nhảy số

- Cơ cấu khóa thanh trượt (khoá chung):

Cấu tạo và hoạt động: Hình 28.12.b

Hình 28.12.b: Cơ cấu khóa thanh trƣợt

Được dùng để khóa hai thanh trượt kề nhau tránh hiện tượng vào hai số một lúc§, khi cần chọn số tác động vào hai thanh trượt Trên thanh trượt được phay các rãnh lõm, chiều sâu của rãnh phụ thuộc vào kích thước của bi khóa thanh trượt và các khoảng cách giữa các khóa thanh trượt Trong trường hợp ta di chuyển thanh trượt sẽ làm cho các viên bi của cơ cấu khóa thanh trượt chèn vào rãnh lõm trên thanh trượt

Trang 29

Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Bộ môn Công nghệ Ô tô bên cạnh, bề mặt cao nhất của các bi khóa thanh trượt được kéo bằng với bề mặt thanh trượt Lúc này ta kéo thanh trượt khác, các viên bi khóa này sẽ chèn vào các mép rãnh của thanh trượt không cho phép chuyển thanh trượt tương ứng vào số ở thời điểm đó

3.2.3 - Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hộp số 2 trục 4 cấp số

- Đi số 1: Gạt càng đi số I sang trái đưa bộ đồng tốc sang trái ăn khớp với bánh

đến trục thứ cấp, đến bộ vi sai rồi đến hai bánh xe chủ động

- Đi số 2: Gạt càng đi số I sang phải đưa bộ đồng tốc sang phải ăn khớp với bánh răng 2‟ Mô men được truyền từ trục sơ cấp đến cặp bánh răng 2,2‟, đến bộ đồng tốc, đến trục thứ cấp, đến bộ vi sai rồi đến hai bánh xe chủ động

- Đi số 3: Đưa I về vị trí trung gian, rồi gạt càng đi số II sang trái đưa bộ đồng tốc sang trái ăn khớp với bánh răng 3 Mô men được truyền từ trục sơ cấp đến bộ đồng tốc, đến cặp bánh răng 3,3‟, đến trục thứ cấp, đến bộ vi sai rồi đến hai bánh xe chủ động

- Đi số 4: Gạt càng đi số II sang phải đưa bộ đồng tốc sang phải ăn khớp với bánh răng 4 Mô men được truyền từ trục sơ cấp đến bộ đồng tốc, đến cặp bánh răng 4,4‟, đến trục thứ cấp, đến bộ vi sai rồi đến hai bánh xe chủ động

- Đi số lùi: Đưa II về vị trí trung gian, rồi gạt càng đi số lùi sang phải để R ăn

5,R,R‟ đến bộ đồng tốc, đến trục thứ cấp, đến bộ vi sai rồi đến hai bánh xe chủ động

3.3 - BẢO DƢỠNG CÁC BỘ PHẬN BÊN NGOÀI HỘP SỐ

3.3.1- Quy trình tháo lắp hộp số ô tô TOYOTA

Hộp số ô tô TOYOTA G55 có 5 số tiến và 1 số lùi, 4 số truyền giảm, 1 số truyền tăng là số 5, các số tiến đều gài bằng bộ đồng tốc, gài số lùi bằng cách di trượt bánh răng số lùi (bánh răng đảo chiều) Bộ đồng tốc thứ nhất gài số 1 và 2, bộ đồng tốc thứ 2 gài số 3 và 4 Số tiến 5 sử dụng bộ đồng tốc riêng Trên ống lồng bộ đồng tốc 1 có vành răng thẳng đó và bánh răng lùi trên trục trung gian làm trục thứ cấp đổi chiều quay Trục trượt gài số lùi và trục trượt gài số 5 được lắp chung một đầu gài số (cửa sổ), các chi tiết của hộp số khi tháo ra được rửa sạch

a) Quy trình tháo

Trang 30

STT Nội dung công việc Dụng cụ kỹ thuật Yêu cầu

A.Tháo hộp số ra khỏi xe

vào chậu

Clê 17-9

4 Tháo dây báo tốc độ và zắc cắm công tắc

đèn lùi

hộp số, dùng búa nhựa gõ nhẹ

9 Tháo nút ren, lò xo viên bi định vị trục trượt

nút ren, đũa nam châm

búa

Chú ý chốt

và viên bi khoá hãm

khoá hãm

15 Tháo bánh răng số 5 và bộ đồng tốc trên

trục trung gian

Tuốc nơ vít, búa, vam

16 Tháo ống đệm và viên bi định vị trên trục

trung gian

Trang 31

20 Tháo trục trung gian:

-Tháo bánh răng chủ động báo tốc độ

-Tháo bánh răng số 5 và vòng bi cuối trục,

Tuốc nơ vít, búa

Kìm, vam ép

b) Quy trình lắp

Quy trình lắp ngược lại với quy trình tháo

Khi lắp cần chú ý:

- Các chi tiết phải được làm sạch

- Lắp các bánh răng, bộ đồng tốc phải đúng vị trí và đúng chiều

- Không được làm mất các vòng hãm, lò xo và các viên bi định vị, chốt khoá

- Khi lắp trục sơ cấp dùng mỡ MP để giữ viên bi kim

- Sau khi lắp, phải đảm bảo các bánh răng quay trơn, dễ dàng ra và vào số

3.3.2 - Quy trình tháo, lắp hộp số xe ô tô KIA

Hộp số trên xe ô tô KIA là hộp số gồm 5 số tiến và một số lùi, có 3 số truyền giảm và một số truyền thẳng là số 4 và một số truyền tăng là số 5 Các số tiến và số lùi đều gài bằng bộ đồng tốc Bộ đồng tốc thứ nhất dùng để gài số 3-4 Bộ đồng tốc thứ 2 gài số 1-2 Bộ đồng tốc thứ 3 gài số 5 và số lùi

lùi

B.Tháo rời hộp số

Khẩu 14, búab, thanh đòn

Trang 32

Chú ý chốt

Tròng 32

đóng và búa

14 Tháo trục trung gian ra khỏi hộp số

15 Tháo trục sơ cấp ra khỏi trục thứ cấp

- Các chi tiết phải được làm sạch

- Lắp các bánh răng, bộ đồng tốc phải đúng vị trí và đúng chiều

- Không được làm mất các vòng hãm, lò xo và các viên bi định vị, chốt khoá

- Khi lắp phải đảm bảo cho các bánh răng quay nhẹ nhàng, dễ ràng ra, vào số

3.3.3 - Quy trình tháo, lắp hộp số xe ô tô ZIN 130

Hộp số trên xe ô tô Zin 130 là hộp số gồm 5 số tiến và một số lùi, có 4 số truyền giảm và một số truyền thẳng, có 4 số tiến được gài bằng bộ đồng tốc riêng số 1 và số lùi được gài bằng bánh răng số 5 của trục trung gian, trượt trên rãnh then hoa Bộ đồng tốc thứ nhất gài số 4 và 5, bộ đồng tốc thứ 2 gài số 2-3

Trang 33

5 Tháo bu lông hộp số với vỏ bao

Nới đều phải có pa lăng hoặc dây và đòn khiêng

Hứng dầu vào chậu

3 Tháo mặt bích phía trước trục sơ

cấp

Khẩu 14

phanh hãm

12 Tháo Ê-cu hãm đầu trục trung gian Khẩu 27

16 Tháo rời cần số ra khỏi nắp hộp số

- Tháo phanh, vít hãm càng cua với

trục

- Tháo trục trượt và càng cua

Tròng 12-14 kìm

Búa, đột

Đóng nhẹ, chú ý bi của cơ cấu định vị

b) Quy trình lắp

Lắp ngược lại với quy trình tháo:

- Các chi tiết trước khi lắp phải được rửa sạch bằng dầu điêzen

- Các vị trí và chiều của bánh răng bộ đồng tốc phải đúng chiều

- Các bánh răng, trục phải quay trơn và đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

Trang 34

BÀI 4: SỬA CHỮA HỘP SỐ (CƠ KHÍ)

Giới thiệu:

Hộp số cơ khí (hộp số chính) là một bộ phận của hệ thống truyền lực ôtô được đặt giữa bộ ly hợp và truyền động các đăng Có chức năng thay đổi mômen, tốc độ của động cơ phù hợp với tình trạng lực cản trên đường và tạo nên chuyển động lùi cho ôtô Thông qua sự truyền lực cơ khí của các cặp bánh răng liên tục, điều kiện làm việc truyền lực lớn và chịu nhiệt độ cao nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên và sửa chữa kịp thời để đảm bảo các yêu cầu

kỹ thuật và nâng cao tuổi thọ của hộp số trên ôtô

1 Trình bày đúng các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của hộp số

2 Giải thích được các phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa hộp số

3 Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng sửa chữa được hộp số đúng yêu cầu kỹ thuật

1 Những hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của hộp số cơ khí

2 Phương pháp kiểm tra và bảo dưỡng, sửa chữa hộp số

Trang 35

4.1- HIỆN TƢỢNG, NGUYÊN NHÂN HƢ HỎNG CỦA HỘP SỐ

4.1.1- Tự nhảy số:

* Nguyên nhân:

- Các cặp bánh răng bị mòn, ổ bị mòn;

- Cơ cấu khoá số bị mòn (bi mòn, lo xo yếu gãy, trục mòn, rãnh hãm bi mòn)

- Điều chỉnh sai cơ cấu đi số;

- Cần sang số bị cong;

- Độ rơ của trục và của các bánh răng quá lớn;

- Bộ đồng tốc mòn hay hỏng;

- Hộp số xiết không chặt hay không đồng tâm với ly hợp và trục khuỷu

4.1.2- Khó sang số hoặc không chuyển số đƣợc

* Nguyên nhân:

- Ly hợp cắt không hết;

- Cơ cấu khoá số bị kẹt;

- Điều chỉnh sai cơ cấu đi số;

- Bánh răng di động hay bộ đồng tốc bị kẹt trên trục thứ cấp, bị toét và mẻ;

- Bộ đồng tốc bị mòn, hỏng hoặc ráp sai

- Các ốc hãm bị lỏng;

- Càng cua bị cong;

- Đầu cần số bị mòn hoặc trượt ra khỏi rãnh;

- Các ổ bi, các mối ghép then hoa bị mòn;

- Cơ cấu đi số lỏng;

- Hộp số thiếu dầu hoặc dầu không đúng chủng loại;

- Chế độ chạy không tải lớn

- Thiếu hoặc không có dầu

- Lắp ghép, điều chỉnh không đúng, không có độ dịch dọc trục

Trang 36

4.2 HƯ HỎNG, NGUYÊN NHÂN, PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỘP SỐ

Do tháo lắp bảo dưỡng không đúng yêu cầu kỹ thuật hoặc do va đập mạnh

- Mòn các lỗ ổ đặt bi: Ta dùng pan me hoặc đồng hồ so để đo nếu vượt quá so với tiêu chuẩn, ta có thể thêm ống lót và doa đến kích thước tiêu chuẩn Yêu cầu phải đảm bảo độ đồng tâm của các lỗ và khoảng cách giữa các trục

- Ren hỏng: Dùng phương pháp quan sát nếu các ren cháy hoặc trờn thi ta phải

ta rô ren lại hoặc khoan rộng tarô và thay bulông mới

- Vỏ bị nứt vỡ: Dùng phương pháp quan sát nếu vết nứt có thể hàn lại ta dùng phương pháp cấy chốt và táp vá, nếu vết nứt ở trục số lùi hoặc chiều dài vết nứt quá 100mm thì thay vỏ hộp số mới

Do sử dụng lâu ngày, bảo dưỡng hoặc do sử dụng không đúng kỹ thuật

- Các cổ trục lắp ống lót hoặc ổ bi

mòn; Dùng pan me hoặc đồng hồ so để

kiểm tra Nếu đường kính đo nhỏ hơn tiêu

chuẩn ta dùng phương pháp phun kim

loại hoặc hàn đắp rồi gia công lại kích

thước ban đầu Nếu mòn quá mức cho

phép sửa chữa thì phải thay trục mới;

- Trục bị cong: Kiểm tra bằng cách

đưa trục lên giá kiểm tra và dùng đồng hồ

so kiểm tra độ cong của trục Nếu vượt

quá

0,05 mm thì thay mới

Trang 37

- Kiểm tra ổ đặt bi bị mòn bằng phương pháp quan sát hoặc dùng đồng hồ so để kiểm tra Nếu khe hở hướng kính vượt quá 0,07mm thì thay mới

- Các rãnh then hoa mòn, ba via và sứt mẻ Quan sát hoặc dùng dưỡng để kiểm tra nếu sứt mẻ thì phục hồi như trục ly hợp

- Ta có thể dùng phương pháp quan sát, kẹp trì hoặc dùng dưỡng để kiểm tra độ mòn; Nếu các bánh răng sứt mẻ thì phải hàn đắp gia công lại, cho phép trên một bánh răng không được vượt quá 03 răng sứt mẻ hoặc 02 răng liền nhau Nếu quá tiêu chuẩn cho phép trên phải thay bánh răng mới

- Đo đường kính trục bị động tương ứng với vị trí lắp các bánh răng lồng không bằng panme Tính khe hở lắp ghép giữa các bánh răng và trục Khe hở tiêu chuẩn: Đối với hộp số xe TO YOTA HIACE bánh răng số 2, 3 và 4 là:

Do làm việc lâu ngày hoặc do sử dụng không đúng yêu cầu kỹ thuật

- Rãnh gạt đi số bị mòn Kiểm tra

bằng cách cho càng cua vào rãnh đi số

của bộ đồng tốc và dùng căn lá để kiểm

tra Nếu quá 1mm thì phải sửa chữa hoặc

thay mới

Tiêu chuẩn 0,1 0,4mm

- Kiểm tra độ mòn của vòng hãm

đồng tốc: Kiểm tra bằng cách quan sát

hoặc kiểm tra tác dụng hãm của vòng

hãm đồng tốc bằng cách ta vừa quay

vòng đồng tốc vừa đẩy nó về phía mặt

côn của bánh răng nếu thấy có cảm giác

Trang 38

- Dùng căn lá kiểm tra khe hở giữa

lưng vòng đồng tốc và mặt đầu vành

răng của bánh răng cho phép khe hở nhỏ

nhất là 0,6 mm

- Mảnh hãm mòn, lò xo gẫy thay mới

- Moay ơ bộ đồng tốc mòn cách kiểm tra sửa chữa giống như moay ơ của ly hợp, răng mẻ, sứt mòn thì hàn đắp gia công lại hoặc thay thế

4.2.5 Cơ cấu đi số

a) Hư hỏng hỏng và nguyên nhân

Do làm việc lâu ngày hoặc do tháo, lắp bảo dưỡng không đúng yêu cầu kỹ thuật

- Trục đi số bị cào xước: Dùng phương pháp quan sát nếu cào xước nhẹ, ta dùng giấy ráp mịn để đánh bóng Nếu cào xước sâu ta thay thế

- Trục trượt đi số cong dùng đồng hồ so để kiểm tra Nếu cong thì nắn lại

- Trục trượt mòn ở vị trí tiếp xúc với nắp hộp số và mòn các rãnh của cơ cấu định vị, khoá số nếu đường kính trục trượt mòn quá 0,05  0,12 mm thì thay mới

- Các lỗ lắp với trục đi số bị mòn nếu quá mức quy định thì phải thay trục mới

- Các lò xo mòn yếu: Nếu ở mức độ cho phép thì khắc phục, còn gãy hoặc mòn yếu vượt quá tiêu chuẩn thì thay mới

- Khớp cầu cần đi số và mòn đầu tay gài số nơi tiếp xúc với rãnh trượt hay càng cua Nếu mòn quá 0,15 mm phải hàn đắp và gia công lại hình dáng kích thước ban đầu

4.2.6- Gioăng, đệm và phớt bị hỏng

- Nếu các gioăng, đệm, phớt bị rách, chai cứng và mòn quá quy định thì thay mới

4.2.7- Yêu cầu kỹ thuật sau khi sửa chữa và lắp ráp

- Khe hở dọc trục của các bánh răng cho

vượt quá thì phải điều chỉnh hoặc sửa

chữa;

Trang 39

- Khe hở hướng kính các bánh răng cho

phép từ 0,015  0,058mm Tối đa cho

phép là 0,07 nếu vượt quá thì phải sửa

chữa

- Khe hở giữa càng đi số và rãnh đồng tốc cho phép là 0,15  1mm

- Khe hở dọc trục cho phép 0,08  0,15mm Yêu cầu các trục phải dùng tay quay nhẹ nhàng, êm dịu không có hiện tượng kẹt

- Khe hở giữa đầu cần đi số và rãnh đi số cho phép từ 0,1  0,3mm

- Các bánh răng, vòng răng phải ăn khớp hoàn toàn và di trượt nhẹ nhàng trên trục

- Dầu phải đổ đúng chủng loại và theo quy định của từng hộp số

4.3- BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỘP SỐ

4.3.1- Quy trình tháo

Thực hiện tương tự như phần 3.3.1, 3.3.2 và 3.3.3 ở bài trước

4.3.2- Quy trình kiểm tra, sửa chữa hộp số

STT Những hư hỏng Phương pháp

kiểm tra

Phương pháp sửa chữa

và gia nhiệt

- Doa rộng, ép bạc

Tarô ren lại hoặc

ép bạc làm ren mới

Không chảy dầu

Đảm bảo độ găng giữa bạc và vỏ

- Đồng hồ so

- Quan sát

- Mạ hoặc hàn đắp và gia công lại

- Hàn đắp và gia công lại

- Cong > 0, 05mm thì nắn lại

- Tarô ren

Đảm bảo độ cứng

Đảm bảo kỹ thuật

Trang 40

5 Cơ cấu điều khiển

- Hàn gia công lại

- Hàn và sửa nguội, nắm lại

- Lò xo yếu thêm căn đệm, mòn thay cái mới

Đảm bảo độ cứng

- Các chi tiết phải rửa sạch sẽ và lắp ráp theo một trình tự nhất định

- Lắp trục số lùi: Cho ổ bi vòng cách vào trong bánh răng, lắp từ ngoài vỏ hộp

số vào chú ý rãnh vát của trục và vị trí móng hãm Yêu cầu bánh răng quay trơn, độ dịch dọc từ 0,1 đến 0,5 mm, nếu lớn hơn thì tăng căn đệm

- Lắp trục trung gian và bánh răng vào vỏ hộp số

+ Các bánh răng lắp chặt với trục bằng then hoa thành một khối

+ Lắp trục, lắp vòng bi sau đó xiết chặt Ê-cu hãm

+ Lắp mặt bích vào đầu trục (yêu cầu đệm kín)

+ Để các bánh răng ở vị trí trung gian (số 0)

+ Để tay số ở vị trí trung gian (số 0)

+ Bề mặt lắp ghép phải có đệm làm kín

b) Điều chỉnh

- Đối với các hộp số có các bánh răng quay trơn trên trục thứ cấp, khi gài số bằng bộ đồng tốc hoặc ống để gài số, ta phải kiểm tra độ dịch dọc của các bánh răng Nếu độ dịch lớn ta thêm căn đệm

Tiêu đề	Sửa Chữa Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Động
Tác giả	Bùi Ngọc Luận, Tống Minh Hải, Nguyễn Lương Huy
Trường học	Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định
Chuyên ngành	Công nghệ Ô tô
Thể loại	giáo trình mô đun
Năm xuất bản	2018
Thành phố	Nam Định

Định dạng
Số trang	97
Dung lượng	3,53 MB

Giáo trình sửa chưa bảo dưỡng hệ thống truyền động

CẤU TẠO TRUYỀN ĐỘNG CÁC ĐĂNG

SỬA CHỮA VÀ BẢO DƢỠNG BÁN TRỤC