Microsoft Word Che tao duong vÀ ve thao do BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH BÀI GIẢNG MÔ ĐUN CHẾ TẠO DƯỠNG VÀ VẼ THẢO ĐỒ NGHỀ CHẾ TẠO VỎ TÀU THỦY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG Ban hành k[.]
Trang 1BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH
- -
BÀI GIẢNG
MÔ ĐUN: CHẾ TẠO DƯỠNG VÀ VẼ THẢO ĐỒ
NGHỀ: CHẾ TẠO VỎ TÀU THỦY TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: / QĐ- ngày tháng năm của
Nam Định, năm 2018
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách bài giảng lưu hành nội bộ nên các nguồn thông
tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào
tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
LỜI GIỚI THIỆU
Mô đun chế tạo dưỡng và vẽ thảo đồ là mô đun chuyên ngành chế tạo vỏ tàu
thủy, mô đun giúp cho người học bước đầu làm quen với việc tiến hành gia công,
chế tạo các chi tiết kết cấu trong thân tàu Mô đun giúp người học có những kiến
thức cơ bản về việc làm dưỡng để chế tạo chi tiết, làm dưỡng để kiểm tra việc gia
công chi tiết cũng như là việc kiểm tra việc uốn các tấm tôn có độ cong phức tạp
ở khu vực vùng mũi và vùng lái của thân tàu
Bên cạnh đó mô đun còn giúp người học có các kiến thức cơ bản về việc vẽ
và sắp xếp các chi tiết cần gia công trên hình thảo đồ hạ liệu sử dụng cho việc tiết
hành cắt các chi tiết trên máy cắt tự động CNC
Trong lần biên soạn đầu tiên này, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng bài
giảng vẫn còn nhiều vấn đề chưa đề cập hết hoặc còn thiếu sót Vì vậy, chúng tôi
rất mong được sự góp ý xây dựng và phê bình chân thành của bạn đọc
Nam Định, ngày tháng năm 2018 Tham gia biên soạn
Chủ biên: Vũ Văn Ngưu
Trang 3MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU 2
MỤC LỤC 3
BÀI GIẢNG MÔ ĐUN 4
Bài 1: Chế tạo dưỡng đơn 5
1.1 Vẽ hình dáng của dưỡng 5
1.2 Gia công dưỡng 8
1.3 Kiểm tra hiệu chỉnh và mã hoá 9
Bài 2: Chế tạo dưỡng hộp 10
2.1 Chế tạo dưỡng phẳng 10
2.2 Lắp ghép dưỡng hộp 10
2.3 Kiểm tra hiệu chỉnh và mã hoá 11
Bài 3: Vẽ thảo đồ 13
3.1 Dựng hệ trục toạ độ trên hình khai triển của chi tiết 13
3.2 Lấy dấu các điểm chuẩn trên hình khai triển 13
3.3 Vẽ và ghi kích thước thảo đồ 14
3.4 Kiểm tra và mã hoá 14
Trang 4BÀI GIẢNG MÔ ĐUN Tên mô đun: Chế tạo dưỡng và vẽ thảo đồ
Mã số môđun: MĐ20
I Vị trí, tính chất của môn học
- Vị trí: Chế tạo dưỡng và vẽ thảo đồl à mô đun thuộc khối kỹ năng nghề được
bố trí sau khi học xong MĐ19
- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề
II Mục tiêu môn học:
- Về kiến thức:
+ Hiểu được cách làm dưỡng phẳng và dưỡng hộp
+ Vẽ được thảo đồ hạ liệu để phục vụ việc gia công chi tiết trên máy CNC
- Về kỹ năng:
+ Làm được dưỡng phẳng và dưỡng hộp;
+ Sắp xếp được các chi tiết khai triển trên thảo đồ hạ liệu phù hợp và tiết kiệm
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Tuân thủ nội quy, có thái độ làm việc nghiêm túc trong học tập, rèn luyện được
kỹ năng xây dựng bản vẽ
Trang 5Bài 1: Chế tạo dưỡng đơn
1 Mục tiêu:
- Trình bày được quy trình chế tạo dưỡng đơn;
- Chế tạo được dưỡng đơn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
2 Nội dung của bài:
1.1 Vẽ hình dáng của dưỡng
Tất cả các kích thước và hình dáng của chi tiết sau khi được phóng mẫu hoặc khai triển trong nhà phóng mẫu cổ điển đều được đưa vào sử dụng để vạch dấu trên vật liệu, gia công chi tiết và lắp đặt Trong suốt quá trình như vậy chúng ta phải có một vật mẫu để gia công và kiểm tra lại đó gọi là dưỡng mẫu, tùy thuộc vào mức độ phức tạp người ta chia dưỡng mẫu ra thành các loại khác nhau như: dưỡng đo chiều dài, đưỡng đơn, dưỡng khung và khung mẫu
Hình dạng của dưỡng mẫu được xác định và vẽ dựa trên bản vẽ phóng dạng tàu, tùy thuộc vào từng vị trí cần làm dưỡng mẫu mà chúng ta sử dụng một bản vẽ hình chiếu hoặc kết hợp các bản vẽ hình chiếu sao cho phù hợp Ví dụ: nếu cần chế tạo dưỡng
về biên dạng mặt cắt ngang thì chúng ta sử dụng bản vẽ đường sườn ở hình chiếu cạnh, nếu chế tạo dưỡng vách dọc thì sử dụng bản vẽ hình chiếu đứng để có các mặt cắt dọc, nếu chế tạo dưỡng sàn thì sử dụng bản vẽ hình chiếu bằng để có biên dạng các mặt đường nước
Các phương pháp lập dưỡng mẫu phải đảm bảo độ chính xác đồng thời trên dưỡng mẫu phải có đầy đủ thông tin sao cho trùng với thông tin trên bản vẽ khai triển,
nó là cơ sở để tiến hành lấy dấu trên nguyên vật liệu gia công Vì vậy trên mỗi dưỡng mẫu phải có đầy đủ các thông tin về các mặt sau:
+ Vị trí đường lý thuyết và đường kiểm tra
+ Hình dạng mép và lượng dư nguyên liệu
+ Cách gia công mép
+ Vị trí các lỗ khoét
+ Đường uốn
+ Vị trí và phương pháp ghép nối với chi tiết khác liền kề
+ Số bản vẽ và vị trí chi tiết trên thân tàu
Do diện tích của dưỡng mẫu có hạn nên để viết các thông tin người ta thường lập quy định viết tắt một cách thống nhất cả trên dưỡng mẫu lẫn trên nguyên liệu Các ký hiệu viết tắt ta có thể chia làm các nhóm sau
+ Các ký hiệu viết tắt tên chi tiết kết cấu
+ Ký hiệu vị trí chi tiết
+ Ký hiệu đường lý thuyết
Trang 6+ Ký hiệu mô tả dưỡng mẫu
+ Ký hiệu gia công
+ Ký hiệu trên nguyên liệu được gia công
Các ký hiệu và chữ viết tắt trên dưỡng mẫu và nguyên liệu phải được viết hoặc đánh dấu sao cho không bị mất hoặc nhòe trong quá trình gia công hoặc vận chuyển
chúng ta chia ra làm các loại dưỡng như sau: dưỡng dùng để chế tạo chi tiết, dưỡng dùng để chế tạo phân đoạn vách, dưỡng dùng để vạch dấu trên tấm và dưỡng dùng để kiểm tra việc uốn tấm
- Dưỡng dùng để chế tạo chi tiết
Các chi tiết trong kết cấu thân tàu như đà ngang đáy, sống chính, sống phụ, sườn côngson, sườn khỏe, xà ngang boong, xà dọc boong, xà dọc mạn trước khi được gia công đều phải dựa vào dưỡng mẫu
- Dưỡng dùng để chế tạo phân đoạn vách
+ Phân đoạn vách trước khi được chế tạo chúng ta phải dựa vào dưỡng mẫu để vạch dấu trên nguyên liệu để được biên dạng của vách
+ Kích thước của vách dựa vào bản vẽ mặt cắt ngang sườn thực và bản vẽ kết cấu vách để xác định
Trang 7+ Chúng ta có thể ghép nhiều tấm gỗ lại với nhau để tạo thành một kết cấu dưỡng vách hoàn chỉnh
- Dưỡng dùng để vạch dấu trên tôn
+ Hình dạng của dưỡng được xác định theo kích thước tấm tôn cần vạch dấu + Dưỡng được ghép từ nhiều tấm gỗ lại với nhau và tạo ra được đường vạch dấu theo ý muốn
- Dưỡng dùng để kiểm tra việc uốn tôn
+ Hình dạng dưỡng được xác định theo biên dạng mà tấm tôn cần uốn dựa trên bản vẽ khai triển tuyến hình tàu
+ Dưỡng được ghép từ nhiều thanh gỗ lại với nhau
Trang 81.2 Gia công dưỡng
Bước đầu tiên của việc tiến hành gia công dưỡng là việc xác định kích thước chi tiết cần phải chế tạo dưỡng Dựa vào bản vẽ tuyến hình tàu và bản vẽ kết cấu cơ bản thân tàu, kết cấu mặt cắt ngang, kết cấu các khu vực trên tàu để xác định số chi tiết cần phải gia công, kích thước chi tiết để chúng ta tiến hành lấy dấu biên dạng dưỡng
Ví dụ lấy dấu gia công dưỡng đà ngang đáy khỏe
- Lấy dấu làm dưỡng
+ Sau khi xác định được biên dạng chi tiết cần lấy dấu chúng ta tiến hành lấy dấu để làm dưỡng Việc xác định dấu trên tấm nguyên liệu làm dưỡng có thể thực hiện theo nhiều cách như vẽ lại biên dạng, kẻ biên dạng bằng dụng cụ chuyên dùng hoặc dùng đột để đột biên dạng trên bản vẽ sang dưỡng để tạo thành biên dạng trên dưỡng
+ Đường biên dạng của chi tiết được thể hiện đầy đủ trên tấm nguyên liệu làm dưỡng sau đó chúng ta vẽ lại đường biên dạng cho rõ ràng
- Gia công dưỡng chế tạo chi tiết
+ Tiến hành cắt tấm nguyên liệu theo đường vạch dấu để tạo thành dưỡng chế tạo chi tiết
+ Làm sạch dưỡng để thuận lợi cho quá trình lấy dấu chi tiết từ dưỡng mẫu
- Gia công dưỡng chế tạo phân đoạn vách
Trang 9+ Tiến hành cắt tấm nguyên liệu theo đường vạch dấu để tạo thành dưỡng chế tạo phân đoạn vách
+ Làm sạch dưỡng để thuận lợi cho quá trình lấy dấu lên phôi
- Gia công dưỡng dùng để kiểm tra việc uốn tôn
+ Tiến hành cắt tấm nguyên liệu theo đường vạch dấu có sẵn, sau đó ghép chúng lại với nhau để tạo thành biên dạng dưỡng hoàn chỉnh
+ Làm sạch dưỡng để thuận lợi cho quá trình tiếp theo
1.3 Kiểm tra hiệu chỉnh và mã hoá
Sau khi dưỡng được chế tạo xong chúng ta tiến hành kiểm tra độ chính xác của dưỡng so với kích thước và hình dạng theo bản vẽ khải triển tuyến hình tàu Việc kiểm tra để đảm bảo việc chế tạo dưỡng đạt yêu cầu, chúng ta có thể kiểm tra bằng cách sử dụng bản vẽ tuyến hình tàu, bảng trị số sườn thực để kiểm tra lại một số vị trí trên dưỡng xem có đúng với kích thước yêu cầu hay không
Nếu số liệu kiểm tra và biên dạng của dưỡng đạt yêu cầu thì chúng ta tiến hành việc mã hóa chúng để tránh việc nhầm lẫn khi sử dụng sau này Việc mã hóa dưỡng được thực hiện theo các quy định đã đề ra trong nhà máy đóng tàu để tất cả các bộ phận để có thể hiểu được các ký hiệu mã hóa đó
Ví dụ: đối với dưỡng chế tạo đà ngang đáy khỏe
Trang 10Bài 2: Chế tạo dưỡng hộp
1 Mục tiêu:
- Trình bày được quy trình chế tạo dưỡng hộp;
- Chế tạo được dưỡng hộp đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
2 Nội dung của bài:
2.1 Chế tạo dưỡng phẳng
Dưỡng hộp được cấu tạo từ nhiều dưỡng phẳng ghép lại với nhau tạo thành Dưỡng hộp được dùng để kiểm tra việc uốn tấm có biên dạng cong phức tạp, ví dụ như biên dạng tàu ở vị trí vùng mũi và vùng lái
Các dưỡng phẳng được chế tạo theo biên dạng cong của đường sườn, độ cong boong dựa trên bản vẽ sườn thực Trong việc chế tạo các dưỡng phẳng chúng ta cần phải chọn ra một mặt phẳng chuẩn chung cho tất cả các dưỡng phẳng đó, đây là cơ sở
để sau này lắp ráp các dưỡng phẳng với nhau tạo thành dưỡng hộp
- Chế tạo dưỡng phẳng dùng để kiểm tra độ cong ở boong tàu
+ Chọn mặt phẳng chuẩn là mặt phẳng trùng với một mặt đường nước gần nhất + Xác định biên dạng cong của boong theo từng vị trí đường sườn nằm trong khu vực cần chế tạo dưỡng hộp
+ Chế tạo dưỡng phẳng theo biên dạng độ cong ngang boong tại vị trí từng đường sườn
+ Tiến hành mã hóa các dưỡng phẳng theo vị trí đường sườn
- Chế tạo dưỡng phẳng dùng để kiểm tra độ cong phần hông của thân tàu ở vùng mũi hoặc vùng lái
+ Xác định mặt phẳng chuẩn chung
+ Xác định biên dạng cong của tấm tôn hông theo biên dạng đường sườn thực tại khu vực cần kiểm tra
+ Chế tạo các dưỡng phẳng theo biên dạng cong của từng sườn
+ Tiến hành mã hóa các dưỡng phẳng theo vị trí đường sườn
2.2 Lắp ghép dưỡng hộp
Sau khi chế tạo các dưỡng phẳng chúng ta tiến hành lắp ghép các dưỡng phẳng với nhau để tạo thành dưỡng hộp hoàn chỉnh Việc lắp ghép các dưỡng phẳng tạo thành dưỡng hộp được tiến hành như sau:
- Chế tạo các thanh giằng để phục vụ cho quá trình lắp ghép dưỡng hộp, thanh giằng được chế tạo bằng gỗ có kích thước phù hợp với kích thước của dưỡng phẳng để đảm bảo quá trình lắp ghép dưỡng hộp được chắc chắn trong suốt quá trình sử dụng Thanh giằng là các thanh gỗ thẳng và được đặt tại trị ví mặt phẳng chuẩn
- Vạch dấu vị trí của dưỡng phẳng trên sàn
Trang 11+ Lấy mặt phẳng chuẩn trùng với mặt phẳng sàn để thuận lợi cho việc lấy dấu vị trí của thanh dưỡng phẳng
+ Chia khoảng trên mặt sàn theo khoảng cách sườn thực
+ Đánh dấu vị trí của từng dưỡng phẳng trên mặt sàn
+ Lắp đặt dưỡng phẳng theo dấu đã vạch trên sàn Khi lắp đặt dưỡng phẳng theo dấu trên sàn cần phải đảm bảo đúng vị trí, độ vuông góc của dưỡng với mặt phẳng chuẩn
và phải được cố định sau khi lắp đặt
+ Lắp các thanh giằng để giữ các dưỡng phẳng tạo thành dưỡng hộp hoàn chỉnh, các thanh giằng được lắp ở trên mặt phẳng chuẩn
+ Kiểm tra lại độ chắc chắn của dưỡng hộp được lắp
Ví dụ: Dưỡng dùng để kiểm tra việc uốn tôn đơn giản
Ví dụ: Dưỡng dùng để kiểm tra việc uốn tôn phức tạp
2.3 Kiểm tra hiệu chỉnh và mã hoá
Sau khi hoàn thiện việc chế tạo dưỡng khung chúng ta tiến hành kiểm tra lại độ chính xác của dưỡng khung
Trang 12+ Kiểm tra lại biên dạng của các dưỡng phẳng ở một số vị trí dựa vào bảng trị số sườn thực
+ Kiểm tra lại khoảng cách giữa các dưỡng phẳng dựa theo khoảng cách sườn thực
+ Kiểm tra độ vuông góc của các dưỡng phẳng so với mặt phẳng chuẩn
Mã hóa là công việc cuối cùng trong việc chế tạo dưỡng hộp Việc mã hóa được thực hiện theo các quy định chung do nhà máy đưa ra để tất cả các bộ phận đều có thể hiểu được Việc mã hóa được dựa trên vị trí mặt phẳng chuẩn, vị trí đường sườn
Trang 13Bài 3: Vẽ thảo đồ
1 Mục tiêu:
- Trình bày được quy trình vẽ thảo đồ;
- Vẽ được thảo đồ để để gia công chi tiết đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
2 Nội dung của bài:
3.1 Dựng hệ trục toạ độ trên hình khai triển của chi tiết
Dựa vào bản vẽ phóng dạng tuyến hình tàu và bản vẽ kết cấu thân tàu chúng ta tiến hành thực hiện việc vẽ hình khai triển của từng kết cấu chi tiết thân tàu Trên hình khai triển chi tiết kết cấu thân tàu có đầy đủ các số liệu về hình dạng, kích thước và các dạng lỗ khoét có trên kết cấu và lượng dư gia công tại các vị trí cần đấu nối sau này Bên cạnh đó trên bản vẽ khai triển của chi tiết còn thể hiện các đường gấp mép hoặc đường để phục vụ việc gia công uốn sau này
Việc dựng hệ trục tọa độ trên hình khai triển của chi tiết là việc tạo ra một tọa độ chuẩn cho từng chi tiết Hệ tọa độ thường được dựng tại vị trí góc của hình khai triển, tại vị trí này cũng thường là nơi giao nhau tạo thành góc vuông
Thảo đồ được dùng để gia công chi tiết dạng tấm, các chi tiết được sắp xếp và ghép với nhau trên biên dạng kích thước chuẩn của tấm vật liệu dùng để gia công chi tiết Trên hình khai triển phải có đầy đủ thông tin của từng chi tiết được sắp xếp trên hình
3.2 Lấy dấu các điểm chuẩn trên hình khai triển
Sau khi sắp xếp và ghép các tấm chi tiết khai triển trên khổ kích thước chuẩn xong chúng ta tiến hành lấy dấu các điểm chuẩn trên hình khai triển
Mỗi chi tiết được sắp xếp trong thảo đồ hạ liệu đều có điểm chuẩn riêng phục vụ cho việc hạ liệu sau này Các điểm chuẩn trên hình khai triển dùng để xác định điểm bắt đầu và điểm kết thúc và đường di chuyển trong quá trình gia công chi tiết trên máy
Trang 143.3 Vẽ và ghi kích thước thảo đồ
Việc vẽ và ghi kích thước chi tiết khai triển trên thảo đồ hạ liệu để thuận lợi cho việc gia công chi tiết sau này trên máy, đồng thời nó giúp cho việc xuất file sang máy cắt CNC một cách chính xác nhất Bên cạnh đó việc ghi kích thước giúp cho các chi tiết trên thảo đồ có kích thước một cách chính xác nhất khi gia công
Việc kiểm tra và mã hóa lại các chi tiết khai triển giúp cho việc gia công chính xác, không bị nhầm lẫn Đồng thời việc mã hóa chi tiết còn phục vụ cho việc lựa chọn chi tiết sau khi cắt xong trên máy cắt CNC, từ đó thuận lợi cho việc mã hóa lại chi tiết
đã gia công xong phục vụ cho việc gia công hoặc lắp đặt chi tiết sau này